Giresun (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Koordinatlar: 40°34′47″K 38°35′40″D / 40.57972°K 38.59444°D / 40.57972; 38.59444

Giresun
—  İl  —
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Karadeniz
Yönetim
 - Vali Hasan Karahan
Yüzölçümü
 - Toplam 6,934 km2 (2,7 mi2)
Nüfus (2015)[1]
 - Toplam 429.984
 - Kır 159.369
 - Şehir 270.615
Zaman dilimi UDAZD (+3)
İl alan kodu 454
İnternet sitesi: Giresun Valiliği

Giresun, fındığı ile tanınan ve Karadeniz Bölgesi'nin doğusunda yer alan il. Kirazın bütün dünyaya buradan yayıldığı kabul edilir. Karadeniz'e kıyısı olan Giresun doğudan batıya Trabzon, Gümüşhane, Erzincan, Sivas ve Ordu illeriyle çevrilidir. Trafik numarası 28'dir. Yerli halkın çoğunluğunu Çepniler oluşturur. 1500'lü yıllardaki Osmanlı Tahrir Defterlerinde yöreye Vilayet-i Çepni de denmektedir.

Giresun ili, Mustafa Kemal'in 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktıktan sonraki dönemde olan kişisel muhafızlarının (Topal Osman ve Silah Arkadaşları) memleketi olan bir ildir. Şehir, Aksu ve Batlama vadileri arasında denize doğru uzanan bir yarımada üzerinde kurulmuştur, tam karşısında Karadeniz'in bir adası olan Giresun Adası (Aretias) vardır. Giresun ili 1920 yılına kadar Trabzon iline bağlı kalmış, bu tarihte müstakil sancak, 1923 yılında ise il olmuştur. 1923 yılında Giresun ili, merkez Tirebolu ve Görele ilçesi ile bunlara bağlı Bulancak, Keşap ve Espiye bucaklarından ibaretti. 1933 yılında Şebinkarahisar'ın iliğinin kaldırılması ile Şebinkarahisar ve Alucra ilçeleri de Giresun'a bağlanmıştır. 1934 yılında Bulancak, 1945 yılında Keşap, 1957 yılında Espiye, 1958 yılında Dereli, 1960 yılında Eynesil, 1987 yılında Piraziz ve Yağlıdere, 1992 yılında Çanakçı, Güce, Doğankent ve Çamoluk ilçelerinin kurulması ile ilçe sayısı 15 olmuştur.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Giresun, bir Miletos kolonisi olarak kurulmuştur. Yunanca adı "Kerasus"dur. İsminin, yabani kiraz ağaçlarından dolayı "Kiraz diyarı" olabileceği söylenir.

Giresun, 1397 yılında Türkmen beyi Emir Oğlu Süleyman Bey tarafından fethedilerek Türk yurdu haline getirilmiş olup, Eski Türklerde adı Vilayet-i Çepni'dir. Vilayet-i Çepni güneyde Gümüşhane/Koyulhisar, Gürgentepe; doğuda Beşikdüzü Abdal Musa (Sis) dağının etekleri, Kürtün hattı iç kesimlere yayılan bölgedir. Türkmen boylarından olan Çepnilerin buraya Horasan'dan tarihi İpek Yolu'nun Gümüşhane,Kürtün civarındaki gümüş madenlerinin ve limanların güvenliğini sağlamak üzere gönderilmiş olabileceği belirtilmektedir.

Giresun Çepnileri makamı Güvendi yaylasında bulunan Güvenç Abdal'ın müridleriydiler. Giresun merkezi, 1397 yılından bu yana düşman işgali görmemiştir.

İsminin kökeni[değiştir | kaynağı değiştir]

Giresun isminin kökeni hakkında üç rivayet vardır. Rivayetlerden birincisi; "Kerasus" kelimesinden gelmektedir. Birinci rivâyete göre bu isim, "Kerasus"ta bol miktarda yetişen kirazdan gelmiştir. İkinci rivâyete göre ise; Giresun denize doğru uzanan bir yarımadanın üzerine kurulmuştur. Bu yarımadanın şekli de boynuza benzemektedir. İşte bu sebepten Yunancada boynuz anlamına gelen "Keras"dan türemiştir. Üçüncü rivayet ise Spartaküs isyanını bastıran ünlü Romalı General Kerasus'a atfen verilmiş olmasıdır.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Giresun İli Nüfusu: 444.467'dir. Bu nüfusun %72,1'i şehirlerde yaşamaktadır (2016).[2] İlin yüzölçümü 7.025 m²'dir.[3] İlde km²'ye 63 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 359'dur.) İlde yıllık nüfus artış oranı % 4,17 olmuştur.[2] İl merkezinin denizden yüksekliği: 14 m'dir.

