İçeriğe atla

Sırbistan

Bağlantıları değiştir
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Sırbistan-Karadağ'ın kurucu ülkesi için Sırbistan Cumhuriyeti (1992-2006) sayfasına bakınız.
Sırbistan Cumhuriyeti
Република Србија
Republika Srbija (Sırpça)
Sırbistan Cumhuriyeti bayrağı
Bayrak
{{{arma_açıklaması}}}
Arma
Sırbistan Cumhuriyeti haritadaki konumu
Başkent
ve en büyük şehir
Belgrad
44°48′K 20°28′D / 44.800°K 20.467°D / 44.800; 20.467
Resmî dil(ler)Sırpça1
Tanınan bölgesel dil(ler)Boşnakça
Rumence
Rusince
Macarca
Slovakça
Hırvatça
Rusça
Etnik gruplar
%83.3 Sırp
%3,5 Macar
%2.1 Çingene
%2 Boşnak
%9 Diğerleri [1]
DemonimSırp
HükûmetÜniter parlamenter cumhuriyet
Aleksandar Vučić
• Başbakan
Đuro Macut
Yasama organıUlusal Meclis
Tarihçe 
780
1217
1346
• Osmanlı'nın Sırbistan'ı fethi
1459
1804
1878
1882
1918
1992
• Sırbistan Cumhuriyeti
2006
Yüzölçümü
• Toplam
77.474 km2(Kosova hariç.) (112.)
• Su (%)
0,13
Nüfus
• 2025 tahminî
 6,567,783 (Kosova hariç)[1] (107.)
• Yoğunluk
85/km2 (127.)
GSYİH (SAGP)2025 tahminî
• Toplam
artış $216.22 milyar[2] (78.)
• Kişi başına
artış $33,115[2] (65.)
GSYİH (nominal)2025 tahminî
• Toplam
artış $92.55 milyar[2] (79.)
• Kişi başına
artış $14,175[2] (75.)
Gini (2024)▲ 31.9[3]
orta
İGE (2023)artış 0.833[4]
çok yüksek · 62.
Para birimiSırp dinarı (RSD)
Zaman dilimiUTC+1 (OAS)
• Yaz (YSU)
UTC+2 (OAYS)
Trafik akışısağ
Telefon kodu381
İnternet alan adı.rs
  1. Sırbistan Cumhuriyeti’nde Kiril harfli Sırpça resmiyettedir. Bunun yanında, Voyvodina’da Rumence, Rusince, Macarca, Slovakça, Hırvatça dilleri resmiyettedir.

Sırbistan, resmî adıyla Sırbistan Cumhuriyeti, Güneydoğu ve Orta Avrupa'da denize kıyısı olmayan bir ülkedir. Balkanlar'da yer alan ülke, kuzeyde Macaristan, kuzeydoğuda Romanya, güneydoğuda Bulgaristan, güneyde Kuzey Makedonya, kuzeybatıda Hırvatistan, batıda Bosna Hersek ve güneybatıda Karadağ ile sınır komşusudur. Sırbistan ayrıca, tartışmalı Kosova toprakları üzerinden Arnavutluk ile de sınır paylaştığını iddia etmektedir. Kosova hariç yaklaşık 6,6 milyon nüfusa sahiptir. Sırbistan'ın başkenti Belgrad aynı zamanda en büyük şehridir.

Paleolitik Çağ'dan beri sürekli olarak yerleşim gören günümüz Sırbistan toprakları, o zamanlar Roma İmparatorluğu'nun İlirya, Daçya, Mezya, Praevalitana, Dardania ve Pannonia bölgelerinin bir parçasıydı ve 6. yüzyılda Slav göçleriyle karşı karşıya kaldı. Erken Orta Çağ'da çeşitli bölgesel devletler kuruldu ve zaman zaman Bizans, Frank ve Macar krallıklarına bağlı devletler olarak tanındılar. Sırp Krallığı, 1217'de Kutsal Makam ve Konstantinopolis tarafından tanındı ve 1346'da Sırp İmparatorluğu olarak topraklarının zirvesine ulaştı. 16. yüzyılın ortalarında Osmanlı İmparatorluğu, günümüz Sırbistan'ının tamamını ilhak etti; yönetimleri zaman zaman Habsburg İmparatorluğu tarafından kesintiye uğradı; Habsburg İmparatorluğu, 17. yüzyılın sonlarından itibaren Voyvodina'da bir dayanak noktası korurken Orta Sırbistan'a doğru genişlemeye başladı. 19. yüzyılın başlarında Sırp Devrimi, bölgenin ilk anayasal monarşisi olarak ulus devleti kurdu ve bu devlet daha sonra topraklarını genişletti.

