Giresun (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Koordinatlar: 40°34′47″K 38°35′40″D / 40.57972°K 38.59444°D / 40.57972; 38.59444

Giresun
—  İl  —
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Karadeniz
Yönetim
 - Vali Hasan Karahan
Yüzölçümü
 - Toplam 6,934 km2 (2,7 mi2)
Nüfus (2015)[1]
 - Toplam 429.984
 - Kır 159.369
 - Şehir 270.615
Zaman dilimi UDAZD (+3)
İl alan kodu 454
İnternet sitesi: Giresun Valiliği

Giresun, fındığı ile tanınan ve Karadeniz Bölgesi'nin doğusunda yer alan il. Kirazın bütün dünyaya buradan yayıldığı kabul edilir. Karadeniz'e kıyısı olan Giresun doğudan batıya Trabzon, Gümüşhane, Erzincan, Sivas ve Ordu illeriyle çevrilidir. Trafik numarası 28'dir. Yerli halkın çoğunluğunu Çepniler oluşturur. 1500'lü yıllardaki Osmanlı Tahrir Defterlerinde yöreye Vilayet-i Çepni de denmektedir.

Giresun ili, Mustafa Kemal'in 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktıktan sonraki dönemde olan kişisel muhafızlarının (Topal Osman ve Silah Arkadaşları) memleketi olan bir ildir. Şehir, Aksu ve Batlama vadileri arasında denize doğru uzanan bir yarımada üzerinde kurulmuştur, tam karşısında Karadeniz'in bir adası olan Giresun Adası (Aretias) vardır. Giresun ili 1920 yılına kadar Trabzon iline bağlı kalmış, bu tarihte müstakil sancak, 1923 yılında ise il olmuştur. 1923 yılında Giresun ili, merkez Tirebolu ve Görele ilçesi ile bunlara bağlı Bulancak, Keşap ve Espiye bucaklarından ibaretti. 1933 yılında Şebinkarahisar'ın iliğinin kaldırılması ile Şebinkarahisar ve Alucra ilçeleri de Giresun'a bağlanmıştır. 1934 yılında Bulancak, 1945 yılında Keşap, 1957 yılında Espiye, 1958 yılında Dereli, 1960 yılında Eynesil, 1987 yılında Piraziz ve Yağlıdere, 1992 yılında Çanakçı, Güce, Doğankent ve Çamoluk ilçelerinin kurulması ile ilçe sayısı 15 olmuştur.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Giresun, bir Miletos kolonisi olarak kurulmuştur. Yunanca adı "Kerasus"dur. İsminin, yabani kiraz ağaçlarından dolayı "Kiraz diyarı" olabileceği söylenir.

Giresun, 1397 yılında Türkmen beyi Emir Oğlu Süleyman Bey tarafından fethedilerek Türk yurdu haline getirilmiş olup, Eski Türklerde adı Vilayet-i Çepni'dir. Vilayet-i Çepni güneyde Gümüşhane/Koyulhisar, Gürgentepe; doğuda Beşikdüzü Abdal Musa (Sis) dağının etekleri, Kürtün hattı iç kesimlere yayılan bölgedir. Türkmen boylarından olan Çepnilerin buraya Horasan'dan tarihi İpek Yolu'nun Gümüşhane,Kürtün civarındaki gümüş madenlerinin ve limanların güvenliğini sağlamak üzere gönderilmiş olabileceği belirtilmektedir.

Giresun Çepnileri makamı Güvendi yaylasında bulunan Güvenç Abdal Hazretlerinin müridleriydiler. Giresun merkezi, 1397 yılından bu yana düşman işgali görmemiştir.

