İçeriğe atla

Türkiye: Revizyonlar arasındaki fark

düzeltme AWB ile
(Lozan uluslararası tanınma ve topyekün son getirirken, kars antlaşması lozanda imzacı olmayan ruslar ve ermenilerle savaşı bitirmiş olup, doğu sınırlarını kesinliğe kavuşturdu. ayrıca tbmmnin ilk resmi antlaşmasıdır.)
(düzeltme AWB ile)
13. yüzyılın sonlarından itibaren [[Osmanlı İmparatorluğu|Osmanlılar]], Anadolu'nun yanı sıra [[Güneydoğu Avrupa]], [[Batı Asya]] ve [[Kuzey Afrika]] üzerinde toprakları bulunan büyük bir imparatorluk kurarak [[erken modern dönem]]de Avrasya ve Afrika'nın büyük bir gücü oldu. İmparatorluk zirvesini 15. ve 17. yüzyıllar arasında, özelikle [[I. Süleyman]] döneminde yaşadı. 1683 [[II. Viyana Kuşatması]] ve 1699 [[Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları|Kutsal İttifak Savaşları]] sonrasında Türklerin Avrupa topraklarından çekilişi başladı ve [[Osmanlı İmparatorluğu]] uzun bir [[Osmanlı İmparatorluğu gerileme dönemi|gerileme dönemi]] yaşadı. Ülkenin birçok alandaki yetersizliğini kanıtlayan 19. yüzyıldaki [[Tanzimat]] ıslahatları, modernleşmeyi sağlayamadı ve [[Osmanlı İmparatorluğu dağılma dönemi|dağılmayı]] engelleyemedi. Osmanlı, [[I. Dünya Savaşı]]'na (1914-18) [[İttifak Devletleri]]'nin yanında girdi ve savaşta yenik düşerek yıkıldı.<ref name=OttoTurkVis>{{Web kaynağı | title = Ottoman/Turkish Visions of the Nation, 1860–1950 | url = {{Google books |plainurl=yes |id=qejRAQAAQBAJ |page=180 }} | accessdate = 18 Şubat 2015 | arşivengelli = evet}}</ref> İşgalci kuvvetlere karşı yapılan [[Türk Kurtuluş Savaşı|Kurtuluş Savaşı]] (1919-22) başarıya ulaştıktan sonra [[Mustafa Kemal Atatürk]] tarafından 1923'te Türkiye Cumhuriyeti kuruldu.
 
