Bu madde yarı korumaya alınmıştır. Uygulanan süresiz korumayla, süregelen yüksek vandalizm riskine karşı önlem alınması amaçlanmıştır.

Recep Tayyip Erdoğan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Recep Tayyip Erdoğan
12. Türkiye Cumhurbaşkanı
Görevde
Makama geliş
28 Ağustos 2014
Başbakan Ahmet Davutoğlu (2014 - 2016)
Binali Yıldırım
Yerine geldiği Abdullah Gül
25. Türkiye Başbakanı
Görev süresi
14 Mart 2003 – 28 Ağustos 2014
Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer (2000-2007)
Abdullah Gül (2007-2014)
Yardımcı
Yerine geldiği Abdullah Gül
Yerine gelen Ahmet Davutoğlu
1. Adalet ve Kalkınma Partisi Genel Başkanı
Görev süresi
14 Ağustos 2001 – 27 Ağustos 2014
Yardımcı Mehmet Ali Şahin
Numan Kurtulmuş
Yerine gelen Ahmet Davutoğlu
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı
Görev süresi
27 Mart 1994 – 6 Kasım 1998
Yerine geldiği Nurettin Sözen
Yerine gelen Ali Müfit Gürtuna
Türkiye Büyük Millet Meclisi
22., 23., 24. Dönem Milletvekili
Görev süresi
9 Mart 2003 – 28 Ağustos 2014
Seçim Bölgesi 2003Siirt
2007İstanbul
2011İstanbul
Kişisel bilgiler
Doğum Recep Tayyip Erdoğan
26 Şubat 1954 (1954-02-26) (62 yaşında)
İstanbul, Türkiye
Partisi Millî Selamet Partisi
(1976-1981)
Refah Partisi
(1983-1998)
Fazilet Partisi
(1998–2001)
Adalet ve Kalkınma Partisi
(2001-2014)
Eşi Emine Gülbaran (1978–günümüz)
Çocukları Ahmet Burak Erdoğan (d. 1979)
Necmettin Bilal Erdoğan (d. 1980)
Esra Erdoğan Albayrak (d. 1983)
Sümeyye Erdoğan (d. 1985)
Bitirdiği okul İstanbul İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Ticari Bilimler Fakültesi
Hükümeti 59. Türkiye Hükûmeti
60. Türkiye Hükûmeti
61. Türkiye Hükûmeti
İmzası
Resmî site rte.com.tr

Recep Tayyip Erdoğan (Türkçe telaffuz: [ɾeˈd͡ʒep tajˈjip ˈæɾdo.an]  ( listen); d. 26 Şubat 1954; Beyoğlu, İstanbul), Türk siyasetçi, Türkiye'nin 12. ve günümüzdeki cumhurbaşkanı. Cumhurbaşkanlığı öncesinde, 2003-2014 yılları arasında 11 yıl başbakanlık yapan Erdoğan, 2007 anayasa değişikliği referandumu sonrasında anayasada yapılan değişiklikle birlikte 2014 yılında gerçekleştirilen seçimle doğrudan halk oyuyla seçilen ilk cumhurbaşkanıdır. 1994 ve 1998 yılları arasında Refah Partisi'nden İstanbul büyükşehir belediyesi başkanlığı görevini yürütmüştür. Kurucuları arasında yer aldığı Adalet ve Kalkınma Partisi'nin genel başkanlığı görevini 12 yıl boyunca sürdürürken; 2002, 2007 ve 2011 genel seçimlerinden en yüksek oyu alan parti olarak ayrılmıştı.

1976 yılında Millî Selamet Partisi Beyoğlu Gençlik Kolu Başkanlığına ve aynı yıl İstanbul İl Gençlik Kolları Başkanlığına seçilen Erdoğan, Aksaray İktisadi ve Ticari İlimler Yüksek Okulu'ndan 1981 yılında mezun oldu. Millî Selamet Partisi'nin 1981'de kapatılması sonrasında, 1983'te kurulan Refah Partisi ile siyasi hayatına devam etti. 1986 milletvekili ara seçimlerinde milletvekili, 1989 yerel seçimlerinde ise Beyoğlu belediye başkanı adayı olarak seçimlere girse de her iki seçimde de seçilemedi. Milletvekili adayı olduğu 1991 genel seçimlerinde ise milletvekili olmasına rağmen tercihli oy sistemi sebebiyle Yüksek Seçim Kurulu milletvekilliğini iptal etti. 1994 yerel seçimlerinde elde ettiği %25,19'luk oy oranı ile İstanbul büyükşehir belediye başkanı seçildi. 6 Aralık 1997'de Siirt'te düzenlenen bir açıkhava toplantısı sırasında topluluğa yaptığı konuşmada kullandığı ifadeler sebebiyle "halkı sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge farklılığı gözeterek kin ve düşmanlığa tahrik ettiği" gerekçesiyle kendisine açılan dava sonucunda 10 ay hapis cezasına çarptırıldı. Belediye başkanlığı görevinden ayrılarak 26 Mart 1999'da girdiği cezaevinde dört ay on gün kaldıktan sonra 24 Temmuz 1999'da tahliye edildi.

14 Ağustos 2001'de kurulan Adalet ve Kalkınma Partisi'nin kurucuları arasında yer aldı ve partinin genel başkanlığına seçildi. Parti, girdiği ilk seçimler olan 2002 genel seçimlerinde %34,43'lük oy oranı ile Abdullah Gül'ün başbakanlığında 59. hükûmeti kurarken, siyasi yasağı süren Erdoğan seçimlere girememişti. Siyasi yasağının kaldırılması için Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan yasa değişikliği talebinin uygulamaya girmesiyle siyasi yasağı kalktı. 9 Mart 2003'te gerçekleştirilen ara seçimlerinde Siirt milletvekili olarak meclise girdi. Başbakan Gül'ün istifasını sunmasıyla, 14 Mart 2003'te başbakanlık görevine geldi. Genel başkanlığını yürüttüğü Adalet ve Kalkınma Partisi, 2007 genel seçimlerinde oyların %46,58, 2011 genel seçimlerinde ise oyların %49,83'ünü alarak Erdoğan'ın başbakanlığında sırasıyla 60. ve 61. hükûmetlerini kurdu. Parti ayrıca, oyların %41,67'sini aldığı 2004 yerel seçimleri, oyların %38,39'unu aldığı 2009 yerel seçimleri ve oyların %43,40'ını aldığı 2014 yerel seçimlerinde de en çok oy toplamayı başaran parti konumundaydı. 2007 anayasa değişikliği referandumu sonrasında anayasada yapılan değişiklikle birlikte cumhurbaşkanının ilk defa doğrudan halk oyuyla seçilmesinin önü açılırken, adaylığını koyduğu 2014'te yapılan seçimlerde aldığı %51,79'luk oy oranıyla cumhurbaşkanı seçildi ve başbakanlık ile partisindeki görevinden ayrılarak cumhurbaşkanlığı görevine 28 Ağustos 2014'te başladı.

İlk yılları ve eğitimi

Recep Tayyip Erdoğan'ın babası Ahmet Erdoğan, "Bakatalı Tayyip" olarak da bilinen Tayyip Efendi'nin oğluydu.[1][2] Recep Tayyip Erdoğan'ın 11 Ağustos 2004'teki Gürcistan ziyaretinden birkaç ay sonra çıkan haberlerde kendisinin bu ziyaret sırasında "Ben de Gürcüyüm, ailemiz Batum'dan Rize'ye göç etmiş bir Gürcü ailesidir." dediği iddia edilse[3] de 2007'de NTV'de katıldığı bir programda Gürcü veya Ermeni kökenli olduğu yönündeki iddiaları reddederek Türk olduğunu söyledi.[4] Odatv, 2009'da yayınladığı habere göre dedesinin taşıdığı "Bakatalı" lakabının, Güney Osetya'nın Tshinvali rayonuna bağlı Bagata köyü olduğu öne sürülmektedir.[5] Doğum tarihi net olarak bilinmeyen Ahmet Erdoğan'ın mezar taşında 1321 (Rumi takvime göre 1905-1906) yazarken, kimlik bilgilerinde 1905 yazmaktadır.[6] Güneysu'dayken Havuli ile gerçekleşen ilk evliliğinden Mehmet (1926-1988) ve Hasan (1929-2006) isimli iki erkek çocuğu olan Ahmet Erdoğan, bir süre sonra İstanbul'a yerleşirken eşini ve çocuklarını Güneysu'da bıraktı.[6] İstanbul'a geldikten bir süre sonra Şirket-i Hayriye'ye giren ve kıyı kaptanı olarak çalışmaya başladı.[1] Havuli ile olan evliliği devam ederken, Mehmet ile Havva'nın kızı Tenzile Mutlu'dan (evlendikten sonra Erdoğan, 1924-2011) Recep Tayyip, Mustafa (d. 1958) ve Vesile (d. 1965) adlı üç çocuğu oldu.[1][7][8] Havuli 1980'de vefat edince Ahmet Erdoğan ile Tenzile Mutlu arasında resmî nikah yapıldı.[9][10] 26 Şubat 1954'te İstanbul'un Beyoğlu ilçesindeki Kasımpaşa semtinde doğan Recep Tayyip Erdoğan;[11][12] Tayyip adını dedesinden, Recep adını ise doğduğu günün Hicrî takvime göre Recep ayına denk gelmesinden dolayı aldığı belirtilse de;[1] doğduğu gün Hicrî takvime göre Recep ayına denk gelmemektedir.[13][14]

Kendisiyle yapılan bir röportajda çocukluk döneminde simit ve su sattığını ifade eden Erdoğan,[15] kendisi hakkında hazırlanan Ustanın Hikayesi belgeselinde ise çocukluğunda yaz aylarında gittiği Rize'de çay ve fındık topladığını aktarmıştı.[16] İlkokul eğitimini aldığı Kasımpaşa'daki Piyalepaşa İlkokulu'ndan 1965'te, lise eğitimini aldığı ve yatılı olarak okuduğu Fatih'teki İstanbul İmam Hatip Lisesi'nden ise 1973'te mezun oldu.[11][17] İstanbul İmam Hatip Lisesi'nde okuduğu dönemde Camialtıspor'da amatör olarak futbol oynamıştı.[18] İmam hatip mezunlarının üniversiteye girme konusunda uygulanan kısıtlamalar nedeniyle liseyi dışarıdan bitirme sınavlarına girerek fark derslerini verdi ve 1973 Ekim'inde Eyüp Lisesi'nden mezun olarak ikinci bir lise diploması aldı.[19][20][21] Aynı yıl, İstanbul İktisadi ve Ticari İlimler Akademisine bağlı olan Aksaray İktisadi ve Ticari İlimler Yüksek Okuluna girdi.[22] Temmuz 1974'te İETT'de geçici işçi statüsüyle işe alınırken, kurumun futbol takımında da futbolculuk yapmaya devam etti.[23] 18 Haziran 1981 tarihli istifa mektubuyla İETT'deki görevinden ayrıldı.[24][25] Bu dönemden sonra bir süre amatör takımlardan Erokspor'da futbol oynadı.[24] 1977-1978 eğitim-öğretim döneminde İstanbul İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi bünyesindeki yüksekokullar İstanbul İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Ticari Bilimler Fakültesi adı altında birleştirilirken, Erdoğan Şubat 1981'de buradan mezun oldu.[26][27][28] Bu kurum daha sonraları, 1982 Temmuz'unda kurulan Marmara Üniversitesi'ne bağlanarak Marmara Üniversitesi İktisadi ve idari Bilimler Fakültesi adını alırken, Erdoğan'ın diploması da bu kurumdandır.[27][28]

İlk dönem siyasi kariyeri

Lise yıllarında Millî Türk Talebe Birliğine girdi.[1][24] 1975'te Millî Selamet Partisi (MSP) Beyoğlu Gençlik Kolu Başkanlığına, 1976 yılında ise Millî Selamet Partisi İstanbul İl Gençlik Kolları Başkanlığına seçildi.[29][30] Millî Selamet Partisi'nin 12 Eylül Darbesi sonrasında kapatılmasına kadar bu görevini sürdürdü.[31][32] 1982 Mart'ında zorunlu askerlik görevini gerçekleştirmeye başladı.[32] Dört aylık acemiliğini İstanbul'un Tuzla ilçesindeki Tuzla Yedek Subay Piyade Okulu'nda yapmasının ardından kıt'a hizmetini Kâğıthane'deki 3. Kolordu 6. Piyade Tümeni 77. Piyade Alayı Karargâh Servis Bölüğü'nde, kantinlerin idaresinden sorumlu subay olarak gerçekleştirdi.[33][34][35]

19 Haziran 1983'te kurulan Refah Partisi ile siyasete geri döndü ve 1984 yılında Beyoğlu ilçe başkanı oldu.[36] Ertesi yıl düzenlenen genel kongrede Merkez Karar ve Yürütme Kurulu üyesi seçilirken, aynı yıl partinin İstanbul il başkanlığına getirildi.[36] 28 Eylül 1986'daki milletvekili ara seçimlerine Refah Partisi'nin İstanbul adayı olarak girse de seçilemedi.[37] 26 Mart 1989'daki yerel seçimlerde Beyoğlu belediye başkan adayı oldu.[37] %22,83 oranında oy toplayan Erdoğan, %29,29 oranında oy alan Sosyaldemokrat Halkçı Parti adayı Hüseyin Aslan'ın gerisinde kalarak belediye başkanı seçilemedi.[38] Sonuç birleştirme tutanaklarında usulsüzlük olduğunu öne sürerek seçim sonuçlarına itiraz eden Erdoğan, İlçe Seçim Kurulu Başkanı 2. Asliye Ceza Mahkemesi Hakimi Nazmi Özcan'a hakaret ettiği gerekçesiyle Özcan tarafından mahkemeye verildi ve 18 aydan 2 yıla kadar hapis cezası istemiyle yargılandı.[39] Beyoğlu 1. Asliye Ceza Mahkemesinde görülen davanın duruşmalarına katılmayan Erdoğan hakkında gıyabi tutuklama kararı çıkarıldı.[39] Yaklaşık bir ay sonra, 27 Nisan günü tutuklandı ve bir hafta kadar Bayrampaşa Cezaevi'nde kaldıktan sonra 500 bin lira kefaletle serbest bırakıldı.[40] Mahkeme ise kendisini "hakime hakaret" suçundan altı ay hapis ve 20 bin lira para cezasına çarptırsa da, Türk Ceza Kanunu'nun 72. maddesi gereğince hapis cezası tecil edilerek 920 bin liralık para cezasına çevrildi.[40]

