Man Adası

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Isle of Man
Ellan Vannin
Man Adası
Bayrak Arma
Slogan: Quocunque Jeceris Stabit  (Latince)
Whithersoever you throw it, it will stand. (İngilizce)
Marşı: "O Land of Our Birth"
"Arrane Ashoonagh dy Vannin" (Man dili)
Kraliyet marşı"God Save the Queen"
 Man Adası konumu  (koyu yeşil)
BaşkentDouglas (Doolish)
54°09′K 4°29′B / 54.15°K 4.483°B / 54.15; -4.483
En büyük şehir Başkent
Resmî diller İngilizce, Man dili[1]
Hükûmet Britanya bağımlı toprakları Parlamenter cumhuriyet (Anayasal Monarşi) 
 •  Lord of Mann II. Elizabeth
 •  Vali Richard Gozney
 •  Başbakan Howard Quayle
 •  Tynwald Başkanı Stephen Rodan
Kuruluşu
 •  Britanya'ya bağlı ada 1765 
 •  Su (%) 0
Nüfus
 •  2011 sayımı 84.497
GSYH (SAGP) 2014[2][3] tahmini
 •  Toplam 4,51 milyar $
 •  Kişi başına 84.600 $
İGE (2010)0.849
çok yüksek · 14.
Para birimi İngiliz sterlini1 (GBP)
Zaman dilimi GMT (UTC+0)
 •  Yaz (YSU)  (UTC+1)
Telefon kodu +44 (STD kodu (0) 1624)
Internet TLD .im
1. Man Adası kendi sterlin banknotları ve madeni paralarını çıkarır.
Man Adası
Man Adası topoğrafik haritası
Man Adası - Ramsey, Kirk Michael

Man Adası (İngilizce: Isle of Man, Manksça: Ellan Vannin), İrlanda Denizi'nde, Britanya Adaları'nın coğrafi merkezinde ada. Birleşik Krallık'a dahil olmamakla beraber kraliyete bağımlıdır. (İngilizce: crown dependency).

Köken bilimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ada günümüzdeki adını, tarihi Mann Krallığı'ndan alır. Bir iddiaya göre Mann adı, adayı koruduğuna inanılan Manannán mac Lir adlı Kelt deniz tanrısının adından gelir. [4]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Man Adası, ilk kez 8. yüzyılda Viking yerleşkesi olarak kullanılmaya başlandı. 1079'da Godred Crovan tarafından Mann ve Adalar adlı Nors krallığı kuruldu. 1266'da Norveç Kralı IV. Magnus tarafından Perth Antlaşması uyarınca İskoçya'ya bırakıldı. 14. yüzyılda İngiliz egemenliğine girdi ve 1765'de Birleşik Krallık'a bağlandı.

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

Man Adası iç işlerinde bağımsız, dış işlerinde Birleşik Krallık'a bağlıdır. Birleşik Krallık Kraliçesi II. Elizabeth aynı zamanda Man Adası'nın devlet başkanıdır. Kraliçenin adada kullanılan unvanı "Man'ın Efendisi"dir. Bu unvan her iki cinsiyet için de kullanılabilir. Bununla birlikte BK ve Hindistan kraliçesi Victoria, "Man'ın Hanımefendisi" unvanını kullanmayı yeğlemiştir.

Adanın resmi olarak yönetimi devlet başkanı olan kraliçenin vekili konumundaki bir valiye (İngilizce: Lieutenant Governor) bağlıdır; fakat son zamanlarda bu merci, adanın yürütme organı olmaktan çıkmış ve daha çok seremoniler ile ilişkili devlet başkanı rolünü almıştır.

Resmi olarak Man Adası egemenliği, adı Tynwald olan, bir parlamentoya dayanır. Tynwald'ın 1000 yılı aşkın bir geçmişi olduğu ve dünyada en eski parlamento tipindeki yasama organı olduğuna dair belgeler bulunmaktadır. Tynwald Parlamentosu'nun iki bölümü bulunur: House of Keys (Anahtarlar Evi) ve Yasama Konseyi. Anahtarlar Evi 5 yılda bir yapılan seçimle gelen 24 mebus üyeden oluşur. Yasama Konseyi ise Tynwald Başkanı, Başsavcı (Attorney-General), Anglikan Sodor ve Man Başpiskoposu, 3 tayinle seçilmiş kişi ve Anahtarlar Evi tarafından seçilen 8 mebustan oluşur. Genellikle Man Adası yasama organı Birleşik Krallık Parlamentosu'ndan geçen yasaları aynen kabul eder; ama bazı konularda özerk yasalar çıkarır. Örneğin; Man Adası asgari evlenme ve otomobil kullanabilme yaşı 16'dır (Birleşik Krallık'taysa 18)

Tynwald'da çoğunluğu bulunan parti başkanı bir Man Adası Hükümeti oluşturur. Man Adası Hükümeti Başkanı, seçtiği Bakanlar Heyeti ve Man Adası devlet daireleri başkanları ile birlikte adanın yürütme mercileridir.[5]