Türkiye, çeşitli kültürleri barındıran [[Demokrasi|demokratik]], [[Laik devlet|laik]], [[Üniter devlet|üniter]] bir [[anayasal cumhuriyet]]tir.<ref name="cia">{{Web kaynağı | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html | title = Turkey | publisher = The World Factbook | accessdate = 9 Şubat 2013 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160709035610/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html | arşivtarihi = 9 Temmuz 2016}}</ref><ref name=multicultural>{{Web kaynağı | title = What really matters about Multiculturalism in Turkey by Rabee Al-Hafidh | url = http://www.todayszaman.com/op-ed_what-really-matters-about-multiculturalism-in-turkey-by-rabee-al-hafidh-_303176.html | website = http://www.todayszaman.com | accessdate = 18 Şubat 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160305005402/http://www.todayszaman.com/op-ed_what-really-matters-about-multiculturalism-in-turkey-by-rabee-al-hafidh-_303176.html | arşivtarihi = 5 Mart 2016}}</ref> Resmî dili, nüfusun %85'inin ana dilianadili olan [[Türkçe]]dir.<ref name=milliyet-languages>{{Web kaynağı | url = http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html | title = Türkiye'nin yüzde 85'i 'anadilim Türkçe' diyor | publisher = Milliyet.com.tr | accessdate = 4 Kasım 2012 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160303202847/http://www.milliyet.com.tr/2007/03/22/guncel/agun.html | arşivtarihi = 3 Mart 2016}}</ref> Ülkenin %70-80'ini [[Türkler]], geriye kalanını [[Lozan Antlaşması|Lozan]]'a göre yasal olarak tanınan ([[Türkiye Ermenileri|Ermeniler]], [[Rumlar]] ile [[Türkiye'deki Yahudiler|Yahudiler]]) ve yasal olarak tanınmayan ([[Arnavutlar#Türkiye|Arnavutlar]], [[Boşnaklar]], [[Türkiye'deki Çerkesler|Çerkesler]], [[Çveneburi|Gürcüler]] ile [[Türkiye Kürtleri|Kürtler]] vb.) milletler oluşturmaktadır.<ref name="cia"/><ref name="minorities">{{Web kaynağı | title = Turkey Overview | url = http://www.minorityrights.org/4387/turkey/turkey-overview.html | website = http://www.minorityrights.org | accessdate = 27 Kasım 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150909185440/http://www.minorityrights.org:80/4387/turkey/turkey-overview.html | arşivtarihi = 9 Eylül 2015}}</ref><ref name="etnikyapi">{{cite book|author=Ali Tayyar Önder|title=Türkiye'nin Etnik Yapısı|year=2006|publisher=Kripto Yayınevi|isbn=9786054125036}}</ref><ref name="konda">{{Web kaynağı | url = http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2006_09_KONDA_Toplumsal_Yapi.pdf | title = Toplumsal Yapı Araştırması 2006 | date = 2006 | accessdate = 21 Şubat 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160303233304/http://www.konda.com.tr/tr/raporlar/2006_09_KONDA_Toplumsal_Yapi.pdf | arşivtarihi = 3 Mart 2016}}</ref> Nüfusunun büyük bölümü [[Müslüman]]dır.<ref name=cia /> [[Avrupa Konseyi]], [[NATO]], [[OECD]], [[Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı|AGİT]] ve [[G20|G-20]] topluluklarına üye olan Türkiye, [[Batı dünyası]]yla bütünleşmiştir. 1963'te [[Avrupa Ekonomik Topluluğu]] [[Ankara Anlaşması (1963)|ortak üyesi]] olmuş, 1995'te [[Avrupa Birliği Gümrük Birliği|AB Gümrük Birliği]]'ne katılmış ve [[Avrupa Birliği]]'ne [[Türkiye'nin Avrupa Birliği üyelik süreci|tam üyelik müzakereleri]]ne 2005'te başlamıştır.<ref name=TR_EUChrono /> Ülke ayrıca [[Türk Konseyi]], [[Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı]], [[İslam İşbirliği Teşkilatı]] ve [[Ekonomik İşbirliği Teşkilatı]] gibi örgütlere de üyedir. Günümüzde Türkiye, büyüyen ekonomisi ve diplomatik girişimleri sayesinde [[bölgesel güç]] olarak kabul edilmektedir.<ref name="Stratfor">{{Web kaynağı | url = http://www.stratfor.com/weekly/20090317_turkey_and_russia_rise | title = Turkey and Russia on the Rise | publisher = Stratfor | date = 17 Mart 2009 | accessdate = 21 Ağustos 2011 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160612152636/https://www.stratfor.com/weekly/20090317_turkey_and_russia_rise | arşivtarihi = 12 Haziran 2016}}</ref><ref name="Heptagon">{{Web kaynağı | url = http://www.heptagonpost.com/Dessi/can_turkey_be_a_source_of_stability_in_the_middle_east | title = Can Turkey Be a Source of Stability in the Middle East? | publisher = heptagonpost.com | date = 18 Aralık 2010 | accessdate = 16 Mayıs 2011 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160424160945/http://heptagonpost.com/Dessi/can_turkey_be_a_source_of_stability_in_the_middle_east | arşivtarihi = 24 Nisan 2016}}</ref><ref name="Eurasiareview">{{Web kaynağı | url = http://www.eurasiareview.com/03012012-turkey-a-welcome-return-to-the-balkans-analysis/ | title = Turkey: A Welcome Return To The Balkans? | publisher = eurasiareview.com | date = 3 Ocak 2012 | accessdate = 15 Kasım 2012 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160531012317/http://www.eurasiareview.com/03012012-turkey-a-welcome-return-to-the-balkans-analysis/ | arşivtarihi = 31 Mayıs 2016}}</ref><ref name=giga-hamburg.de1>{{Web kaynağı | title = The Political Economy of Regional Power: Turkey | url = http://www.giga-hamburg.de/de/system/files/publications/wp204_bank-karadag.pdf | website = http://www.giga-hamburg.de | accessdate = 18 February 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20140210210237/http://www.giga-hamburg.de:80/de/system/files/publications/wp204_bank-karadag.pdf | arşivtarihi = 10 Şubat 2014}}</ref><ref name=dw.de1>{{Web kaynağı | title = Turkey: From regional to global player | url = http://www.dw.de/turkey-from-regional-to-global-player/a-16036132 | website = http://www.dw.de | accessdate = 18 Şubat 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20150320004627/http://www.dw.de/turkey-from-regional-to-global-player/a-16036132 | arşivtarihi = 20 Mart 2015}}</ref><ref name=ministryofforeign9>{{Web kaynağı | title = International Organisations | url = http://www.mfa.gov.tr/sub.en.mfa?7cafe2ef-78bd-4d88-b326-3916451364f3 | website = http://www.mfa.gov.tr | accessdate = 10 Eylül 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151211141620/http://www.mfa.gov.tr:80/sub.en.mfa?7cafe2ef-78bd-4d88-b326-3916451364f3 | arşivtarihi = 11 Aralık 2015}}</ref><ref name=isanet.org1>{{Web kaynağı | title = Theoretical Analysis of Turkey as a Regional Power | url = http://web.isanet.org/Web/Conferences/FLACSO-ISA%20BuenosAires%202014/Archive/3bae0df8-d05d-4837-9811-73216a2a95bf.pdf | website = http://web.isanet.org | accessdate = 18 Şubat 2015 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20160407184058/http://web.isanet.org/Web/Conferences/FLACSO-ISA%20BuenosAires%202014/Archive/3bae0df8-d05d-4837-9811-73216a2a95bf.pdf | arşivtarihi = 7 Nisan 2016}}</ref>
 