2016 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 16 İlçe, 24 belediye, bu belediyelerde 194 mahalle ve ayrıca 551 köyü vardır.[2]

Giresun il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1965[4] 428.015 32
  %18     75.069
352.946     %82  
1970[5] 451.679 34 %6Dark Green Arrow Up.svg
  %20     90.906
360.773     %80  
1975[6] 463.587 36 %3Dark Green Arrow Up.svg
  %23     108.838
354.749     %77  
1980[7] 480.083 37 %4Dark Green Arrow Up.svg
  %26     127.111
352.972     %74  
1985[8] 502.151 40 %5Dark Green Arrow Up.svg
  %32     160.995
341.156     %68  
1990[9] 499.087 40 -%1Red Arrow Down.svg
  %44     219.114
279.973     %56  
2000[10] 523.819 41 %5Dark Green Arrow Up.svg
  %54     283.316
240.503     %46  
2007[11] 417.505 45 -%20Red Arrow Down.svg
  %58     240.367
177.138     %42  
2008[12] 421.766 45 %1Dark Green Arrow Up.svg
  %56     235.647
186.119     %44  
2009[13] 421.860 45 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %58     242.584
179.276     %43  
2010[14] 419.256 46 -%1Red Arrow Down.svg
  %59     245.381
173.875     %41  
2011[15] 419.498 45 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %59     248.547
170.951     %41  
2012[16] 419.555 45 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %59     248.957
170.598     %41  
2013[17] 425.007 45 %1Dark Green Arrow Up.svg
  %59     251.811
173.196     %41  
2014[18] 429.984 45 %1Dark Green Arrow Up.svg
  %63     270.615
159.369     %37  
2015[19] 426.686 44 -%1Red Arrow Down.svg
  %65     275.554
151.132     %35  
Güncel Nüfus Değerleri Tablosu (2017):[20][değiştir | kaynağı değiştir]

Giresun ili nüfusu: 437.393'dür. Bu nüfusun % 71,8' i şehirlerde yaşamaktadır (2017 sonu). İlin yüzölçümü 7.025 km2'dir. İlde km2'ye 62 kişi düşmektedir. (Bu sayı Merkezde 359’dur.) İlde yıllık nüfus  % 1,59 azalmıştır.

2018 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 16 İlçe, 24 belediye, bu belediyelerde 193 mahalle ve ayrıca 551 köy vardır.

Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Çamoluk (% 51,26)- Alucra (-% 33,69).

İlçelerin Nüfusu ve Artış Oranları-Belediye, Mahalle, Köy Sayıları-Şehir ve Köy Nüfusları ve Oranları-Km2 ye Düşen Kişi Sayısı
İlçe Nüfus 2017 Nüfus Artışı % Belediye S. Mah.Say. Şehir nüfus Köy Say. Köy Nüfus Şehirli % Alanı km² Yoğunluk
Alucra 9.119 -33,69 1 6 4.983 38 4.136 54,6 1.138 8
Bulancak 65.024 1,32 3 25 49.614 60 15.410 76,3 774 84
Çamoluk 8.723 51,26 1 8 3.514 27 5.209 40,3 444 20
Çanakçı 6.297 -5,45 1 4 2.263 15 4.034 35,9 142 44
Dereli 21.102 -7,61 2 12 11.583 34 9.519 54,9 849 25
Doğankent 6.212 -0,43 1 5 3.252 9 2.960 52,4 110 56
Espiye 33.043 -5,23 2 12 25.474 30 7.569 77,1 248 133
Eynesil 12.923 0,54 2 12 9.739 11 3.184 75,4 51 253
Giresun Merkez 134.937 -0,15 2 33 119.473 53 15.464 88,5 376 359
Görele 29.806 -6,52 2 14 19.866 60 9.940 66,7 237 126
Güce 7.918 -5,69 1 21 3.972 15 3.946 50,2 351 23
Keşap 20.947 3,26 1 4 11.429 44 9.518 54,6 197 106
Piraziz 13.251 1,84 1 6 8.042 21 5.209 60,7 127 104
Şebinkarahisar 22.088 4,19 1 9 13.921 62 8.167 63,0 1.396 16
Tirebolu 30.814 -1,15 1 15 17.558 50 13.256 57,0 259 119
Yağlıdere 15.189 -6,35 2 7 9.277 22 5.912 61,1 327 46
GİRESUN 437.393 -1,59 24 193 313.960 551 123.433 71,8 7.025 62

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Yöre halkı büyük şehirlere göçe başladığından beri eski gelenekleri az da olsa terk etme yolunu tutmuştur. Ancak büyük çoğunluk eski Karadeniz, göreneklerine bağlıdır. Bu gelenek ve görenekler çoğunlukla eski söylentilere dayanır. Karadeniz kültürü etkisini hala göstermektedir sözlü olarak. Müzik ve folklorde bunu görmek mümkündür.

