Pomaklar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Pomaklar
Pomaci (okunuşu: Pomatsi), Помаци, Πομάκοι
Pomak Photos 0006.jpg
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Türkiye Türkiye 346.000 (2010)[1] - 600,000[2]
Bulgaristan Bulgaristan 67.350 (2011)[3]
Yunanistan Yunanistan 30.000 (1981)[4]
30.000 (1998)[5]
Diller
Pomakça, Bulgarca, Yunanca, Türkçe[6][7][8][9]
Din
Sunni İslam

Pomaklar (BulgarcaПомаци Pomatsi, Modern YunancaΠομάκοι Pomákoi), Balkanlar'da Rodop Dağları, Kuzey Bulgaristan ile Aşağı Trakya ve Makedonya bölgelerinde yaşayan Müslüman Slav bir halktır. Müslümanlığı seçen Bulgarlara da verilen bir isimdir.[10]

Osmanlı’nın Balkanlar’a yaptığı akınlarda Müslümanlığı seçen bir topluluktur.[10][11] Mübadele anlaşmaları sonucu Yunanistan’da ikamet eden Pomakların bir bölümü; Trakya’da boşaltılan Rum köylerine yerleştirilmiştir.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

93 Harbi'nin sonunda, Vǎča vâdisinde bulunan yaklaşık 20 Pomak köyünde çıkmış, Osmanlı İmparatorluğu Doğu Rumeli vilayetinden özerklik elde edilmesiyle sonuçlandı. Büyük bir köy olan Timraş'ı yönetim merkezi alarak kurulan özerk Pomak Timraş Cumhuriyeti 8 yıl kadar sürebilmiş, 1886'da Bulgaristan egemen olmuştur.

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Pomakların ana dili; Bulgarca’nın bir lehçesi olan Pomakça’dır.

Bazı Pomakça örnekler[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçe Rodop Pomak Lehçesi (İskeçe, Gümülcine)
Merhaba Zdravej
Ben Pomakım Ja sam Pomak
Ben Pomakça konuşuyorum Ja dumam pomaški
Nasılsın? Kak si?
Teşekkürler Blagodarja
İyi günler! Dobar den!
Çocuklar Detsa
Bu kitap Tazi kitap
Bu teyze Tazi Tetya
İbrahim benim dayım İbrahim e moj dajčo
Hatice benim kız kardeşim Hatice e moja sestra
Benim Babam Moj bubajko
Ne yapıyorsun? Kina praviš?
Biliyordum Ja znajeh
Billiyor musun? Ti znaješ li?
O iyi bir adamdı Toj beše dobar čılak
Ben İskeçeliyim Ja sam ot Skeča
Yeni köyden bir kadın Enna žena ot novoto selo
Bir gün ve bir gece Edin den i enna nošt
Znajete li pomaški? - Pomakça bilir misiniz?
Da, ubavu znajem - Evet, güzel (iyi) bilirim
Ja samo malku pomaški znajem - Ben sadece biraz Pomakça bilirim
Koj ste vie? - Siz kimsiniz?
Kak ste vie? - Nasılsınız?
Ja sam Pomak - Ben Pomakım
Kolku ste gudini? - Kaç yaşındasınız?
Na tridesat gudini sam - Otuz yaşındayım
Va den vremetu mlogu ubavu - Bu gün hava çok güzeldir
Ti djeka vodiš? - Sen nereye gidiyorsun?
Ja vodam na seloto - Ben köye gidiyorum
Ja še vorvam na kasabota - Ben kasabaya döneceğim

Pomak yerleşimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye[değiştir | kaynağı değiştir]

Pomakların Türkiye Trakya'sı ve Anadolu'ya ilk gelişleri 93 Harbinin hemen ertesidir. Bu sebeple halk arasında 93 mâcırı olarak da bilinirler. Kırklareli'den Samsun'a, Samsun'dan Eskişehir'e, Eskişehir'den İzmir'e kadar geniş bir bölgede çoğunlukla yaşarlar.

Bafra, Çarşamba, Balıkesir, Bursa, Karacabey, Gönen, Manyas, Darıca, Şevketiye, Erdek, Edincik, Yenice, Çan, Biga, Edirne, İpsala, Keşan, Uzunköprü, Beykoz, Çatalca, Silivri, Adapazarı, Söğütlü, Ferizli, Babaeski, Demirköy, İğneada, Vize, Soğucak.