== Etimoloji ==
Türkiye nüfusunun %2,5'i göçmenlerden oluşmaktadır.<ref name=esa.un.org>{{Web kaynağı | title = Trends in International Migrant Stock: The 2013 Revision | url = http://esa.un.org/unmigration/migrantstocks2013.htm?mtotals | yayımcı = esa.un.org | accessdate = 14 Ağustos 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20151210154150/http://esa.un.org:80/unmigration/migrantstocks2013.htm?mtotals | arşivtarihi = 10 Aralık 2015}}</ref> Ülke, Aralık 2015 itibari ile 2,5 milyon [[Suriye İç Savaşı'nda mülteciler|Suriyeli mülteci]] sayısı ile dünyanın en büyük mülteciyi barındıran ülkesi oldu. [[Suriye İç Savaşı]]'ndan kaçan bu mülteciler, Başbakanlık Afet ve Acil Durum Başkanlığı tarafından hazırlanan çadırlarda ağırlandı, birçoğu ise şehirlere göç etti.<ref>{{Haber kaynağı|url=http://www.bugun.com.tr/gundem/suriyeli-sayisi-2-milyona-yaklasti-haberi/1516467|başlık=Türkiye'deki Suriyeli sayısı 2 milyona yaklaştı|gazete=[[Bugün (gazete, 2003)|Bugün]]|tarih=1 Mart 2015|erişimtarihi=5 Mart 2015}}</ref>
 
Türkiye'nin resmî dili, aynı zamanda nüfusun %85'inin ana dilianadili olan [[Türkçe]]dir. Nüfusun yaklaşık %12'si ise ana dil olarak [[Kürtçe]] konuşmaktadır. [[Arapça]] ve [[Zazaca]]yı ana dil olarak konuşanların oranı da %1'den fazladır, bunun yanı sıra çeşitli bölgelerde küçük bir kesim tarafından ana dil olarak konuşulan diller de mevcuttur.<ref name="milliyet-languages"/> Ayrıca [[Türkiye'de konuşulan diller]]den bazıları tehlike altındadır. Bunlara [[Abazaca]], [[Abhazca]], [[Batı Ermenicesi]], [[Çerkesçe]], [[Çingenece]], [[Doğu Çerkesçesi]], [[Hemşince]], [[Hertevince]], [[Kapadokya Yunancası]], [[Lazca]], [[Pontus Rumcası]], [[Ubıhça]], [[Yahudi İspanyolcası]] ve [[Zazaca]] örnek verilebilir.<ref name="www.unesco.org index">{{Web kaynağı | title = Interactive Atlas of the World's Languages in Danger | url = http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/index.php | publisher = UNESCO | accessdate = 9 Ağustos 2014 | arşivurl = http://web.archive.org/web/20140812000456/http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/index.php | arşivtarihi = 12 Ağustos 2014}}</ref>
 
{{Türkiye'nin en büyük şehirleri}}
1.332.802

düzenleme