Elâzığ (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Elazığ (il) sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara

Koordinatlar: 38°41′N, 39°13′E

Elâzığ
—  İl  —
Elâzığ'ın Türkiye'deki konumu
Elâzığ'ın Türkiye'deki konumu
Koordinatlar: 38°41′K 39°13′D / 38.683°K 39.217°D / 38.683; 39.217
Ülke Türkiye
Bölge Doğu Anadolu
İdari birimler
Yönetim
 - Vali Murat Zorluoğlu
Yüzölçümü
 - Toplam 9,881 km2 (3,8 mi2)
Rakım 1.070 m (3.510 ft)
Nüfus (2014)
 - Toplam 412,220[1]
 - Yoğunluk 55,72/km² (144,3/sq mi)
  [2]
Zaman dilimi DAZD (UTC+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (UTC+3)
Alan kodu (+90) 424
Plaka kodu 23
İnternet sitesi: T.C. Elazığ Valiliği

Elâzığ (eski adı: Mamüret'ül Aziz, Elaziz), Türkiye Cumhuriyeti'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde Yukarı Fırat Havasında bulunan, on ilçeden oluşan il.

Konumu itibariyle; ili, doğudan Bingöl, kuzeyden Keban Baraj Gölü aracılığıyla Tunceli, batı ve güneybatıdan Karakaya Baraj Gölü vasıtasıyla Malatya illerinin arazileri çevrelemektedir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Harput'un eski bir resmi

Elâzığ, eski Harput 'un devamı niteliğindedir.[3] Bu nedenle Elâzığ tarihi Harput tarihi ile birlikte ele alınmaktadır. Harput'un, bilinen en eski sakinleri M.Ö. 2000'li yıllarda Doğu Anadolu'ya yerleşmiş Hurriler'dir.[3] Hurriler'in adından Hitit hakimiyetine girmiş, çok sürmeden M.Ö. 9.yy itibariyle Doğu Anadolu'da devlet kuran Urartular hüküm sürmüştür. Harput, 1085 yılında Türklerin eline geçmiş, daha sonra İlhanlılarDulkadiroğullarıAkkoyunlular ve Safeviler hükmetmiştir. 1516 yılında gerçekleşmiş olan Çaldıran Muharabesi sonrasında Osmanlı Ordusu tarafından fethedilmiştir. Sonralarında Harput'taki yaşamın, şimdiki Elâzığ Merkez İlçesi'nin bulunduğu ovaya 19. yy ortalarında taşınması ve çevre ilçelerin bağlanması ile birlikte bugünkü Merkez İlçe ve 9 ilçeyi kapsayan Elazığ ili sınırları oluşmuştur. Esas gelişimini Cumhuriyet yıllarının başında göstermeye başlamıştır. [3] [4]
Elazığ isminin aslı El-azık'tır. Sultan Abdulaziz'in tahta çıkmasıyla, Ahmed İzzet Paşa devrinde tayin edilen vali teklifiyle 1867 yılında şehre Mamurat'ül-Aziz adı verilmiş, Halk arasında telafuz zorluğu nedeniyle kısaca Elaziz olarak söylenmiştir.[5] 1937 yılında Atatürk'ün ziyaretinde teklifi ile azık ili manasına gelen El-azık adı verilmiş daha sonra Elazığ halini almıştır.[5]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Elâzığ Doğu Anadolu Bölgesi'nin güneybatısında, Yukarı Fırat Bölümü'nde yer almaktadır. Toplam alanı 9151 km2'yi bulan ve bu alanı ile Türkiye topraklarının %0,12'sini kaplayan il sahası, 40º 21 ile 38º 30 doğu boylamları, 38º 17 ile 39º 11 kuzey enlemleri arasında kalmaktadır. Şekil olarak kabaca bir dikdörtgene benzeyen Elâzığ topraklarının doğu-batı doğrultusundaki uzunluğu yaklaşık 150 km, kuzey-güney yönündeki genişliği ise yaklaşık 65 km civarındadır. İli, doğudan Bingöl, kuzeyden Keban Baraj Gölü aracılığıyla Tunceli, batı ve güneybatıdan Karakaya Baraj Gölü vasıtasıyla Malatya, güneyden ise Diyarbakır illerinin arazileri çevrelemektedir.

Elâzığ, doğusundan, batısından ve güneyinden, Güneydoğu Torosların batı uzantıları ile çevrilidir.