Her yıl Mart ayının 14'ünde yılbaşı tutulur. O sabah erkenden kalkılır, deniz veya akarsudan su alarak eve gelinir ve sağ ayak ile eşikten geçilerek eve girilir. Su evin dört bir tarafına serpilir. Eğer hayvanlar varsa onların üzerine de serpilir. O gün kimse evine uğursuz gelir diye misafir kabul etmez, ancak ayağı denenmiş birisi varsa o eve çağrılır. Gelen kişi sağ ayağını içeriye atar, "Yeni yılınız hayırlı olsun, martınızı bozuyorum" der, o gece evde ısırgan veya paça pişirilir, içine yeşil boncuk atılır. Bunları yerken boncuk kimin ağzına gelirse o yıl bu şahıs ekine başlar, aile içerisinde bol rızıklı kabul edilir.

Yine Mart'ın 14'ünde gün tutulur. Mart'ın 14'ü, Mart'ın 15'i, Nisan 16'sı, Mayıs vb. aylar olarak adlandırılır. O günlerdeki havanın durumuna göre o ayların nasıl geçeceği hakkında fikir yürütülür.

5-6 Mayıs'ta Eski Türkmen adeti olan Hıdrellez tutulur. Bugün Hızır ve İlyas'ın bir araya geldiğine ve artık kış ayının bitip güzel günlerin geleceğine inanılır ve Göktanrı'ya en yakın yerlerde yani yüksek tepelerde kutlamalar yapılır. Akşamdan 3-5 genç kızlar niyet tutarak bir gül ağacının dibine yüzüklerini gömerler. Sabahleyin mani okuyarak onları çıkarırlar. Söylenen maninin manasına göre talihlerini denerler.

Ramazan'da çocuklar Dımbılçı denen bir grup oluşturup maniler söyleyerek iftardan sonra evlerin kapılarını çalarlar ve hediyeler toplarlar.

Cenazelerde talkım veriler kırk ve elli ikinci günlerde dualar okutulur. Eski zamanlarda zengin ve hatırlı şahısların mezarlarının başında ilk 3 veya 7 geçe kandil yakılırdı. Şehrin birçok yerlerinde Kutsal ocak yerleri bulunur. Ocak yerlerinde Dilekler tutulur, hastalara şifa, dertlere devalar aranır. Ateş kutsaldır, su dökülmez.

Yeryüzü Şekilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Giresun yeryüzü şekilleri bakımından engebeli bir görünüşe sahiptir ve dağlar, vadiler ve dik kıyılar geniş yer kaplamaktadır. Karadeniz kıyısı boyunca uzanan oldukça dar ve alçak düzlüklerden oluşan bir kıyı şeridi ile güneyde Kelkit Çayı Vadisi arasını kaplayan Giresun Dağları şehrin yeryüzü şekillerinin çatısını meydana getirir. Kıyıdan 50–60 km içeride, kıyıya paralel olarak yükselen bu dağların ortalama yüksekliği 2000 metredir.

Bazı yerlerde 3000 m’yi aşan Giresun Dağları’nın en önemli yükseltileri şunlardır: Abdal Musa Tepesi (3.331 m), AkılBaba 3300, Cankurtaran Tepesi (3.278 m), Gâvur Dağı Tepesi (3.067 m), Küçükkor Tepesi (3.044 m), Karagöl Dağları üzerindeki Karataş Tepesi (3.107 m) ve Kırkkızlar Tepesi (3.040 m). Kıyıya paralel olarak yükselen bu dağlar üzerinde, kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım, Şehitler (2.350 m), Eğribel (2.200 m) geçitlerinden, Kurtbeli Mevkii’nden (1760 m) ve ilçelerin yayla yollarından sağlanır.

