Kuzey Makedonya

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Kuzey Makedonya Cumhuriyeti
Република Северна Македонија (Makedonca)
Republika Severna Makedoniya
Republika e Maqedonisë së Veriut (Arnavutça)
Kuzey Makedonya Cumhuriyeti bayrağı
Bayrak
{{{arma_açıklaması}}}
Arma
Slogan
Ya istiklâl ya ölüm
Слобода или смрт (Makedonca)
{Sloboda ili Smrt}
Millî marş
Денес над Македонија
Денес над Македонија (Makedonca)
{Denes nad Makedonija}
Kuzey Makedonya Cumhuriyeti haritadaki konumu
Kuzey Makedonya konumu
Başkent
ve en büyük şehir
Üsküp
42°0′K 21°26′D / 42.000°K 21.433°D / 42.000; 21.433
Resmî diller Makedonca, Arnavutça[1]
Tanınan bölgesel diller Türkçe, Romca, Ulahça, Sırpça[2]
Etnik gruplar
(2002)
Demonim Makedon
Hükûmet Parlamenter Cumhuriyet
Stevo Pendarovski
• Başbakan
Zoran Zaev
Tarihçe  
• Osmanlı İmparatorluğu'ndan bağımsızlık
1913
• Yugoslavya'dan Bağımsızlık İlan Edildi
8 Eylül 1991
• Tanınma
8 Nisan 1993
Yüzölçümü
• Toplam
25.713 km2 (9.928 sq mi) (148.)
• Su (%)
1,9
Nüfus
• 2017[3] tahminî
2.083.869 (146.)
• 2002 sayımı
2.022.547
• Yoğunluk
80,1/km2 (207,5/sq mi) (122.)
GSYİH (SAGP) 2021 tahminî
• Toplam
36,673 milyar $ (129.)
• Kişi başına
17.663 $[4] (74.)
GSYİH (nominal) 2021 tahminî
• Toplam
13,821 milyar $ (134.)
• Kişi başına
6.657 $[4] (86.)
Gini (2018) Sabit 31.9[5]
orta
İGE (2019) artış 0.774[6]
yüksek · 82.
Para birimi Makedon Denarı (MKD)
Zaman dilimi UTC+1 (OAS)
• Yaz (YSU)
UTC+2 (OAYS)
Trafik akışı sağ
Telefon kodu +389
ISO 3166 kodu MK
İnternet alan adı

Kuzey Makedonya (MakedoncaСеверна Македонија, Makedonca telaffuz: [makɛˈdɔnija]), resmî adıyla Kuzey Makedonya Cumhuriyeti,[7][8] Balkanlar'da denize kıyısı olmayan bir ülkedir. 1991'de Yugoslavya'dan ayrılarak bağımsız olmuştur. Kuzeyde Sırbistan ve Kosova, batıda Arnavutluk, güneyde Yunanistan, doğuda Bulgaristan ile komşudur. Makedonya'nın kuzeyden üçte birlik bölümünü kaplamaktadır. Nüfusu yaklaşık 2 milyondur. Başkenti ve en büyük şehri Üsküp'tür ve nüfusun dörtte biri bu şehirde yaşar. Ülkedeki en büyük etnik grup Güney Slavlarına dahil olan Makedonlardır. Arnavutlar nüfusun %25'ini oluşturur ve en büyük azınlıktır. Türkler, Çingeneler, Sırplar, Boşnaklar ve Ulahlar diğer etnik gruplardır.

Kuzey Makedonya tarihi Trak-İlirya kökenli Payonya krallığı ile başladı.[9] MÖ 6. yüzyılda Pers Ahameniş İmparatorluğu tarafından ele geçirilen bölge MÖ 4. yüzyılda Makedonya krallığına dönüştü. MÖ. 2. yüzyılda Romalılarca fethedildi ve Makedonya eyaletinin bir parçası oldu. Roma İmparatorluğu'nun bölünmesinin ardından Bizans İmparatorluğu'nda kaldı. Kuzey Makedonya 6. yüzyıldan itibaren Slav kabilelerinin istila ve göçlerine maruz kaldı. Bulgarlar, Bizanslılar ve Sırplar arasında yüzyıllarca süren savaşlar 14. yüzyılda Osmanlıların bölgeyi ele geçirmesiyle son buldu. 1912-13 Balkan Savaşları'yla Kuzey Makedonya Sırp hakimiyetine girdi.