Elâzığ ilinin 8.455 km2'si kara, 826 km2'si baraj ve doğal göl. İl Sınırları içindeki en önemli akarsu Fırat ve kollarıdır. 86 km² yüzölçümü olan Hazar Gölü, il merkezine 30 km. mesafededir. Ayrıca Elâzığ Keban, Karakaya, Kralkızı ve Özlüce gibi önemli baraj gölleri ile çevrilidir. İlin rakımı 1067'dir.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Elâzığ, karasal iklimin etkisindedir. Son zamanlarda Elâzığ çevresine yapılan barajlar nedeniyle iklimde sapmalar gözlenmiştir.

Nuvola apps kweather.svg Elâzığ iklimi Weather-rain-thunderstorm.svg
Aylar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık
Ortalama en yüksek sıcaklık, °C 2,8 5,0 11,3 17,8 23,6 29,6 34,3 34,1 29,4 21,7 12,4 5,3
Ortalama sıcaklık, °C −0,9 0,6 5,9 12,0 17,2 22,9 27,4 26,7 21,5 14,5 6,9 1,7
Ortalama en düşük sıcaklık, °C −4 −3,1 1,1 6,4 10,5 15,0 19,3 18,9 14,2 8,9 2,7 −1,3
Ortalama yağış, mm 37,4 39,1 50,7 64,9 49,5 12,9 3,3 1,2 8,6 44,4 46,1 42,2
Kaynak: Devlet Meteoroloji Genel Müdürlüğü[6]

Coğrafi Yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Dağlar[değiştir | kaynağı değiştir]

İlin önemli dağları, Akdağlar (2450 m), Hazarbaba (2347 m), Mastar dağı (2148 m), Haşto dağı (2069 m), Asker dağı (1768 m), Hasan dağı (2118 m), Yaylım dağı (2097 m), Taşkele dağı (1430 m), Meryem dağı (1490 m.) olarak sıralanabilir. Elâzığ ili doğu, batı ve güney bölgelerinden Güneydoğu Toroslar'ın batı uzantıları ile çevrilidir.[7] İlin batısı, Hasan Dağları (2118 m.), Bulutlu Dağı (2004 m.), Karga Dağı (1925 m.) ve Kamışlık Dağı (2016 m.) yer alır. Güneyinde Meryem Dağı (1490 m.) bulunmaktadır.[7]

Akarsular[değiştir | kaynağı değiştir]

Hazar Gölü

Elazığ ilinde, Palu İlçesi'nde Keban Baraj Gölü’ne karıştığı noktaya kadar 500 km. uzunluğunda 42000 km2’lik akaçlama havzasıyla Murat Nehri bulunur.[7] Bunun yanı sıra Karasu ile Murat Nehri kollarının Keban İlçesinin kuzeyinde birleşimiyle güneybatı yönünde akan 2800 km uzunluğu ile bilinen Fırat Nehri bulunmaktadır.[7]

Ovalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Elâzığ ilinde; ilçe merkezinin kurulu olduğu Elazığ Ovası le birlikte, Palu (Yarımca) Ovası, Behremaz Ovası, Kuzova, Uluova olmak üzere 5 ova bulunmaktadır.[7]

Göller[değiştir | kaynağı değiştir]

Elâzığ ilinde Gölcük ya da Sivrice adıyla da bilinen uzunluğu yaklaşık 22 km, genişliği 5-6 km uzunluğunda il merkezine 25 km uzaklıkta Hazar Gölü bulunmaktadır.[7] Aynı zamanda Keban ilçesinde bulunan Keban Baraj Gölü ve Cip Baraj Gölü olmak üzere iki adet baraj gölü bulunmaktadır.[7]

Kültür ve sanat[değiştir | kaynağı değiştir]

Musiki[değiştir | kaynağı değiştir]

Harput Müziği, Elâzığ Mahalli müzik konusunda da Osmanlı sarayının hemen arkasında yer almıştır ve bugün hala müzik geleneği kürsübaşı denilen geleneksel etkinliklerle de icra edilmiştir. Mamoş, Necibem, Kar Mı Yağmış, Hüseynik'ten Çıktım Şeher Yoluna, Ahçik Türküleri Harput musikisinin sayısız eserlerinden bazılarıdır.