1918'de, I. Dünya Savaşı'nın ardından, Sırbistan Krallığı eski Habsburg krallığı Voyvodina ile birleşti; aynı yılın ilerleyen aylarında, 1990'lardaki Yugoslav Savaşlarına kadar çeşitli siyasi oluşumlarda varlığını sürdüren Yugoslavya'nın kuruluşunda diğer Güney Slav uluslarına katıldı. Yugoslavya'nın dağılması sırasında Sırbistan, Karadağ ile bir birlik kurdu ve bu birlik 2006 yılında barışçıl bir şekilde feshedilerek Sırbistan'ın bağımsızlığını egemen bir devlet olarak yeniden kazandı. 2008 yılında Kosova Meclisi temsilcileri tek taraflı olarak bağımsızlık ilan etti ve bu durum uluslararası toplumdan karışık tepkiler alırken Sırbistan, Kosova'yı kendi egemen topraklarının bir parçası olarak iddia etmeye devam ediyor.

Sırbistan, üst orta gelirli bir ekonomiye sahip olup vatandaşlarına evrensel sağlık hizmeti ve ücretsiz ilköğretim ve ortaöğretim sağlamaktadır. Üniter parlamenter anayasal cumhuriyet olup Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi, AGİT, Barış İçin Ortaklık (PfP), Karadeniz Ekonomik İşbirliği (BSEC), CEFTA üyesidir ve Dünya Ticaret Örgütü'ne (WTO) üye olma sürecindedir. 2014 yılından bu yana Avrupa Birliği üyeliği için görüşmeler yürütmekte olup, 2030 yılına kadar Avrupa Birliği'ne katılma olasılığı bulunmaktadır. Sırbistan resmi olarak askeri tarafsızlık politikasına bağlı kalmaktadır.

Tarihi

[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana madde: Sırbistan tarihi

Osmanlı İmparatorluğu'ndan bağımsızlığını almıştır ve 420 yıl Osmanlı toprağı olarak kalmıştır. Balkanlar'da yer alan eski Yugoslavya'nın bir arada kalan iki parçası olan Sırbistan ve Karadağ'ın oluşturduğu Sırbistan-Karadağ Devlet Birliği, 21 Mayıs 2006 günü Karadağ'da düzenlenen referandum sonucu "De Facto" şekilde ortadan kalktı. Birliğin "De Jure" yani hukuki anlamda son bulmasıysa 3 Haziran 2006 tarihinde her iki ülke parlamentosunun birliğin sona ermesini onaylaması ile gerçekleşti.

Bu eski birlik içindeki iki ulusal oluşumu teşkil eden Sırbistan (başkenti Belgrad) ve Karadağ (başkenti Podgorica) artık kendi politikalarını belirleme serbestliğine sahiptirler.

Sırbistan, denizle bağlantısı bittiği için donanmasını satılığa çıkarmıştır. Ülkenin iki özerk bölgesi vardır. (Bunlardan Kosova ve Metohiya özerk Cumhuriyeti sınırlı tanınan bir bağımsız devlettir.) Birincisi başkenti Novi Sad olan Voyvodina'dır. Voyvodina'da yoğun bir Macar azınlığı bulunmaktadır. İkincisi başkenti Priştine olan Kosova ve Metohiyadır. Sırbistan nüfusunun %82'si Sırp, geri kalan %18'lik kısmı ise Macar, Boşnak, Roman ve diğer azınlıklar oluşturur.

Coğrafya

[değiştir | kaynağı değiştir]
Kosova dahil Sırbistan'ın topografik haritası

Orta[6][7] ve Güneydoğu Avrupa'nın kesiştiği noktada bulunan karayla çevrili bir ülke olan Sırbistan, Balkan yarımadası ve Pannonian Ovası'nda yer alır.

İdari yapılanma

[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana madde: Sırbistan'ın idari yapılanması

Sırbistan'ın idari sistemi istatistiksel bölgeler, ilçeler ve belediyelerden oluşur.

Kosova ve Metohiya’daki Birimler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kosova ve Metohiya Özerk Bölgesi, 1998 yılında başlayan çatışmalar sonucunda 1999 yılından itibaren fiilen Sırbistan idari yapısından kopmuştur. 2008 yılında tek taraflı bağımsızlığını da ilan ederek, uluslararası tanınma süreci devam eden ayrı bir devlet statüsü kazanmıştır. Dolayısıyla Kosova ve Metohiya'daki idari birimler fiilen yoktur.