20 Ekim 1991'deki genel seçimlerine Refah Partisi'nin İstanbul 6. bölge 1. sıradan adayı olarak girdi.[41] Seçimlere Milliyetçi Çalışma Partisi ve Islahatçı Demokrasi Partisi ile ittifak yaparak giren Refah Partisi,[42] İstanbul'dan %16,73 oranında oy aldı. 19. dönem milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne giren Erdoğan, ilk kez uygulanan seçmenlerin parti milletvekillerini sıralamaya bakmadan tercih edebildiği tercihli oy sisteminde seçmenlerin tercihini ikinci sıradaki aday Mustafa Baş'tan yana kullanması sebebiyle, sonuçların belli olmasından birkaç gün sonra Erdoğan'ın milletvekilliği Baş'a geçti.[43] Sandıklardan Erdoğan'a yaklaşık 9 bin tercihli oy çıkarken, Baş'a yaklaşık 13. bin oy çıkmıştı.[43]

İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı (1994-98)

27 Mart 1994'teki yerel seçimlerde İstanbul büyükşehir belediye başkanlığı adaylığı için Refah Partisi; Erdoğan, Ali Coşkun, Nevzat Yalçıntaş, Temel Karamollaoğlu ve Veysel Eroğlu için kamuoyu araştırması yaptırmıştı.[44] 15 Ocak 1994 günü parti başkanı Necmettin Erbakan tarafından Erdoğan'ın İstanbul büyükşehir belediye başkanı adayı olacağı açıklandı.[45] Seçimlerde Erdoğan %25,19 oy oranı alarak İstanbul'un İstanbul Büyükşehir Belediyesi Başkanı seçilmesi olmuştur.[46]

Başkanlık dönemine ilişkin olarak 18 dosyadan İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi'nde dava açıldı. Bunlardan bazıları Akbil[47], İsfalt,[48] İstaç ve İdo [49] ile ilgili yolsuzluk davalarıdır. Bu davalar, milletvekili olduğunda dokunulmazlığı nedeniyle dokunulmazlığı süresince donduruldu.

Hapis dönemi

6 Aralık 1997'de Siirt'te düzenlenen bir açıkhava toplantısı sırasında topluluğa yaptığı konuşmada, Ziya Gökalp'ın 1912 yılında Balkan Savaşı'ndaki Türk askerler için yazdığı "Asker Duası" adlı şiirinin sonradan değiştirilmiş bir sürümünden bir dörtlük okudu.[50][51] Okuduğu dörtlüğün bu şekliyle Gökalp'e ait olduğunu iddia eden Erdoğan, konuyla ilgili olarak "konuşmamın bütünü incelendiğinde millî birlik ve beraberlik mesajım verildiği görülür" demişti.[52] Daha sonraları Erdoğan'ın okuduğu sürümün, Türk Standardları Enstitüsünün 1994'te çıkarttığı Türk ve Türklük kitabında bulunduğu ortaya çıktı ancak kim tarafından değiştirildiği anlaşılamadı.[50]

Ziya Gökalp'in "Asker Duası" şiirinden bir kıta Erdoğan'ın okuduğu dörtlük

Elimde tüfenk, gönlümde iman,
Dileğim iki: Din ile vatan...
Ocağım ordu, büyüğüm Sultan,
Sultan'a imdâd eyle Yârabbi!
Ömrünü müzdâd eyle Yârabbi!

Minareler süngü, kubbeler miğfer
Camiler kışlamız, mü'minler asker
Bu ilâhi ordu dinimi bekler
Allahu Ekber, Allahu Ekber.

Konuşmayla ilgili olarak bir inceleme başlatıldı ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Vural Savaş, Erdoğan'ın konuşmasının yer aldığı görüntüleri inceledikten sonra, Refah Partisi'nin kapatılması istemiyle açılan davayı görüşen Anayasa Mahkemesi Başkanlığına iletti.[53] Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Başsavcılığı, Erdoğan hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 312/2 maddesine göre "halkı din ve ırk farkı gözeterek kin ve düşmanlığa açıkça tahrik etmek" suçlamasıyla hazırladığı iddianamesini 12 Şubat 1998'de tamamladı.[54] Bir yıldan üç yıla kadar hapis istemiyle dava açılan Erdoğan'ın yargılanmasına 31 Mart 1998 günü başlandı.[55] 21 Nisan 1998'de sonuçlanan dava, Erdoğan'ın iddianamede bahsedilen suçu işlemesiyle sonuçlandı ve Erdoğan'a bir yıl hapis ile 860 bin TL ağır para cezası verildi. Daha sonra kendisini duruşmadaki hâli ve tavrı göz önüne alınarak cezası 10 ay hapis ve 176 milyon 666 bin 666 TL para cezasına çevrildi.[56] 3 Haziran'da açıklanan gerekçeli karara göre Erdoğan, "Siirt'te yaptığı konuşmayla dindar ve dindar olmayan diye bölünen kesimler arasındaki gerginliği canlı tutmayı amaçlamakta"ydı. "Bunları inanç birliği maksadıyla söyledim" şeklindeki ifadesinin inandırıcı bulunmadığı belirtilirken, "benim referansım İslam'dır" diyerek topluluğu inanan ve inanmayan olarak ayırdığı belirtildi. "Cezanın ertelenmesine yer olmadığı" ibaresinin de yer aldığı kararın bir aykırı oya karşılık oy çokluğuyla alındığı ve Yargıtay'a başvurulabileceği kaydedildi.[57] Mahkemenin aldığı karar 23 Eylül'de Yargıtay 8. Ceza Dairesi tarafından, bire karşı dört oyla onaylandı.[58] Kararın ardından kendisine siyasi yasak getirilen Erdoğan, herhangi bir partiyle birlikte veya bağımsız olarak herhangi bir seçime katılamayacaktı.[58] 25 Eylül'de Yargıtay tarafından açıklanan gerekçeli kararda Erdoğan'ın söylemlerinin "savaş çağrısı" niteliği taşıdığı belirtilmekteydi.[59] Ceza infaz yasası gereği hapis cezası 4 ay 10 güne inerken, çeşitli ertelemeler sonrasında İstanbul büyükşehir belediye başkanlığı görevini bırakarak 26 Mart 1999 günü Kırklareli'nin Pınarhisar ilçesindeki Pınarhisar Cezaevi'ne girdi.[60][61][62] 24 Temmuz 1999'da ceza süresini tamamlayarak cezaevinden tahliye edildi.[63]

Siyasi yasaklı olduğu dönem

Fazilet Partisi'nin, Anayasa Mahkemesi tarafından daimi kapatılmasının ardından, bağımsız kalan milletvekilleri, yeni parti kurma çalışmalarını "gelenekçiler" ve "yenilikçiler" olarak adlandırılan iki kanattan sürdürdü. "Millî Görüş'çü" olarak adlandırılan kanat, Recai Kutan'ın genel başkanlığında 20 Temmuz 2001'de Saadet Partisi'ni kurarken, "değişimci" kanat da, Tayyip Erdoğan liderliğinde 14 Ağustos 2001'de, Adalet ve Kalkınma Partisi'ni kurdu ve Tayyip Erdoğan, parti genel başkanlığına seçildi.[64] Erdoğan "biz gömleğimizi değiştirdik" ifadesiyle muhafazakarlardan büyük tepki aldı.[65] Kurulan Adalet ve Kalkınma Partisi, 3 Kasım 2002 seçimlerinde kayıtlı 41.291.568 seçmenin oy kullanan 32.652.702 kişisi içinden 10.770.704 adet oy alarak %34,29 ile birinci parti oldu.[66][67]

Erdoğan, siyasi yasağı bulunduğu için seçimlere giremedi ve milletvekili seçilemedi. Seçim sonrasındaki 58. Hükûmet, Abdullah Gül başbakanlığında kuruldu. Bu hükûmet döneminde Erdoğan'ın siyasi yasağının kaldırılması için Türkiye Büyük Millet Meclisine yasa teklifi sunuldu. Bu yasa değişikliği TBMM tarafından oy çokluğuyla kabul edilse de Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer yasayı "öznel, somut ve kişisel" olduğu gerekçesiyle veto etti. Daha sonra aynı yasa değiştirilmeden mecliste tekrar kabul edildi ve Cumhurbaşkanı Sezer yasa değişikliğini bu kez onayladı. Bu yasanın kabulüyle Erdoğan'ın milletvekili seçilmesi için yasal bir engel kalmadı. Seçimlerde Siirt milletvekili seçilen Fadıl Akgündüz'ün milletvekilliğinin düşürülmesinin ardından Siirt'teki seçimlerin tekrar edilmesi kararlaştırıldı. Seçimlerde Adalet ve Kalkınma Partisi'nin ilk sıradaki adayı Mervan Gül'ün adaylıktan çekilmesi ile Erdoğan partinin birinci adayı olarak Siirt seçimlerine girdi ve oyların %85'ini alarak kazandı. Erdoğan'ın milletvekili seçilmesinin ardından başbakan Abdullah Gül, Erdoğan'ın başbakan olması için Cumhurbaşkanı Sezer'e istifasını sundu. Sezer bu kez hükümeti kurma görevini Erdoğan'a verdi ve genel seçimlerden yaklaşık üç ay sonra Erdoğan başkanlığında 59. Hükümet kuruldu.

Başbakanlığı (2002-14)

Erdoğan, başbakanlık döneminde kürsüde konuşma yaparken.

22 Temmuz 2007 tarihinde yapılan 23. Dönem Milletvekili Seçimlerinde %46,6 oy alarak 341 milletvekili çıkaran Adalet ve Kalkınma Partisi, Recep Tayyip Erdoğan'ı başbakanlık koltuğuna ikinci kez taşıdı.[68] 12 Haziran 2011 tarihinde 24. Dönem Milletvekili Seçimlerinde oy yüzdesini %49,83'e çıkarmış ve Türkiye genelinde 21.399.082 oy alarak toplamda 327 milletvekili ile üçüncü kez hükümet kurma yetkisini kazanmıştır.[69]

Altyapı ve ulaşım

2003 yılı sonunda ülke genelindeki bölünmüş devlet ve il yolların toplam uzunluğu 4.387 km, otoyolların uzunluğu ise 1.714 km iken; 2013 yılı itibarıyla sırasıyla 16.420 km ve 530 km'lik yol inşasıyla bu uzunluklar sırasıyla 20.807 km ve 2.244 km'ye ulaştı.[70] Erdoğan'ın cumhurbaşkanı olması sonrasında başbakanlık görevinden ayrıldığı dönem de dahil olmak üzere 2014 yılı itibarıyla 471 km'lik bölünmüş devlet ve il yolu inşası gerçekleştirildi.[71] 1993 yılında inşası başlamış olan Bolu Dağı Tüneli ve 2000 yılında inşasına başlamış olan Nefise Akçelik Tüneli 2007'de tamamlandı, 2011'de ise halen yapımı devam eden Avrasya Tüneli ve Konak Tüneli'nin temelleri atıldı. Konak Tüneli'nin inşası 24 Mayıs 2015'te tamamlandı. Türkiye'nin ilk denizaltı tüneli olan ve İstanbul Boğazı'nın altından geçen Marmaray'ın 2004'te başlayan inşası 2013'te tamamlandı. 2003-2014 yılları arasında devlet ve il yollarında 41,2 km uzunluğunda 84 tek tüp tünel, 86,9 km uzunluğunda 46 çift tüp tünel; otoyollarda 1 km uzunluğunda tek tüp tünel ve 21,1 km uzunluğunda 12 çift tüp tünel; tüm yollarda ise toplam 64,3 km uzunluğunda 151 tek tüp tünel ve 135,8 km uzunluğunda 75 çift tüp tünel hizmete girdi.[72] 2013'te, İstanbul Boğazı üzerindeki üçüncü köprü olan Yavuz Sultan Selim Köprüsü ile İzmit Körfezi üzerindeki İzmit Körfez Köprüsü'nün inşalarına başlandı. 2003-2013 yılları arasında toplam uzunluğu 114,2 km'yi bulan 1.608 köprü inşa edilirken, 609 köprünün bakım ve onarımı tamamlandı.[73] 2014 yılı itibarıyla inşa edilen köprülerin toplam uzunluğu 120,6 km'ye, toplam sayısı 1.669'a, bakım ve onarımı yapılan köprü sayısı ise 732'ye ulaşmıştı.[74] İlk hattı 2009'da Ankara-Eskişehir arasında devreye giren Yüksek Hızlı Tren daha sonraları çeşitli illere yayıldı.

2002'de 25 olan ülkedeki havalimanı sayısı, Erdoğan'ın başbakanlığı döneminde inşası tamamlanan 27 havalimanıyla birlikte 52'ye yükseldi.[75] Uluslararası seferlerin düzenlendiği Hatay Havalimanı, Şanlıurfa GAP Havalimanı ve Eskişehir Anadolu Havalimanı 2007'de, Zafer Havalimanı ise 2012'de açılırken; İstanbul'daki üçüncü havalimanının inşasına 2014'te başlandı.

