Çanakkale (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Çanakkale
—  İl  —
Çanakkale10.jpg
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Marmara bölgesi
Yönetim
 - Vali Orhan Tavlı
Nüfus (2015)[1]
 - Toplam 511.790
 - Kır 214.704
 - Şehir 297.086
Zaman dilimi UDAZD (+3)
İl alan kodu 286
İl plaka kodu 17

Çanakkale ili, Türkiye'nin kuzeybatısında, topraklarının büyük bölümü Marmara Bölgesi sınırları içinde bir kısmı ise Ege Bölgesi içinde kalan, 25° 40' - 27° 30' doğu boylamları ve 39° 27' - 40° 45' kuzey enlemleri arasında 9.887 km²'lik bir alan kaplayan, Asya (Anadolu) ve Avrupa (Trakya) kıtalarında toprakları bulunan, kendi adını taşıyan boğaz ile ikiye bölünmüş bir ildir.

Anadolu'nun en batı noktası olan Baba Burnu ile Türkiye'nin en batı noktası Gökçeada'daki İncirburnu il sınırları içindedir. Ege Denizi'nde Türkiye'ye ait en büyük adalar, Bozcaada ve GökçeadaÇanakkale iline bağlıdır.

İl Nüfusu: 519.793'dür. Bu nüfusun %70,2'si şehirlerde yaşamaktadır (2016).[2] İlin yüzölçümü 9.817 m²'dir.[3] İlde km²'ye 53 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 163'dür.) İlde yıllık nüfus artış oranı % 1,26 olmuştur.

2016 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 12 İlçe, 23 belediye, bu belediyelerde 81 mahalle ve ayrıca 574 köyü vardır.[2]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Çanakkale, Cumhuriyetin ilk yıllarında Biga ve Gelibolu sancaklarının kaldırılması ve her ikisinin ortasında bulunan Çanak köyünün il ilan edilmesiyle meydana gelmiştir. 1927 Nüfus sayımında Çanakkale'nin merkez nüfusu sadece 8.500 kişi idi.. Eski çağlarda, Hellespontos ve Dardanelles olarak da adlandırılan ilde 3000 yıldan beri yerleşim olduğu bilinmektedir. Bugün bile kalıntıları bulunan Truva (Troia, Troy) Antik kenti M.Ö 2500 yılında büyük bir depremle yıkılmış ve bölge uzun yıllar Lidyalılarca yönetilmiştir. Milattan önce 336 yılında bölgede en önemli güç haline gelen Pers İmparatorluğu Helenizm'i tüm dünyaya yaymak amacındaki Büyük İskender Granikos Çayı (Biga Çayı) kıyılarında büyük bir bozguna uğratılmıştır. Osmanlı Devleti döneminde de Karesioğulları Beyliğinin yıkılması ile ilin bugünkü topraklarının büyük bir bölümü ele geçirilmiş, Bizans'ın sayesinde ilin fethi daha da kolaylaşmış ve Boğazlar ile birlikte kontrol Osmanlı Devleti'ne geçmiştir.

Çanakkale ilinin topraklarının bütününe bakıldığında, üzerinde kurulmuş olduğu yarımada Biga Yarımadası olarak adlandırılır. İl içindeki en kayda değer yükselti Biga Dağları'dır. Biga adının bu denli çok kullanımının sebebi, Cumhuriyet döneminden önce , Osmanlı idari sisteminde Sancağın Biga ilçesi olmasıdır. Yani ilin eski merkezi Biga olup, Cumhuriyet döneminde, kazanılmış olan başarılardan dolayı ilin ismi ve merkezi Çanakkale olarak değiştirilmiştir. İlin isminin kökeni yörede çok gelişmiş olan çanak - çömlek zanaatine dayanır. Şehrin iki simgesi haline gelen Kale-i Sultaniye ile çanakçılık özdeşleşince de şehir Çanakkale olarak adlandırıldı.[kaynak belirtilmeli]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Çanakkale ilinde 12 ilçe ve 11 belde belediyesinde toplam 81 mahalle vardır. Nüfusun 70,2'si bu şehirlerde yaşamaktadır. Geriye kalan nüfus 574 köye dağılmıştır. Merkezden sonra en büyük ilçe Biga'dır. İlin en küçük ilçesi Bozcaada'dır. Adaların nüfusu yazları iki katını aşsa da kışın yerlilerden başka yaşayan kalmaz.