Kürsübaşı Geleneği[değiştir | kaynağı değiştir]

Restore edilmiş eski bir Elâzığ evi

Eski Harput evlerinde soba biçimli bir masa etrafında bireylerin sohbet etmek, eğlenmek ve bağları güçlendirmek amacıyla bir araya geldiği gelenektir.[8] 2010 yılı itibarıyle bu gelenek, UNESCO Dünya Kültür Mirası Temsili Listesi'ne kabul edilmiştir.[8]

Elâzığ Ağzı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Elazığ Ağzı

Harput Ağzı olarak da bilinen Elâzığ Ağzı, Türkiye Türkçesi ağızlarının doğu grubunda yer almaktadır. Kullanılan kelime ve telafuzlar temelini, şu anki Elazığ ili sınırları içerisinde bulunan tarihi Harput'tan alır.

Halk Oyunları[değiştir | kaynağı değiştir]

Çayda Çıra[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Çayda Çıra

Çayda Çıra, halay türünden halk oyunudur.[9] Dünyada "Mumlu Dans" olarak da bilinir.[10] Genellikle sazsız olarak, "nanay" adı verilen türküler eşliğinde oynanır. Eskiden yalnızca kadınlar oynarken, günümüzde halk oyunları toplulukları tarafından gösteri amacıyla kadınlı erkekli oynanmaktadır. Günümüz Elâzığ yöresi düğünlerinde oldukça yaygındır.

Avreş[değiştir | kaynağı değiştir]

Berber Yaşar olarak da bilinen bu oyun, davul ve klarnet eşliğinde oynanır.[11]

Sanat Etkinlikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Çayda Çıra Film Festivali[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk olarak 24 Ekim 2008 tarihinde tertiplenen; Türk sinema ve tiyatro sanatçılarının katılımlarıyla, film gösterimleri ve etkinliklerin Elazığ'da yapıldığı film ve sanat festivalidir.[12] Her yıl festivale katılan sanatçı konuklara bir de Çayda Çıra Onur Ödülü ve Çayda Çıra Özel Ödülü verilmektedir.2013 yılı itibariyle uluslararası statü kazanan, 2008'den bugüne tertiplenmekte olan festivale Türkan Şoray, Oya Aydoğan, Fatma Girik, Nuri Alço, Ediz Hun, Ata Demirer gibi Türk sinema ve tiyatro sanatçılarından önemli isimler katılmıştır.[13][14][15][16][17]

Hazar Şiir Akşamları[değiştir | kaynağı değiştir]

Elazığ Valiliği tarafından tertiplenen ve Fırat Şiir Akşamları adıyla başlayıp 1992 yılından bu güne düzenlenen (1994 ve 2015 yılları hariç[18]) uluslararası şiir festivalidir.[19] İlk olarak 5 Aralık 1992 tarihinde Fırat Şiir Akşamları adıyla düzenlenmiş; alınan kararlarla 22 Eylül 1995 tarihi itibariyle Hazar Şiir Akşamları, 26 Haziran 1998 tarihi itibariyle Hazar Şiir ve Musiki Akşamları, 13 Haziran 2000 tarihinden günümüze Uluslararası Hazar Şiir Akşamları adıyla tertiplenmiştir.[18]

İlçeler[değiştir | kaynağı değiştir]

2010 TUIK verilerine göre ilde merkez ilçeyle beraber 11 ilce, 15 belde ve 546 köy vardır. İlçeler şöyledir:

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Toplumsal yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