Mart 2014 itibarıyla, Erdoğan'ın başbakanlığı döneminde 18'i hidroelektrik santrali olmak üzere 268 baraj inşa edildi.[76][77]

138 ayrı yerleşim biriminde kentsel dönüşüm yapılarak TOKİ önderliğinde toplu konutlar yapıldı.[78]

Haberleşme

2008'de hizmete giren e-Devlet uygulamasıyla halkın, çeşitli devlet hizmetlerine İnternet üzerinden ulaşabilmesi sağlandı.[79]

2008'de Türksat 3A,[80] 2014'te Türksat 4A haberleşme uyduları,[81] 2012'de ise Türkiye'nin ilk yer gözlem uydusu Göktürk-2 uzaya gönderildi.[82]

Eğitim

2003'te UNICEF işbirliğiyle başlatılan "Haydi Kızlar Okula!" kampanyasıyla ülkedeki kızların okula gitmesi ve eğitim seviyesindeki cinsiyet dengesizliğinin giderilmesi amaçlandı.[83][84] 2008'de, ülkedeki 81 il de en az bir üniversiteye sahip oldu.[85] 2010'da başlatılan Fatih Projesi kapsamında çeşitli okullardaki bazı sınıflara akıllı tahta konuldu ve bazı öğrencilere tablet bilgisayar dağıtıldı.[86][87] 2012-2013 eğitim-öğretim döneminde itibaren uygulanan 4+4+4 eğitim sistemiyle birlikte 8 yıllık kesintisiz zorunlu eğitim yerine 12 yıllık zorunlu kademeli eğitim sistemine geçildi.[88]

Ekonomi

2003 yılından 2009'a kadar Türkiye ekonomisi büyüme göstermiş ve Türkiye'nin GSMH'si Dünya toplamının %1,11'inden %1,37'sine yükselmiştir.[89] Ayrıca Erdoğan'ın başbakanlığı döneminde Türkiye'nin Uluslararası Para Fonu'na olan borcu bitirildi.[90]

Kürt sorunu

2009'da Başbakan Erdoğan yönetimindeki hükûmet, çeyrek asırdır süren ve resmî rakamlara göre 40 binden fazla kişinin hayatını kaybetmesine yol açan Türkiye-PKK çatışmasını bitirmeye yardım edecek bir plan duyurdu. Avrupa Birliği tarafından da desteklenen çözüm süreci planıyla birlikte tüm medya yayınlarında ve siyasi kampanyalarda Kürtçe kullanımına izin verildi, ayrıca daha önceden Türkçe isimlerle değiştirilen Kürtçe şehir ve kasaba isimlerinin yeniden yapılandırılması kararı alındı.[91] Konuyla ilgili olarak Erdoğan, "Türkiye'nin gelişmesine, büyümesine engel olan kronik sorunları çözmek için cesur bir adım attık." diye konuştu.[91] Ayrıca çıkarılan yasayla birlikte silah bırakan PKK mensuplarının eve dönüşleri ile sosyal yaşama katılım ve uyumlarının temini için gerekli tedbirlerin alınması kararlaştırdı.[92] 23 Kasım 2011'de Ankara'daki bir televizyon konuşması sırasında Erdoğan, birçok Alevi ve Zazanın öldürüldüğü Dersim Katliamı için özür diledi.[93]

İnsan hakları

Erdağan'ın başbakanlık dönemi sırasında 1991 Terörle Mücadele Kanununun geniş kapsamlı yetkileri azaltıldı ve demoktratik standartları ilerleterek özelde etnik ve dini azınlık haklarını genişletmeyi amaçlayan demokratik açılım süreci başlatıldı. Ancak süreç uzun sürmedi; Avrupalı yetkililer süreç sonrasında özellikle ifade özgürlüğü,[94][95] basın özgürlüğü[96][97][98] ve Kürt azınlık hakları[99][100][101][102] gibi konularda daha otoriter yöntemlere dönüldüğünü ifade ettiler.[103] Aktivistlerin LGBT haklarının kamusal alanda tanınması için yaptığı talepler hükûmet tarafından reddedildi[104] ve ülkenin LGBT topluluğu kabine üyeleri tarafından yapılan hakaretlere maruz kaldı.[105]

Sınır Tanımayan Gazeteciler, Erdoğan'ın başbakanlığının son dönemlerinde basın özgürlüğü konusunda sürekli bir düşüş gözlemledi; Basın Özgürlüğü Endeksi'nde basın özgürlüğü konusunda Erdoğan'ın ilk dönemlerinde 100. sırada olan Türkiye, 2013'te 179 ülke arasında 154. sıraya düştü.[106] Freedom House ise bir dönem iyileşme gözlemleyerek ülkenin 2006'da 48/100 olan Basın Özgürlüğü Puanı'nı 2012'de 55/100 olarak değiştirdi.[107][108][109][110]

2011'de Erdoğan ve hükûmeti, 1930'larda devlet tarafından el konan Hristiyan ve Yahudi azınlık mülklerinin iadesi konusunda yasal düzenlemelere gitti.[111] Sonrasında hükûmet, toplamda ABD$2 milyar değerindeki mülklerin azınlıklara aktarıldığını duyurdu.[112]

AK Parti-Gülen Hareketi çatışması ve 17 Aralık soruşturması

İspanya-Türkiye Dördüncü Yüksek İstişare Toplantısı (RAN) aile fotoğrafı.

17 Aralık 2013 tarihinde Cumhuriyet Savcısı Celal Kara ve İstanbul Emniyet Müdürlüğü Organize Suçlarla Mücadele ve Mali Şube Müdürlüğü ekipleri, aralarında iş adamları, bürokratlar[113], banka müdürleri, kamu görevlileri ve 61. Türkiye Hükûmeti kabine üyesi üç bakanın oğullarının olduğu 47 kişinin, "rüşvet, görevi kötüye kullanma, ihaleye fesat karıştırma ve kaçakçılık" suçlarını işledikleri iddiasıyla gözaltına alındığı soruşturma başlattı.[114] Olaydan ardından soruşturmayı yürüten savcılar, adli kolluk amirleri ve memurlarının ciddi bir kısmının görev yerleri Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığınca değiştirildi veya görevden alındı.[115] 29 Ocak 2014'te soruşturma savcısı Celal Kara, 11 Şubat 2014 tarihli HSYK kararnamesi ile de soruşturma iznini veren İstanbul Cumhuriyet Başsavcıvekili Zekeriya Öz'ün aralarında bulunduğu 166 hakim ve savcının görev yeri değiştirilmiş,[116] Erdoğan kamuoyunda "rüşvet skandalı" olarak adlandırılan bu soruşturmayı hükûmetine karşı yapılmış bir darbe girişimi olarak niteledi.[117] Daha sonra Gülen Hareketi'ne bağlı dershanelerin kapatılması yönündeki girişimler ve 3 bakanın 17 Aralık soruşturması sonrası istifası ile AK Parti ve Gülen Hareketi arasında açık bir çatışma süreci başlamış, Erdoğan 17 Aralık soruşturması ve iddialarını "Türkiye içi ve dışındaki karanlık çevrelerin oyunları" olarak değerlendirmiştir.[118]

Cumhurbaşkanlığı adaylığı

Türkiye'nin 11. cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün görev süresi 2014'te dolduğundan, Türkiye'de ilk kez cumhurbaşkanını halk doğrudan seçecektir. İlk turu 10 Ağustos'ta olacak bu seçim için Cumhuriyet Halk Partisi ve Milliyetçi Hareket Partisi Ekmeleddin İhsanoğlu'nu, HDP ise Selahattin Demirtaş'ı adayları olarak belirlemiş, 1 Temmuz 2014 günü AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve eski TBMM Başkanı Mehmet Ali Şahin, AK Partili bütün milletvekillerinin imzası alınarak Cumhurbaşkanı adaylarının Başbakan Recep Tayyip Erdoğan olduğunu açıklamıştır. Erdoğan'ın açıklamadan sonra olan konuşmasında ilk defa kullanılan Erdoğan logosu, Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Barack Obama'nın 2008 yılındaki seçimlerde kullandığı logoya benzetilmiştir.

Cumhurbaşkanlığı (2014-günümüz)

Dosya:Erdoğan swears as 12th President of Turkey.jpg
Erdoğan, Türkiye'nin on ikinci cumhurbaşkanı olarak TBMM'de yemin ederken, 28 Ağustos 2014.

Erdoğan, 28 Ağustos 2014'te yemin etti ve Türkiye'nin on ikinci cumhurbaşkanı olarak göreve başladı. Bıraktığı başbakanlık koltuğunu ise 29 Ağustos'ta yeni başbakan Ahmet Davutoğlu doldurdu. Erdoğan, %51,79 oranında oy aldığı cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aldığı oyun beklenenden az olduğu eleştirilerine "Peygamber efendimizi bile desteklemeyenler oldu. Bizi de %52 destekledi." diye cevap verdi.[119]

Başkanlık gündemi

Cumhurbaşkanlığı Sarayı

Ankara'daki yeni Cumhurbaşkanlığı Sarayı.

Erdoğan, Ankara'daki Atatürk Orman Çiftliği'nin yaklaşık 50 dönümü kullanılarak inşa edilen ve başlarda Ak Saray olarak adlandırılan yeni Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nın inşası yüzünden birçok eleştiri topladı.[120] Bir sit alanı olarak korunan Atatürk Orman Çiftliği'nde inşaat yasağı bulunduğu için sarayın inşasının durdurulmasına dair çeşitli mahkeme kararları çıksa da inşaat tamamlandı.[121] Muhalefet, bunu hukukun üstünlüğünün açıkça ihlal edilmesi olarak değerlendirdi.[122] Proje; inşaat sürecinde yolsuzluk, yaban hayatına zarar verilmesi ve yeni yollar yapılması için çiftlikteki hayvanat bahçesinin tahribi gibi konularda sert eleştirilere ve iddialara maruz kaldı.[123] Ayrıca inşasını yasa dışı olarak değerlendiren muhalifler tarafından 'Kaç-Ak Saray' olarak adlandırıldı.[124]

Saray başta ülkenin başbakanları için yeni bir merkez olarak tasarlandı. Ancak cumhurbaşkanlığı görevine başlaması üzerine Erdoğan, sarayın cumhurbaşkanı tarafından Çankaya Köşkü yerine yeni merkez olarak kullanılacağını duyurdu. Çankaya Köşkü ise yeni başbakanlık merkezi olarak değiştirildi. Çankaya, ülke kurulduğundan bu yana cumhurbaşkanları için sembolik bir merkez olduğu için bu olay, tarihi bir değişiklik olarak görüldü. Yaklaşık 1.000 odası olan ve maliyeti $350 milyon (€270 milyon) tutan saray, maden kazalarının ve işçi haklarının ülke gündemine hâkim olduğu bir süreçte ortaya çıkması ve kullanılmaya başlanması yüzünden büyük eleştirilere yol açtı.[125][126]

29 Ekim 2014'te Erdoğan, ülkenin 91. kuruluş yıl dönümünü anmak için düzenlenen Cumhuriyet Bayramı resepsiyonunu yeni Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nda yaparak sarayın açılışını da resmen gerçekleştirmiş olacaktı ancak bazı davetli katılımcıların etkinliği boykot edeceğini açıklaması ve Ermenek maden kazasının gerçekleşmesi yüzünden resepsiyon iptal edildi.[127]

Davutoğlu ile ilişkileri

Kamuoyunda ilk olarak, Ocak 2015'de Başbakan Ahmet Davutoğlu tarafından açıklanan ancak hayata geçirilemeyen 'şeffaflık paketi' ve 17 Aralık Yolsuzluk soruşturmasında adı geçen 4 bakanın yüce divana gönderilmesi hususlarında Davutoğlu-Erdoğan arasında gerginlik çıktığı iddia edilmişti.[128] Mayıs 2016'da Pelikan dosyası adlı blog, ikili arasındaki gerginliği Erdoğan yanlısı bir bakış açısıyla detaylı bir şekilde maddelendirdi.[129] 4 Mayıs'ta Erdoğan ile Davutoğlu arasında yapılan görüşmeden kısa süre sonra AKP, olağanüstü kongre kararı alarak Davutoğlu'nun parti başkanlığına aday olmadığı bir kongre düzenledi[130][131] ve Davutoğlu başbakanlıktan çekilerek yerine Binali Yıldırım getirildi. Davutoğlu'nun Erdoğan ile görüşmesinin hemen sonrasında görevden çekilmesi muhalifler tarafından Erdoğan'ın Cumhurbaşkanlığı Sarayı'na gönderme yapan "Saray Darbesi" tanımlamasıyla anıldı.[132][133][134]

Olaylar

Suikast girişimleri

13 Eylül 2005 tarihinde Kütahya'da bulunan Erdoğan'ın minübüsüne ekmek arasına sakladığı bıçağı ile binmeye çalışan şahıs polis tarafından yakalanıp etkisiz hale getirilmiştir. Üzerinde yapılan aramada mermi dolu bir poşet ve içi mermi ile dolu silah ele geçirilmiştir.[135] Silah üzerinde yapılan incelemede kuru sıkıdan bozma bir silah olduğu tespit edilmiştir. Sanığı eski MHP milletvekili Ali Güngör'ün isteği üzerine kızı Hatice Burcu Güngör savunmuştur.[136] 17 Kasım 2006'da sonuçlanan davada Mustafa Bağdat, 11 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır.[137] Sonrasında Amerika'dan gönderilen bir e-posta ile bombalı araç kullanılarak yapılması planlanan bir saldırıdan daha bahsedilmiş ve bu suikast engellenmiştir. Bu saldırı o dönemin MİT çalışanları ve bazı Türk bilişim profesyonelleri tarafından detaylıca incelenmiştir.[138] 7 Şubat 2011'de Erdoğan'ın hastaneye kaldırması sırasında Adalet Bakanlığından MİT Müşteşarı Hakan Fidan'ı arayarak çağırmışlardır. Fidan, Erdoğan'ın isteği üzerine Adliye'ye gitmemiştir.[139]

Tazminat

14 Ocak 2000 tarihinde Avustralya'nın Melbourne şehrinde yayın yapan SBS radyosuna verdiği mülakatta kendisini Abdullah Öcalan ile karşılaştıran bir kişiye "Sayın Öcalan şu an, düşüncelerinin değil, almış olduğu kellelerin hesabını veriyor. Bense düşüncelerimden dolayı 4 ay hapis yattım, aramızdaki fark çok büyük." şeklinde cevap verdi. Hayatını kaybedenlerden "kelle" diye söz etmesi ve Öcalan'a "sayın" demesi nedeniyle eleştirildi.[140] Şehit Anaları Derneği tarafından sembolik bir manevi tazminat davası açıldı. Davacıların avukatlığını Kemal Kerinçsiz'in yaptığı davada, İstanbul Kartal 2. Sulh Hukuk Mahkemesi Aralık 2007 tarihinde Erdoğan'ın 3 kuruş tazminat ödemesine karar verdi. Hâkim, kararında şehitlere kelle ve yasa dışı silahlı örgüt liderine sayın denmesinin dil sürçmesi olamayacağına hükmetti.[141][142] Erdoğan kararı temyiz etti. Yargıtay temyiz başvurusunu hem usulden, hem esastan inceledi ve mahkemenin kararını onadı.