I. Dünya Savaşı'nda kısa süreliğine Bulgaristan'ın eline geçen Kuzey Makedonya savaşın ardından yeni kurulan Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığı'na bağlandı. II. Dünya Savaşı'nda yeniden Bulgaristan tarafından işgal edilen bölge 1945'te komünist Yugoslavya'nın kurucu devletlerinden biri oldu. 1991 yılında Yugoslavya'dan barışçıl bir şekilde ayrılarak "Makedonya Cumhuriyeti" adıyla bağımsızlık ilan etti ve kısa ad olarak hâlen resmî olmayan kaynaklarda kullanılmakta olan "Makedonya" adını kullanmaya başladı. Birleşmiş Milletler tarafından 1993 yılında tanınan ülke, Yunanistan'ın itirazı sonucu Birleşmiş Milletler'e "Makedonya Eski Yugoslav Cumhuriyeti" adıyla üye olabildi.[10][11][12] Makedon ve Yunan hükûmetleri, Haziran 2018'de ülkenin adının "Kuzey Makedonya Cumhuriyeti" olarak değiştirilmesi konusunda anlaşmaya vardı.[13] Yeni ad Şubat 2019'da kullanılmaya başladı.

Üniter bir yapıya sahip Kuzey Makedonya parlamenter sistemle yönetilir. Ülke BM, NATO, Avrupa Konseyi, OSCE, CEFTA ve DTÖ üyesidir. 2005'ten beri Avrupa Birliği aday ülkesidir. Üst-orta gelir seviyesinde bir ülkedir[14] ve bağımsızlıktan bu yana serbest bir ekonomi yaratmak amacıyla ciddi reformlar gerçekleştirmiştir. Gelişmekte olan ülkeler arasında değerlendirilen ülke İnsani Gelişme Endeksi'nde 82. sıradadır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Makedonya Cumhuriyeti topraklarında antik çağlarda Payonya krallığı yer almaktaydı.[15][16] Bu krallık Makedonya krallığının kuzeyindeydi;[17] Paeonia halkıysa Traklara mensuptu.[18] Kuzeybatıda Dardani, güneybatıda Enchelae, Pelagones ve Lyncestae adlı kabileler yerleşikti. Bunlardan ilk ikisi İliryalıydı, diğer ikisiyse kuzeybatı Yunanların Molosyalı kolundandı.[19][20][21][22][23][24]

MÖ 6. yüzyılın sonlarında I. Darius komutasındaki Pers Ahameniş İmparatorluğu bölgeyi ele geçirdi.[25][26][27] Yunanistan'a ikinci Pers saldırısının başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından Persler günümüzün Makedonya Cumhuriyeti toprakları da dahil olmak üzere Avrupa'daki topraklarını terk etti.

MÖ 356 yılında II. Filip Yukarı Makedonya ve güney Paeonia'yı Makedonya krallığına kattı.[28] Oğlu Büyük İskender Paeonia'nın geri kalanını Scupi bölgesine ulaşacak şekilde ele geçirdi; ancak Scupi ve çevresi Dardani hakimiyetinde kaldı.[29]

MÖ 146 yılında Roma İmparatorluğu Makedonya eyaletini kurdu. Diocletianus dönemine gelindiğinde, bu eyalet güneyde antik Makedonya krallığını kapsayan "Macedonia Prima" ("İlk Makedonya") ve kuzeyde Paeonia'nın tamamıyla Dardania'nın bir kısmını, yani günümüzde Makedonya Cumhuriyeti topraklarının çoğunu kapsayan "Macedonia Salutaris" bölgelerine bölünmüştü. Stobi şehri bölgenin başkentiydi.[30] Domitian döneminde (MS 81-96) Scupi bölgesi Roma egemenliğine geçti ve Moesia Superior eyaletine bağlandı.[31] İmparatorluğun doğu bölgesinde Yunanca egemen dil olarak statüsünü korusa da Makedonya'da Latince yayılım gösterdi.[32]

MS 6. yüzyılda Slavlar Kuzey Makedonya'ya yerleşti.[33] 580'lerdeki Bizans kayıtları Ön Bulgarların yardımıyla Kuzey Makedonya'daki Bizans yerleşimlerine akın eden Slavlardan bahseder. 680'lerde Kuber liderliğinde Ön Bulgarlar, Slavlar ve Bizanslılardan oluşan bir grup Manastır civarına yerleşti.[34] Bulgar hanı I. Presyan döneminde Kuzey Makedonya'daki Slavlar Bulgar yönetimine girdi. I. Boris döneminde bölgedeki Slavlar Hıristiyanlığı kabul etti.