İsminin kökeni[değiştir | kaynağı değiştir]

Giresun isminin kökeni hakkında üç rivayet vardır. Rivayetlerden birincisi; "Kerasus" kelimesinden gelmektedir. Birinci rivâyete göre bu isim, "Kerasus"ta bol miktarda yetişen kirazdan gelmiştir. İkinci rivâyete göre ise; Giresun denize doğru uzanan bir yarımadanın üzerine kurulmuştur. Bu yarımadanın şekli de boynuza benzemektedir. İşte bu sebepten Yunancada boynuz anlamına gelen "Keras"dan türemiştir. Üçüncü rivayet ise Spartaküs isyanını bastıran ünlü Romalı General Kerasus'a atfen verilmiş olmasıdır.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Giresun İli Nüfusu: 444.467'dir. Bu nüfusun %72,1'i şehirlerde yaşamaktadır (2016).[2] İlin yüzölçümü 7.025 m²'dir.[3] İlde km²'ye 63 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 359'dur.) İlde yıllık nüfus artış oranı % 4,17 olmuştur.[2] İl merkezinin denizden yüksekliği: 14 m'dir.

2016 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 16 İlçe, 24 belediye, bu belediyelerde 194 mahalle ve ayrıca 551 köyü vardır.[2]

Giresun il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1965[4] 428.015 32
  %18     75.069
352.946     %82  
1970[5] 451.679 34  %6Dark Green Arrow Up.svg
  %20     90.906
360.773     %80  
1975[6] 463.587 36  %3Dark Green Arrow Up.svg
  %23     108.838
354.749     %77  
1980[7] 480.083 37  %4Dark Green Arrow Up.svg
  %26     127.111
352.972     %74  
1985[8] 502.151 40  %5Dark Green Arrow Up.svg
  %32     160.995
341.156     %68  
1990[9] 499.087 40 -%1Red Arrow Down.svg
  %44     219.114
279.973     %56  
2000[10] 523.819 41  %5Dark Green Arrow Up.svg
  %54     283.316
240.503     %46  
2007[11] 417.505 45 -%20Red Arrow Down.svg
  %58     240.367
177.138     %42  
2008[12] 421.766 45  %1Dark Green Arrow Up.svg
  %56     235.647
186.119     %44  
2009[13] 421.860 45  %0Dark Green Arrow Up.svg
  %58     242.584
179.276     %43  
2010[14] 419.256 46 -%1Red Arrow Down.svg
  %59     245.381
173.875     %41  
2011[15] 419.498 45  %0Dark Green Arrow Up.svg
  %59     248.547
170.951     %41  
2012[16] 419.555 45  %0Dark Green Arrow Up.svg
  %59     248.957
170.598     %41  
2013[17] 425.007 45  %1Dark Green Arrow Up.svg
  %59     251.811
173.196     %41  
2014[18] 429.984 45  %1Dark Green Arrow Up.svg
  %63     270.615
159.369     %37  
2015[19] 426.686 44 -%1Red Arrow Down.svg
  %65     275.554
151.132     %35  
Güncel Nüfus Değerleri Tablosu (2016):[2][değiştir | kaynağı değiştir]
İlçelerin Nüfusu ve Artış Oranları-Belediye, Mahalle, Köy Sayıları-Şehir ve Köy Nüfusları ve Oranları-Km²'ye Düşen Kişi Sayısı
İlçe Nüfus '16 Nüfus Artışı % Belediye S. Mah.Say. Şehir nüfus Köy Say. Köy Nüfus Şehirli % Alanı km²[3] Yoğunluk
Alucra 13.753 51,07 1 6 10.252 38 3.501 74,5 1.138 12
Bulancak 64.176 1,28 3 25 48.926 60 15.250 76,2 774 83
Çamoluk 5.767 0,87 1 8 2.450 27 3.317 42,5 444 13
Çanakçı 6.660 6,22 1 4 2.462 15 4.198 37,0 142 47
Dereli 22.840 12,99 2 12 12.321 34 10.519 53,9 849 27
Doğankent 6.239 -2,29 1 5 3.161 9 3.078 50,7 110 57
Espiye 34.866 2,94 2 12 26.689 30 8.177 76,5 248 141
Eynesil 12.853 -0,58 2 12 9.731 11 3.122 75,7 51 252
Giresun Merkez 135.144 4,94 2 33 119.400 53 15.744 88,4 376 359
Görele 31.886 4,69 2 21 22.346 60 9.540 70,1 237 135
Güce 8.396 8,48 1 4 4.402 15 3.994 52,4 351 24
Keşap 20.286 -3,70 1 6 10.258 44 10.028 50,6 197 103
Piraziz 13.011 1,85 1 9 7.787 21 5.224 59,8 127 102
Şebinkarahisar 21.200 -0,02 1 15 11.678 62 9.522 55,1 1.396 15
Tirebolu 31.171 1,40 1 7 18.742 50 12.429 60,1 259 120
Yağlıdere 16.219 0,95 2 15 9.799 22 6.420 60,4 327 50
GİRESUN   444.467 4,17 24 194 320.404 551 124.063 72,1 7.025 63

