İçeriğe atla

Türk adları

Kontrol Edilmiş
Vikipedi, özgür ansiklopedi

Türk adları, Türk toplumunun tarihsel süreçteki yaşam tarzını, sosyal yapısını, kültürel değerlerini ve düşünce yapısını yansıtır.

Toplumların kendilerine özgü ad verme gelenekleri olduğu gibi Eski Türkler de çocuklarına ergenlik çağına ulaşana kadar gösterdikleri bir başarıya göre isim verirlerdi.

Gelenekte ad koyma

[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğum sırasında göbek bağı kesilirken çocuğa bir "göbek adı" verilmesi geleneksel bir uygulamadır. Geçmişte çocuğun asıl ismini seçme hakkı ağırlıklı olarak aile büyüklerine aitken günümüzde bu süreç doğrudan anne ve babalar tarafından yürütülmektedir.

Ad seçiminde "duygu, düşünce, özlem; umut ve beklentileri" ifade eden bireysel tercihler, toplumsal beklentiler, inanç sistemleri, tarihi ve kültürel miras temel kaynak işlevi görmektedir.[1]

Ad seçiminde tarihi kahramanların (Bumin, İstemi, Bilge, Kül Tigin) ve sanat, siyaset, spor, kültür alanlarında toplumsal kabul görmüş ünlü kişilerin isimleri önemli bir kaynak teşkil eder. Bununla birlikte ölen aile büyüklerinin isimlerinin çocuklarda yaşatılması amacıyla tercih edilmesi veya küçük yaşta ölen kardeşlerin adlarının yeni doğan çocuklara aktarılması Türk ad verme geleneğinde görülen sosyo-kültürel pratikler arasındadır.[1]

Bebeğin doğduğu gün veya ay isim üzerinde etkili olur. Ramazan ayında doğanlara (Ramazan), Arife gününde doğanlara (Arif, Arife), bayram gününde doğanlara (Bayram), hac zamanında (Hacı, Hacı Bayram) doğanlara uygun isimler verilir. Doğal çevreden pek çok isim kullanılır: Gül, Sümbül, Lale, Gümüş, Kaya, Nehir, Altın, Mercan, Deniz, Dağ, Gök, Meltem, Doruk gibi. Çocukları yaşamayan aileler Dursun, Yaşar, Durmuş, Durdu isimlerini kullanır. Artık çocuk istemeyen aileler Tamam, Yeter, Songül, Soner, Kifayet, Nihayet gibi isimleri tercih ederler. Bebek özlemi çekenler Murat, Muradiye, İstek, Dilek, erkek çocuk bekleyenler, doğan kızlarına Döndü, Döne isimlerini verir.[1]

Kullanılan adlar üzerinde etkili unsurlardan biri de dindir. Allah'ın isimleri ve sıfatları abd (kul) ön eki ile, İslam peygamberi Muhammed'in isim ve sıfatları, Kur'an'da adı geçen diğer peygamberlerin, halifelerin, peygamberin akraba ve arkadaşlarının, evliyaların isimleri yaygın olarak kullanılır.[1]

Türkler arasında yaygın adların çoğu Türkçe kökenli değildir. Pek çok Müslüman Türk Arapçadan Türkçeye geçmiş adlara sahiptir. Özgün Türk adlarına 10. yüzyıldan önceki Türk devletlerinde daha çok rastlanmaktadır.

İsimlerde değişim

[değiştir | kaynağı değiştir]

1970-2010 yılları arasında en çok kullanılan 20 erkek adı.[2]