1014 yılında Bulgaristan çarı Samuil'in ordusunu yenen II. Basileios komutasındaki Bizanslılar dört yıl içinde Kuzey Makedonya da dahil olmak üzere Balkanlarda kontrolü sağladı. 12. yüzyıl sonlarına gelindiğindeyse bu kontrol zayıflamıştı. 13. yüzyılın başlarında İkinci Bulgar İmparatorluğu bölgeyi ele geçirdi. Bizans İmparatorluğu iç çekişmeler nedeniyle yıkılan bu imparatorluktan bölgeyi 14. yüzyıl başlarında geri aldı. 14. yüzyılda kendilerini Bizans zulmü altında ezilen Slavların kurtarıcısı olarak gören Sırp İmparatorluğu bölgeyi ele geçirdi. Üsküp Stefan Dušan'ın krallığının başkenti oldu.

1389 yılındaki I. Kosova Muharebesi'nde Sırp ordusunu yenen Osmanlı İmparatorluğu, muharebe sonrasında Makedonya'yı ele geçirdi. Osmanlı idaresinde Makedonya adı kullanımdan kayboldu.[33]

Osmanlı İmparatorluğu, Balkanlar’da topraklarını doğudan batıya olarak belirtilecek bir şekilde genişletmiş, bu bölge de Osmanlı idaresi için ilk büyük duraklardan olmuştur. İmparatorluğun içinde yüzyıllarca yer alan verimli, nüfuslu bir bölge özelliği kazanmıştır. Bu bölge 1912-1913 Balkan Savaşları sırasında Osmanlı İmparatorluğu’ndan ayrılan son bölgedir.

Balkanlar, Müslüman Osmanlı İmparatorluğu ile Hristiyan Avrupa devletleri arasında geçiş bölgesiydi. Bu sebeple etnik köken ve din açılarından homojen bir yapı oluşamamıştır.[35] Bu durum, Balkanlar’ın bir kesimi olan Makedonya için de aynı şekilde geçerli olmuştur.

Osmanlı idaresi altında bölge Makedonya adıyla anılmamıştır. İlk fetihler döneminde Rumeli Eyaleti içinde yer alan bölgede en son Kosova Vilayeti, Manastır Vilayeti, Selanik Vilayeti adlı idari bölgelerin bazı kısımları ve tamamı yer almıştır.[36]

Osmanlı döneminde Türk nüfusu bakımından oldukça yoğun olan bölge, Osmanlı idaresi sonrasında yaşanan siyasi ve toplumsal sıkıntılar sebebiyle büyük göçlere sahne olmuştur. Bütün göçlere rağmen, Makedonya bölgesi içinde özellikle Kuzey Makedonya içinde ciddi bir Türk nüfusu bugün de yaşamaktadır.

600 yıla yakın süre Osmanlı egemenliğinde kalan bölge, 20. yüzyılda Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti'nin en güney kısımlarını oluşturmuştur.

1991 yılında özerk cumhuriyet Kuzey Makedonya, Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti’nin iç savaşlara girdiği dönemde bağımsızlığını ilan etmiştir.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Makedonya Cumhuriyeti'nin tek büyük ırmağı tam ortasından geçen Vardar Nehri'dir. Ülkede yüksekliği 2.

000 metreyi geçen 16 dağ bulunmaktadır. En büyük göller Arnavutluk, Yunanistan ve Makedonya Cumhuriyeti'nin kesiştiği noktada bulunan Ohri, Prespa ve Doyran Gölü'dür. Deniz kıyısı olmayan Makedonya Cumhuriyeti karasal iklimi vardır.

Dağlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Makedonya Cumhuriyeti'ndeki en önemli dağlar şunlardır:

Korab Dağı 2,764 m
Şar Dağları 2,747 m
Baba Dağı 2,601 m
Yakupitsa Dağı 2,540 m
Nice Dağı 2,521 m
Deşat Dağı 2,373 m

İdari yapılanma[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Makedonya istatistiksel bölgeleri haritası
Kuzey Makedonya belediye sınırları haritası

Kuzey Makedonya’nın idari yapılanmasında aşağıdaki sistemlerden oluşur:

  • İstatistiksel Bölgeler
  • Belediyeler

İstatistiksel bölgeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Makedonya’nın istatistiksel bölgeleri şunlardır:

Belediyeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Makedonya’da 84 belediye vardır. Ağustos 2004’te Kuzey Makedonya idaresi tarafından, söz konusu 84 belediye yeniden düzenlenmiştir. Bu belediye merkezlerinden on tanesi Büyük Üsküp’ü oluşturur.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]


Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Makedonya Cumhuriyeti nüfusu 2021 nüfus sayımına göre 2.083.286 kişidir. Halkın %58,6'sı büyük şehirlerde toplanmıştır.

