Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi
Resimdüzenleme.jpg
Kısaltma TÜRKPA
Kuruluş 21 Kasım 2008
Tür Parlamenter Asamble
Merkez Bakü, Azerbaycan (Genel Sekreterlik)
Üyeler  Azerbaycan
 Kazakistan
 Kırgızistan
 Türkiye
Resmî diller Azerice
Kazakça
Kırgızca
Türkçe
İngilizce
Dönem Başkanlığı Kırgız Cumhuriyeti Jogorku Keneşi (Parlamento)
Dönem Başkanı Dastanbek Cumabekov
Genel Sekreter Altınbek Mamayusupov
Resmî site turk-pa.org

Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi ya da kısaca TÜRKPA (İngilizceParliamentary Assembly of Turkic Speaking Countries), 21 Kasım 2008 tarihinde kurulan ve temeli Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi'ne (TÜRKPA) dair anlaşmaya (21 Kasım 2008 İstanbul Anlaşması) dayanan parlamentolar arası iş birliğidir.

TÜRKPA kurucu anlaşması olan İstanbul Anlaşması Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye arasında imzalanmıştır. Anlaşma, Dolmabahçe Sarayı'nda yapılmıştır. Bu yüzden bu anlaşmaya İstanbul Anlaşması denilmektedir. Anlaşma, TBMM adına Köksal Toptan, Azerbaycan Cumhuriyeti Millî Meclisi adına Oktay Asadov, Kazakistan Cumhuriyeti Parlamentosu adına Senato Başkan Yardımcısı Muhammet Kopeyev ve Kırgız Cumhuriyeti Jogorku Keneşi adına Meclis Başkanı Aytibay Tagayev tarafından imzaladı.[1]

29 Eylül 2009 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti başkenti Bakü`de, Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi’nin (TÜRKPA) 1. Genel Kurul Toplantısı gerçekleştirilmiştir. Toplantıda TÜRKPA'nın İçtüzüğü, Sekretaryası ve Bakü Beyannamesi kabul edilmiştir. Aynı zamanda TÜRKPA Sekretaryası'nın sürekli Bakü şehrinde yerleşik olması karara bağlanmıştır. 

TÜRKPA başkanlığı rotasyon usulüne göre İngiliz alfabesi esas alınarak, her yıl bir üye ülke tarafından yürütülmektedir.

TÜRKPA'nın Amaçları[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Parlamentolar arası işbirliğinin kalite yönünden yüni aşaması olan parlamento diplomasisi araçlarının yardımıyla devletler arasında politik diyalogun daha da geliştirilmesine katkıda bulunmak;
  2. Tarih, kültür ve dil ortaklığına dayanarak ulusal yasamaların yakınlaştırılması ve parlamentolar arası işbirliğine ilişkin diğer konularda karşılıklı faaliyetin daha da yoğonlaştırılması.
  3. Türk dili konuşan ülkeler ve diğer bölge ülkeleri arasında karşılıklı faydalı ve eşit düzeyli işbirliğinin geliştirilmesine katkıda bulunmak;
  4. Üye ülkelerin yasamalarının, aynı zamanda kültürel mirasın ve tarih, sanat, edebiyat ve diğer alanlarda Türk dili konuşan ülkeler için ortak önem taşıyan değerlerin korunması ve gelecek nesillere devredilmesine yönelmiş yasamaların yakınlaştırılması üzere tavsiyeler vermek;
  5. Taraflar arasında politik, sosyo-ekonomik, kültürel, insani, hukuki ve diğer alanlarda ilişkilerin geliştirilmesine yardım göstermek yönünde faaliyetleri devam ettirmektir.

