İçeriğe atla

Tunceli

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Tunceli
Şehir
Tunceli Belediyesi'nden Şehir Merkezi (2005)
Tunceli'nin ildeki konumu
Tunceli'nin ildeki konumu
Türkiye üzerinde Tunceli
Tunceli
Tunceli
ÜlkeTürkiye
BölgeDoğu Anadolu
İlTunceli
İdare
 • Belediye BaşkanıCevdet Konak (DEM Parti)
Rakım914 m
Zaman dilimiUTC+03.00 (UDAS)
Posta kodu
62000
Alan kodu0 (428)
Plaka kodu62

Tunceli (Zazaca: Mameki), Türkiye'nin Tunceli ilinin merkezi olan şehirdir. Munzur Çayı'nın kıyısında yer almaktadır.

Tunceli şehir merkezi nüfusu 2020 istatistiklerine göre 38,429 kişidir.[1]

Antik Yunan tarihçi ve coğrafyacılarının Tunceli bölgesine Daranis ve Derksene adını verdikleri söylenir. 1935 yılında kurulan ve Tunceli Kanunu'ndaki özel statüsü nedeniyle Elazığ'dan yönetilen Tunceli ilinin merkezi olarak 30 Aralık 1946 tarihli ve 4993 sayılı kanunla Kalan (Mamekiye) kasabası olarak belirlenmiştir.[kaynak belirtilmeli]

Tunceli iklimi sert karasal iklimine sahiptir. Dağların konumundan dolayı kışları çok soğuk ve kar yağışlı geçer. 6 veya 7 ay kar altında kalabilir. Yazın ise 35-40 dereceye yaklaşan kuru sıcaklar olabilir. Tunceli' de yaşayan yabani hayvanlar kırmızı benekli alabalık, boz ayı, kurt, yaban domuzu, geyik, karaca, dağ keçisi, su samuru, vaşak, tilki, vahşi kedi, tavşan, kartal,ağaçkakan, yarasa, atmaca, şahin, leylek, ala karga, sakallı akbaba ve 1950-60'lı yıllarda Hazar kaplanı, Anadolu parsı ve Çizgili sırtlan da görülmüştür. Ters lalesiyle ünlüdür. Tunceli'nin en önemli dağları Munzur Dağları,Buyer Baba Dağı, Sülbüs Dağı, Bağır Dağı, Zel dağıdır.En önemli bölgeler ise Zage, Ali Boğazı, Munzur Vadisi, Kutudere, Pülümür Vadisi bölgeleridir. Yapılan barajların etkisi ile özellikle yüksek olmayan yerlerde kar yağışı azdır. Karın toprakta kalma süresi azdır. Sert soğuk fazla görülmez.

Tunceli sıcaklık (1975-2006) ve yağış (1971-2000) ortalama verileri
Aylar Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara Yıl
Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) 2.5 4.4 10.4 17.6 23.3 29.3 34.6 34.7 30.1 22.1 12.9 5.1 19.0
Ortalama sıcaklık (°C) -1.6 -0.2 5.3 12.0 17.0 22.5 27.3 26.8 21.6 14.5 6.9 1.1 12.8
Ortalama en düşük sıcaklık (°C) -5.3 -4.3 0.5 6.3 10.1 14.5 19.0 18.5 13.4 8.1 2.1 -2.1 6.8
Ortalama yağış (mm) 100.7 95.4 99.4 100.6 70.5 20.2 2.9 2.9 14.4 67.1 96.6 122.0 792.7
kaynak: www.meteor.gov.tr
Yıl Toplam Şehir Kır
1940[2] 6.435 837 5.598
1945[3] 8.568 762 7.806
1950[4] 10.739 1.883 8.856
1955[5] 12.955 2.360 10.595
1960[6] 16.601 3.818 12.783
1965[7] 20.561 5.825 14.736
1970[8] 24.939 9.366 15.573
1975[9] 29.091 11.637 17.454
1980[10] 29.857 12.859 16.998
1985[11] 35.955 18.471 17.484
1990[12] 37.655 24.513 13.142
2000[13] 30.323 25.041 5.282
2007[14] 31.147 27.091 4.056
2008[15] 33.316 28.586 4.730
2009[16] 35.909 31.599 4.310
2010[17] 30.702 26.410 4.292
2011[18] 37.123 32.815 4.308
2012[19] 35.898 31.469 4.429
2013[20] 36.143 31.047 5.096
2014[21] 38.015 33.270 4.745
2015[22] 38.878 34.461 4.417
2016[22] 37.116 32.858 4.258
2017[22] 37.215 33.046 4.169
2018[22] 38.504 33.515 4.989
2019[22] 38.427 33.777 4.650
2020[22] 38.429 33.873 4.556