Karikatür davaları

Erdoğan tarafından Cumhuriyet gazetesi çizeri Musa Kart, Evrensel gazetesi, Penguen dergisinin sahibi Erdil Yaşaroğlu ile Pak Yayıncılık'a karikatürlerde şahsının çeşitli figürlerle tasvir edildiği ve bunun kişilik haklarına saldırı içerdiği vurgulanarak manevi tazminat davaları açılmıştır.

Şahsına yönelik hakaret

6 Şubat 2010 tarihinde Recep Tayyip Erdoğan ve Adalet ve Kalkınma Partisi tarafınca, TBMM genel kurulunda Erdoğan'a yönelik "kişilik hakları ile parti tüzel kişiliğine saldırıda bulunulduğu" iddiasıyla MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli aleyhinde 50 bin TL'lik manevi tazminat davası açılmış. Dava dilekçesinde Bahçeli'nin; "Türkiye'yi bölmeye çalışmak, etnik bölücülük konusunda sicil sahibi olmak, Türkiye'yi ayrıştırma ve bölme projelerini İmralı, Kandil ve Barzani'nin desteğiyle hayata geçirmek için çalışmak, İmralı canisi ile rol paylaşmak, işbirliği içinde olmak, kol kola girmek, aynı çizgide olmak; kimliksiz ve kişiliksiz siyasetin temsilcisi olmak, hayasızlık, ahlaksızlık, namussuzluk, edepsizlik; çürümüş bir zihniyete sahip olarak, etrafa mide bulandıran koku yaymak, ahlak bunalımına girmek, ahlaki ve vicdani bütün ölçülerini kaybetmek, seviye ve seviyesizlik ölçüleriyle tarif edilemeyecek bir çukura düşmek, utanç verici bir kişi olmak, teröristleri kucaklamak, alçaklık, yalancılık, riyakarlık, yalanlarla Türk milletine hakaret etmek" gibi ifadeleri ve sözleriyle[143] Erdoğan ve Adalet ve Kalkınma Partisi'ni itham ettiği kaydedildi. Ankara 13. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde görülen davada, her davacı için 10 bin TL olmak üzere toplam 20 bin TL manevi tazminat cezasının ödenmesine karar verilmiştir.[144][145]

"Kişilik hakları ve parti tüzel kişiliğine saldırıda bulunduğu" iddiasıyla Ataol Behramoğlu aleyhine Recep Tayyip Erdoğan ve Adalet ve Kalkınma Partisi tarafınca açılan 20 bin TL'lik manevi tazminat davası Ankara 15. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde görülmüştür.[146]

28 Ağustos 2014'te cumhurbaşkanı olmasıyla, şahsına yönelik hakaretler TCK 299 kapsamında, alenen işlenmesi hâlinde, altıda biri; basın ve yayın yolu ile işlenmesi hâlinde, üçte biri oranında artırılmak üzere, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası gerektiren bir suç hâline geldi. Bu kapsamda dava açılan ve tutuklananlar arasında 16 yaşındaki lise öğrencisi Mehmet Emin Altunses de yer aldı.[147]

Afyonkarahisar Barosu üyesi Avukat Umut Kılıç, 2015 yılında hâkim ve savcılık sınavı mülakatında söylediği "Faşist Erdoğan" sözleri nedeniyle Cumhurbaşkanı'na hakaretten bir yıl altı ay hapis cezasına çarptırıldı.[148]

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Başkan Yardımcısı Işıl Karakaş, Ekim 2015'te Avrupa Konseyi İfade Özgürlüğü Konferansı’nda yaptığı konuşmada Türkiye’de Cumhurbaşkanı’na hakaret suçlamasıyla 236 kişi hakkında soruşturma başlatıldığını, bunlardan 105’i hakkındaysa dava açıldığını ve sekizinin de tutuklandığını belirtti ve bu durumun Türkiye’de gerçek bir problemi gösterdiğini dile getirdi.[149]

Mal varlığı

Erdoğan'ın, 7 Şubat 2006 tarihinde yayınlanan mal varlığında; banka hesaplarında 1.361.290 TL parası olduğu, haricinde, 120.000 dolar alacağı olduğu açıklanmıştır.[150] 12 Eylül 2007 tarihinde açıklanan mal beyanında ise, Arnavutköy ve Güneysu'daki arsalarının haricinde, banka hesaplarında 1 milyon 803 bin 854 TL ile 9 bin 890 euro, alacaklarının ise 312 bin 500 TL olduğu açıklanmıştır. Tayyip Erdoğan'ın, 1 Mart 2010 tarihinde Başbakanlık Basın Merkezi internet sitesinde yayınlanan yeni mal beyanına göre Erdoğan'ın banka hesaplarında 2 milyon 366 bin 109 TL’si, haricinde 500 bin TL tutarında alacağı bulunduğu bildirilmiştir. Erdoğan’ın bu mal varlığının nedeni olarak ise şirket hisselerinin satış geliri, emekli ikramiyesi, emekli maaşı ve milletvekili maaşlarının toplamı gösterilmiştir.[151] 16 Haziran 2011 tarihli mal beyanında Güneysu'da 10 bin TL maliyetli arsa, banka hesaplarında toplam 3.390.384 TL, 25.000 £, 199.867 $ menkul değer ve 500 bin TL alacak yer almıştır.[152]

Dış siyaset

Avrupa ve Amerika

Erdoğan G-20 zirvesinde liderlerle beraber, 2009.
ABD Başkanı Barack Obama ve Başbakan Recep Tayyip Erdoğan Beyaz Saray gül bahçesinde ortak basın toplantısı sırasında, 2013.

Erdoğan, European Voice Organization tarafından "The European of the Year 2004 (Yılın Avrupalısı)" seçilmiş, bunun üzerine Erdoğan "Türkiye'nin Avrupa'ya katılımı bir medeniyetler çatışmasına yol açmaz uzlaştırıcı ve birleştirici olur." yorumunda bulunmuştur.[153]

3 Ekim 2005 tarihinde Türkiye'nin Avrupa Birliği üyelik müzakereleri Erdoğan'ın görev süresi içinde başlamıştır.[154]

Kafkaslar

2002 yılında Türkiye ve Rusya arasındaki ticaret yaklaşık 5 milyar dolar değerindeyken bu rakam 2011 yılı sonu itibariyle 32 milyar dolara ulaşmıştır.[155]

Erdoğan ile Putin Bakü'de ikili görüşmedeyken, 13 Haziran 2015

Kasım 2005'te Vladimir Putin'in açılışına katıldığı iki ülke arasında ortaklaşa inşa edilecek olan Mavi Akım doğal gaz boru hattı projesi başlatılmıştır. Yine iki ülke arasında Akkuyu Nükleer Enerji Santrali projesi planlanmaktadır. Türkiye başbakanı Tayyip Erdoğan 3 Aralık 2012 tarihindeki Rusya başbakanı Putin'in Türkiye ziyaretinde iki ülke ilişkilerinde hedefin 100 milyar dolar olduğunu belirtmiştir.[156]

Erdoğan, Türkiye ile Ermenistan arasındaki normalleşme süreciyle ilgili Karabağ Sorunu hakkında 'Karabağ'da Ermeni işgali sona ermeden biz de sınırı Ermenilere açmayız' demiştir.[157]

Orta Doğu

2012-13 Mısır protestolarına destek veren Recep Tayyip Erdoğan "Rabia işareti" yaparken
Recep Tayyip Erdoğan (ortada) beraberindeki hükümet heyeti ile Arap Baharı turu kapsamında Kahire'de Ahmet Davutoğlu (sağda) ve Ertuğrul Günay (solda) ile gerçekleştirelen bir açılış töreninde.
Davos'taki Dünya Ekonomik Forumu sırasında Türkiye başbakanı Recep Tayyip Erdoğan'ın İsrail'in Filistin'e yönelik saldırı ve tutumlarını eleştirerek podyumu terketmesi, 29 Ocak 2009.

Recep Tayyip Erdoğan Başbakanlık dönemi boyunca Türkiye-Irak Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi tarafından düzenlenen Bağdat'ta 36 mutabakat zaptı ve çalışma protokolü imzaladı. Protokol içeriği güvenlik, enerji, petrol, elektrik, su, sağlık, ticaret, çevre, ulaşım, konut, inşaat, tarım, eğitim, yüksek öğrenim ve savunma sektörlerini içermektedir[158].

Irak'ın kuzey bölgesi ile ılımanlaşan ilişkiler sonrası Erbil'de bir Türk üniversitesi ve Musul'da bir Türk konsolosluğu açılmıştır.[159] Abdullah Gül 23 Mart 2009 tarihinde Irak'a gerçekleştirmiş olduğu gezi ile 33 yıl sonra Irak'a giden ilk cumhurbaşkanı oldu. [160]

Recep Tayyip Erdoğan, ailesi ve eşlik eden heyetle birlikte, 13 Eylül 2011 tarihinde [161] ilk ziyaret yeri Mısır olmak üzere Tunus ve Libya'ya[162] resmi ziyaretler gerçekleştirmiştir.[163] Mısır'ın ardından Tunus ziyaretini gerçekleştiren Erdoğan'a Mısır[164], Tunus ve Libya'da duyulan halk ilgisi dünya kamuoyunda geniş yankı bulmuştur.[165] Erdoğan, Trablus da Libya'lılara Şüheda Meydanı'nda bir konuşma yapmıştır.

Erdoğan İsrail'in sahip olduğu nükleer tesisleri "bölgesel barış için ana tehdit" olarak tanımladı ve UAEK denetimi altına girmesi için çağrıda bulundu.[166] Erdoğan "açık hava hapishanesi" olarak tanımladığı Gazze'nin bu durumu için İsrail'i suçlu bulduğunu açıklamıştır.[167]

2009 Dünya Ekonomik Forumu toplantısında Gazze çatışması ile ilgili olarak Shimon Peres ve Erdoğan arasında geçen konuşma, Erdoğan'ın toplantıyı terketmesiyle sonuçlandı. Peres Erdoğan'ın açıklamaları sonrası İstanbul'a bir roket düşse aynı tutumun Türkiye tarafından yapılacağını söyleyerek Erdoğan'ın durumu anlamadığını söyledi.[168] Erdoğan Peres'e şu sözleri söyledi: "Sesin çok yüksek çıkıyor. Biliyorum ki sesinin benden çok yüksek çıkması bir suçluluk psikolojisinin gereğidir. Öldürmeye gelince, siz öldürmeyi çok iyi bilirsiniz. Plajlardaki çocukları nasıl öldürdüğünüzü, nasıl vurduğunuzu çok iyi biliyorum." Peres'e yanıt vermesi esnasında konuşması moderatör tarafından kesilen Erdoğan, şu sözleri söylerek salondan ayrılmıştır. " Benim için de bundan böyle Davos bitmiştir. Daha Davos'a gelmem. Siz konuşturmuyorsunuz. 25 dakika konuştu, 12 dakika konuşturuyorsunuz. Olmaz."[169]

Erdoğan, 6 Ekim 2011 tarihinde Güney Afrika Cumhuriyeti'ne İsrail Başkatiplerinden Ya'akov Finkelstein, Erdoğan'ın Güney Afrika Başbakanı ile yaptığı basın açıklamasında "Tünellerden sadece gıda değil, silahlar, füzeler geçiyor. Bu füzelerle şehirlerimiz, çocuklarımız vuruluyor" diyen Başkatibin sözlerine "O tünellerden atom bombası geçmez. Nükleer silah geçmez, fosfor bombaları geçmez. İsrail, fosfor bombalarıyla Gazze'yi bombalamıştır. Bu bir kitle imha silahıdır. Ve kitle imha silahı kullanmak suçtur. O tünellerden geçse geçse ancak küçük çaplı silahlar geçebilir. Tüfek geçer. Ama oradan tank, top bunlar geçmez değil mi?" sözlerini sarf etmiş ve devamında "İsrail, bölge için en büyük tehlike çünkü atom bombası var" demiştir. [169]

24 Eylül 2015'te Mina'da yaşanan izdiham üzerine Erdoğan, Suudi hükumetinin hac organizasyonları için çok çalıştığını belirterek "Dünyanın birçok yerinde bu tür organizasyonlarda bakıyorsunuz ihtimaller düşük de olsa bazı sıkıntılar yaşanıyor. Suudi Arabistan’a saldırgan tavırları doğru bulmuyorum." dedi.[170]

Seçimler tarihi

12 Haziran 2011 tarihinde gerçekleştirilen 2011 Türkiye Genel Seçimlerinde Adalet ve Kalkınma Partisi tarafından kullanılan, üzerinde Erdoğan'ın bir resmi ve "Türkiye Hazır Hedef 2023" sloganı yazılı bulunan afişlerden biri.