Giresun 2015 Nüfus sayımı 426.686'dır.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Yöre halkı büyük şehirlere göçe başladığından beri eski gelenekleri az da olsa terk etme yolunu tutmuştur. Ancak büyük çoğunluk eski Karadeniz, göreneklerine bağlıdır. Bu gelenek ve görenekler çoğunlukla eski söylentilere dayanır. Karadeniz kültürü etkisini hala göstermektedir sözlü olarak. Müzik ve folklorde bunu görmek mümkündür.

Her yıl Mart ayının 14'ünde yılbaşı tutulur. O sabah erkenden kalkılır, deniz veya akarsudan su alarak eve gelinir ve sağ ayak ile eşikten geçilerek eve girilir. Su evin dört bir tarafına serpilir. Eğer hayvanlar varsa onların üzerine de serpilir. O gün kimse evine uğursuz gelir diye misafir kabul etmez, ancak ayağı denenmiş birisi varsa o eve çağrılır. Gelen kişi sağ ayağını içeriye atar, "Yeni yılınız hayırlı olsun, martınızı bozuyorum" der, o gece evde ısırgan veya paça pişirilir, içine yeşil boncuk atılır. Bunları yerken boncuk kimin ağzına gelirse o yıl bu şahıs ekine başlar, aile içerisinde bol rızıklı kabul edilir.

Yine Mart'ın 14'ünde gün tutulur. Mart'ın 14'ü, Mart'ın 15'i, Nisan 16'sı, Mayıs vb. aylar olarak adlandırılır. O günlerdeki havanın durumuna göre o ayların nasıl geçeceği hakkında fikir yürütülür.

5-6 Mayıs'ta Eski Türkmen adeti olan Hıdrellez tutulur. Bugün Hızır ve İlyas'ın bir araya geldiğine ve artık kış ayının bitip güzel günlerin geleceğine inanılır ve Göktanrı'ya en yakın yerlerde yani yüksek tepelerde kutlamalar yapılır. Akşamdan 3-5 genç kızlar niyet tutarak bir gül ağacının dibine yüzüklerini gömerler. Sabahleyin mani okuyarak onları çıkarırlar. Söylenen maninin manasına göre talihlerini denerler.

Ramazan'da çocuklar Dımbılçı denen bir grup oluşturup maniler söyleyerek iftardan sonra evlerin kapılarını çalarlar ve hediyeler toplarlar.

Cenazelerde talkım veriler kırk ve elli ikinci günlerde dualar okutulur. Eski zamanlarda zengin ve hatırlı şahısların mezarlarının başında ilk 3 veya 7 geçe kandil yakılırdı. Şehrin birçok yerlerinde Kutsal ocak yerleri bulunur. Ocak yerlerinde Dilekler tutulur, hastalara şifa, dertlere devalar aranır. Ateş kutsaldır, su dökülmez.

