Türkiye'nin adı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Günümüzde Türkiye Cumhuriyeti'nde kullanılan Türkiye, Eski Fransızca'daki Turquie kelimesinden türemiştir. Orta Çağ Latin ülkelerinde Turquia ve Turchia olarak geçer. Yunan kaynaklarında Τουρκία olarak adlandırılmıştır. Orta Çağ İngilizcesi'nde ilk defa (olarak Turkye, Torke, ardından Turkie, Turky), 1369 yılında Chaucer tarafından yazılmıştır.[1][2] O zamanın diğer uygarlıkları tarafından Osmanlı İmparatorluğu'ndan sık sık Türkiye veya Türk Medeniyeti olarak bahsedilirdi.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye ismi (İngilizce: Turkey) 2 parçaya ayrılabilir: Çok önceden beri söylenen Türkiye ismine teorik olarak eklenen -iye eki, "sahip", "bölgesi", "ile ilgili" anlamlarına gelir. İlk olarak Yunanca ve Latince Tourkia (Τουρκία) ve Turchia kelimelerindeki –ia ekinden türeyip daha sonra Arapça Turkiyya (تركيا) kelimesindeki –iyya ekinden türemiştir.

Türk kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

"Türk" veya "Türük" kelimesi ilk defa Eski Türk Yazıtları'ndan biri olan Orhun Yazıtları'nda Göktürk Devleti döneminde 8. yüzyılda kullanılmıştır.[3] Türkçeden çıkmış olan Türk kelimesi Göktürk Devleti'nde ilk defa kullanılmıştır. İşbara Kağan'dan İmparator Yang Jian'a 585 yılında gönderilen mektupta ona "Büyük Türk Kağanı" demiştir.[4] Orhun yazıtlarında Türk ve Türük ismi çokça geçmektedir. 

Çin kaynakları[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye ile aynı anlama gelen belki de ilk sözcük Çin kaynaklarında "tie-le" (铁勒) veya "tu-jue" (突厥) olarak geçer. İsim, Çinliler tarafından Orta Asya'daki Altay Dağları'nın güneyinde yaşayan Türk halkına milattan önce 177 civarında verilmiştir.[1]

Yunan ve Latin kaynakları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yunanca, Tourkia ismi (Yunanca: Τουρκία) ilk defa Bizans imparatoru ve rahip Konstantinos VII Porfirogennetos'un yazdığı De Administrando Imperio,[5][6] kitabında geçmektedir fakat o, "Türkler" diyerek daima Macarları kastetmiştir.[7] Benzer olarak Hazar Kağanlığı'na da Bizans kaynaklarında Tourkia (Türklerin Bölgesi) denilmiştir.[8] Ancak,  Bizanslılar daha sonra 1071 Malazgirt Savaşı'ndan sonra Türklerin Anadolu'da yaşadığı yerlere demeye başlamıştır. Orta Çağ Yunan ve Latince'de geçen Türkiye ismi aynı yerleri tanımlamak için kullanıldığı söylenemez. Hazarları da kapsayan Tataristan sözcüğü Orta Asya bozkırlarına denilirdi. Selçukluların çıkışı ve Osmanlı İmparatorluğu'nun 14. yüzyıldaki yükselişinden sonra Tataristan kelimesi bir başka bölge için kullanılmaya başlandı.

Pers kaynakları[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçede kullanılan -istan eki Perslerde de kullanılmıştır. Persler, Orta Asya'da yaşayan Türklerin bölgesine Turkestan demişlerdir. Bu kelime Türk kelimesinin yanına "Türklerin İkametgahı" anlamına gelen "-estan veya -istan" ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Modern Farsça'da Türkiye (ترکیه) sözcüğü, kişilerin yerini belirtmek için kullanılan Arapça nisba ekinin türemiş halidir. Türk dilinde kullanılan Türkiye, ayrıca Arapça'dan alınmış -iye eki taşımaktadır.

Arap kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Arapça Turkiyya (Arabic: تركيا) Memlük Sultanlığı'nda kullanılmış (Türklerin Devleti) ve Mısır, Filistin, Suriye, Hicaz ve Siranayka'ya denilmiştir.

Diğer dillerde[değiştir | kaynağı değiştir]

İzlandaca sözcük Tyrkland ve Macarca sözcük Törökország, Türk toprağı anlamına gelen ana dildeki kelime türetme yöntemleri kullanılarak türetilmiş iki kelimedir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

 

  1. 1,0 1,1 Harper, Douglas.
  2. ^ American Heritage Dictionary (2000).
  3. ^ Scharlipp, Wolfgang (2000).
  4. ^ 卷099 列傳第八十七突厥鐵勒- 新亞研究所- 典籍資料庫
  5. ^ Jenkins, Romilly James Heald (1967).
  6. ^ Günter Prinzing; Maciej Salamon (1999).
  7. ^ Henry Hoyle Howorth (2008).
  8. ^ Özhan Öztürk. Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi. Genesis Yayınları. Ankara, 2011