Tacikistan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Tacikistan Cumhuriyeti
Ҷумҳурии Тоҷикистон
Jumhurii Tojikiston
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Ulusal Marş: Surudi Milli
Sevgili ülke
Konum
Başkent

ve en büyük

Duşanbe
38°33′K 68°48′D / 38.55°K 68.8°D / 38.55; 68.8
Resmî dil(ler) Tacikçe, Etnik topluluklar arasındaki iletişim için Rusça
Milliyet Tacik
Yönetim biçimi Yarı başkanlık sistemi
 - Cumhurbaşkanı İmamali Rahman
 - Başbakan Kokhir Rasulzoda
Kuruluş
 - Oluşma MS. 875
 - İlan 9 Eylül, 1991
 - Tanınma 25 Aralık, 1991
 - Tamamlanma 25 Aralık 1991
Yüzölçümü
 - Toplam 143,100 km²  (96.)
55.251 mil²
 - Su (%) 1.8
Nüfus
 - 2012 sayımı 8.600.000[1]
GSYİH (SAGP) 2008
 - Toplam 13,041 milyar $[2]
 - Kişi başına 2.019 $[2]
Gini (2003) 32.6 (orta
İGE (2003) 0.673 (orta)  (122.)
Para birimi Somoni (TJS)
Zaman dilimi TJT (UTC+5)
 - Yaz belirlenmemiştir (UTC+5)
Internet TLD .tj
Telefon kodu 992
1 Tacikistan Devlet İstatistik Komitesi tahmini, 2008; rank based on UN figures for 2005.

Tacikistan (Tacikçe: Тоҷикистон, Tocikiston), resmî adıyla Tacikistan Cumhuriyeti, (Tacikçe: Ҷумҳурии Тоҷикистон) Orta Asya'da denize çıkışı olmayan bir ülkedir. Komşuları güneyde Afganistan, batıda Özbekistan, kuzeyde Kırgızistan ve doğuda Çin Halk Cumhuriyeti'dir. En büyük etnik grubun Tacikler olduğu ülkede tarihi ve kültürel olarak bölgede varlığını sürdüren Özbekler de bulunmaktadır. Ülkenin bulunduğu alanda Samanîler İmparatorluğu varlığını sürdürmüş. 20. yüzyılın başında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği kurulduktan sonra bu birliğin uzantısı olan Tacik Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti varlığını sürdürmüştür.

Politika[değiştir | kaynağı değiştir]

Sovyetler Birliği'nde gelişen Perestroyka'nın etkisiyle çok partili düzene geçilmesiyle birlikte 1990 yılında Tacikistan Demokratik Partisi kuruldu. Ancak 1995 yılında yapılan seçimlerde ülkedeki yoksulluğun da etkisiyle Tacikistan Komünist Partisi 181 sandalyeden 60'ını kazanarak mecliste hakim duruma geldi.

Tacikistan'ın 1991 yılında bağımsız olmasının hemen ardından ülkede bir iç savaş başladı. İslami terörün yaygınlaşması üzerine meclis İslami nitelikte bir partinin kurulmasını yasakladı. 1992-1993 yıllarında şiddetlenen çatışmalar, 1997 yılında hükümet ile isyancılar arasında uzlaşmanın sağlanmasıyla son buldu. 6 Kasım 1994 tarihinde yapılan referandumda % 88 oyla yeni anayasa kabul edildi. Emomali Rahmanov, Tacikistan Devlet Başkanı seçildi.

Tacikistan'da 2000 yılından itibaren istikrar sağlanmış ve ülkenin yeniden inşasına başlanmıştır. Fakat Afganistan'da yaşanan çatışmalar nedeniyle sınır güvenliği için büyük çoğunlukla Tacik astsubay ve askerlerin bulunduğu Ruslara ait 201.Motorize Piyade Tümeni'nin bölgede varlık göstermesine izin verilmiştir. 2000 yılında yapılan yasama seçimlerinde Tacikistan Komünist Partisi yine birinci olmuştur.