Ad1970-791980-891990-9920002001200220032004200520062007200820092010
Abdullah 17 20 – – – – – – – – – – – –
Adem 20 19 – – – – – – – – – – – –
Ahmet 3 4 3 3 4 4 5 5 6 6 5 5 5 4
Ali 4 5 6 8 8 7 7 8 9 10 10 13 11 12
Alperen – – – – – – – – – – – – 20 –
Arda – – – – – – – – 5 1 2 2 2 5
Ayhan 18 – – – – – – – – – – – – –
Baran – – – – – – – – 16 – – – – –
Batuhan – – – 17 20 – – – – – – – – –
Berat – – – – – – – – 20 20 11 10 8 6
Burak – – 12 12 16 18 18 19 – 19 16 16 – –
Caner – – – – – – – 18 – – – – – –
Efe – – – – – – – – – – 15 9 16 20
Emirhan – – – – 13 11 11 12 2 5 6 6 10 13
Emrah – 15 – – – – – – – – – – – –
Emre – – 4 5 5 6 6 6 11 15 17 19 – –
Enes – – 17 13 11 10 8 7 8 7 7 8 6 8
Eren – – – – 12 15 15 9 14 14 18 12 13 16
Fatih – 6 16 – – – – – – – – – – –
Furkan – – 5 6 6 5 3 4 7 8 9 11 9 10
Gökhan – 10 – – – – – – – – – – – –
Hakan – 16 – – – – – – – – – – – –
Halil 16 – – – – – – – – – – – – –
Hasan 7 9 14 15 15 14 14 15 17 17 19 20 – –
Hüseyin 5 8 10 10 10 12 12 13 15 13 13 15 15 17
İbrahim 9 7 7 7 7 9 10 11 12 11 14 17 17 15
İsmail 8 11 18 18 19 20 – – – – – – – –
Kerem – – – – – – – – – – – – 18 –
Mehmet 1 1 1 1 1 1 2 2 3 3 3 4 4 3
Mert – – – 14 17 17 16 17 19 18 – – – 14
Metin 12 – – – – – – – – – – – – –
Muhammed – – 19 – – – 20 16 10 9 8 7 7 7
Murat 6 3 8 11 14 16 19 – – – – – – –
Mustafa 2 2 2 2 2 3 4 3 4 4 4 3 3 2
Oğuzhan – – 20 19 – – – – – – – – – –
Ömer 13 13 9 9 9 8 9 10 13 12 12 14 12 11
Onur – – 11 20 – – – – – – – – – –
Osman 11 18 – – – – – – – – – – – –
Ramazan– – – – – – – 16 – – – –
Serhat – – – – – 19 – – – – – – – –
Serkan – 14 – – – – – – – – – – – –
Süleyman 15 – – – – – – – – – – – – –
Umut – – – – – 13 13 20 – – – – – 18
Yaşar 19 – – – – – – – – – – – – –
Yiğit – – – – – – – – – – – – 14 9
Yunus Emre – – – – – – 17 14 18 – 20 18 19 19
Yusuf 14 17 13 14 3 2 1 1 1 2 1 1 1 1

Tablo incelendiğinde şu yorumlar çıkarılabilir: Mehmet, Ahmet, Mustafa, Hüseyin, Yusuf, İbrahim, Ömer ve Ali her zaman ilk 20 isim içerisindedir. Bu isimlerden 3'ü Muhammed'e ait olmak üzere (Mehmet, Ahmet, Mustafa), 5'i peygamber ismi (İbrahim, Yusuf), 2'si halife (Ömer, Ali), 1 isim ise ehl-i beyttendir (Hüseyin). Bu isimlerin ortak özelliği dinî nitelikli oluşudur.

Tabloda 1980-89 arasında bulunan bazı isimler (Adem, Abdullah, Emrah, Gökhan, Serkan, Hakan) daha sonra ilk 20'ye girememiştir. Alperen ilk kez 2009'da listeye girmiştir. Arda ismi 2005'e kadar tabloda yokken, 2005'ten sonra ilk 5 arasına girmiştir.

1970-2010 yılları arasında en çok kullanılan 20 kadın adı:

