Şırnak (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şırnak
Şırnak'ın Türkiye'deki konumu
Şırnak'ın Türkiye'deki konumu
Ülke Türkiye
Bölge Güneydoğu Anadolu Bölgesi ve Doğu Anadolu Bölgesi
Alt idari birimler
İdare
 • Vali Ali Hamza Pehlivan
Yüzölçümü
 • Toplam 7,078 km² (2.732 mil²)
Zaman dilimi UTC+03.00 (TRS)
Alan kodu 486
Plaka kodu 73

Şırnak Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan bir ildir.

Şırnak ili nüfusu: 537.762'dir. Bu nüfusun % 75,1'i şehirlerde yaşamaktadır (2020 sonu). İlin yüzölçümü 7.078km²'dir. İlde km²'ye 76 kişi düşmektedir. 2021 TÜİK verilerine göre 7 İlçe, 19 belediye, bu belediyelerde 91 mahalle, ayrıca 196 köy bulunmaktadır.[1]

Nuh Peygambere ait olduğu öne sürülen bir türbe, Şırnak'ın Cizre ilçesinde bulunur. Tufandan sonra Nuh'un ilk yerleştiği şehir olduğu rivayet edilir. İl, Irak ve Suriye'ye komşudur. Şırnak, 16 Mayıs 1990 tarih ve 3647 sayılı kanunla Siirt ilinden ayrılarak Türkiye'nin 73. ili olmuştur. Aynı kanunla Siirt'in Eruh ilçesine bağlı Güçlükonak bucağı bu ilin ilçesi olmuş, ayrıca Mardin'in İdil, Cizre ve Silopi ilçeleriyle Hakkari'nin Uludere ve Beytüşşebap ilçeleri buraya bağlanmıştır.

Nuh'un Gemisi'nin Şırnak İl sınırları içerisinde bulunan Cudi Dağı'nda karaya oturduğuna inanılmakta ve burada bir yerleşim yeri kurulduğu iddia edilmektedir [2]. Bununla ilgili bir sempozyum afişi.

Ağustos 2015 tarihinden itibaren Şırnak il merkezi ve Cizre, İdil ve Silopi ilçelerinde çatışmalar yaşanmıştır. Bu çatışmalar 3 Haziran 2016'da son bulmuştur.

Toponimi[değiştir | kaynağı değiştir]

İsminin Şehr-i Nuh'tan geldiği söylenir.[kaynak belirtilmeli] Şırnak'ın Kürtçe'de karşılığı Şirnex'dir.[3][4][5][6][7]

İlçeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Şırnak ilinin yedi ilçesi vardır,

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

İllerde protokolde ilk sırada yer alan Vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Ayni seçmen İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini oluşturur. İldeki bütün seçmenler ayrıca il genel meclisi için de oy kullanarak, İl Genel Meclisinin oluşumunu sağlarlar.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik İl Encümenini seçer.[8][9]

Merkezi yönetim, Vali ve İl Müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak Vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Şırnak Valisi, 1978-Vakfıkebir doğumlu Osman BİLGİN’dir. 12.5.2022/209 sayılı kararla Kırklareli Valisi iken atanmıştır.[10]

Şırnak Belediye Başkanı, 1963-Şırnak doğumlu Mehmet Yarka(AK Parti), 31 Mart 2019 seçimlerinde %61,72 oy oranıyla seçilmiştir.[11]

Cizre ve İdil'in HDP'li belediye başkanları seçildikten sonra İçişleri Bakanlığı tarafından görevden alınmış, yerine ilçe kaymakamları kayyum atanmıştır.[12][13]

2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Şırnak İl Genel Meclisi üye sayısı, 9 AK Parti,18 HDP olmak üzere 27’dir.[14]Şırnak Belediye Meclisi ise 17 AK Parti ve 8 HDP olmak üzere 25 üyeden oluşur.[15]