Şebinkarahisar, Alucra ve Güce ilçelerini içine alan ve daha az engebeli olan güney kesiminde ortalama yükseklik 1000-1500 metre civarında olup arazi Kelkit Vadisi'ne doğru eğimlidir.

Giresun’un güneyini kuşatan dağlar kuzeye ve güneye doğru alçalarak belirli yerlerde düzlükler oluşturur. 1750-2200 metre yükseklikteki bu düzlüklerde pek çok yayla vardır. Giresun Dağları üzerindeki bu yaylaların başlıcaları Kümbet, Kulakkaya, Bektaş, Tamdere, Karagöl, Eğribel, Kazıkbeli, Çakrak, Paşakonağı, Karaovacık ve Sisdağı yaylalarıdır. Espiye ilçesinin düzenlemiş olduğu yayla şenlikleri vardır.

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Giresun'da şehir içi ulaşım dolmuşlar ile sağlanır. Şehirler arası yolculuklarda terminallerden kalkan otobüsler mevcuttur ve hemen hemen her şehre otobüs bulmak mümkündür. Ordu-Giresun Havalimanı'ndan kalkan uçaklar ile şehirler arası yolculuk ve uluslararası yolculuk yapılabilmektedir. Ayrıca Ordu'ya her 20 dakikada bir, Trabzon'a her yarım saat başı dolmuş bulunmaktadır.

Konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Konum Bilgileri Tablosu[değiştir | kaynağı değiştir]

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[21] Alanı km²[3] Rakım m Merkeze km[22] Ulaşan Yollar[22]
Alucra Cumh. önce 1.138 1.477 148 -01, 28-23
Bulancak 1934 774 15 15 E E70/ -19
Çamoluk 1990 444 1.062 187 -01=>28-25
Çanakçı 1990 142 176 79 -20 (Görele)=>28-04
Dereli 1958 849 282 32 -01
Doğankent 1990 110 195 79 -01
Espiye 1957 248 9 34 E E70/ -19, 28-07
Eynesil 1960 51 9 76 E E70/ -20, 28-14
Giresun Merkez 376 14 E E70/ -19, 28-53
Görele Cumh.önce 237 11 63 E E70/ -20
Güce 1990 351 342 52 -19=>28-05
Keşap 1945 197 11 13 E E70/ -19, 28-02
Piraziz 1987 127 3 25 E E70/ -19, 28-76
Şebinkarahisar 1933 1.396 1.372 116 -02, -01
Tirebolu Cumh.önce 259 13 46 E E70/ -19, -01
Yağlıdere 1987 327 104 46 -19 (Espiye)=>28-03
GİRESUN Cumh.önce 7.025

İlçeler[değiştir | kaynağı değiştir]

2016 TÜİK verilerine göre ilde merkez ilçe ile beraber 16 ilçe, 8 belde ve 551 köy vardır.[2]

İlçeler:

Üniversiteler[değiştir | kaynağı değiştir]

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Giresun'da spor

2017-2018 Sezonu sonunda, Akın Çorap Giresunspor' 1. Ligde 11.olmuştur. Basketbol erkeklerde Yeşil Giresunspor süper ligden 1.lige düşmüştür. Ayrıca Futbol BAL’da 2, erkekler voleybol 1. Liginde, hentbol kadınlar 2.ligide ve basketbol kadınlar bölgesel liginde birer takımı daha bulunmaktadır.

2017-18 Ziraat Türkiye Kupası‘na 3.turdan katılan A.Ç. Giresunspor, 3.turda Cizrespor’u, 4. turda Menemen Belediyespor’u, 5.turda A.Alanyaspor'u elemiştir. Son 16 turunda M.Başakşehir'i de elemiştir. Çeyrek finalde Fenerbahçe'ye elenmiştir.

Önemli spor tesisleri: Giresun Atatürk Stadyumu(12.191), 19 Eylül Spor Salonu (1.500), Giresun Olimpik Kapalı Yüzme Havuzu (1.500).

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFCviXyA. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  2. ^ a b c d Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; :0 isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  3. ^ a b Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; :1 isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  4. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bspj1CaP. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  5. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtnFKvj7. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtpmXwgm. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuZ4qsa. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtwaSIxn. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtyFG5bX. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu0JNKLf. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1ttbsQ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3isN9J. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCvzLhQ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEzHaSF. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGptT04. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxYgo06. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  17. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUrCj9U. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  18. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFCviXyA. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  19. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
  20. ^ TÜİK 1 Şubat 2018 verileri
  21. ^ İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  22. ^ a b Karayolları Genel Müdürlüğü

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]