İstatistiksel Bölgeler

[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana madde: Sırbistan'ın istatistiksel bölgeleri

Sırbistan'ın en üst idari düzeyini istatistiksel bölgeler (Sırpça: Статистички регион) oluşturur. 2009 yılında Sırbistan Millî Meclisi ülkeyi 7 istatistiksel bölgeye ayıran “Eşit Bölgesel Kalkınma Kanunu” çıkarmıştır.[8] 7 Nisan 2010 tarihinde Kanun tadil edilmiş, bölge sayısı 5 olarak düzenlenmiştir.[9]

İlçeler

[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana madde: Sırbistan'ın ilçeleri

Sırbistan'ın idari sisteminde istatistiksel bölgelerin içinde ilçeler (Sırpça: Управни округ veya Округ) yer alır. Ülkenin idari dağılımında 29 ilçe vardır. Bunlardan 7'si Voyvodina'da, 8'i Şumadiya ve Batı Sırbistan'da, 9'u Güney ve Doğu Sırbistan'da, 5'i fiilen Sırbistan'da yer almayan Kosova ve Metohiya Özerk Bölgesi'nde yer alır.

Sırbistan tarihi
dizisinin bir parçası
Sırbistan'ın resmi arması
Yüzyıllara göre
Sırbistan'da tarih öncesi siteler
Roma öncesi
Erken Roma
Geç Roma
Erken Orta Çağ
Beyaz Sırbistan 600 AD civarı
Sırbistan Prensliği 7.–10. yüzyıl
Yüksek Orta Çağ
Büyük Prensliği 1071–1217
Sırbistan Krallığı 1217–1346
Stefan Dragutin'in Krallığı 1282–1325
İmparatorluk 1346–1371
Prens Lazar'ın Sırbistan'ı 1371–1402
Sırp Despotluğu 1402–1537
Erken Modern
Büyük Sırp Göçleri 1690 ve
1737–1739
Habsburg Sırbistan 1718–1739
Sırbistan 1804–1918
İsyan 1804–1815
Sırbistan Prensliği 1815–1882
Sırbistan Krallığı 1882–1918
Sırbistan 1918–günümüz
Yugoslavya Krallığı 1918–1941
Yugoslavya'nın federal birimi 1944–1992
YFC'nin federal birimi (S&K) 1992–2006
Sırbistan Cumhuriyeti 2006–günümüz

Belediyeler

[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana madde: Sırbistan'ın belediyeleri

Sırbistan'ın idari sisteminde ilçelerin içinde belediyeler (Sırpça: Општина) yer alır. Ülkenin idari dağılımında 150 adet belediye vardır. Bu idari birimler, Sırbistan'daki yerel yönetim merkezlerini oluştururlar. Ülkede belediye alanlarından 33 tanesi şehir belediyesi yapısındadır.[10]

Sırbistan idari yapısında ayrıca 24 adet idari statüye sahip şehir vardır. Şehir yapılarından bazıları şehir belediyesi birimini oluştururken, bazı şehirler bu statüye sahip değildir. Belgrad, Novi Sad, Niş, Kragujevac, Požarevac ve Vranye olarak 6 şehir ülkedeki şehir belediyelerindendirler. Bu şehirlerin yapısında ayrıca birden fazla belediye birimi bulunur.

Ekonomi

[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana madde: Sırbistan ekonomisi

2008-2012 Küresel Ekonomik Kriz Sırbistan ekonomisini etkilemiş, 2000'li yıllarda yüksek büyüme oranları yakalayan Sırbistan ekonomisi 2009-2012 yılları arasında küçülmüştür. İşsizlik, ülke ekonomisinin en önemli sorunu olmaya devam etmektedir. Avrupa Komisyonu'nun '2015 İlerleme Raporu'na göre, Sırbistan etkin bir piyasa ekonomisine ve Avrupa Birliği içinde rekabet gücüne sahip olmayı öngören Kophenang Ekonomik Kriterleri'ni kısmen karşılamaktadır. IMF ile Sırbistan arasında anlaşmaya varılan üç senelik program ile 1 milyar euro'luk 'stand-by' düzenlemesi 2015 Şubat ayı sonunda yürürlüğe girmiştir.[11]

Demografi

[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana madde: Sırbistan demografisi

Ülkede büyük nüfus oranıyla yaşayan Sırpların dışında, başka etnik gruplar da vardır. Kuzey kesimde Macarlar, Rumenler, Slovaklar, Hırvatlar, Rusinler; orta ve güneyde Boşnaklar, Arnavutlar, Türkler yaşar. Bu gruplardan bazıları az nüfusa sahiptirler.