Kuzey Makedonya Cumhuriyeti'nin büyük şehirleri

Şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya Cumhuriyeti'nin büyük şehirleri
Şehir Nüfus Arma İdari Bölge Nüfus
Üsküp 500.000 Coat of arms of Skopje.svg Üsküp Bölgesi 506.926
Kumanova 71.000 Coat of arms of Kumanovo Municipality.svg Kuzeydoğu Bölgesi 105.484
Manastır 80.000 Coat of arms of Bitola Municipality.svg Pelagonya Bölgesi 95.385
Pirlepe 68.000 Coat of arms of Prilep Municipality.svg Pelagonya Bölgesi 76.768
Kalkandelen 60.000 Coat of arms of Tetovo Municipality, Macedonia.svg Polog Bölgesi 86.580
Gostivar 46.000 Gostivarski grb.png Polog Bölgesi 81.042
Ohri 51.000 Coat of arms of Ohrid Municipality.svg Güneybatı Bölgesi 55.749
Köprülü 48.000 Coat of arms of Veles Municipality.svg Vardar Bölgesi 55.108
İştip 42.000 Coat of arms of Štip Municipality.svg Doğu Bölgesi 47.796

Etnik gruplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya Cumhuriyeti etnik gruplar haritası (2002 yılı)

Kuzey Makedonya Cumhuriyeti çok etnik yapıya sahip bir devlettir. 2002 sayımlarına göre en büyük nüfus 1.297.981 kişiyle Makedonlar’a aittir. Sonraki dağılım Arnavutlar 509.083; Türkler 77.959; Çingeneler 53.879; Sırplar 35.939; Boşnaklar 17.018; Ulahlar 9695 şeklinde oluşmuştur.

2002 sayımlarına göre ülkenin etnik yapısı:

Sayı %
Toplam 2.022.547 100
Makedon 1.297.981 64,18
Arnavut 509.083 25,17
Türk 77.959 3,85
Çingene 53.879 2,66
Sırp 35.939 1,78
Bosnalı 17.018 0,84
Ulah 9.695 0,48
diğer 20.993 1,04

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Ohri'deki Aziz Kliment ve Pantheleimon kilisesi

Kuzey Makedonya Cumhuriyeti'nde en yaygın din %64,7 ile Makedon Ortodoks Kilisesi'ne bağlı Ortodoksluk, %34,3 ile en yaygın ikinci din İslam'dır. Makedonya Cumhuriyeti oran açısından Türkiye, Kosova, Arnavutluk ve Bosna-Hersek'ten sonra Avrupa'daki en büyük Müslüman nüfusu barındırır.[kaynak belirtilmeli]

Ülkede Müslümanlar'ın büyük çoğunluğunu Arnavutlar oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra Türkler, Boşnaklar ve 40.000 - 80.000 kadar nüfusa sahip oldukları tahmin edilen bir Müslüman Makedon topluluğu da vardır. Müslüman Makedonlar, Hristiyanlardan ayırt edilmek için kendilerine Torbeş demektedirler.[37] Ülkede 1200 kilise, 750 cami bulunur.[kaynak belirtilmeli] Üsküp'te Ortodoks ve İslam dinine mensup insanlar için değişik okullar vardır.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Kadın halk dansçıları

Kuzey Makedonya, sanat, mimari, şiir ve müzik alanlarında zengin bir kültürel mirasa sahiptir. Birçok antik, korunan dini mekana sahiptir. Şiir, sinema ve müzik festivalleri her yıl düzenlenir. Makedon müziği tarzları Bizans kilise müziğinin güçlü etkisi altında gelişti. Kuzey Makedonya'da, esas olarak 11. ve 16. yüzyıllar arasındaki döneme ait önemli sayıda korunmuş Bizans fresk tablo vardır. Büyük bir kısmı çok iyi durumda olan ve Makedon dini resim okulunun şaheserlerini temsil eden binlerce metrekarelik fresk resmi korunmuştur.