11.yüzyıldan günümüze kadar Elâzığ'da hüküm süren Türk Devletleri:Selçuklular(Türk), Memlükler(Türk) Çubukoğulları(Türk), Artuklular(Türk), Dulkadiroğulları(Türk), Akkoyunlular(Türk), Eretna(Kadı Burhaneddin Ahmet) Devleti(Türk), Osmanlı İmparatorluğu(Türk), Türkiye Cumhuriyeti(Türk)[Elâzığ'da hüküm sürmüş Türk Devletleri [20]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Elazığ il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Değişim Sıra Oran Kır - Şehir Erkek - Kadın
1965[21] 322.727 42  %1.03 216.547  
  %67
%33  
 106.180 165.636  %51.3  %48.7 157.091
1970[22] 376.915 %17 Dark Green Arrow Up.svg 40  %1.06 225.360  
  %60
%40  
 151.555 191.283  %50.8  %49.3 185.632
1975[23] 417.924 %11 Dark Green Arrow Up.svg 40  %1.04 242.249  
  %58
%42  
 175.675 216.639  %51.8  %48.2 201.285
1980[24] 440.808 %5 Dark Green Arrow Up.svg 42  %0.99 253.783  
  %58
%42  
 187.025 221.116  %50.2  %49.8 219.692
1985[25] 483.715 %10 Dark Green Arrow Up.svg 42  %0.95 250.094  
  %52
%48  
 233.621 242.277  %50.1  %49.9 241.438
1990[26] 498.225 %3 Dark Green Arrow Up.svg 41  %0.88 225.435  
  %45
%55  
 272.790 247.321  %49.6  %50.4 250.904
2000[27] 569.616 %14 Dark Green Arrow Up.svg 39  %0.84 205.342  
  %36
%64  
 364.274 287.687  %50.5  %49.5 281.929
2007[28] 541.258 -%5 Red Arrow Down.svg 38  %0.77 151.484  
  %28
%72  
 389.774 266.284  %49.2  %50.8 274.974
2008[29] 547.562 %1 Dark Green Arrow Up.svg 37  %0.77 163.528  
  %30
%70  
 384.034 271.330  %49.6  %50.5 276.232
2009[30] 550.667 %1 Dark Green Arrow Up.svg 37  %0.76 157.945  
  %29
%71  
 392.722 273.212  %49.6  %50.4 277.455
2010[31] 552.646 %0 Dark Green Arrow Up.svg 37  %0.75 151.971  
  %28
%73  
 400.675 272.500  %49.3  %50.7 280.146
2011[32] 558.556 %1 Dark Green Arrow Up.svg 37  %0.75 147.931  
  %26
%74  
 410.625 277.151  %49.6  %50.4 281.405
2012[33] 562.703 %1 Dark Green Arrow Up.svg 37  %0.74 143.712  
  %26
%74  
 418.991 279.599  %49.7  %50.3 283.104
2013[34] 568.239 %1 Dark Green Arrow Up.svg 37  %0.74 162.108  
  %29
%71  
 406.131 282.049  %49.6  %50.4 286.190

Değişim, bir önceki nüfus sayımına göre artış veya azalış yüzdesidir. Sıra, Elazığ il nüfusunun Türkiye illeri arasındaki sıralamasıdır. Oran, Elazığ il nüfusunun, Türkiye nüfusuna oranıdır.

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Elâzığ İli, Doğu Anadolu Bölgesi’nin geçiş merkezi konumundadır. Elâzığ Türkiye’nin dört bir yanına ana yollarıyla bağlı olup, ayrıca demiryolu ve havayolu ulaşımına da sahiptir. Keban Barajı’nın yapımıyla Elâzığ’ın bazı ilçeleri ve komşu illere bağlı ilçeleriyle Keban Baraj Gölü’nden feribotla yapılmaktadır.

Karayolu ulaşımı[değiştir | kaynağı değiştir]

İlin en önemli karayolu bağlantısı; AnkaraKayseriMalatya üzerinden gelerek, Tunceli ve Erzurum’a giden devlet yoludur. Bu karayolunun 156 km'si Elâzığ İl sınırları içindedir. Yolun Elâzığ – Palu kesiminin 87. km sindeki Kovancılar yöresinden kuzeydoğuya ayrılan bir kol; Bingöl ve Muş üzerinden Van’a kadar ulaşmaktadır.

İlin ikinci önemli devlet yolu Diyarbakır ve Mardin üzerinden Suriye sınırında Nusaybin ve Cizre, Irak sınırında Habur sınır kapılarına kadar ulaşır.

Havayolu ulaşımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Elazığ Havalimanı (TR-EZS)

Kara ve demiryollarının yanında Elâzığ’a hava yolu ile de ulaşmak mümkündür. Elâzığ’a Türkiye’nin bütün illerinden her gün Ankara ve İstanbul bağlantılı olarak ve diğer bazı illerden direk uçuş ile ulaşım imkânı mevcuttur.

Elâzığ Hava Meydanı'nın yapımına 1938 yılında başlanmış, 1940 yılında hizmete sunulmuştur. Meydanın, 1720 x 30 m ebadında, 13/31 numaralı 1 adet pisti, 120 x 18 m ebadında taksirut ve 200 x 42 m ebadında 1 adet uçak park apronu mevcuttur.

Yüzeyi asfalt kaplama olan pistin özel aydınlatma sistemi 1996 yılında yapılarak hizmete sunulmasıyla meydandan gece uçuşları da gerçekleştirilebilmektedir.

Meydana bağlı Harput VOR istasyonu, yurt içi ve yurt dışına sefer yapan hava araçlarına (transit uçuşlara) hizmet veren VOR / DME cihazlarıyla meydan içerisi de NDB cihazıyla donatılmıştır.