Ad1970-791980-891990-9920002001200220032004200520062007200820092010
Aleyna – – – 15 16 16 15 14 14 – – – – –
Aynur 7 – – – – – – – – – – – – –
Aysel 8 – – – – – – – – – – – – –
Ayşe 2 2 8 7 8 7 10 9 13 14 17 16 – 16
Ayten 18 – – – – – – – – – – – – –
Azra – – – – – – – – – – – – – 10
Berfin – – – – – – – – – – – – 18 –
Betül – – 20 – – – – – – – – – – –
Beyza – – – 16 14 15 13 15 18 20 – – – –
Büşra – – 3 5 6 9 14 20 3 4 8 6 10 14
Ceren – – – – – – 19 18 20 13 19 – – –
Çiğdem – 18 – – – – – – – – – – – –
Derya – 14 – – – – – – – – – – – –
Dilara – – – – 17 11 – – – – – – – –
Ebru – – 15 20 – – – – – – – – – –
Ecrin – – – – – – – – – – – 8 3 4
Ela – – – – – – – – – – – – 19 –
Elif – 7 5 4 3 2 3 2 2 1 2 2 2 2
Emine 3 3 9 9 10 8 9 11 12 16 20 – – –
Esra – 9 6 6 5 6 7 7 15 – – – – –
Eylül – – – – – – – – – – – 15 7 8
Fadime 12 – – – – – – – – – – – – –
Fatma 1 1 2 3 4 5 6 6 7 9 9 9 11 13
Filiz 13 19 – – – – – – – – – – –
Gamze – – 11 14 18 – – – – – – – –
Gizem – – 13 17 20 20 – – – – – – –
Hacer 14 – – – – – – – – – – – – –
Hanife 19 – – – – – – – – – – – – –
Hatice 4 4 10 10 12 12 12 10 11 12 12 12 18 18
Hilal – – 17 – – – – – – – – – –
Hiranur – – – – – – – – – – – – – 19
Hülya 5 16 – – – – – – – – – – – –
İlayda – – – – – 18 16 19 – 17 – – – –
İrem – – – 11 7 4 4 4 5 3 3 4 5 6
Kübra – – 7 8 13 17 17 – – – – – – –
Leyla 11 – – – – – – – – – – – – –
Medine – – – – – – – – – 8 7 10 16 17
Melek – 20 – – – – – – – – – – 20 –
Melike – – – 18 9 14 18 17 16 – – – 13 –
Melisa – – – – 19 – – – – – – – – –
Merve – 11 1 2 2 3 5 5 4 5 5 5 8 11
Meryem 9 13 – – – – – – 17 15 16 17 – 15
Nehir – – – – – – – – – 18 18 – – 9
Nisa – – – – – – – – – – – – – 12
Nisanur 19 – – – – – – – – – 15 7 6 5
Nuray 20 – – – – – – – – – – – – –
Nurcan – 15 – – – – – – – – – – – –
Özlem – 6 12 19 – – – – – – – – – –
Pınar – 16 – – – – – – – – – – – –
Rabia – – 16 12 11 13 8 8 10 11 11 13 14 –
Seda – 18 17 – – – – – – – – – – –
Selma 16 – – – – – – – – – – – – –
Semra – 19 – – – – – – – – – – – –
Sevim 10 – – – – – – – – – – – – –
Sıla – – – – – – 2 3 8 6 6 – – –
Sibel – 12 19 – – – – – – – – – – –
Songül 15 14 – – – – – – – – – – – –
Sude – – – – – – 20 13 – – – – – –
Sudenaz – – – – – – – – 19 – 14 19 12 –
Sultan 17 – – – – – – – – – – – – –
Sümeyye – – – – – – – – – – – 20 17 –
Şevval – – – – – – – – – 19 13 – – –
Tuana – – – – – – – – – – – – 15 20
Tuğba – 10 14 – – – – – – – – – – –
Yağmur – – – – – 19 16 6 7 4 3 4 3
Yaren – – – – – – – – – – – – 14 –
Yasemin – 9 – – – – – – – – – – – –
Zehra – – – 13 15 10 11 12 9 10 10 11 9 7
Zeynep 6 5 4 1 1 1 1 1 1 2 1 1 1 1

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. 1 2 3 4 UCA, Alaattin. "Türk Toplumunda Ad Verme Geleneği". Erişim tarihi: 9 Ekim 2016.[ölü/kırık bağlantı]
  2. ↑ CALP, Yrd. Doç. Dr. Mehrali (2014). "BULGULAR VE YORUM" (PDF). A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi. turkiyatjournal.com. 4 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 9 Ekim 2016.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Türk_adları&oldid=37246925" sayfasından alınmıştır