Ülkedeki en önemli kültürel etkinlikler, klasik müzik ve drama yaz festivali, dünyanın 50'den fazla ülkesinden şairleri bir araya getiren Struga Şiir Akşamları, Bitola'daki Uluslararası Kamera Festivali, Açık Gençlik Tiyatrosu ve Üsküp'te Üsküp Caz Festivali vb. dir. 1947'de açılan Ulusal Opera, daha sonra Branko Pomorisac yönetiminde Cavalleria rusticana performansıyla "Makedon Operası" adını aldı. Her yıl Üsküp'te Mayıs Opera Akşamları yaklaşık 20 gece düzenlenir. İlk Mayıs Operası performansı Kiril Makedonski'nin Mayıs 1972'deki “Çar Samuil” performansıydı.[38]

Mutfak[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin mutfağı, Akdeniz ve Orta Doğu (Osmanlı) etkilerini ve daha az ölçüde [ [İtalyan mutfağı|İtalyan]], Alman ve Doğu Avrupa (özellikle Macar) yansıtır.[39] Kuzey Makedonya'daki nispeten sıcak iklim, çeşitli sebzeler, otlar ve meyveler için mükemmel büyüme koşulları sağlar. Bu nedenle, Makedon mutfağı özellikle çeşitlidir.

Makedon mutfağı, süt ürünleri, şarapları ve rakija gibi yerel alkollü içeceklerin çeşitliliği ve kalitesiyle de tanınır. Tavče gravče ve mastika sırasıyla Kuzey Makedonya'nın ulusal yemeği ve içeceği olarak kabul edilir. Diğer bazı önemli yemekler arasında Šopska salatası, ana yemeğe eşlik eden meze ve garnitür, ajvar, biber dolması, pasrmajlija ve diğerleri sayılabilir.[40]

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

2009'da Dünya Bankası tarafından sıralanan 178 ülke arasında dördüncü "en iyi ıslahçı devlet" olarak gösterilen Kuzey Makedonya, bağımsızlıktan bu yana önemli bir ekonomik reform geçirdi.[41] Ülke, son yıllarda GSYİH'nın %90'ından fazlasını oluşturan ticaretin olduğu bir açık ekonomi geliştirdi. 1996'dan bu yana, Kuzey Makedonya, GSYİH'nın 2005'te %3,1 oranında büyüdüğü, yavaş olsa da istikrarlı bir ekonomik büyümeye tanık oldu. Bu rakamın 2006–2010 döneminde ortalama %5,2'ye yükselmesi bekleniyordu.[42] Hükümet, 2006'da yalnızca %3 ve 2007'de %2'lik bir enflasyon oranı ile enflasyonla mücadele çabalarında başarılı olduğunu kanıtladı, ve küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ'ler) gelişimini teşvik etmek [41] ve yabancı yatırım çekmeye odaklanan politikalar uyguladı.

Kuzey Makedonya'da bir bağ

Mevcut hükümet, ülkeyi yabancı yatırımlar için daha çekici hale getirmek amacıyla bir sabit vergi sistemi getirdi. Sabit vergi oranı 2007'de %12 iken 2008'de %10'a düşürülmüştür.[43][44] Bu reformlara rağmen, 2005 itibariyle Kuzey Makedonya'nın işsizlik oranı %37.2[45] ve 2006 itibariyle yoksulluk oranı %22 idi.[42] Bir dizi istihdam önlemlerinin yanı sıra çok uluslu şirketleri cezbetme sürecindeki başarılı süreç nedeniyle ve Kuzey Makedonya Devlet İstatistik Ofisi'ne göre, ülkenin 2015'in ilk çeyreğinde işsizlik oranı %27.3'e geriledi.[46] Hükümetin doğrudan yabancı yatırımlara ilişkin politikaları ve çabaları, özellikle otomotiv endüstrisinden dünyanın önde gelen birçok imalat şirketinin yerel yan kuruluşlarının kurulmasıyla sonuçlandı, örneğin: Johnson Controls Inc., Van Hool NV, Johnson Matthey plc, Lear Corp., Visteon Corp., Kostal GmbH, Gentherm Inc., Dräxlmaier Group, Kromberg & Schubert, Marquardt GmbH, Amphenol Corp., Tekno Hortum SpA, KEMET Corp., Key Safety Systems Inc., ODW-Elektrik GmbH vb.

GSYİH yapısı açısından, 2013 itibariyle, madencilik ve inşaat dahil imalat sektörü, 2012'deki %21,1'den %21,4 ile GSYİH'nın en büyük bölümünü oluşturdu. Ticaret, ulaştırma ve konaklama sektörü, 2013'te GSYİH'nın %18,2'sini temsil eder, 2012'de %16,7 iken, tarım bir önceki yıla göre %9,1'den %9,6'yı temsil etmektedir.[47]

Kuzey Makedonya'nın ürün ihracatının grafiksel gösterimi.