Çanakkale il nüfus bilgileri
Yıl Toplam nüfus Sıra Değişim Şehir - Kır
1965[4] 350.317 39
  %23     81.753
268.564     %77  
1970[5] 360.764 42  %3Dark Green Arrow Up.svg
  %27     97.305
263.459     %73  
1975[6] 369.385 44  %2Dark Green Arrow Up.svg
  %29     107.825
261.560     %71  
1980[7] 391.568 44  %6Dark Green Arrow Up.svg
  %32     126.703
264.865     %68  
1985[8] 417.121 46  %7Dark Green Arrow Up.svg
  %36     148.108
269.013     %64  
1990[9] 432.263 45  %4Dark Green Arrow Up.svg
  %39     168.529
263.734     %61  
2000[10] 464.975 43  %8Dark Green Arrow Up.svg
  %46     215.571
249.404     %54  
2007[11] 476.128 41  %2Dark Green Arrow Up.svg
  %52     247.443
228.685     %48  
2008[12] 474.791 42 -%0Red Arrow Down.svg
  %52     248.008
226.783     %48  
2009[13] 477.735 42  %1Dark Green Arrow Up.svg
  %53     255.220
222.515     %47  
2010[14] 490.397 41  %3Dark Green Arrow Up.svg
  %55     269.035
221.362     %45  
2011[15] 486.445 41 -%1Red Arrow Down.svg
  %55     268.082
218.363     %45  
2012[16] 493.691 41  %1Dark Green Arrow Up.svg
  %56     278.055
215.636     %44  
2013[17] 502.328 41  %2Dark Green Arrow Up.svg
  %57     288.770
213.558     %43  
2014[18] 511.790 41  %2Dark Green Arrow Up.svg
  %58     297.086
214.704     %42  
2015[19] 513.341 41  %0Dark Green Arrow Up.svg
  %59     302.186
211.155     %41  
Güncel Nüfus Değerleri Tablosu (2016):[2][değiştir | kaynağı değiştir]
İlçelerin Nüfusu ve Artış Oranları-Belediye, Mahalle, Köy Sayıları-Şehir ve Köy Nüfusları ve Oranları-Km2 ye Düşen Kişi Sayısı
İlçe Nüfus '16 Nüfus Artışı % Belediye S. Mah.Say. Şehir nüfus Köy Say. Köy Nüfus Şehirli % Alanı km²[3] Yoğunluk
Ayvacık 31.683 0,83 2 6 17.424 64 14.259 55,0 880 36
Bayramiç 29.449 -0,66 1 4 14.591 75 14.858 49,5 1.204 24
Biga 89.853 2,40 3 14 57.595 108 32.258 64,1 1.310 69
Bozcaada 2.613 -1,14 1 2 2.613 0 0 100,0 37 71
Çan 48.843 -0,21 2 9 31.836 65 17.007 65,2 905 54
Çanakkale Merkez 165.517 3,60 2 10 149.513 52 16.004 90,3 1.016 163
Eceabat 8.949 -1,53 1 2 5.649 12 3.300 63,1 430 21
Ezine 31.345 -1,43 2 7 17.302 48 14.043 55,2 727 43
Gelibolu 43.886 -0,56 3 10 34.299 26 9.587 78,2 823 53
Gökçeada 8.776 -1,46 1 5 6.354 9 2.422 72,4 282 31
Lapseki 25.931 0,26 3 6 17.565 40 8.366 67,7 821 32
Yenice 32.948 -1,31 2 6 10.251 75 22.697 31,1 1.381 24
ÇANAKKALE   519.793 1,26 23 81 364.992 574 154.801 70,2 9.817 53

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Havadan Çanakkale

İl topraklarının yarısından fazlası ormanlar ile kaplıdır. Ormanlar il topraklarının % 53.9'unu oluşturur. Ormanlık alanlar 536.964 hektar olup bunun 449.024 hektarı koru, 87.969 hektarı ise köylülere dağıtılan ve ticaret yapılan, kesilmeye hazır ormanlardır. Ormanlık arazinin yarısından fazlasını kızılçam ve meşe kaplar. İlde yetişen ağaçların miktarları şöyledir;

Ağaç türü Kapladığı alan (Hektar) Toplam ormanlara oranı
Kızılçam 181.093,20 33,73
Meşe 109.997,50 20,49
Karaçam 60.735,00 11,24
Diğer 185,138,30 34,36
Genel toplam 536.964,00 100,00

İlin kıyı ilçelerinde ve adalarda iklim hemen hemen aynıdır. Akdeniz iklimi ile Karadeniz iklimi arasında bir geçiş iklimin yaşandığı Çanakkale topraklarında iklim daha çok Akdeniz iklimine paralellik gösterir. İç bölgelerde denizden yükseklik artar ve bu nedenle kıyı bölgelere oranla aradaki sıcaklık ortalaması oldukça açılır. Yılın büyük bölümü hemen her ilçede rüzgarlı günler yaşanır.