Yeryüzü Şekilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Giresun yeryüzü şekilleri bakımından engebeli bir görünüşe sahiptir ve dağlar, vadiler ve dik kıyılar geniş yer kaplamaktadır. Karadeniz kıyısı boyunca uzanan oldukça dar ve alçak düzlüklerden oluşan bir kıyı şeridi ile güneyde Kelkit Çayı Vadisi arasını kaplayan Giresun Dağları şehrin yeryüzü şekillerinin çatısını meydana getirir. Kıyıdan 50–60 km içeride, kıyıya paralel olarak yükselen bu dağların ortalama yüksekliği 2000 metredir.

Bazı yerlerde 3000 m’yi aşan Giresun Dağları’nın en önemli yükseltileri şunlardır: Abdal Musa Tepesi (3.331 m), AkılBaba 3300, Cankurtaran Tepesi (3.278 m), Gâvur Dağı Tepesi (3.067 m), Küçükkor Tepesi (3.044 m), Karagöl Dağları üzerindeki Karataş Tepesi (3.107 m) ve Kırkkızlar Tepesi (3.040 m). Kıyıya paralel olarak yükselen bu dağlar üzerinde, kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım, Şehitler (2.350 m), Eğribel (2.200 m) geçitlerinden, Kurtbeli Mevkii’nden (1760 m) ve ilçelerin yayla yollarından sağlanır.

Şebinkarahisar, Alucra ve Güce ilçelerini içine alan ve daha az engebeli olan güney kesiminde ortalama yükseklik 1000-1500 metre civarında olup arazi Kelkit Vadisi'ne doğru eğimlidir.

Giresun’un güneyini kuşatan dağlar kuzeye ve güneye doğru alçalarak belirli yerlerde düzlükler oluşturur. 1750-2200 metre yükseklikteki bu düzlüklerde pek çok yayla vardır. Giresun Dağları üzerindeki bu yaylaların başlıcaları Kümbet, Kulakkaya, Bektaş, Tamdere, Karagöl, Eğribel, Kazıkbeli, Çakrak, Paşakonağı, Karaovacık ve Sisdağı yaylalarıdır. Espiye ilçesinin düzenlemiş olduğu yayla şenlikleri vardır.

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Giresun'da şehir içi ulaşım dolmuşlar ile sağlanır. Şehirler arası yolculuklarda terminallerden kalkan otobüsler mevcuttur ve hemen hemen her şehre otobüs bulmak mümkündür. Ordu-Giresun Havalimanı'ndan kalkan uçaklar ile şehirler arası yolculuk ve uluslararası yolculuk yapılabilmektedir. Ayrıca Ordu'ya her 20 dakikada bir, Trabzon'a her yarım saat başı dolmuş bulunmaktadır.

Konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Konum Bilgileri Tablosu[değiştir | kaynağı değiştir]

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[20] Alanı km²[3] Rakım m Merkeze km[21] Ulaşan Yollar[21]
Alucra Cumh. önce 1.138 1.477 148 -01, 28-23
Bulancak 1934 774 15 15 E E70/ -19
Çamoluk 1990 444 1.062 187 -01=>28-25
Çanakçı 1990 142 176 79 -20 (Görele)=>28-04
Dereli 1958 849 282 32 -01
Doğankent 1990 110 195 79 D-877-01
Espiye 1957 248 9 34 E E70/ -19, 28-07
Eynesil 1960 51 9 76 E E70/ -20, 28-14
Giresun Merkez 376 14 E E70/ -19, 28-53
Görele Cumh.önce 237 11 63 E E70/ -20
Güce 1990 351 342 52 -19=>28-05
Keşap 1945 197 11 13 E E70/ -19, 28-02
Piraziz 1987 127 3 25 E E70/ -19, 28-76
Şebinkarahisar 1933 1.396 1.372 116 -02, -01
Tirebolu Cumh.önce 259 13 46 E E70/ -19, D-877-01
Yağlıdere 1987 327 104 46 -19 (Espiye)=>28-03
GİRESUN Cumh.önce 7.025