1999-2000 yıllarında Özbekistan'da teröre sebep olan militanlar da üs olarak Tacikistan'ı kullandı. Bununla birlikte 2001 yılında ABD'nin Afganistan'da Taliban'ı devirmek için başlattığı işgalde bu ülkedeki Tacikler de zor durumda kaldı. Taliban, ABD'nin işgali sırasında binlerce Tacik vatandaşını öldürmekle tehdit etti.

Yolsuzluk, suç, AIDS vakalarının artması, ekonomik bozulmalar, Afganistan'dan Avrupa'ya yönelen uyuşturucu ticaretinde transit geçiş noktasında olması gibi etkenler ülkenin en önemli sorunlarıdır.

Siyasi Partiler[değiştir | kaynağı değiştir]

13 Mart 2005'te yapılan Tacikistan meclis genel seçimlerinde Demokratik Toplum Partisi  % 64,51 oyla birinci gelmiş ve 49 sandalye kazanmıştır. Tacikistan Komünist Partisi  % 20,63 oyla ikinci gelmiş ancak sadece 4 milletvekilliği kazanabilmiştir. Laiklik yanlısı İslami Rönesans Partisi % 7,48 oyla 2 milletvekilliği kazanırken, Demokratik Parti, Sosyalist Parti ve Adalet Partisi'nin kurduğu koalisyon da % 7,36 oy almıştır.

1 Mart 2015'te yapılan seçimlerde ise Demokratik Toplum Partisi % 65,4 oyla 51 sandalye kazanırken, sosyalist eğilimli Agrarnaya Partiya (Tarım Partisi ) % 11,7 oy oranıyla 5 milletvekili çıkarmıştır. Ekonomik Reform Partisi % 7,5 oyla 3, Sosyalist Parti ise % 5,5 oy oranıyla 1 milletvekilliği kazanmıştır.

2005 Genel Seçimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Parti Oy % Sandalye +/–
Tacikistan Demokratik Halk Partisi 1,666,909 64,51 49 +13
Komünist Parti 533,066 20,63 4 -9
İslami Rönesans Partisi 193,532 7,48 7 +5
Sosyalist Parti / Adalet Partisi / Demokratik Parti 190,412 7,36 0 0
Toplam 2,583,919 100 63 0
Toplam seçmen 2,771,528[3]

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkede en büyük etnik grup %79,9 oranla Tacikler, 2. etnik grup ise % 9,8 oranla Özbekler, 3. büyük etnik grup ise % 1 'lik bir oranla Ruslardır. Diğer belirlenemeyenler % 6'lık bir kesimi oluştururlar. Resmi dil Tacikçe olmasına rağmen, yakın çağdaki etkileşimlerden dolayı Rusça da kullanılır ama Rusça'nın resmi bir statüsü yoktur. Ülkede insanların mensup olduğu en büyük din İslam'dır. Halkın %95'i Sünni Müslüman, %2'si ise Şii Müslüman'dır. Geri kalan %3'lük gibi bir kısmı Hristiyanlar oluştururlar. Ülkede Hristiyan'lar daha çok Rus Ortodoks Kilisesi'ne mensupturlar.

Yönetim Birimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Sogd
  2. Duşanbe
  3. Hatlon
  4. Dağlık Badahşan Özerk Yönetimi

Tajikistan provinces.png

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin denize kıyısı yoktur. Denize kıyısı olmadığından ve bulunduğu yükseklikten dolayı sert bir iklime sahiptir. İklimi özetlersek, iç kısımlarda kıtasal, Pamir dağlarında yarı çöl ve kutupsal iklim görülmektedir.

Pamir Dağları. Bu dağlar Çin, Pakistan, Afganistan ve Kırgızistan ile sınırını oluşturur.

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'ta Tacikistan ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

Vikisözlük'te Tacikistan ile ilgili kelime açıklaması bulunmaktadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]