Man Adası Avrupa Birliği üyesi değildir; ancak AB ile yapılan anlaşmalar uyarınca sınırlı şekilde gümrüksüz mal dolaşımına izin verilmektedir. AB vatandaşları adada serbestçe seyahat ve ikamet edebilir; ama çalışamaz. Man Adası vatandaşlarının da AB'de çalışması sınırlandırılmıştır.[6] Birleşik Krallık'ın Avrupa Birliği'nden ayrılmasının ada üzerinde ne etkiye sahip olacağı belirsizdir.[7]

Man Adası bayrağı ve devlet arması bir üçgen şeklini alan üç bacak göstermektedir. Man Adası kuyruksuz kedisi ile meşhurdur. Bu üç bacaklı şekil ve kedilerin neden kuyruksuz olduğuna dair birçok yerel efsane vardır.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Man Adası, düşük vergilere sahip bir ekonomidir. Adada değer artış kazancı vergisi, servet vergisi, damga vergisi ve veraset vergisi uygulanmamaktadır.[8] Uygulanan en yüksek gelir vergisi oranı %20'dir.[9] Neredeyse her türlü gelir için kurumlar vergisi %0'dır, bunun istisnası %10 vergi alınan bankaların elde ettiği kâr ve adada yer alan taşınmaz maldan elde edilen gelirdir.[10][11] Bu nedenle ada vergi cenneti olarak ünlenmiş, buna karşılık olarak onlarca ülkeyle vergi bilgisi değişimi antlaşmaları imzalayıp 2009 yılında OECD tarafından uluslararası vergi standartlarına uygunluğu gösteren beyaz listeye eklenmiştir.[12]

Adanın gayri safi yurt içi hasılasına en büyük katkı adada yürütülen offshore bankacılık dolayısıyla finans sektörü tarafından sağlanmaktadır. Işıkçılık başta olmak üzere üretim ve turizm sektörleri ada ekonomisine katkıda bulunan diğer sektörlerdir. Tarım ve balıkçılık tarihsel olarak önem arz etse de ekonomiye katkıları azalmıştır.[12][13]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/im.html#People
  2. ^ "National income" (İngilizce). Man Adası Hükûmeti. 1 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20171201041517/https://www.gov.im/categories/tax-vat-and-your-money/national-income. Erişim tarihi: 28 Kasım 2017. 
  3. ^ "GDP Per Capita (PPP)" (İngilizce). CIA World Factbook. 23 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20171023022945/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2004.html. Erişim tarihi: 28 Kasım 2017. 
  4. ^ Kaynak: Man Adası hakkında bilgilerinin toplanmış olduğu ciddi ve inanılır İnternet sitesinin adanın adı hakkındaki bölümü: http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/history/name_man.htm (İngilizce) (Erişim tarihi: 17.5.2009)
  5. ^ http://www.gov.im/ Man Adası Hükümetinin resmi İnternet sitesine ve Man Adası bilgi kılavuzunda hükümet maddesine http://www.iomguide.com/government.php bakınız.
  6. ^ "Manx government explanation of Protocol 3". 10 September 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20080910004526/http://www.gov.im/lib/docs/ebusiness/advantages/protocol3.pdf. Erişim tarihi: 10 November 2017. 
  7. ^ "Legislating for the United Kingdom’s withdrawal from the European Union". Department for Exiting the European Union. 30 March 2017. 25 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170425050851/https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/604514/Great_repeal_bill_white_paper_print.pdf. 
  8. ^ "Financial Services Sector - Isle of Man. Where You Can.". 19 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20120419122502/http://www.gov.im:80/iomfinance/tax/directtax.xml. Erişim tarihi: 28 February 2015. 
  9. ^ "Interview With Brian Donegan, Director Of Foreign Investment, Isle Of Man Government". OnlinePersonalsWatch. 1 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170701180619/http://www.onlinepersonalswatch.com/news/2013/04/interview-with-brian-donegan-director-of-foreign-direct-investment-at-isle-of-man-government-treasur.html. Erişim tarihi: 4 April 2013. 
  10. ^ "New Assessor of Income Tax – Isle of Man Government". 30 September 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20070930201146/http://www.gov.im/treasury/incometax/strategy/viewnews.gov?page=lib%2Fnews%2Ftreasury%2Fincometax%2Fnewassessorofinc.xml&menuid=. Erişim tarihi: 10 November 2017. 
  11. ^ "Forget Monaco: Isle of Man cuts tax to tempt super-rich – Tax, Money". 10 May 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20070510060817/http://money.independent.co.uk/personal_finance/tax/article349147.ece. Erişim tarihi: 10 November 2017. 
  12. ^ a b "Kılıçdaroğlu'nun bahsettiği Man Adası hakkında merak edilenler". BBC Türkçe. 1 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20171201040642/http://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-42154366. Erişim tarihi: 28 Kasım 2017. 
  13. ^ "Banking Sector of the Isle of Man". 11 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20171111041912/https://thebanks.eu/articles/banking-sector-of-the-Isle-of-Man. Erişim tarihi: 10 November 2017. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]