Aydın[değiştir | kaynağı değiştir]

Didim

Kırklareli[değiştir | kaynağı değiştir]

Lüleburgaz, Babaeski, Kofçaz, Saray, Karaağaç, Pehlivanköy, Alpullu, Katranca, Büyük Mandıra, Kuştepe köyü, Alacaoğlu köyü, Kocahıdır beldesi, Beğendik, Üsküp.

Edirne[değiştir | kaynağı değiştir]

Merkeze bağlı Musabeyli köyü, Karahamza köyü, Küplü beldesi, Hasırcıarnavut köyü, Kavaklı köyü, Subaşı beldesi, Havsa Azatlı köyü, Orhaniye köyü ile Uzunköprü'nün, Sipahi,Uzunköprü|Kurtbey]], Hasanpınar, Çöpköy, Kırcasalih, Yağmurca, Sazlımalkoç, Başağıl, Kadı, Kadıgebren ve Yağmurca köyleri. Keşan'ın Koruklu köyü, Yeşil, Orhaniye, Suluca, Çobançeşmesi köyü, İpsala (Esetçe) beldesi, Aliçopehlivan köyü, Enez'in Sultaniçe, Hacı ve Pazardere köyleri.Sipahi\Turnacı\Sultanşah

Tekirdağ[değiştir | kaynağı değiştir]

Süleymanpaşa 'nın Barbaros Kasabası, Şarköy'ün Yayaağaç, Kocaali ve Yeniköy köylerinde. Hayrabolu,Saray, Şalgamlı beldesi, Çerkez Müsellim kasabası, Büyük Danişment köyü, Malkara'da Prafça (Çınaraltı köyü), Hayrabolu ve Popköy (Kabahöyük).

Çanakkale[değiştir | kaynağı değiştir]

Bigada 22 köyde Gelibolu Çeşmealtı köyü, Yeniköy, Değirmendüzü, Tayfurlar ile İlyasalan köyleri.

Balıkesir[değiştir | kaynağı değiştir]

Gönen'in Kocapınar, Hafızhüseyinbey, Hodul, Hasan Bey, Atıcıoba köyleri. Erdek, Yukarıyapıcı, Belkıs, Ballıpınar, Düzler, Ocaklar, Narlı, İlhanlar, Gölyaka, (Simavlı köyü), Doğanlar, Turanlar, Çakıl köyü, Manyas, İvrindi'nin Necipköy köyü, Sındırgı'ya bağlı Şahinkaya köyü.

İzmir[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmir, Gaziemir, Bayındır, Dikili ve Kemalpaşa'nın çeşitli köylerinde.

Manisa[değiştir | kaynağı değiştir]

Manisa'nın Turgutalp kasabası, Karaağaçlı köyü. Demirci ilçesinde Bardakçı köyü.

Bursa[değiştir | kaynağı değiştir]

Mudanya'nın Dere köyü ve Yalıçiftlik köyü[12], Çanakkale'nin Çal köyü, Çan (Yaykın köyü), Irbaalan, İlyasağa köyü, Havdan köyü. Gemlik'in Benlik köyü. İnegöl.

Bilecik[değiştir | kaynağı değiştir]

Bilecik'in Şükraniye köyü, Küplü köyü ve Vezirhan köyü. Bozüyük ilçesinin Saraycık köyü.

Eskişehir[değiştir | kaynağı değiştir]

Eskişehir Osmaniye Beldesi, Beylikova İlçesi, Uzunburun köyü Bağçecik köyü

Kocaeli[değiştir | kaynağı değiştir]

Karamürsel'in Yalakdere köyü (Meglen bölgesinden mübâdil)

Sakarya[değiştir | kaynağı değiştir]

Konya[değiştir | kaynağı değiştir]

Bulgaristan[değiştir | kaynağı değiştir]

Bulgaristan'da:
     Müslüman Pomak çoğunluklu bölgeler
     Ortodoks Bulgar çoğunluklu bölgeler
Rodoplar’daki Pomaklar (1932)

Pomaklar, Bulgaristan'da Smolyan, Blagoevgrad, Pazarcık, Velingrad, Razlık, Yakorit, Kırcaali, Goce Delčev bölgelerinde ve Mesta Vadisi, Rodop Dağları'nda sıkışık alanlarda yaşamaktadır. Lofça Bölgesi civârında ise küçük Pomak grupları bulunmaktadır. Bununla birlikte Pomakların %50’si Rodop Dağları’nın güneyinde bulunmaktadır. Bulgaristan İçişleri Bakanlığı’nın 1989'da Müslüman Bulgarlar ismi altında yaptırdığı çalışmada, nüfuslarının 268.971 ile toplam nüfusun %3’ünü oluşturduğunu ortaya koymuştur.