Sırbistan'ın resmî dili Sırpçadır. Ancak azınlık dilleri olarak, Macarca, Makedonca, Boşnakça, Hırvatça ve dilleri başta olmak üzere diğer azınlık dilleri konuşulur. Sırpların büyük çoğunluğu Ortodoks Kilisesi'ne bağlıdır. Ama aralarında Katolik ve az da olsa Protestan olanları vardır. Sancak bölgesinde yaşayanların çoğunluğu Boşnak kökenlidir.


Sırbistan büyük şehir ve merkezleri
2011 sayımı[12]
Sıra Şehir adı İlçe Nüfus Sıra Şehir ismi İlçe Nüfus
Belgrad
Belgrad

Novi Sad
Novi Sad

1 Belgrad Belgrad 1.659.440 11 Šabac Maçva 115.884 Niş
Niş

Kraguyevaç
Kraguyevaç

2 Novi Sad Güney Baçka 341.625 12 Caçka Moravica 115.337
3 Niş Nişava 260.237 13 Semendire Podunavlje 108.209
4 Kraguyevaç Šumadija 179.417 14 Yeni Pazar Raška 100.410
5 Leskofça Jablanica 144.206 15 Valyeva Kolubara 90.312
6 Sobotka Kuzey Baçka 141.554 16 Sombor Batı Baçka 85.903
7 Alacahisar Rasina 128.752 17 İvranye Pčinja 83.524
8 Karanofça Raška 125.448 18 Sremska Mitrovica Srem 79.940
9 Pançova Güney Banat 123.414 19 Lozniçe Maçva 79.327
10 Zrenjanin Orta Banat 123.362 20 Uziçe Zlatibor 78.040

Kültür

[değiştir | kaynağı değiştir]

Mutfak

[değiştir | kaynağı değiştir]

Sırbistan mutfağı, Balkan mutfaklarından biridir ve heterojen bir mutfaktır. Yemek kültürü olarak Türk mutfağı ile büyük ortaklıkları vardır. Uzun tarihî süreçteki beraber yaşama sonucunda Sırbistan mutfağında, bugün Türk yiyeceği sayılan birçok ürünü görmek mümkündür. Sarma (sarma), kebap (ćebap, ćevap), güveç (đuveć), baklava (baklava), börek (burek) bu mutfak ögelerinden birkaçıdır.

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]

Galeri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar

[değiştir | kaynağı değiştir]
A. ^ Kosova ve Metohiya bölgesi, de facto olarak Sırbistan’a bağlı değil, Kosova olarak ayrı bir devlettir. Sırbistan’a göre hukuken ülkenin bir parçasıdır.

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ "Population". www.stat.gov.rs. Statistical Office of the Republic of Serbia (RZS). Erişim tarihi: 9 Temmuz 2025. 
  2. ^ a b c d "World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Serbia)". www.imf.org. International Monetary Fund. 22 Ekim 2024. Erişim tarihi: 9 Kasım 2024. 
  3. ^ "Poverty and Social Inequality, 2024". Statistical Office of the Republic of Serbia. Erişim tarihi: 21 Haziran 2025. 
  4. ^ "Human Development Report 2025" (PDF). United Nations Development Programme. 6 Mayıs 2025. 6 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 6 Mayıs 2025. 
  5. ^ "Final results of the Census of Population, Households and Dwellings, 2022" (İngilizce). Statistical Office of the Republic of Serbia. 28 Nisan 2023. 6 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2023. 
  6. ^ "Serbia: On the Way to EU Accession". World Bank Group. 20 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ekim 2014. 
  7. ^ "Serbia: Introduction". Michigan State University. 10 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ekim 2014. 
  8. ^ “Uvedeno sedam statističkih regiona” haberi 4 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. B92 (Sırpça)
  9. ^ “Смањење броја статистичких региона кроз измене Закона о регионалном развоју” 28 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Sırbistan Cumhuriyeti Hükümeti resmî internet sitesi (Sırpça)
  10. ^ 2011 Sırbistan Genel Nüfus Sayımı İlk Sonuçları 25 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Sırpça) (İngilizce)
  11. ^ "Arşivlenmiş kopya". 2 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2016. 
  12. ^ Comparative overview of the number of population in 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002 and 2011 14 Temmuz 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., pod2.stat.gov.rs; 26 Ağustos 2021 tarihinde erişilmiştir.

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
Wikimedia Commons'ta Sırbistan ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Sırbistan&oldid=36968161" sayfasından alınmıştır