Çanakkale'de önem arz eden bir su kütlesi bulunmaz. Gelibolu Yarımadası'nda Tuzla Gölü, Biga ilçesi sınırlarında Hoyrat Gölü ve Ece Gölü ile diğer ilçelerde yer alan bazı ufak baraj gölleri ve göletler vardır. Biga'ya bağlı Yeniçiftlik beldesinde yer alan yaklaşık 10,000 hektarlık Ece Gölü son birkaç yıl içinde kurutularak tarıma uygun hale getirilmeye çalışılmaktadır.

Çanakkale ilinin coğrafi olarak aslında 4 farklı su kütlesi ile kıyısı bulunur. Aşağıdaki tabloda ilçelerin nereye kıyısı olduğu ile kıyı ve plaj uzunluklarının çizelgesi vardır;

İlçe Kıyı uzunluğu (km) Kıyısında olduğu deniz İlin toplam kıyısına oranı (%) Plâj uzunluğu (km)
Merkez 60.2 Çanakkale Boğazı 8.96 10.25
Ayvacık 83.2 Ege Denizi 12.38 8.00
Bayramiç 0 - - -
Biga 71.6 Marmara Denizi 10.65 7.01
Bozcaada 43.7 Ege Denizi 6.51 4.10
Çan 0 - - -
Eceabat 103.1 Boğaz - Saros Körfezi - Ege Denizi 15.35 7.10
Ezine 38,6 Ege Denizi 5.75 6.20
Gelibolu 126.6 Boğaz - Ege Denizi 18.85 10.50
Gökçeada 92.0 Ege Denizi 13.70 11.80
Lapseki 52.7 Marmara Denizi 7.85 7.50
Yenice 0 - - -
Toplam 671 Ege - Marmara - Saros - Boğaz - 72,40

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Çanakkale, yüzyıllar boyunca farklı toplumların egemenliğinde kalmış, gerek mimarisinde gerek yaşamda onlardan izler taşımaktadır. 70'li yıllardan itibarı ile (itibaren) yapılmaya başlayan ticari yatırımlarla ildeki geleneksel toplum yapısı yerini hızla modernize bir yapıya bırakmıştır. Ticari yatırımlar ile ulaşım kolaylaşmış ve şehrin görünümünün değişmesi böylece başlamıştır. Bugün Çanakkale Türkiye'nin en modern şehirlerinden biridir. Geniş kaldırımları, temiz caddeleri, bakımlı binaları ile örnek bir şehirdir. Henüz altyapısı tam oturmamışsa da kültürel anlamda Çanakkale ili Türkiye'de önde gelen çevrelerdendir. Toplumda çekirdek aile yaygındır. Toplum,Göçmenler , Türkmenler, Pomaklar, Yörükler, Çerkezler ve az sayıda Boşnak'tan oluşur. Pomak ve Yörükler genelde tarım ile uğraşırlar. Bir Yörük kişisi ile Pomak farklı biçimde geleneksel giysiler giyer.

İl ve ilçe merkezlerinde büyük ölçüde modern giyim örnekleri benimsenmiştir. Kırsal kesimden gelen bayanlar, beyaz Yemenî adı verilen eşarp ve şalvar ile siyah naylonumsu kumaştan pardösü (ferace) giyerler, kırsal kesim erkeklerinde ise baskın giyim türü, pantolon, ceket ve kaskettir. Yörede erkeklerin şalvar giydiği pek görülmez. Yöre mutfağı ise birbirinden lezzetli tatlara sahiptir. Çanakkale mutfağını anlatacak kilit sözcükler; zeytinyağı, zeytin, sardalya, peynir helvası ve keşkek'tir. Adalar bağcılık ve şarapçılık konusunda başı çekmektedir.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

İl, eğitim bakımından halkına Türkiye ortalamasının oldukça üstünde bir hizmet sunar. İl sınırları içinde 2 Fen Lisesi, 10 Anadolu Lisesi, 2 Sosyal Bilimler Lisesi ve birçok Mesleki lise bulunur. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) bünyesinde 9 fakülte, 2 yüksekokul ve 2 enstitü bulunur, ve 20,000 öğrenciye eğitim verir. Halkın %8,0'i üniversite mezunudur.İlköğretimlerde okullaşma oranı %100'dür. Okuryazarlık oranı (2000 Nüfus verilerinde) %90 olarak açıklanmış, fakat geçen zaman içerisinde oranın %99 olduğu sanılmaktadır. (Çanakkale Valiliği Resmi Sayfası) İlçede 75.000'e yakın öğrenci bulunur. İlde derslik başına düşen öğrenci sayısı 20'dir.

Turizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Rehberler serisi:

Çanakkale Rehberi

Çanakkale ile birçok ilçesi tarihi ve doğal güzellikler bakımından oldukça zengin olmasına rağmen, bölge olması gerekenden oldukça az turist çekmektedir. İl merkezinin çevresinde bulunan yerlerin hemen hemen her yeri sit alanı ilan edilmiştir. Çanakkale'nin büyüyememesinin asıl sebeplerinden biri de budur. Birçok alan yerleşime kapalıdır.