Recep Tayyip Erdoğan, 1986 yılından beri beşi milletvekili seçimi, ikisi yerel seçim, biri ise cumhurbaşkanlığı seçimi olmak üzere toplamda sekiz farklı seçime katıldı. İki milletvekili seçimi ile bir yerel seçim dışında katıldığı tüm seçimlerde halk tarafından seçildi. Erdoğan'ın katıldığı seçimler ve aldığı sonuçlar şu şekildedir:

Seçim Erdoğan'ın katılımı Parti Oy sayısı Oy oranı (%) Sonuç
1986 milletvekili ara seçimleri, İstanbul 6. bölge İstanbul milletvekili adayı Refah Partisi 31.247 8,57 Parti 5. sırada kaldı ve seçilemedi
1989 yerel seçimleri, Beyoğlu Beyoğlu belediye başkanı adayı Refah Partisi 21.706 22,83 2. sırada kaldı ve seçilemedi
1991 genel seçimleri, İstanbul 6. bölge İstanbul milletvekili adayı Refah Partisi 70.555 20,01 Parti 5. sırada kaldı ve seçildi; ancak tercihli oy sisteminde tercih edilmediğinden milletvekilliği 2. sıradaki adaya geçti
1994 yerel seçimleri, İstanbul İstanbul büyükşehir belediye başkanı adayı Refah Partisi 973.704 25,19 Belediye başkanı seçildi
2003 milletvekili ara seçimleri, Siirt Siirt milletvekili adayı Adalet ve Kalkınma Partisi 55.203 84,82 Siirt milletvekili seçildi
2007 genel seçimleri, İstanbul 6. bölge İstanbul milletvekili adayı Adalet ve Kalkınma Partisi 939.027 44,07 İstanbul milletvekili seçildi
2011 genel seçimleri, İstanbul 6. bölge İstanbul milletvekili adayı Adalet ve Kalkınma Partisi 1.391.558 48,27 İstanbul milletvekili seçildi
2014 cumhurbaşkanlığı seçimi Cumhurbaşkanı adayı - 21.000.143 51,79 Cumhurbaşkanı seçildi

Genel seçimler

3 Kasım 2002 tarihinde yapılan Türkiye genel seçimleri Erdoğan'ın başkan adayı olduğu Adalet ve Kalkınma Partisi 34.29%'luk oy oranı ile 363 milletvekili çıkartarak kazanmış; Erdoğan kurulacak hükümetin başkanlık etmiştir.

22 Temmuz 2007 tarihinde yapılan Türkiye genel seçimlerinde ise 46.58% oy oranı ile Adalet ve Kalkınma Partisi hükümeti kurma görevini üstlenmiştir. Seçimden önce parti tanıtımı için Erdoğan'ın seçim vaatleri ile dolu çeşitli resimler bilbordlarda gösterilmiştir. Ayrıca "Tek millet, tek bayrak, tek vatan, tek devlet" yazılı bir Erdoğan resmide gösterilmiştir. Hükümete ve partiye Erdoğan başkanlık yapmıştır.

12 Haziran 2011 tarihinde yapılan Türkiye genel seçimlerini ise Adalet ve Kalkınma Partisi Türkiye genel seçimlerinde bir ilke imza atarak üçüncü kez üst üste 49.83%'lük bir oy oranı ile kazanmıştır. Diğer seçim tanıtımlarından farklı olarak 2011 seçimlerinde Erdoğan farklı temaların bulunduğu parti tanıtım reklamlarında boy göstermiş ve "Haydi Bir Daha" adlı partisine ve oy verenlere atıfla hazırlanan şarkısını yorumlamıştır. Erdoğan'ın söylemiyle "Türkiye Hazır Hedef 2023" sloganı kullanılmıştır.

Cumhurbaşkanlığı seçimi

24 Nisan 2007 tarihinde Adalet ve Kalkınma Partisi Grup toplantısında Başbakan Recep Tayyip Erdoğan "Adayımız Abdullah Gül kardeşim" diyerek Abdullah Gül'ün 11. Cumhurbaşkanı adayı olduğunu açıklamıştır.[171] Abdullah Gül 28 Ağustos 2007 tarihinde yapılan cumhurbaşkanlığı seçiminin üçüncü turunda 339 oy alarak Türkiye Cumhuriyetinin 11. cumhurbaşkanı seçildi.[172]

Yerel seçimler

Recep Tayyip Erdoğan 1994 yerel seçimlerinde %25,19 oy alarak İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı olarak seçildi.

Erdoğan'ın liderliğinde Adalet ve Kalkınma Partisi 2002 genel seçimleri kazandıktan sonra, 2004 yerel seçimlerinde oy sayısını daha fazla arttırdı. Adalet ve Kalkınma Partisi 16 büyükşehir belediyesinden 12 tanesini kazanarak seçimlerden birinci parti olarak ayrıldı.

2007-2010 e-muhtıra , 2007 ve 2010 Referandumu Seçimleri , İsrail'in Filistin'e saldırıları ve Çin'in Doğu Türkistan'da olay çıkarması gibi olaylar döneminde iken 2009 yılında yerel seçim yapıldı. Bu seçimde Adalet ve Kalkınma Partisi 2004 yerel seçimlerindeki oy oranından %3 az oy alarak %39 oy aldı. İkinci parti olan CHP %23 oy aldı ve üçüncü parti olan MHP %16 oy aldı.

2014 yerel seçimlerinde , 2009 seçimlerinden %5 fazla oy alarak %43,39 oy aldı. İkinci parti olan CHP %25,61 oy aldı ve üçüncü parti olan MHP %17,62 oy aldı.

Eleştiriler

2013 Taksim Gezi Parkı Protestolarından bir pankart.

Recep Tayyip Erdoğan'a siyasi hayatının başlarından itibaren çeşitli eleştiriler yapılmıştır. Bunlar arasında yargının siyasallaşması, 2013-2014 yıllarında yapılan yargıya yönelik düzenlemeler, basına uygulanan sansür, antisemitizm ve diktatörleşme eğilimleri yer alır.

  • Erdoğan'ın 2013 Gezi Parkı protestolarına yönelik açıklamaları üzerine Washington Post'da yayınlanan, Erdoğan'ın seçimlerde aldığı oy oranının yüksekliği, Türkiye'de basın özgürlüğünün engellenmesi, protesto süreçleri ve polisin tepkisi konularını içeren bir yazıda :"Erdoğan seçilerek başa gelmenin ve aynı zamanda otoriter olmanın mümkün olduğunun talihsiz bir kanıtı" şeklinde bir ifade yer aldı.[173]
  • Köln'de yaptığı miting öncesinde Bild gazetesinde: "Erdoğan hoş gelmediniz, burada istenmiyorsunuz!" ifadesi yer aldı.[174]
  • The New York Times gazetesi 18 Aralık 2014'de yaptığı makale'nin başyazısında "Hükümetin ifade özgürlüğünü boğmaya çalışması, romancılara iftira atması, yargı sistemini kontrol altına alması Ülke’nin demokrasisine zarar veriyor." diyerek dönemin hükümetini ve dönemin başbakanını eleştirmiştir.[175]
  • Gazeteci Hakan Albayrak köşe yazısında “İsrail’e tepki göstermek faşistlikse, Başbakan Erdoğan Davos’ta faşistin önde gideni olmuştur!” sözünü köşe yazısında belirmiştir.[176]
  • İtalyan Corriere della Sera Gazetesi internet sitesinde Antonio Ferrari imzasıyla "Türkiye: Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın siyasi krizinin sinyali şiddet" başlıklı bir haber yayınladı. Kibrinin limitleri aştığı ve iç ve dış politikadaki maceracılığının hemen hemen tüm uluslararası gözlemciler tarafından berbat bulunduğu ifade edilen yazıda Erdoğan 'megaloman' olarak tanımlandı.[177]
  • İngiliz Financial Times gazetesi 25 Ağustos 2015'de yayımladığı makalede cumhurbaşkanını eleştirmiştir. Ayrıca makalede "Türkiye Ekonomisi Kırılgan" manşeti atılmıştır.[178]
  • Siyaset bilimci Prof. Ersin Kalaycıoğlu cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı eleştirerek padişahların erdoğandan daha mütevazı olduğunu belirtmiştir.[179]
  • Beyaz Saray ABD 2014 İnsan Hakları raporunu açıladığında Erdoğan için, "Cumhurbaşkanı Erdoğan, kendisini eleştiren gazetecilere, adlarını vererek açıkça saldırdı" denilmiştir.[180]
  • Birgün gazetesi 17 Şubat 2015 tarihinde, "Katil ve Hırsız Erdoğan" manşetiyle çıktı. "Cumhurbaşkanı'na hakaret" suçundan yargılanan BirGün gazetesinin yöneticileri Barış İnce, Berkant Gültekin ve Can Uğur 11 ay 20'şer gün hapis cezasına çarptırıldı. Savunmalarında "Hırsız ve katil" sözlerinin Erdoğan'ın şahsına hakaret kastı olmadığını, politik bir eleştiri olduğunu söyleyen üç gazetecinin cezası ertelendi.[181][182]
  • New York Times gazetesi, Türkiye için başkanlık sistemi önerirken Hitler Almanyası'nı örnek göstermesi üzerine "Sayın Erdoğan başka bir çizgiyi daha aştı" başlıklı bir başyazı yayınladı.[183]
  • CHP Milletvekili Murat Emir, Cumhurbaşkanı'na hakaret davaları nedeniyle son üç Cumhurbaşkanı’na ilişkin bir karşılaştırma yaptı. Emir’in araştırmasına göre Recep Tayyip Erdoğan ilk bir buçuk yılda 1300’ün üzerinde kişiye dava açtı.[184]
  • CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu, partisinin 35. Kurultayı'nda Erdoğan'ı Türkiye'nin içinde bulunduğu şartlar nedeniyle eleştirdi. Kılıçdaroğlu'nun "Kendi düşüncelerini açıklayan akademisyenler tek tek gözaltına alındı. Bir diktatör bozuntusunun talimatıyla tek tek gözaltına alınıyor." demesi üzerine AKP'li konuklar kurultayı terketti.[185]
  • Kuzey Almanya Radyo Televizyon Kuruluşu'nda (NDR) yayınlanan ‘extra 3’ adlı mizah programında 17 Mart'ta, Erdoğan’ın basın özgürlüğü ve insan hakları konularındaki tutumunun hicvedildiği ‘Erdowi, Erdowo, Erdoğan’ adlı bir şarkı yayımlandı. Bu konuda Almanya’nın Ankara Büyükelçisi Martin Erdmann Türkiye Dışişleri Bakanlığı’na çağrılarak programın silinmesi talebi iletildi.[186] Yapımcı bu talebi geri çevirerek şarkıyı Türkçe ve İngilizce alt yazılı olarak programın YouTube sayfasına "İş basın özgürlüğüne ve insan haklarına gelince Türkiye cumhurbaşkanı oldukça yaratıcı davranışlar sergiliyor. Yani diplomatik bir tabirle söylemek gerekirse. Ama bu işler bizde farklı yürüyor. İşte İstanbul için şarkımız." notuyla paylaştı.[187][188]
  • NDR'de yayımlanan şarkıya gösterilen tepkiyi aşırı bulduğunu söyleyen komedyen Jan Böhmermann, ZDF'deki programında bir "Sövgü şiir (Schmähgedicht) okudu. Kanal, yayın ilkelerine aykırı olduğu gerekçesiyle programı yayından kaldırdı. Metnin bilinçli olarak hakaret amacıyla yazıldığını söyleyen Angela Merkel Böhmermann'ı eleştirdi ve yabancı devlet adamlarına hakaret kapsamında yargılanması yolunun açık olduğunu belirtti.[189] Böhmermann, Başbakanlık Dairesi Başkanı Peter Altmaier'a Twitter üzerinden yolladığı mesajda, ‘hiciv sınırlarının yoklanmasına izin verilen, bunun istendiği ve toplumsal tartışma unsuru yapıldığı bir ülkede yaşamak istediğini‘ belirterek, ‘kendi durumum için yardım değil, tartışmalı da olsa sanatsal girişimim ve konumumun dikkate alınmasını istiyorum‘ dedi.[190] Şiirin hiciv mi, hakaret mi olduğu yönünde tartışmalar yaşandı.[191] Birçok basın organı ve mizahçı desteğini belirtti.[192] İngiltere'de yayımlanan haftalık The Spectator dergisi yazarlarından Douglas Murray olayı protesto etmek için "Cumhurbaşkanı Erdoğan'a hakaret şiiri yarışması" düzenledi.[193] Adalet Bakanı Thomas Kutschaty yargılanma yolunun açılmasına itiraz etti.[194] Konuyla alakalı Hamburg Eyalet Mahkemesi'nin verdiği ilk kararda şiir prensipte mizah olarak değerlendirildi fakat şiirin büyük bir kısmının yayınlanması yasaklandı. Ayrıca şiirde Erdoğan'a yönelik ifade özgürlüğü eleştirileri ise yasalara uygun buldu.[195]

Ödüller

Kurdele Ödül ya da nişan Ülke Tarih Şehir Not Kaynak
Ord.Nishan-i-Pakistan.ribbon.gif Nişan-ı Pakistan  Pakistan 7007200910260000000 26 Ekim 2009 İslamabad Pakistan Hükûmeti tarafından verilen en yüksek dereceli sivil nişandır. [196][197]
Ord.GoldenEagle-ribbon.gif Altın Kartal Nişanı  Kazakistan 7007201210110000000 11 Ekim 2012 Ankara Altın Kartal Nişanı Kazakistan Cumhuriyeti'nin en yüksek devlet nişanıdır. [198]
AZ Geyidar Aliyev Order rib.png Haydar Aliyev Nişanı  Azerbaycan 7007201409030000000 3 Eylül 2014 Bakü Haydar Aliyev Nişanı Azerbaycan'ın en yüksek nişanıdır. [199][200]
Grand Crest Ordre de Leopold.png Leopold Nişanı  Belçika 7007201510050000000 5 Ekim 2015 Brüksel Leopold Nişanı adını ilk Belçika Kralı I. Léopold'dan almıştır. [201][202]

Özel hayatı

Erdoğan eşi Emine Erdoğan, kızı Sümeyye Erdoğan, Yunanistan Başbakanı Yorgo Papandreu ve eşi Ada Papapanou ile birlikte (Ekim 2010).