Kültür ve sanat

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Munzur Festivali (Ovacık)
  • Çemişgezek Dut Festivali
  • Pülümür Bal Festivali
  • Hozat Munzur Festivali
  • Geyiksuyu Munzur Festivali
  • Munzur Üniversitesi
  • Tunceli Namık Kemal Endüstri ve Meslek Lisesi (Teknik ve Mesleki Lise)
  • Tunceli Özel Munzur Eğitim Kurumları
  • Tunceli Anadolu Lisesi
  • Tunceli Türk Telekom Fen Lisesi
  • Tunceli Özel Kalan Eğitim Kurumları
  • Tunceli Atatürk Anadolu Otelcilik ve Turizm Meslek Lisesi
  • Tunceli Atatürk Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi
  • Tunceli Atatürk Anadolu Lisesi
  • Tunceli Dersim Anadolu Lisesi
  • Tunceli Spor Lisesi
  • Tunceli Hürriyet Ortaokulu
  • Tunceli Diyap Ağa İlkokulu
  • Tunceli Cumhuriyet Ortaokulu
  • Tunceli Sarı Saltuk İlkokulu
  • Tunceli Vali Mehmet Ali Türkel Ortaokulu
  • Tunceli Özel Nehir Eğitim Kurumları
  • Tunceli Özel ABC-FEN Bilimleri Eğitim Kurumları
  • Tunceli Zübeyde Hanım Anaokulu
  • Tunceli Elif Güntaş İlkokulu

Tunceli İli Bakanlar Kurulu tarafından 1945 yılında ''Şehir'' statüsüne kavuşturulmuş ve Valilik tarafından yönetilmesi kararlaştırılmıştır. Vali, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu'nun şehirdeki en etkili ve yetkili temsilcisidir. Tunceli'nin nüfusu ve küçük bir şehir olması dolayısıyla 3 Vali Yardımcısı ile idaresi mümkündür.

Tunceli, belediye unvanını 1945 yılında kazanmıştır. 2004 yılına kadar belediye CHP tarafından yönetilmiş olup bu tarihten sonra BDP ve DBP'li başkanlar tarafından yönetilmiştir. 2019'da, Ovacık belediye başkanı seçilerek TKP'ye ilk belediye başkanlığını kazandıran Fatih Mehmet Maçoğlu'nun Tunceli Belediye Başkanı seçilmesiyle TKP Türkiye'de ilk kez il belediye başkanlığı kazandı.

Belediye başkanları

[değiştir | kaynağı değiştir]
Belediye Başkanı Görev Başlangıcı Görev Bitişi Parti
1 Abdullah Alpdoğan (Askeri Vali) 1937 1943 Askerî
2 Muzaffer Ergüder (Askeri Vali) 1943 1946
3 Edip Yavuz 1947 1948 Cumhuriyet Halk Partisi
4 İhsan Oğuz 1948 1950
5 Mahmut Tan 1950 1954
6 Hüseyin Ataç 1955 1960 Demokrat Parti
7 Etem Recep Boysan 1960 1963 Askerî
8 Hüseyin Ataç 1963 1968 Cumhuriyet Halk Partisi
9 Süleyman Kırmızıtaş 1968 1973
1973 1977 Bağımsız
10 Veli Aytaç 1977 1980 Cumhuriyet Halk Partisi
11 Recep Hakkı Borataş (Askeri Vali) 1980 1982 Askerî
12 Kenan Güven (Askeri Vali) 1982 1984
13 Hasan Korkmaz 1984 1985 Sosyal Demokrasi Partisi
1985 1989 Sosyaldemokrat Halkçı Parti
14 Mehmet Kocademir 1989 1994 Bağımsız
15 Mazlum Arslan 1994 1999 Sosyaldemokrat Halkçı Parti
16 Hasan Korkmaz 1999 2004 Cumhuriyet Halk Partisi
17 Songül Erol Abdil 2004 2009 Sosyaldemokrat Halk Partisi
18 Edibe Şahin 2009 2014 Barış ve Demokrasi Partisi
19 Mehmet Ali Bul 2014 18 Kasım 2016 Demokratik Bölgeler Partisi
20 Olgun Öner (Vali Yardımcısı) 18 Aralık 2016 18 Ocak 2017 Bağımsız
21 Osman Kaymak (Vali) 18 Ocak 2017 21 Haziran 2017
22 Tuncay Sonel (Vali) 21 Haziran 2017 5 Nisan 2019
23 Fatih Mehmet Maçoğlu 5 Nisan 2019 6 Nisan 2024 Türkiye Komünist Partisi
24 Cevdet Konak 6 Nisan 2024 Görevde Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi
  1. ^ "Tunceli Merkez İlçe Nüfusu (2020)". 12 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Eylül 2021. 
  2. ^  . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016. 
  3. ^  . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  4. ^  . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  5. ^  . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021. 
  6. ^  . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021. 
  7. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  19. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  20. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  21. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  22. ^ a b c d e f
    • "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
    • "Merkez Nüfusu - Tunceli". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. 
    • "Tunceli Merkez Nüfusu". nufusune.com. 

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]