Çanakkale'nin başlıca turistik yerleri

Konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[20] Alanı km²[3] Rakım mt. Merkeze Uzaklık km[21] Ulaşan Yollar[21]
Ayvacık 1928 880 288 74 E87/ -05, 17-52
Bayramiç Cumh.önce 1.204 106 78 -04=>17-25
Biga Cumh.önce 1.310 51 97 E90/ -02, -06
Bozcaada Cumh.önce 37 41 62 17-60, 17-65
Çan 1945 905 83 70 -01, -06
Çanakkale Merkez 1.016 11 -01, E87/ -04, -01
Eceabat Cumh.önce 430 9 1 E87/ -03, -15, 17-75
Ezine Cumh.önce 727 50 52 E87/ -04, 17-25, 17-52
Gelibolu 1926 823 20 34 E87/ -03,
Gökçeada Cumh.önce 282 50 1 17-76, 17-77
Lapseki Cumh.önce 821 9 34 E90/ -02, -01, 17-04
Yenice 1936 1.381 275 89 -07
ÇANAKKALE Cumh.önce 9.817

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Şehrin tek futbol takımı olan Çanakkale Dardanelspor 1996-99 sezonlarında Süper Lig'de mücadele etmiştir. Daha sonra kademeli olarak 1. Lig , 2. Lig ve 3. Lig'de de mücadele etmiştir. Takım 2014-2015 sezonunda 3. Lig'de mücadele etmektedir.

Şehrin tek voleybol takımı olan Çanakkale Belediyespor Bayan Voleybol Takımı, 2013 sezonundan itibaren Sultanlar Ligi'nde mücadele etmektedir.

Türkiye Liglerindeki Kulüpleri:[22][değiştir | kaynağı değiştir]

Çanakkale İli'nin Türkiye Liglerindeki (Takım Sporları) Kulüpleri (2016-2017)
İlçe İlçesi Takımın Adı Branş Ligi Sezon Sonu
Çanakkale Merkez DARDANELSPOR A.Ş Futbol 3.Lig Grup 15.si
ÇANAKKALE Çan YENİ ÇANSPOR  Futbol BAL Bal'da direkt kaldı
ÇANAKKALE Biga KARABİGA BELEDİYESİ G. VE SPOR  Futbol BAL Yerel Lige düştü
Çanakkale Lapseki Umurbey Belediye Basketbol E. Bölgesel Lig Grup 4.sü
Çanakkale Ayvacık Ümmühan Hatun Basketbol K. Bölgesel Lig Grup 7.si
ÇANAKKALE Merkez ÇANAKKALE BLD. Voleybol K. Süper Lig Lig 6.sı
ÇANAKKALE Bayramiç YEŞİLBAYRAMİÇ Voleybol K. 1.Lig Grup 12.
ÇANAKKALE Biga   ÇANAKKALE BİGA ÇİÇEKLİDEDE Voleybol K. Bölgesel Lig 2.Lig'e çıktı
ÇANAKKALE Merkez ÇANAKKALE BLD. Voleybol K. Bölgesel Lig

Avrupa Kupalarındaki Kulüpleri:[23][değiştir | kaynağı değiştir]

Çanakkale İli'nin Avrupa Kupalarındaki Kulüpleri (2016-2017)
Branş Kulüp Kupa Başladığı Tur Bitirdiği Tur Sonuç G B M Puan
Voleybol Çanakkale Bld.  Balkan Kupası Turnuva Turnuva Şampiyon 2     6
Voleybol Çanakkale Bld.  Challenge Cup Kadınlar Son 32 Turu Son 16 turu Avrupa 9.su 2   2 8

Fotoğraf galerisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFCdBKsa. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  2. ^ a b c TÜİK 31 Ocak 2017 Verileri
  3. ^ a b c Millî Savunma Bakanlığı-Harita Genel Komutanlığı
  4. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BspaVAes. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  5. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtmzACQC. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtpLnNJ2. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuPYwqN. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtwMqlpV. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bty3f8xw. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu03eOEs. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1mI4lt. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3ZSLrj. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCmG4oe. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEqNTQh. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGR15c5. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxT0itf. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  17. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUgUz15. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  18. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFCdBKsa. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  19. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
  20. ^ İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  21. ^ a b Karayolları Genel Müdürlüğü
  22. ^ TFF, TBF, TVF, THF
  23. ^ Türkiye Voleybol Fedarasyonu

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Koordinatlar: 40°02′27″K 26°33′37″D / 40.04083°K 26.56028°D / 40.04083; 26.56028