Yunanistan[değiştir | kaynağı değiştir]

Nâhiyesindeki 26 köyde Pomak grubu yaşıyordu. Alman gezgin Adolf Struck'un Karacaova'ya yaptığı gezi sonucu yazdığı kitapta Gostolyub (Konstantia) gibi 300 nüfuslu ve iki parçalı köylerde sadece Pomakların yaşadığını söylüyor.[kaynak belirtilmeli] Ayrıca Karacaova'daki Vlahlar (Meglen-Aromanians) üzerine araştırma yapan Theodor Capidan[13] kitabında bu bölgede Pomakların yaşadığını ifade ediyor. Şu an İskeçe ve Gümülcine'de 30.000 civarında Pomak yaşamaktadır.

Makedonya[değiştir | kaynağı değiştir]

Makedonya'da Pomaklar Berova, Debre, Manastır, Struga, Dolna Reka ve Üsküp civarında yaşamaktadırlar. Nüfusları tam tespit edilememekle birlikte toplam 40.000 olduğu söylenmektedir.

Arnavutluk[değiştir | kaynağı değiştir]

Arnavutluk'ta Pomaklar genellikle Kuzey Makedonya sınırı civarında yaşamaktadırlar. Fakat bugüne kadar Arnavutluk Pomakları hakkında çok da ayrıntılı araştırma olmamıştır hatta tamamen yok sayılmışlardır. Tahmin edilen nüfusları oldukça ilgi çekicidir. Çünkü kaynaklar Arnavutluk'taki Pomak nüfusunu 80.000-120.000 olduğunu tahmin etmektedirler.[kaynak belirtilmeli]

Diğer yerler[değiştir | kaynağı değiştir]

Tüm bunların yanında 1878 göçleri döneminde 20.000 ailenin İtalya'ya ve 1.000 ailenin de İsviçre'ye göç ettirildiği ve iskân edildikleri verisi mevcuttur.[kaynak belirtilmeli]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Turkey “People Groups” 19 Temmuz 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Joshua Project (İngilizce)
  2. ^ "Türkiye'deki Kürtlerin sayısı!". 6 Haziran 2008. 24 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ağustos 2010. 
  3. ^ 2011 Bulgaristan genel nüfus sayımı raporunda “Müslüman inancına sahip Bulgar etnik grubu” ("българската етническа група 67 350 - с мюсюлманско вероизповедание") ibaresi altında bu rakam belirtilmiştir. bk.: Преброяване 2011 27 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Bulgarca)
  4. ^ H. Poulton, The Balkans, Minorities and Governments in Conflict, (1993)
  5. ^ “Also spoken in: Greece” 16 Ocak 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Ethnologue (İngilizce)
  6. ^ "Ethnologue, Languages of Greece.Bulgarian". 5 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2015. 
  7. ^ "Ethnologue: Languages of the World Fourteenth Edition.Bulgarian". 16 Ocak 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2011. 
  8. ^ "Encyclopaedia Britannica, Pomak People". 2 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2015. 
  9. ^ "Social Construction of Identities: Pomaks in Bulgaria, Ali Eminov, JEMIE 6 (2007) 2 © 2007 by European Centre for Minority Issues" (PDF). 26 Mart 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2015. 
  10. ^ a b "POMAKLAR - TDV İslâm Ansiklopedisi". POMAKLAR. İslam Ansiklopedisi. 14 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2020. 
  11. ^ Selian, Edouard. "From Christian Sect and Social Movement to Paulician State and Nation of Muslim, Catholic, and Orthodox Paulicians". Academia.edu (İngilizce). 
  12. ^ Steinke, Voss, Klaus, Christian (2007). The Pomaks in Greece and Bulgaria: a model case for borderland minorities in the Balkans. Verlag Otto Sagner. ISBN 3876909635. 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2020. 
  13. ^ Capidan, Theodor. Meglenoromânii, istoria şi graiul lor, vol. I, Bucureşti, 1925, s.5, 19, 21-22. 3 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Rumence)

Wikimedia Commons'ta Pomaklar ile ilgili çoklu ortam kategorisi bulunur.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]