4 Temmuz 1978 günü verdiği bir konferansta tanıştığı 1955 doğumlu Emine Gülbaran ile evlenmiştir. Emine Erdoğan ile Recep Tayyip Erdoğan'ın Ahmet Burak ve Necmettin Bilal isminde iki oğlu, Esra ve Sümeyye isminde iki kızı bulunmaktadır.

Kaynakça

  1. ^ a b c d e Çakır, Ruşen ve Çalmuk, Fehmi (4 Temmuz 2001). "Babası küfür eden Tayyip'i tavana astı". Milliyet: s. 19. 
  2. ^ Yalçın, Soner; ss. 11
  3. ^ "Başbakan Erdoğan 'Gürcü' Asılı Mı!". Milliyet. http://www.milliyet.com.tr/2005/12/13/siyaset/axsiy02.html. Erişim tarihi: 12 Kasım 2009. 
  4. ^ http://www.youtube.com/watch?v=8RcH-t3O2OA
  5. ^ "Başbakan Erdoğan dedesinin nereli olduğunu Odatv'den öğrenecek". Odatv. 17 Ağustos 2009. http://www.odatv.com/n.php?n=basbakan-erdogan-dedesinin-nereli-oldugunu-odatvden-ogrenecek-1708091200. 
  6. ^ a b Yalçın, Soner; ss. 19
  7. ^ Yalçın, Soner; 23
  8. ^ Yalçın, Soner; 27
  9. ^ "Tayyip olmazsa Vecdi'yi yapsınlar". Hürriyet. Doğan Haber Ajansı. 14 Kasım 2002. http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=109447. 
  10. ^ Yalçın, Soner; 24
  11. ^ a b "Bakanlar Kurulu'nun özgeçmişi". Milliyet.com.tr. 29 Ağustos 2007. http://www.milliyet.com.tr/2007/08/29/son/sonsiy47.asp. Erişim tarihi: 14 Mart. 
  12. ^ "En coşkulu açılım". Ntvmsnbc.com. 14 Mart 2010. http://www.ntvmsnbc.com/id/25069119/. Erişim tarihi: 14 Mart 2010. 
  13. ^ Yalçın, Soner; ss. 24
  14. ^ "Miladi takvimdeki 1950-1959 yılları arasındaki ayların Hicrî ve Rumi takvimlerdeki karşılığı". Diyanet İşleri Başkanlığı. http://www2.diyanet.gov.tr/DinHizmetleriGenelMudurlugu/Sayfalar/19501959.aspx. 
  15. ^ "Erdoğan: Simit ve su satar, kitap alırdım". Anadolu Ajansı. Ankara: NTV.com.tr. 23 Temmuz 2012. http://www.ntv.com.tr/arsiv/id/25368553/. 
  16. ^ "Erdoğan, kendi hikayesini anlattı". Cihan Haber Ajansı. Ankara: Zaman. 4 Eylül 2013. http://www.zaman.com.tr/gundem_erdogan-kendi-hikayesini-anlatti_2129419.html. 
  17. ^ Yalçın, Soner; ss. 33
  18. ^ Yalçın, Soner; ss. 43
  19. ^ Yalçın, Soner; ss. 56
  20. ^ "Biyografi". tccb.gov.tr. https://www.tccb.gov.tr/receptayyiperdogan/biyografi/. Erişim tarihi: 10 Nisan 2016. 
  21. ^ Küçük, Mustafa (5 Temmuz 2014). "Erdoğan Ailesi'nin mutlu günü". Hürriyet. http://www.hurriyet.com.tr/gundem/26745123.asp. 
  22. ^ Yalçın, Soner; ss. 59
  23. ^ Yalçın, Soner; ss. 46
  24. ^ a b c Yalçın, Soner; ss. 49
  25. ^ Tokuş, Kübra (24 Eylül 2014). "Erdoğan'ın 33 yıl sonra ortaya çıkan istifa dilekçesi". Yeni Şafak. http://www.yenisafak.com.tr/politika/erdoganin-33-yil-sonra-ortaya-cikan-istifa-dilekcesi-687675. 
  26. ^ Gökdemir, Orhan (25 Nisan 2014). "Erdoğan'ın diploması aslında hangi okuldan". Odatv. http://www.odatv.com/n.php?n=erdoganin-diplomasi-aslinda-hangi-okuldan-2504141200. 
  27. ^ a b "Rektörlük, diplomasını yayınladı; Halaçoğlu yeni belge gösterdi". Doğan Haber Ajansı. Zaman.com.tr. 25 Nisan 2014. http://www.zaman.com.tr/gundem_rektorluk-diplomasini-yayinladi-halacoglu-yeni-belge-gosterdi_2213158.html. 
  28. ^ a b Yalçın, Soner; ss. 60
  29. ^ "'Susuzluğu birlikte yudumlayacağız'". Milliyet: s. 15. 29 Mayıs 1994. 
  30. ^ Yalçın, Soner; ss. 67
  31. ^ "Portre: Recep Tayyip Erdoğan". Aljazeera. 19 Ocak 2014. http://www.aljazeera.com.tr/portre/portre-recep-tayyip-erdogan. Erişim tarihi: 8 Şubat 2014. 
  32. ^ a b Yalçın, Soner; ss. 86
  33. ^ Yalçın, Soner; ss. 91-92
  34. ^ Gökdemir, Orhan (11 Kasım 2010). "Erdoğan için hangi asker 'icabına bakacağım' dedi". Odatv. http://www.odatv.com/n.php?n=erdogan-icin-hangi-asker-icabina-bakacagim-dedi-1111101200. 
  35. ^ Çelik, Mansur (6 Eylül 2007). "Baykal'dan Erdoğan'a 'muhasebeci' eleştirisi". Ankara: Milliyet. http://www.milliyet.com.tr/2007/09/06/siyaset/siy01.html. 
  36. ^ a b Yalçın, Soner; ss. 103
  37. ^ a b Yalçın, Soner; ss. 112
  38. ^ http://eski.yerelnet.org.tr/secimler/il_secim.php?ilid=34&yil=1989&bbb=2870
  39. ^ a b Yalçın, Soner; ss. 114
  40. ^ a b Yalçın, Soner; ss. 115
  41. ^ Yalçın, Soner; ss. 125
  42. ^ Yalçın, Soner; ss. 124
  43. ^ a b Yalçın, Soner; ss. 126
  44. ^ Akyol, Taha (28 Aralık 1993). "Belediye görüntüleri". Milliyet: s. 17. 
  45. ^ "Refah'ta Alevi atağı". Milliyet: s. 25. 16 Ocak 1994. 
  46. ^ 27 Mart 1994 Büyükşehir Belediye Seçimi İstanbul İhlas Haber Ajansı Erişim tarihi: 1.7.2011.
  47. ^ [1] "Davayı karara bağlayan mahkeme heyeti, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile Adalet ve Kalkınma Partili Mehmet Mustafa Açıkalın, İdris Naim Şahin ve Mikail Arslan'ın milletvekili olmalarını dikkate alarak, Anayasa'nın 83. maddesi uyarınca dosyalarının ayrılmasına karar verdi.", Radikal, 2 Aralık 2003
  48. ^ Hürriyet Gazetesi'nin 28 Nisan 1999 tarihli AKBİL skandalı büyüyor haberi
  49. ^ Milliyet Gazetesi'nin 30 Nisan 1999 tarihli İstanbul belediyesi çalkalanıyor haberi
  50. ^ a b Bardakçı, Murat (22 Eylül 2002). "Şiiri böyle montajlamışlar". Hürriyet. 19 Haziran 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140619235317/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=99109&yazarid=28. 
  51. ^ Tarih Bilinci
  52. ^ Avcu, Arife (8 Aralık 1997). "Erdoğan soruşturma kıskacında". Milliyet (İstanbul): s. 19. 
  53. ^ "Erdoğan'ın konuşma bandı Yargıtay'da". Milliyet (Ankara): s. 19. 9 Aralık 1997. 
  54. ^ "Tayyip Erdoğan'a hapis istemi". Milliyet (Diyarbakır): s. 17. 13 Şubat 1998. 
  55. ^ Avcu, Arife (31 Mart 1998). "Erdoğan'dan 7 savunma". Milliyet (İstanbul): s. 19. 
  56. ^ Çakan, Şeyhmus (22 Nisan 1998). "Erdoğan'a yargı şoku". Milliyet (Diyarbakır): s. 18. 
  57. ^ "'Erdoğan, takiye yapıyor'". Milliyet (Diyarbakır): s. 17. 4 Haziran 1998. 
  58. ^ a b "Erdoğan artık yasaklı". Milliyet: s. 16. 24 Eylül 1998. 
  59. ^ Atar, Ersan (26 Eylül 1998). "Erdoğan, savaş çığırtkanı". Milliyet (İstanbul): s. 15. 
  60. ^ Avcu, Arife (28 Kasım 1998). "Erdoğan cezasını 4 ay erteletti". Milliyet (İstanbul): s. 21. 
  61. ^ Avcu, Arife (26 Ocak 1999). "Erdoğan 53 gün daha erteleme istiyor". Milliyet (İstanbul): s. 13. 
  62. ^ Avcu, Arife (27 Mart 1999). "Erdoğan'dan son gösteri". Milliyet (İstanbul): s. 19. 
  63. ^ Avcu, Arife (25 Temmuz 1999). "Erdoğan 'milli duruş' istedi". Milliyet (İstanbul): s. 17. 
  64. ^ Milli Nizam Partisi Ve Milli Görüş Hareketi
  65. ^ Milli görüş gömleğimizi değiştirdik konulu ulusal gazete haberi.Sabah
  66. ^ Yüksek Seçim Kurulu Resmî Sitesi verileri
  67. ^ 10 Kasım 2002 tarihli 24932 sayılı T.C Resmi Gazetesi
  68. ^ TÜRKİYE GENELİ PARTİLERİN KAZANDIKLARI MİLLETVEKİLİ SAYILARI T.C. Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığı Resmî Web sitesi erişim tarihi: 28 Ekim 2007.
  69. ^ 2011 Yılı Genel Seçim Sonuçları Hürriyet gazetesi 02 Temmuz 2011 tarihinde erişilmiştir.
  70. ^ "Millete hizmet yolunda 12 yıl" (PDF). Adalet ve Kalkınma Partisi. Mart 2014. ss. 179. http://images.teskilat.akparti.org.tr/uploads/documents/genel_icraat_kitabi.zip. 
  71. ^ Karayolu sektörü; ss. 6
  72. ^ Karayolu sektörü; ss. 89
  73. ^ Millete hizmet yolunda 12 yıl; ss. 364
  74. ^ Karayolu sektörü; ss. 94
  75. ^ Gürkan, Emrah (12 Ocak 2014). "Havaalanı sayısı 10 yılda 2 kat arttı". Ekonomist. http://www.ekonomist.com.tr/havaalani-sayisi-10-yilda-2-kat-artti-haberler/6060.aspx. 
  76. ^ "Türkiye 10 yılda baraj yapma rekoru kırdı". Akşam. 22 Nisan 2014. http://www.takvim.com.tr/guncel/2014/04/22/turkiye-10-yilda-baraj-yapma-rekoru-kirdi. 
  77. ^ Millete hizmet yolunda 12 yıl; ss. 397
  78. ^ "TOKİ "23 şehir" kurdu". Sabah, Emlak. 25 Aralık 2013. http://emlak.sabah.com.tr/Haber/2013/12/25/toki-23-sehir-kurdu. Erişim tarihi: 7 Şubat 2014. 
  79. ^ "E-devlet kapısı açıldı". Hürriyet. 18 Aralık 2008. http://www.hurriyet.com.tr/gundem/10597054.asp. 
  80. ^ "TÜRKSAT 3A fırlatıldı". Habertürk. 13 Haziran 2008. http://www.haberturk.com/ekonomi/teknoloji/haber/80095-turksat-3a-firlatildi. 
  81. ^ "TÜRKSAT 4A Uydumuz, Başarıyla Fırlatıldı". Türksat. 15 Şubat 2014. http://www.turksat.com.tr/tr/haberler/233-turksat-4a-uydumuz-basariyla-firlatildi. 
  82. ^ "Türk keşif uydusu Göktürk-2 Uzay'a fırlatıldı". NTV.com.tr. 18 Aralık 2012. http://www.ntv.com.tr/arsiv/id/25407217/. 
  83. ^ "Doğuda kızlar okuldan uzak". Radikal. 3 Eylül 2003. http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=87481. 
  84. ^ Bozarslan, Mahmut (10 Eylül 2003). "‘Haydi Kızlar Okula’ anketi". Diyarbakır: NTV.com.tr. http://arsiv.ntv.com.tr/news/233233.asp. 
  85. ^ "Üniversitesiz il kalmadı". Ankara: Milliyet. 23 Mayıs 2008. http://www.milliyet.com.tr/universitesiz-il-kalmadi/siyaset/siyasetdetay/23.05.2008/758364/default.htm. 
  86. ^ Atakan, Bahar (19 Kasım 2010). "Erdoğan’ın FATİH projesi başlıyor". Ankara: Milliyet. http://www.milliyet.com.tr/erdogan-in-fatih-projesi-basliyor/siyaset/haberdetay/20.11.2010/1316060/default.htm. 
  87. ^ "Fatih Projesi, TBMM gündeminde". Cihan Haber Ajansı. Hürriyet. 22 Ocak 2015. http://www.hurriyet.com.tr/egitim/28023610.asp. 
  88. ^ "4+4+4 eğitim sistemi başlıyor". Anadolu Ajansı. Sabah. 16 Eylül 2012. http://www.sabah.com.tr/egitim/2012/09/16/444-egitim-sistemi-basliyor. 
  89. ^ http://www.ggdc.net/Maddison/Historical_Statistics/horizontal-file_03-2007.xls
  90. ^ "Borç bitti vatandaş IMF'yi unuttu". Hürriyet. 13 Eylül 2013. http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/24702047.asp. Erişim tarihi: 7 Şubat 2014. 
  91. ^ a b Arsu, Şebnem (13 Kasım 2009). "Turkey Plans to Ease Restrictions on Kurds and Help End Decades of Conflict". New York Times. http://www.nytimes.com/2009/11/14/world/europe/14kurds.html. Erişim tarihi: 17 Kasım 2009. 
  92. ^ "Attempts to Improve the Government". infoplease.com. http://www.infoplease.com/ipa/A0108054.html?pageno=4. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2012. 
  93. ^ "Turkey apologises for 1930s killing of thousands of Kurds". The Telegraph (Londra). 24 Kasım 2011. http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/8910369/Turkey-apologises-for-1930s-killing-of-thousands-of-Kurds.html. Erişim tarihi: 24 Kasım 2011. 
  94. ^ "Hopa Demonstrations: Stones Considered as Weapons". Bianet. 19 Ocak 2012. http://www.bianet.org/english/freedom-of-expression/135565-hopa-demonstrations-stones-considered-as-weapons. Erişim tarihi: 26 Ocak 2012. 