2006 yılında temeli atılan yeni pist, 15 Mart 2009 tarihinde açılmıştır. Ağustos 2010'da temeli atılan hava alanı üst yapı ve terminal binası 20 Ekim 2012'de hizmete hazır hale getirilmiştir.

Meydanın şehirden uzaklığı 12 km olup, ulaşım otobüs ve taksi işletmeciliği ile sağlanmaktadır. Meydanda, otopark, kafeterya, VIP / CIP salonları da bulunmaktadır. Ayrıca yeni yapılan pistle bölgede en büyük havaalanı konumunda bulunmaktadır.

Demiryolu ulaşımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Elâzığ İl merkezi Malatya’dan gelerek Maden ve Ergani üzerinden Diyarbakır’a giden demiryoluna 1934 yılında bağlanmıştır. Bu hat Elâzığ İli’nden geçerek Tatvan’a ulaşır. 1998 yılından beri Elâzığ – Ankara arasında Mavi Tren hizmete girmiştir.

Gardan her gün karşılıklı olarak, MalatyaGaziantepAdana ve Mersin’e Fırat Ekspresi, haftanın 4 günü 4 Eylül Mavi Treni karşılıklı Ankara – Elâzığ, Elâzığ – Ankara, haftanın 3 günü posta yolcu treni, haftanın 2 günü Vangölü Ekspresi, haftanın 1 günü Şam Ekspresi, haftanın 1 günü Transasya Ekspresi seferleri yapılmaktadır.

MalatyaSivasKayseriAnkaraEskişehirBilecikİstanbul (Haydarpaşa), KütahyaBalıkesirManisaİzmirKonyaAfyon illerine ekspres treni ile yolcu taşımacılığı gerçekleştirilmektedir.

Elâzığ – Malatya arasında günlük ortalama 3 – 4 seferin yapıldığı gardan ortalama 75 – 100 adet yolcu, 450 – 500 ton yük taşımacılığı yapılmaktadır.

İl sınırları içerisindeki demiryolu uzunluğu 272 km olup, İl sınırları dahilinde Kuşsarayı, Pınarlı, Baskil, Şefkat, Yolçatı, Uluova, Kürk, Gezin, Maden, Yurt, Çağlar, Konak, Murat bağı, Palu, Beyhan ve Suveren istasyonları mevcuttur.

Su yolu taşımacılığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Keban Baraj Gölü üzerinde Elâzığ – Pertek, Elâzığ – Çemişgezek, Elâzığ – Ağın ve BaskilMalatya arasında ulaşım feribotlarla sağlanmaktadır.Ayrıca Elâzığda turizm sektöründe son yıllarda gelişmeye başlamıştır.Mavi bayraklı Sivrice gölü kıyısındaki turistik tesisleri ayrıca kış turizminin bölgedeki en güzel örneği olan Hazarbaba kayak merkezi göl manzarasına sahip bir kayak merkezidir.Özellikle Harput'daki yazın serin kışın ise sıcak olma özelliğine sahip Buzluk Mağaraları, Keban Barajı, gezilip görülmesi gereken yerler arasında yer alır.

Önemli Yerler ve Yapılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Harput Kalesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Harput Kalesi
Harput Kalesi

Urartular tarafından dikdörtgen bir plan üzerine kurularak yapılmış olan mimari yapıdır.[35] Şu anki Elazığ il sınırları içerisindeki tarihi Harput Mahallesinde bulunmaktadır. Kale, iç ve dış kale olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır.[35] Rivayete göre yapımında kullanılan harca su yerine süt eklenmiştir bu nedenle Süt Kalesi olarak da adlandırılır.[35] Yine bir rivayete göre, Süt Kalesi harcında su yerine süt kullanılma sebebi dönemde yaşanan su kıtlığı olduğu söylenir. Kale, M.Ö. 8. yüzyılda Urartu Krallığı tarafından inşa edilmiştir. M.Ö. 6.yüzyıldan itibaren Pers hakimiyeti altına girmiştir.[35][36] M.Ö. 1. yy ile M.S. 11. yy arasında Part, Roma, Sasani, Bizans ve Abbasiler ve 11. yüzyılın sonuna kadar Bizans hakimiyeti altında devam etmiştir.[35][36] 1085 yılında Çubukoğulları, 1112 yılında Artukoğulları, 1234 yılında Selçukluların egemenliği altında kalmıştır.[35][36] Kale, Artuklu Beyi Belek Gazi'nin ve Selçuklu Beyi Alaeddin Keykubad'ın hükumet merkezi olmuş, 1366 yılında Dulkadiroğulları ve Akkoyunlu Devletleri arasında mücadelelerden dolayı sık sık hakimiyet değişikliği yaşanmıştır.[35] Kale 1465 yılında Akkoyunlu hükümdarı Hasan Bahadır Han tarafından ele geçirilerek Akkoyunlu idaresine alınmıştır. Harput Bölgesi ve Kalesi 1515 yılında Yavuz Sultan Selim tarafından Osmanlı İmparatorluğu'nun idaresine alınmıştır. İç kale ve dış surlar olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. Dörtgen planlı kalenin girişi, doğuda Harput yönündedir. Konumu itibariyle Elazığ Ovasına hakim bir bölgede inşa edilmiştir. Günümüzde yapılan kazı çalışmalarında içinde çeşitli zindanlar, yaşam ve tedavi alanları bulunmuştur.[35]