Dış ticarette 2014 yılında ülke ihracatına en fazla katkı sağlayan sektör %21.4 ile "kimyasallar ve ilgili ürünler" olurken, bunu %21.1 ile "makine ve ulaşım ekipmanları" sektörü izledi. Kuzey Makedonya'nın 2014 yılındaki ana ithalat sektörleri, toplam ithalatın %34.2'si ile "esas olarak malzeme bazında sınıflandırılan mamul mallar", %18.7 ile "makine ve ulaşım teçhizatı" ve toplam ithalatın %14.4'ü ile "maden yakıtlar, madeni yağlar ve ilgili malzemeler" olmuştur. Hatta 2014 yılındaki dış ticaretin %68.8'i, Avrupa Birliğini açık ara Kuzey Makedonya'nın en büyük ticaret ortağı yapan AB ile yapıldı (Almanya ile %23.3, İngiltere ile %7.9, Yunanistan ile %7.3, İtalya ile %6.2 vb.). 2014 yılında toplam dış ticaretin yaklaşık %12'si Batı Balkan ülkeleriyle yapılmıştır.[48]

Kuzey Makedonya, Hırvatistan ile birlikte Kuzey Makedonya, hane halkının gelirini yalnızca "zorlukla" veya "büyük güçlükle" idare edebileceklerini belirterek, vatandaşlarının %72'si ile mali açıdan zor durumda olan en yüksek paya sahip ülkelerden biridir. Kuzey Makedonya, Hırvatistan ile birlikte Batı Balkanlar'da bu istatistikte artış bildirmeyen tek ülke oldu.[49] Yolsuzluk ve nispeten etkisiz bir hukuk sistemi de başarılı ekonomik kalkınma üzerinde önemli kısıtlamalardır. Kuzey Makedonya hala Avrupa'daki en düşük Kişi başına düşen GSYİH'ye (PPP) göre ülke listesi Avrupa'daki en düşük ülkelerden birine sahiptir. Ayrıca, ülkenin gri pazar GSYİH'nın %20'sine yakın olduğu tahmin edilmektedir.[50] Kişi başına düşen PPS GSYİH, 2017'de AB ortalamasının %36'sı seviyesinde gerçekleşti.[51] satın alma gücü paritesi'nde 9,157 ABD $'lık kişi başına GSYİH ve 0.701 İnsani Gelişme Endeksi ile Kuzey Makedonya, diğer eski Yugoslav devletleri ülkelerinin çoğundan daha az gelişmiştir ve çok daha az bir ekonomiye sahiptir.

Günümüzde Kuzey Makedonya[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin başkenti Üsküp 500.000 civarındaki nüfusuyla aynı zamanda ülkenin en büyük şehridir. Ülkede Üsküp hariç büyük şehirler Manastır, Kumanova, Pirlepe, Kalkandelen, Ohri, Köprülü, İştip, Gostivar ve Ustrumca'dır. Ülkede 50 kadar doğal ve yapay göl ve yüksekliği 2,000 metreden fazla 16 dağ bulunmaktadır.

Ülke Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi, Frankofon, Dünya Ticaret Örgütü, Nato, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı'na üye olmakla birlikte Aralık 2005'ten beri Avrupa Birliği ile müzakerede.

Makedonya adlandırma sorunu[değiştir | kaynağı değiştir]

1944-1991 yılları arasında Makedonya Sosyalist Cumhuriyeti bayrağı
1992-1995 yılları arasında Kuzey Makedonya bayrağı

Ülke 1991 yılında Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti'nden Makedonya ismi ile bağımsızlığını ilan etti. Birleşmiş Milletler ülkeyi 1993 yılında Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti (EYMC) (Makedonca: Поранешна Југословенска Република Македонија (ПЈРМ)) ismi ile tanıdığını duyurdu. Diğer uluslararası örgütler olan Avrupa Birliği, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü, Uluslararası Para Fonu, Avrupa Yayın Birliği ve Uluslararası Olimpiyat Komitesi gibi örgütler ülkeyi Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti (EYMC) adıyla tanıdı.

Türkiye, Makedonya Cumhuriyeti'nin bağımsızlık ilanıyla beraber ülkeyi kendi ismi ile tanımıştır. Nitekim bu sebeple Makedonya'yı Eski Yugoslav Cumhuriyeti Makedonya ismiyle (FYROM) tanıyan NATO teşkilatına ait ve içinde Makedonya geçen tüm belgelerde metinde "FYROM" kısaltması geçerken belgenin sonundaki bir dipnotta Türkiye'nin ve diğer NATO üyeleri ABD, Arnavutluk, Bulgaristan, Estonya, Hırvatistan, İsveç, İzlanda, Kanada, Litvanya, Macaristan, Norveç, Polonya, Romanya ve Slovakya ile birlikte Makedonya'yı anayasal ismi ile tanıdığı ayrıca belirtilmiştir.