Türk Dili Konuşan Ülkerler Parlamenter Asamblesi faaliyetlerini; bağımsızlık, egemenlik, toprak bütünlüğü ve devlet sınırlarının ihlal edilmezliği, eşitlik, birbirinin iç işlerine karışmama ilkelerine saygı duyulması, zor kullanmaktan ve zor kullanılması ile tehdit, ekonomik ve başka baskı yöntemlerinden imtina temelinde, devletlerin siyasi ve ekonomik güvenliğinin güçlendirilmesi, doğal kaynakları tam ve verimli kullanmak yoluyla halkların refahının yükseltilmesi, ulusal ekonomilerin dinamik geliştirilmesi, parlamento diplomasisi alanında yeni başarılara imza atılması, bölge ve diğer uluslararası camianın üyesi olan ülkelerin parlamentoları ve diğer uluslararası örgütler ile yeni ilişkilerin kurulması ve mevcut ilişkilerin geliştirilmesi esasında yürütmektedir.

TÜRKPA Dönem Başkanlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesinin (TÜRKPA) VII. Genel Kurulu kapsamında 8 Haziran 2017 tarihli Asamble Konseyi toplantısında Dastanbek Cumabekov Kırgız Cumhuriyeti Jogorku Keneşi (Parlamento) Başkanı sıfatıyla TÜRKPA Dönem başkanlığını Kazakistan Cumhuriyeti Parlamento Meclisi Başkanı'ndan devralmıştır.[2]

Genel Kurul Toplantıları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 1. Genel Kurul: 29 Eylül 2009'da Azerbaycan-Bakü'de yapılmıştır.
  • 2. Genel Kurul: 28 Nisan 2011'de Kazakistan-Nur-Sultan'da yapılmıştır.
  • 3. Genel Kurul: 15 Haziran 2012'de Kırgızistan-Bişkek'te yapılmıştır.
  • 4. Genel Kurul: 12 Haziran 2013'te Türkiye-Ankara'da yapılmıştır.
  • 5. Genel Kurul: 13 Haziran 2014'te Azerbaycan-Bakü'de yapılmıştır.
  • 6. Genel Kurul: 6 Aralık 2015'te Kazakistan-Nur-Sultan'da yapılmıştır.
  • 7. Genel Kurul: 8 Aralık 2017'de Kırgızistan-Bişkek'te yapılmıştır.

Daimi Komisyonlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Çevre ve Doğal Kaynaklar Daimi Komisyonu
  • Sosyal, Kültürel ve İnsani Konularda Daimi Komisyonu
  • Ekonomik İş Birliği Daimi Komisyonu
  • Hukuk İşleri ve Uluslararası İlişkiler Daimi Komisyonu

Üye ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke Nüfus (2018) Alan (km²) GSYİH (nominal) (2018) Kişi başına GSYİH
(nominal) (2018)
Öngörülen Kişi başına GSYİH
(nominal) (2019)
 Azerbaycan 9,898,085 86,600 $39,207 milyar $4,097 $11,674
 Kazakistan 18,272,400 2,724,900 $179 milyar $9,709 $20,609
 Kırgızistan 6,309,300 199,900 $7,061 milyar $1,139 $1,898
 Türkiye 80,810,525 783,562 $909 milyar $11,114 $13,301
Türk Keneşi 115,290,031 3,794,962 $1,134,268 milyar $6,514 $13,718

Gözlemci ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke Nüfus (2018) Alan (km²) GSYİH (nominal)
(2018)
Kişi başına GSYİH
(nominal) (2018)
 Macaristan 9,771,000 93,030 $163,541 milyar $16,723
Toplam 9,771,000 93,030 $163,541 milyar $16,723

Olası gelecek üye ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke Nüfus (2018) Alan (km²) GSYİH (nominal)
(2018)
Kişi başına GSYİH
(nominal) (2018)
 Özbekistan 32,653,900 447,400 $71,824 milyar $2,238
 Kuzey Kıbrıs 335,455 3,355 $4,032 milyar $15,109
 Türkmenistan 5,851,466 488,100 $42,355 milyar $7,645
Toplam 38,840,821 938,855 $114,582 milyar $8,330

TÜRKPA Yayınları[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "TÜRKPA - GENEL BİLGİLER". TBMM. 4 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2018. 
  2. ^ "TÜRKPA Dönem Başkanlığı Konsey Toplantısı ile Kırgız Cumhuriyeti Jogorku Keneşi'ne Devredildi". Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi. 5 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2017. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]