İlçeler[değiştir | kaynağı değiştir]

2016 TÜİK verilerine göre ilde merkez ilçe ile beraber 16 ilçe, 8 belde ve 551 köy vardır.[2]

İlçeler:

Üniversiteler[değiştir | kaynağı değiştir]

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Giresun'un Spor Kulüpleri:[22][değiştir | kaynağı değiştir]

2016-2017 Sezonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Giresun İli'nin Türkiye Liglerindeki (Takım Sporları) Kulüpleri (2016-2017)
İlçe İlçesi Takımın Adı Branş Ligi Sezon Sonu
GİRESUN Merkez GİRESUNSPOR Futbol 1.Lig Lig 5.si
GİRESUN Görele GÖRELESPOR  Futbol BAL Bal'da direkt kaldı
GİRESUN Bulancak 1926 BULANCAKSPOR  Futbol BAL BAL'da kaldı
GİRESUN Merkez GİRESUN SANAYİSPOR Futbol Kadın 3.Lig Lig 5.si
GİRESUN Dereli DERELİ ÇOK PROGRAMLI LİSE SPOR Futbol Kadın 3.Lig Grup 5.si
GİRESUN Merkez  Yeşilgiresun Bld Basketbol E. Süper Lig Lig 11.si
GİRESUN Merkez Giresun Üniversitesi Basketbol K. KBBL Son 18'e kaldı
GİRESUN Bulancak 1926 BULANCAK SPOR Voleybol E. 1.Lig Grup 11.
GİRESUN Bulancak GİRESUN 1977 BALLICA SPOR Voleybol K. Bölgesel Lig Grup 1.
GİRESUN Bulancak GİRESUN BULANCAK KARADENİZ Voleybol E. Bölgesel Lig
GİRESUN Bulancak GİRESUN BULANCAK KARADENİZ Voleybol K. Bölgesel Lig
GİRESUN Merkez GİRESUN GENÇLİK SK Hentbol  Kadınlar 2.Lig Lig 5.si

2017-2018 Sezonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Giresun ilinin Türkiye Liglerindeki (Takım Sporları) Kulüpleri (2017-2018)
İlçe İlçesi Takımın Adı Branş Ligi Gelişi/Avrupa Kupaları
Giresun Merkez Giresunspor Futbol 1.Lig  
Giresun Görele Görelespor  Futbol BAL Direkt kaldı
Giresun Bulancak 1926 Bulancakspor  Futbol BAL Baraj maçlarıyla kaldı
Giresun Merkez  Yeşilgiresun Belediyespor Basketbol E. Süper Lig  
Giresun Merkez Giresun Üniversitesi Basketbol K. KBBL
Giresun Bulancak Bulancak Bld. Beton Spor Voleybol E. 1.Lig
Giresun Merkez Giresun Gençlik SK Hentbol K. 2.Lig  

Futbol, KBBL dışındaki branşların Bölgesel Amatör Ligi ve Kadınlar Futbol Ligi takımları kesinleşince, listeye eklenecektir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFCviXyA. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  2. ^ a b c d e TÜİK 31 Ocak 2017 Verileri
  3. ^ a b c Milli Savunma Bakanlığı-Harita Genel Komutanlığı
  4. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bspj1CaP. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  5. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtnFKvj7. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtpmXwgm. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuZ4qsa. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtwaSIxn. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtyFG5bX. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu0JNKLf. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1ttbsQ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3isN9J. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCvzLhQ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEzHaSF. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGptT04. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxYgo06. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  17. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUrCj9U. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  18. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFCviXyA. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  19. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
  20. ^ İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  21. ^ a b Karayolları Genel Müdürlüğü
  22. ^ TFF, TBF, TVF, THF

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]