Diplomatik ilişkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Makedonya Cumhuriyeti'nin şu ülkelerde temsilcilikleri vardır: Amerika Birleşik Devletleri, Almanya, Arnavutluk, Avustralya, Avusturya, Belçika, Birleşik Krallık, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Çin, Danimarka, Fransa, Hırvatistan, Hollanda, İspanya, İsveç, İsviçre, İtalya, Kanada, Katar, Kazakistan, Macaristan, Mısır, Polonya, Romanya, Rusya, Sırbistan, Slovenya, Türkiye, Ukrayna, Yunanistan ve Vatikan.

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Arnavutça Makedonya'da ikinci resmi dil oldu". 6 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2019. 
  2. ^ Söz konusu bölgesel diller, Makedoncanın yanında belediye sınırları dâhilinde % 20’den fazla konuşura sahip olunan bölgelerde resmî kullanımdadırlar. bk: Diller yasası hk. haber 21 Eylül 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  3. ^ "Macedonia: Statistical Regions, Major Cities & Towns – Population Statistics in Maps and Charts". citypopulation.de. 21 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2015. 
  4. ^ a b "Report for Selected Countries and Subjects". www.imf.org. 
  5. ^ "CIA – The World Factbook – Field Listing :: Distribution of family income – Gini index". Central Intelligence Agency. 21 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Nisan 2014. 
  6. ^ "2019 Human Development Index Ranking" (PDF). United Nations Development Programme. 2019. 18 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Haziran 2020. 
  7. ^ "Makedonya Meclisi 'Kuzey'i onayladı". 11 Ocak 2019. 3 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ocak 2019. 
  8. ^ "Yunanistan Parlamentosu'ndan 'Kuzey Makedonya' onayı". 25 Ocak 2019. 29 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  9. ^ "Paeonia – historical region". 25 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  10. ^ United Nations Resolution 225 (1993) 24 Ocak 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
  11. ^ Igor Janev, Legal Aspects of the Use of a Provisional Name for Macedonia in the United Nations System, AJIL, Vol. 93. no 1. 1999. (İngilizce)
  12. ^ "TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ". 23 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ekim 2013. AVRUPA BİRLİĞİ İLE TÜRKİYE CUMHURİYETİ ARASINDA TÜRKİYE CUMHURİYETİNİN MAKEDONYA ESKİ YUGOSLAV CUMHURİYETİNDEKİ AVRUPA BİRLİĞİ KUVVETİNE KATILIMINA İLİŞKİN ANLAŞMA VE BUNA BAĞLI MALÎ DÜZENLEMENİN ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN - Kanun No. 5247.  Tarih değerini gözden geçirin: |erişimtarihi= (yardım)
  13. ^ Kırbaki, Yorgo (12 Haziran 2018). "Sorun çözüldü: İşte o ülkenin yeni ismi!". Hürriyet. 12 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Haziran 2018. 
  14. ^ "The World Bank in North Macedonia". World Bank. 20 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ağustos 2019. 
  15. ^ Ovid (2005). Green, Peter (Ed.). The Poems of Exile: Tristia and the Black Sea Letters. University of California Press. s. 319. ISBN 0520242602. Ovid was lax in his geography, not least over Paeonia (in fact roughly coextensive with the present Slav republic of Macedonia). 
  16. ^ Roisman, Joseph; Worthington, Ian (2010). A Companion to Ancient Macedonia. John Wiley and Sons. s. 13. ISBN 1-4051-7936-8. 16 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2016. 
  17. ^ Strabo, Geography, Book 7, Frg. 4:
  18. ^ Bauer, Susan Wise: The History of the Ancient World: From the Earliest Accounts to the Fall of Rome (2007), 0-393-05974-X, page 518: "...to the north, Thracian tribes known collectively as the Paeonians."
  19. ^ Willkes, John (1996). The Illyrians. Wiley-Blackwell. s. 49. ISBN 978-0-631-19807-9. Erişim tarihi: 10 Şubat 2016. 
  20. ^ Sealey, Raphael (1976). A history of the Greek city states, ca. 700-338 B.C. University of California Press. s. 442. ISBN 978-0-520-03177-7. 
  21. ^ Evans, Thammy (2007). Macedonia. Bradt Travel Guides. s. 13. ISBN 978-1-84162-186-9. 