  95. ^ Belge, Berçin (16 Aralık 2010). "Two-Year Prison Threat for Egg Throwing". Bianet. http://www.bianet.org/english/freedom-of-expression/126642-two-year-prison-threat-for-egg-throwing. Erişim tarihi: 26 Ocak 2012. 
  96. ^ Bilefsky, Dan; Arsu, Sebnem (4 Ocak 2012). "Charges Against Journalists Dim the Democratic Glow in Turkey". The New York Times. http://www.nytimes.com/2012/01/05/world/europe/turkeys-glow-dims-as-government-limits-free-speech.html?_r=1. Erişim tarihi: 26 Ocak 2012. 
  97. ^ Söylemez, Ayça (23 Ocak 2012). "Journalists are in Prison Because of their Writings". Bianet. http://www.bianet.org/english/freedom-of-expression/135635-journalists-are-in-prison-because-of-their-writings. Erişim tarihi: 26 Ocak 2012. 
  98. ^ Söylemez, Ayça (16 Ocak 2012). "First Hearing of Journalists after 13 Months of Pre-Trial Detention". Bianet. http://www.bianet.org/english/freedom-of-expression/135464-first-hearing-of-journalists-after-13-months-of-pre-trial-detention. Erişim tarihi: 26 Ocak 2012. 
  99. ^ Genc, Kaya (22 January 2011). "Turkish crackdown on Kurdish Journalists". Xindex. http://www.indexoncensorship.org/2011/12/turkish-crackdown-on-kurdish-journalists/. Erişim tarihi: 26 Ocak 2012. 
  100. ^ Önderoğlu, Erol (21 Mayıs 2010). "Kurdish Artist Faces 15 Years in Jail". Bianet. http://www.bianet.org/english/minorities/122151-kurdish-artist-faces-15-years-in-jail. Erişim tarihi: 26 Ocak 2012. 
  101. ^ "31 People Arrested". Bianet. 17 Ocak 2012. http://www.bianet.org/english/minorities/135496-31-people-arrested. Erişim tarihi: 26 Ocak 2012. 
  102. ^ "Crackdowns on KESK and BDP". Bianet. 12 Ocak 2012. http://www.bianet.org/english/minorities/135456-crackdowns-on-kesk-and-bdp. Erişim tarihi: 26 Ocak 2012. 
  103. ^ Vogel, Toby (19 Ocak 2012). "Inching away from democracy?". European Voice. http://www.europeanvoice.com/article/imported/inching-away-from-democracy-/73249.aspx. Erişim tarihi: 26 Ocak 2012. 
  104. ^ Çolak, Saliha; Karakus, Abdullah (29 Ocak 2008). "Eşcinseller de eşitlik istiyor, verecek miyiz?". Milliyet. http://www.milliyet.com.tr/2008/01/28/siyaset/asiy.html. Erişim tarihi: 26 Ocak 2012. 
  105. ^ "'Homosexulaty is a disease' says Turkish minister". Hürriyet. 7 Mart 2010. http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=8216homosexuality-is-a-disease8217-says-minister-2010-03-07. Erişim tarihi: 26 Ocak 2012. 
  106. ^ "Press Freedom Index 2013". Sınır Tanımayan Gazeteciler. http://en.rsf.org/press-freedom-index-2013,1054.html. Erişim tarihi: 15 June 2013. 
  107. ^ "Freedom of the Press 2012". Freedom House. http://www.freedomhouse.org/report/freedom-press/2012/turkey. Erişim tarihi: 15 Haziran 2013. 
  108. ^ "Freedom House Critic of Press Freedom in Turkey". Bianet. 17 Mart 2011. http://www.bianet.org/english/freedom-of-expression/128639-freedom-house-critic-of-press-freedom-in-turkey. Erişim tarihi: 26 Ocak 2012. 
  109. ^ "Turkey Loses Ground again in World Press Freedom Index". Bianet. 26 Ocak 2012. http://www.bianet.org/english/world/135713-turkey-loses-ground-again-in-world-press-freedom-index. Erişim tarihi: 26 Ocak 2012. 
  110. ^ "Press Freedom 'Terrible' in Turkey: Watch Group". Journal Of Turkish Weekly. 23 oCAK 2012. http://www.turkishweekly.net/news/130376/press-freedom-39-terrible-39-in-turkey-watch-group.html. Erişim tarihi: 26 oCAK 2012. 
  111. ^ Arsu, Sebnem (28 Ağustos 2011). "Turkish Government to Return Seized Property to Religious Minorities". The New York Times. http://www.nytimes.com/2011/08/29/world/europe/29turkey.html?_r=0. Erişim tarihi: 3 Aralık 2014. 
  112. ^ Bağış, Egemen (31 Mayıs 2013). "Azınlıklara 2 milyar dolarlık mülk verdik". Hristiyan Gazete. http://www.hristiyangazete.com/2013/05/egemen-bagis-azinliklara-2-milyar-dolarlik-mulk-verdik/. Erişim tarihi: 3 Aralık 2014. 
  113. ^ "İşte gözaltına alınan isimler!". Habertürk. 17 Aralık 2013. http://www.haberturk.com/gundem/haber/904362-iste-gozaltina-alinan-isimler. Erişim tarihi: 22 Aralık 2013. 
  114. ^ "Flaş! Rıza Sarraf ve bakan çocuklarına tahliye!". Milli Gazete. 28 Şubat 2014. http://m.milligazete.com.tr/haber_detay.php?id=311141. Erişim tarihi: 14 Mayıs 2014. 
  115. ^ "Bakan Âlâ: 17 Aralık'la ilgili görev yeri değişen polis sayısı 1000". Hürriyet. 22 Şubat 2014. http://www.hurriyet.com.tr/gundem/25866025.asp. Erişim tarihi: 14 Mayıs 2014. 
  116. ^ Zeynep Gürcanlı (11 Şubat 2014). "Savcı Öz ile 166 hakim ve savcının görev yeri değişti". Hürriyet. http://www.hurriyet.com.tr/gundem/25787060.asp. Erişim tarihi: 14 Mayıs 2014. 
  117. ^ Mesut Er, Emir Somer (12 Nisan 2014). "'Dik durmasaydık darbe hükümeti kuracaklardı'". Sabah. http://www.sabah.com.tr/Gundem/2014/04/12/dik-durmasaydik-darbe-hukumeti-kuracaklardi. Erişim tarihi: 14 Mayıs 2014. 
  118. ^ "Star Gazete Manşeti 18 Aralık 2013". Gazete5. 6 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20140305065747/http://www.gazete5.com/gazete-mansetleri/star/2013-12-18. Erişim tarihi: 25 Şubat 2014. 
  119. ^ "Peygamber efendimizi bile desteklemeyenler oldu". Cumhuriyet. 13 Ağustos 2014. http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/105571/_Peygamber_efendimizi_bile_desteklemeyenler_oldu_.html. 
  120. ^ Tim Arango (31 Ekim 2014). "Turkis Leader, Using Conflicts, Cements Power". The New York Times. http://mobile.nytimes.com/2014/11/01/world/europe/erdogan-uses-conflict-to-consolidate-power.html?referrer. Erişim tarihi: 27 Kasım 2014. 
  121. ^ Christopher Cameron (1 Kasım 2014). "Turkish President drops $350m on new palace". The Real Deal: New York Real Estate News. http://therealdeal.com/blog/2014/11/01/turkish-president-drops-350m-on-new-palace/. Erişim tarihi: 27 Kasım 2014. 
  122. ^ "Erdoğan'dan 'Kaç-Ak Saray' için yorum". Cumhuriyet. 1 Kasım 2014. http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/turkiye/136319/Erdogan_dan__Kac-Ak_Saray__icin_yorum.html. Erişim tarihi: 3 Aralık 2014. 
  123. ^ "Critical media block imposed on 'Ak Saray' amid opening graft concerns". Today's Zaman. 29 Ekim 2014. http://www.todayszaman.com/national_critical-media-block-imposed-on-ak-saray-opening-amid-graft-concerns_362922.html. Erişim tarihi: 27 Kasım 2014. 
  124. ^ "Kaç-Ak Saray'a mehterli tanıtım". Cumhuriyet. 31 Ekim 2014. http://www.cumhuriyet.com.tr/video/video/136120/Kac-Ak_Saray_a_mehterli_tanitim.html. Erişim tarihi: 3 Aralık 2014. 
  125. ^ "'Ak-Saray' Alman basınında". Zaman. 30 Ekim 2014. http://www.zaman.com.tr/gundem_ak-saray-alman-basininda_2254265.html. Erişim tarihi: 3 Aralık 2014. 
  126. ^ Kadri Gursel (17 Eylül 2014). "Erdogan's $350m presidential palace". Al-Monitor. http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/09/turkey-erdogan-white-palace-presidential-residence.html##ixzz3GQJqZp00. Erişim tarihi: 27 Kasım 2014. 
  127. ^ "29 Ekim resepsiyonu iptal". 30 Ekim 2014. http://www.hurriyet.com.tr/gundem/27477903.asp. Erişim tarihi: 3 Aralık 2014. 
  128. ^ "Erdoğan Davutoğlu krizinin geçmişi". Sözcü. http://www.sozcu.com.tr/2016/gundem/erdogan-davutoglu-krizinin-gecmisi-1216852/. Erişim tarihi: 06 Mayıs 2016. 
  129. ^ "How mysterious new Turkish blog exposed Erdogan-Davutoglu rift - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East". Al-Monitor. http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/05/turkey-rift-between-erdogan-davutoglu.html#. 
  130. ^ "Ahmet Davutoglu, Turkey’s Prime Minister, Is Expected to Be Replaced". The New York Times. 5 May 2016. http://www.nytimes.com/2016/05/05/world/europe/erdogan-ahmet-davutoglu-turkey-prime-minister-is-expected-to-be-replaced.html. 
  131. ^ "Davutoğlu, Erdoğan'ı yalanlayıp gitti: Tercih değil, zaruret". Cumhuriyet. http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/528176/Davutoglu__Erdogan_i_yalanlayip_gitti__Tercih_degil__zaruret.html. Erişim tarihi: 06 Mayıs 2016. 
  132. ^ "Cumhuriyet Gazetesi - #4 Mayıs Saray darbesi". Cumhuriyet. 4 May 2016. http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/527169/_4_Mayis_Saray_darbesi.html. 
  133. ^ "Nihat Genç yazdı: Bu saray darbesi nedir .toğlanları". odatv.com. http://odatv.com/bu-saray-darbesi-nedir-.toglanlari-0505161200.html. 
  134. ^ Doğan Akın. "Davutoğlu'na Saray darbesini MHP'ye yargı darbesi izler mi; 25 maddede AKP tarihi ve ihtimaller". t24.com.tr. http://t24.com.tr/yazarlar/bilinmeyen/davutogluna-saray-darbesini-mhpye-yargi-darbesi-izler-mi-25-maddede-akp-tarihi-ve-ihtimaller,14484. 
  135. ^ Suikastçi paniği Sabah. 28 Temmuz 2010 tarihinde erişilmiştir.
  136. ^ Duruşma gizli değil, açık olsun haberi
  137. ^ Erdoğan'a suikastin cezası: 11 yıl
  138. ^ 'mehmetali' tam bir profesyonel
  139. ^ http://www.sabah.com.tr/gundem/2014/02/07/savcidan-mit-baskanina-ifadeye-gel
  140. ^ Mumcu: Adam şehitlere kelle diyor
  141. ^ NTVMSNBC haberi, 12 Aralık 2007
  142. ^ Sabah gazetesi, 13 Aralık 2007
  143. ^ Erdoğan'dan Bahçeli'ye tazminat davası NTVMSNBC. 11 Haziran 2010 tarihinde erişilmiştir.
  144. ^ Erdoğan, Bahçeli'den 10 bin TL tazminat kazandı Zaman. 11 Haziran 2010 tarihinde erişilmiştir.
  145. ^ Erdoğan ve Adalet ve Kalkınma Partisi Bahçeli'den tazminat kazandı CNN Türk. 11 Haziran 2010 tarihinde erişilmiştir.
  146. ^ Erdoğan'ın Behramoğlu'na açtığı dava başladı Haber 7. 11 Haziran 2010 tarihinde erişilmiştir.
  147. ^ "Recep Tayyip Erdoğan Adalet ve Kalkınma Partisi Genel Başkanı". BBC Türkçe. http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2014/12/141225_erdogan_mea. Erişim tarihi: 26 Aralık 2014. 
  148. ^ Erdoğan’a hakarette bugün: 'Faşist Erdoğan' diyen avukata bir yıl altı ay hapis cezası. Diken.com.tr. En son 14 Temmuz 2015 tarihinde erişildi.
  149. ^ AİHM yargcı Karakaş: ‘Cumhurbaşkanı’na hakaret’ davaları gerçek bir sorun. Diken. 13 Ekim 2015. En son 14 Ekim 2015 tarihinde erişildi.
  150. ^ İşte Başbakan'ın mal varlığı Hürriyet. 25 Temmuz 2010 tarihinde erişilmiştir.
  151. ^ Başbakan’ın malvarlığı
  152. ^ T.C. Başbakanlık İnternet Sitesi 8 Ocak 2014 tarihinde erişilmiştir.
  153. ^ "Erdogan named European of the Year". NTV-MSNBC. 2004-12-01. http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/298717.asp?cp1=1. Erişim tarihi: 2004-12-02. 