2018 Genel seçimleri sonucu, Şırnak'ı temsilen TBMM'de AK Parti'den 1 milletvekili (Rizgin Birlik) ve HDP'den 3 milletvekili (Hasan Özgüneş, Nuran İmir, Hüseyin Kaçmaz) seçilmiştir.[16]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 4 Şubat 2022 verileri)[1]

Şırnak ili nüfusu: 546.589'dur. Bu nüfusun % 75,76'sı şehirlerde yaşamaktadır (2021 sonu). İlin yüzölçümü 7.078  km2'dir. İlde  km2'ye 77 kişi düşmektedir. (Bu sayı Cizre'de  350’dir.) İlde yıllık nüfus artışı % 1,64 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Merkez (% 4,07)- Beytüşşebap (%-4,17)

04 Şubat 2022 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 7 İlçe, 19 belediye, bu belediyelerde 91 mahalle ve ayrıca 196 köy vardır.

2021 yılı sonunda Şırnak ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri[17]
İlçe Nüfus

2020

Nüfus

2021

Nüfus

Artışı %

Belediye

Sayısı

Mahalle

Sayısı

Köy

Sayısı

Köy

Nüfusu

Şehir

nüfusu

Şehirde

oturan %

Alanı

 km2[18]

 km2'ye

düşen kişi

Beytüşşebap 16.317 15.636 -4,17 1 4 26 10.296 5.340 34,15 1647 9
Cizre 151.699 155.182 2,30 1 10 31 24.992 130.190 83,90 444 350
Güçlükonak 12.139 11.915 -1,85 2 6 18 5.306 6.609 55,47 466 26
İdil 76.993 77.105 0,15 3 9 63 40.464 36.641 47,52 1148 67
Merkez 96.285 100.206 4,07 4 24 19 15.245 84.961 84,79 1701 59
Silopi 138.814 141.621 2,02 4 20 26 21.129 120.492 85,08 831 170
Uludere 45.515 44.924 -1,30 4 18 13 15.068 29.856 66,46 841 53
Şırnak 537.762 546.589 1,64 19 91 196 132.500 414.089 75,76 7.078 77
Şırnak il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1990[19] 262.006 62
  %48     125.264
136.742     %52  
2000[20] 353.197 54 %35Dark Green Arrow Up.svg
  %60     211.328
141.869     %40  
2007[21] 416.001 46 %18Dark Green Arrow Up.svg
  %62     256.352
159.649     %38  
2008[22] 429.287 44 %3Dark Green Arrow Up.svg
  %63     270.744
158.543     %37  
2009[23] 430.424 44 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %63     271.436
158.988     %37  
2010[24] 430.109 45 -%0Red Arrow Down.svg
  %63     269.494
160.615     %37  
2011[25] 457.997 44 %6Dark Green Arrow Up.svg
  %63     290.307
167.690     %37  
2012[26] 466.982 43 %2Dark Green Arrow Up.svg
  %64     298.929
168.053     %36  
2013[27] 475.255 43 %2Dark Green Arrow Up.svg
  %62     296.790
178.465     %38  
2014[28] 488.966 43 %3Dark Green Arrow Up.svg
  %63     305.881
183.085     %37  
2015[29] 490.184 43 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %62     304.228
185.956     %38  
2016[29] 483.788 43 -%1Red Arrow Down.svg
  %62     298.332
185.456     %38  
2017[29] 503.236 43 %4Dark Green Arrow Up.svg
  %62     311.887
191.349     %38  
2018[29] 524.190 43 %4Dark Green Arrow Up.svg
  %63     328.906
195.284     %37  
2019[29] 529.615 43 %1Dark Green Arrow Up.svg
  %63     335.652
193.963     %37  
2020[29] 537.762 41 %2Dark Green Arrow Up.svg
  %64     343.301
194.461     %36  
2021[29] 546.589 41 %2Dark Green Arrow Up.svg
  %65     354.247
192.342     %35  

Konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[30] Alanı km²[31] Rakım mt. Merkeze km[32] Ulaşan Yollar[32]
Şırnak Merkez 1.701 1.343 -32, 73-01
Beytüşşebap Cumh.önce 1.647 1.546 121 -32=>73-25=>73-02
Cizre Cumh.önce 444 374 49 / -31, / -01, -03
Güçlükonak 1990 466 791 76 -31=>73-51=>73-55
İdil 1937 1.148 765 78 -03
Silopi 1960 831 510 76 / -01
Uludere 1957 841 1.227 50 -32=>73-25
ŞIRNAK 1990 7.078

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Şırnak şehir stadyumu

2018-2019 Sezonu sonunda, Şırnak’ın futbol 3. Ligdeki temsilcisi Cizre Spor, grubunda 14.olmuştur. Voleybol erkek liglerinde Cizre Belediyesi 1. lige, Silopi Gençlik Merkezi de 2. Lige yükselmiştir. Ayrıca BAL’da ve kadın futbol liglerinde birer takımı vardır. Voleybol 2. Liglerinde 2 takımı kalmıştır. Hentbol erkeklerde Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü Spor, 1. Ligde, Genç Yıldızlar SK da 2. Ligdedir. Ayrıca, Şırnak'ın 8 voleybol, 1 hentbol takımı daha bölgesel liglerde yer almıştır.

Futbol Türkiye Kupası 'nda Cizre Spor, 2.turda elenmiştir. Erkekler Türkiye Kupası (hentbol)'nda Şırnak GHSİM SK. çeyrek finalde elenmiştir.   

Önemli spor tesisleri: Şırnak Şehir Stadyumu (3.050), Cizre İlçe Spor Salonu (2.000).

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b "Güncel Nüfus Değerleri". tuik.gov.tr. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2021. 
  2. ^ "Arşivlenmiş kopya". 27 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Eylül 2021. 
  3. ^ Sonja Galler, Davut Yesilmen (2015). OSTTÜRKEI - Zwischen Nemrut, Ararat und Hakkari-Gebirge (Trescher-Reihe Reisen) (Almanca). s. 189. ISBN 9783897943124. 
  4. ^ ERGİN ÖPENGİN , GEOFFREY HAIG. "Regional variation in Kurmanji: A preliminary classification of dialects" (PDF) (İngilizce). Article history: Received. 
  5. ^ Geoffrey Haig , Ergin Öpengin. "Kurmanji Kurdish in Turkey: structure, varieties, and status" (PDF) (İngilizce). 
  6. ^ Medeni Duran (2006). Osmanlı'dan Şemdinli'ye JİTEM tarihi (Berçem Yayıncılık bas.). s. 349. 
  7. ^ "Hakkari ve Şırnak il olmaktan çıkarılıyor". Evrensel Gazetesi. evrensel.net. 2 Ağustos 2016. 7 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Nisan 2017. 
  8. ^ "Arşivlenmiş kopya". 5 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2020. 
  9. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 18 Haziran 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2020. 
  10. ^ https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/05/202205121-1.pdf
  11. ^ "Arşivlenmiş kopya". 28 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2020. 
  12. ^ "Arşivlenmiş kopya". 31 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2020. 
  13. ^ "Arşivlenmiş kopya". 26 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2020. 
  14. ^ "Arşivlenmiş kopya". 24 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2020. 
  15. ^ "Arşivlenmiş kopya". 1 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2020. 
  16. ^ "Arşivlenmiş kopya". 2 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2020. 
  17. ^ "Arşivlenmiş kopya". 25 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2020. 
  18. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 24 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 9 Şubat 2020. 
  19. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  20. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  21. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  22. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  23. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  24. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  25. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  26. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  27. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  28. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  29. ^ a b c d e f g
  30. ^  İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  31. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; :1 isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  32. ^ a b Karayolları Genel Müdürlüğü

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]