  22. ^ Borza, Eugene N. (8 Eylül 1992). In the shadow of Olympus: the emergence of Macedon. Princeton University Press. ss. 74-75. ISBN 978-0-691-00880-6. 
  23. ^ Lewis, D.M. et al. (ed.) (1994). The Cambridge ancient history: The fourth century B.C. Cambridge University Press. ss. 723-724. ISBN 978-0-521-23348-4. Erişim tarihi: 10 Şubat 2016. 
  24. ^ The Cambridge Ancient History Volume 3, Part 3: The Expansion of the Greek World, Eighth to Sixth Centuries BC by John Boardman and N. G. L. Hammond,1982,0-521-23447-6,page 284
  25. ^ Howe & Reames 2008, s. 239.
  26. ^ Roisman & Worthington 2011, ss. 135-138, 342-345.
  27. ^ "Persian influence on Greece (2)". 28 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Aralık 2014. 
  28. ^ Poulton, Hugh (23 Şubat 2000). Who are the Macedonians?. C. Hurst & Co. Publishers. s. 14. ISBN 978-1-85065-534-3. 
  29. ^ Macedonia yesterday and today Author Giorgio Nurigiani, Publisher Teleurope, 1967 p. 77.
  30. ^ A Companion to Ancient Macedonia, By Joseph Roisman and Ian Worthington, page 549
  31. ^ "Encyclopædia Britannica – Scopje". Britannica.com. 26 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Haziran 2011. 
  32. ^ A. F. Christidis, A History of Ancient Greek: From the Beginnings to Late Antiquity, Cambridge University Press, 2007, p.351: "Despite Roman domination, there was no retreat on the part of Greek tradition in the eastern part of the empire, and only in Macedonia did Latin spread in some extent".
  33. ^ a b "Kuzey Makedonya". İslam Ansiklopedisi. 27. Türkiye Diyanet Vakfı. 2003. s. 437-444. 
  34. ^ "Acta Sancti Demetrii", V 195–207, Гръцки извори за българската история, 3, стр. 159–166
  35. ^ KIYANÇ, Sinan (25 Mart 2020). "ABD MERKEZİ İSTİHBARAT TEŞKİLATI (CIA) ARŞİV BELGELERİNE GÖRE EGE SORUNU". Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. doi:10.16953/deusosbil.518841. ISSN 1302-3284. 
  36. ^ ÇALIŞKAN, Adem (30 Nisan 2020). "OSMANLI KENTİ BAYEZİD'TA SALGIN HASTALIKLAR VE BAZI ASAYİŞ PROBLEMLERİ (XIX. YÜZYIL ve XX. YÜZYIL BAŞLARI)". Pamukkale University Journal of Social Sciences Institute. doi:10.30794/pausbed.687829. ISSN 1308-2922. 
  37. ^ Tom Gallagher, The Balkans In The New Millennium: In the Shadow of War and Peace, Routledge 2005, s. 85
  38. ^ "Macedonian Opera Marks 60th Anniversary. Culture – North Macedonia". 27 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  39. ^ Friedman, Victor; Palmer, Veselka (1995), "La cuisine macédonien", Aufray, Michel; Perret, Michel (Edl.), Cuisines d'Orient et d'ailleurs (PDF), Paris: INALCO/Grenoble: Glénant, ss. 76-79, erişim tarihi: 10 Şubat 2016 
  40. ^ Risteski, Michael (2016). "Culture and Food - Determining the Value of Food in Rural Tourism as an Important Part of the total Tourism Experience". XVI International Conference of Partner Institutions "Planning for Change". La Fondation pour la Formation Hoteliere, Nestle Pro Gastronomia. 
  41. ^ a b "Macedonia Country Brief" (PDF). The World Bank. 24 Nisan 2009. 19 Kasım 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009. 
  42. ^ a b "World Bank development data" (PDF). 8 Mart 2010 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2010. 
  43. ^ "Government of the Republic of Macedonia". 27 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2010. 
  44. ^ "Macedonia's Flat Tax". Nuwireinvestor.com. 15 Şubat 2007. 22 Mayıs 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2010. 
  45. ^ "Macedonian unemployment rate". Worldbank.org.mk. 2 Mart 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2010. 
  46. ^ State Statistical Office Active population – Unemployment data
  47. ^ State Statistical Office Gross domestic product 2013
  48. ^ State Statistical Office External trade volume 2014
  49. ^ Gallup Balkan Monitor, 2010 27 Aralık 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  50. ^ The 2006 CIA Factbook CIA Factbook Macedonia
  51. ^ "GDP per capita in PPS". Eurostat. 8 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2019. 


Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Atlas'da the Republic of Macedonia