  154. ^ "EU enlargement past, present and future". BBC News. 2008-11-06. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7529707.stm. Erişim tarihi: 2009-02-01. 
  155. ^ Turkish-Russian Ties Improving, Premier Erdogan Says Turkish Weekly.
  156. ^ Erdoğan ve Putin'den ortak açıklama! Samanyolu Haber Alıntı: 6 Aralık 2012
  157. ^ "Erdoğan'dan net mesaj: Ermeni işgali..". Samanyolu. 2011-07-27. http://www.samanyoluhaber.com/h_626220_Gundem-erdogandan-sarkisyana-agri-cevabi.html. Erişim tarihi: 2011-09-07. 
  158. ^ "Türkiye-Irak Ekonomik İlişkileri". Türkiye Cumhuriyeti Dış İşleri Bakanlığı. 2009-03-25. http://www.mfa.gov.tr/turkiye-irak-ekonomik-iliskileri-ve-turkiye_nin-yeniden-imar-surecine-katkisi.tr.mfa. Erişim tarihi: 2011-08-15. 
  159. ^ "Turkish Foreign Minister’s visit to Northern Iraq". Today's Zaman. http://www.todayszaman.com/tz-web/news-191730-100-news-analysis-towards-a-new-era-in-ties-with-northern-iraq.html. Erişim tarihi: 2011-08-15. 
  160. ^ "Cumhurbaşkanı Gül Irak'ta". İhlas Haber Ajansı. 2009-03-23. http://www.iha.com.tr/haber/detay.aspx?cid=8&nid=62770. Erişim tarihi: 2011-08-15. 
  161. ^ Başbakan Erdoğan'ın 'Arap Baharı turunun' ikinci durağı Tunus'ta coşkulu karşılama EurAvtif
  162. ^ http://www.haberturk.com/dunya/haber/669583-tunusta-da-ayni-cosku-galeri Tunus'ta da aynı coşku! (HaberTürk
  163. ^ Tüm dünya Erdoğan'ın “Arap Baharı” turunu konuşuyor…
  164. ^ Mısır'da Erdoğan Coşkusu!.. CNN Türk. 13 Eylül 2011
  165. ^ Dünya Erdoğan'ı Konuşuyor Kanal D Haber (14 Eylül 2009)
  166. ^ Service, Haaretz. "Turkish PM: Israel is the main threat to Mideast peace – Haaretz Daily Newspaper | Israel News". Haaretz.com. http://www.haaretz.com/news/turkish-pm-israel-is-the-main-threat-to-mideast-peace-1.901. Erişim tarihi: 2010-09-08. 
  167. ^ Haaretz Service (Ocak 1, 2009). "Report: Turkish PM Erdogan says 'Palestine today is an open-air prison'". Haaretz. http://www.haaretz.com/news/report-turkish-pm-erdogan-says-palestine-today-is-an-open-air-prison-1.266939. Erişim tarihi: Eylül 8, 2010. 
  168. ^ "WEF 2009 Turkish leader storms out of debate with Israeli PM". Telegraph (London). 2009-01-30. http://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/davos/4392331/WEF-2009-Turkish-leader-storms-out-of-debate-with-Israeli-PM.html. Erişim tarihi: 23 Şubat 2011. 
  169. ^ a b "Turkish PM storms out of Davos' Gaza session, slams moderator". Hürriyet. http://www.hurriyet.com.tr/english/world/10887282.asp?gid=244. Erişim tarihi: 2009-02-01.  Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi: "erdoganhurriyet" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış. (Bkz: Kaynak gösterme)
  170. ^ 25 Eylül 2015 T24 haberi
  171. ^ "Turkey's ruling party announces FM Gul as presidential candidate," Xinhua, 24 Nisan 2007 tarinde erişilmiştir.
  172. ^ "Gül 339 oyla 11. cumhurbaşkanı seçildi". NTV.com. 28 Ağustos 2007. http://www.ntvmsnbc.com/news/418499.asp. Erişim tarihi: 5 Nisan 2007. 
  173. ^ "Prime Minister Erdogan’s strongman response to Turkey’s protests". The Washington Post. http://www.washingtonpost.com/opinions/prime-minister-erdogans-strongman-response-to-turkeys-protests/2013/06/03/6d83987a-cc78-11e2-8f6b-67f40e176f03_story.html. Erişim tarihi: 14 Haziran 2014. (İngilizce)
  174. ^ "Türkiye Başbakanı Erdoğan'a açık mektup; hoş gelmediniz, burada istenmiyorsunuz!". Bild. http://www.bild.de/politik/inland/recep-tayyip-erdoan/hos-gelmediniz-burada-istenmiyorsunuz-36105476.bild.html. Erişim tarihi: 14 Haziran 2014. (Türkçe) ve (Almanca)
  175. ^ https://www.cihan.com.tr/tr/the-new-york-times-erdogan-paralel-evrende-yasiyor-1631418.htm
  176. ^ "İsrail’e kızmak faşistlikse Başbakan önde gideni olmuştur". http://www.milliyet.com.tr/. http://www.milliyet.com.tr/Guncel/HaberDetay.aspx?aType=HaberDetay&ArticleID=1098961. Erişim tarihi: 14.02.2016. 
  177. ^ "İtalyan gazetesinden Erdoğan'a sert eleştiri". http://www.hurriyet.com.tr/. http://www.hurriyet.com.tr/italyan-gazetesinden-erdogana-sert-elestiri-28623407. Erişim tarihi: 14.02.2016. 
  178. ^ http://www.gazeteciler.com/gundem/financial-times-erdogani-elestirdi-pkkyi-korudu-90366h.html
  179. ^ http://www.taraf.com.tr/padisahlar-daha-mutevaziydi/
  180. ^ http://www.ntv.com.tr/dunya/abd-insan-haklari-raporunda-turkiyeye-elestiri,PD8vyATAt0GZlV1LxlznzQ
  181. ^ "BirGün'ün 'Katil ve Hırsız Erdoğan' manşetinin cezası 11 ay hapis". http://www.bbc.com/. http://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/12/151210_birgun_gultekin_ugur. Erişim tarihi: 14.02.2016. 
  182. ^ "BirGün'e "Hırsız, Katil Erdoğan" Davasında Savunma: Politik Eleştiriydi". http://bianet.org/. http://bianet.org/bianet/medya/169751-birgun-e-hirsiz-katil-erdogan-davasinda-savunma-politik-elestiriydi. Erişim tarihi: 14.02.2016. 
  183. ^ "New York Times'tan Erdoğan'a sert eleştiri: Bir çizgiyi daha aştı Tamamını oku: http://tr.sputniknews.com/avrupa/20160107/1020057997/new-york-times-recep-tayyip-erdogan.html#ixzz4061SdDKY". http://tr.sputniknews.com/. http://tr.sputniknews.com/avrupa/20160107/1020057997/new-york-times-recep-tayyip-erdogan.html. Erişim tarihi: 14.02.2016. 
  184. ^ "‘Cumhurbaşkanı’na hakaret’ davaları bilançosu". http://www.imctv.com.tr/. http://www.imctv.com.tr/cumhurbaskanina-hakaret-davalari-bilancosu/. Erişim tarihi: 14.02.2016. 
  185. ^ "Kılıçdaroğlu'ndan, Erdoğan için AKP'lilere salonu terk ettiren sözler". http://www.cumhuriyet.com.tr/. http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/465035/Kilicdaroglu_ndan__Erdogan_icin_AKP_lilere_salonu_terk_ettiren_sozler.html. Erişim tarihi: 14.02.2016. 
  186. ^ "Erdoğan'ı hicveden şarkı nedeniyle Alman büyükelçisine uyarı". http://www.cnnturk.com/. http://www.cnnturk.com/dunya/erdogani-hicveden-sarki-nedeniyle-alman-buyukelcisine-uyari. Erişim tarihi: 5 Nisan 2016. 
  187. ^ "Şarkı: Erdowie, Erdowo, Erdoğan (türkçe altyazılı)". http://daserste.ndr.de/. http://daserste.ndr.de/extra3/sendungen/ark-Erdowie-Erdowo-Erdoan-tuerkce-altyazl,extra11104.html. Erişim tarihi: 6 Nisan 2016. 
  188. ^ "Türkiye 'Şarkıyı kaldırın' dedi, Alman mizahçı beklemediği bir yanıt verdi". http://www.birgun.net/. http://www.birgun.net/haber-detay/turkiye-sarkiyi-kaldirin-dedi-alman-mizahci-beklemedigi-bir-yanit-verdi-107714.html. Erişim tarihi: 6 Nisan 2016. 
  189. ^ "Almanya Başbakanı Merkel’den ‘Erdoğan’ şiirine sert tepki". http://www.hurriyet.com.tr. http://www.hurriyet.com.tr/almanya-basbakani-merkelden-erdogan-siirine-sert-tepki-40081035. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2016. 
  190. ^ "‘Erdoğan şiiri‘ krizi sürüyor". http://www.dw.com. http://www.dw.com/tr/erdo%C4%9Fan-%C5%9Fiiri-krizi-s%C3%BCr%C3%BCyor/a-19173950. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2016. 
  191. ^ "Hiciv mi, hakaret mi?". http://www.dw.com. http://www.dw.com/tr/hiciv-mi-hakaret-mi/a-19178935. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2016. 
  192. ^ ""Erdoğan lütfen benden de davacı ol"". http://www.dw.com. http://www.dw.com/tr/erdo%C4%9Fan-l%C3%BCtfen-benden-de-davac%C4%B1-ol/a-19179324. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2016. 
  193. ^ "İngiltere'de 'Erdoğan'a hakaret şiiri yarışması'". http://www.bbc.com. http://www.bbc.com/turkce/haberler/2016/04/160419_dmurray_erdogan. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2016. 
  194. ^ "Adalet Bakanından Jan Böhmermann'ın yargılanmasına itiraz". http://www.cnnturk.com. http://www.cnnturk.com/dunya/adalet-bakanindan-jan-bohmermannin-yargilanmasina-itiraz. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2016. 
  195. ^ Böhmermann'ın şiirine Almanya'dan yasaklama, Hürriyet, Erişim tarihi: 17 Mayıs 2016
  196. ^ "Pakistan, Turkey can together bring peace to region: Erdogan (İngilizce)". Associated Press. 26 Ekim 2009. http://www.app.com.pk/en_/index.php?option=com_content&task=view&id=88433&Itemid=1. Erişim tarihi: 22 Kasım 2015. 
  197. ^ "Erdoğan'a devlet nişanı verildi". Hürriyet. 26 Ekim 2009. http://www.hurriyet.com.tr/erdogana-devlet-nisani-verildi-12780949. Erişim tarihi: 22 Kasım 2015. 
  198. ^ "Başbakan Erdoğan’a Kazakistan'ın Altın Kıran Nişanı verildi". Cihan Haber Ajansı. 11 Ekim 2012. http://www.cihan.com.tr/tr/basbakan-erdogana-kazakistanin-altin-kiran-nisani-verildi-817440.htm?language=tr. Erişim tarihi: 22 Kasım 2015. 
  199. ^ "Rəcəb Tayyib Ərdoğanın “Heydər Əliyev” ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı (Azerice)". Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı. 3 Eylül 2014. http://president.az/articles/12772. Erişim tarihi: 22 Kasım 2015. 
  200. ^ "Azerbaycan". Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı. 2 Eylül 2014. http://www.tccb.gov.tr/yurt-disi-ziyaretler/355/3069/azerbaycan.html. Erişim tarihi: 22 Kasım 2015. 
  201. ^ "Belçika Kralı Philippe’den Cumhurbaşkanı Erdoğan’a Kral Leopold Nişanı". Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı. 5 Ekim 2015. http://www.tccb.gov.tr/haberler/410/35589/belcika-krali-philippeden-cumhurbaskani-erdogana-kral-leopold-nisani.html. Erişim tarihi: 22 Kasım 2015. 
  202. ^ "Belçika: Erdoğan’a verilecek Kraliyet Nişanı destek anlamı taşımıyor". Cihan Haber Ajansı. 4 Ekim 2015. https://www.cihan.com.tr/tr/belcika-erdogana-verilecek-kraliyet-nisani-destek-anlami-tasimiyor-1899815.htm. Erişim tarihi: 22 Kasım 2015. 

Dış bağlantılar

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'ta Recep Tayyip Erdoğan ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

Vikikaynak'ta Recep Tayyip Erdoğan ile ilgili belge kayıtları bulunmaktadır.

Vikisöz'de Recep Tayyip Erdoğan ile ilgili alıntılar bulunmaktadır.

Vikihaber'de Recep Tayyip Erdoğan ile ilgili haberler bulunmaktadır.

Siyasi görevi
Önce gelen:
Abdullah Gül
Türkiye Cumhurbaşkanı
Emblem of the President of Turkey.svg

28 Ağustos 2014 -
Sonra gelen:
Sonra gelen yoktur.
Önce gelen:
Abdullah Gül
Türkiye Başbakanı
14 Mart 2003 - 28 Ağustos 2014
Sonra gelen:
Ahmet Davutoğlu
Önce gelen:
Nurettin Sözen
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı
27 Mart 1994 - 6 Kasım 1998
Sonra gelen:
Ali Müfit Gürtuna
Parti siyasi görevi
Önce gelen:
Önce gelen yoktur.
Adalet ve Kalkınma Partisi Genel Başkanı
14 Ağustos 2001 - 27 Ağustos 2014
Sonra gelen:
Ahmet Davutoğlu