Keban Barajı[değiştir | kaynağı değiştir]

Keban Barajı

Elâzığ'ın Keban ilçesinde bulunan, 1964 yılında inşaatına başlanmış, 1974 yılında dört ünite ile üretime başlayan ve 1981 yılı itibariyle tam kapasite elektrik üretimine başlamış olan Fırat Nehri üzerine kurulmuş Cumhuriyet Tarihi'nin ilk ve önemli barajlarındandır.[37]

Hazarbaba Kayak Merkezi[değiştir | kaynağı değiştir]

Hazarbaba Dağı Kayak Merkezi

Elazığ'ın Sivrice ilçesinde, Hazar Gölü kıyısında bulunan 2.347 metre yükseklikteki Hazarbaba Dağı'na kurulu kayak merkezidir.[38] 6 km stabilize dağ yolu ile ulaşım sağlanmaktadır.[38]

Hamam ve Kaplıcalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Hoca Hasan Hamamı[değiştir | kaynağı değiştir]

İki giriş kapısı olan soyunma, ılıklık ve yıkanma bölmelerinden oluşmuş Harput'ta bulunan kubbeli tipik Osmanlı hamamlarındandır.[39]

Cimşit Bey Hamamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Harput'ta tarihi Sarahatun Camii yanında bulunan Yavuz Sultan Selim dönemi sipahisi Cimşit Bey tarafından 16. yüzyılda yaptırılmış kare planlı soyunma ve kubbe örtülü yıkanma bölmesi bulunan Osmanli Mimarisi'nin görüldüğü tarihi hamamlardandır.[40]

Kolan Kaplıcası[değiştir | kaynağı değiştir]

Kolan (Golan) Kaplıcası, Elâzığ'ın Karakoçan ilçesine 18 km uzaklıktaki Kolan'da bulunmaktadır. Mide, karaciğer, kadın ve cilt hastalıklarına olumlu etkisi olduğu bilinmektedir.[41][42]

Dabakhane Kaplıcası[değiştir | kaynağı değiştir]

Hatput Kalesi'nin kuzeyinde yer alan 410 mg iletkenliğe, 7.9 PH ve 50 santigrat derece sıcaklık değerlerine sahip suyu ile mide, bağırsak, karaciğer hastalıklarına ve ruh ve sinir hastalarına olumlu etkisi olduğu bilinen kaplıcadır.[43][42]

Cami ve Türbeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ulu Camii[değiştir | kaynağı değiştir]

Ulu Caminin eğri minaresi.

Harput’ta Artuklu Hükümdarı Fahrettin Karaaslan tarafından H. 551 (M. 1156-1157) yılında yaptırılan camii, Anadolu'daki en eski ve en önemli yapılardan birisidir. Cami; dikdörtgen planlı, dışa kapalı görünümlü olup, minaresinin eğri durumda oluşu ve tuğlalarının süsleme öğesi olarak kullanılması bakımından ilgi çekicidir. Harim son cemaat ve avlu olmak üzere üç bölümden yapılmıştır. Caminin iç duvarları kemerlerle birbirine bağlanmıştır. Cami halen ibadete açıktır.caminin minaresi yaptırılmasına rağmen eğri duruma geri dönmüştür.

Sarahatun (Sarayhatun) Camii[değiştir | kaynağı değiştir]

Akkoyunlu devrine ait cami, Akkoyunlu Hükümdarı Bahadır Han’ın (Uzun Hasan) annesi Sara Hatun tarafından 1465 yılında mescit olarak yaptırılmıştır. 1585 yılında tamir edilmiş, 1843 yılında da yapılan onarımla bugünkü halini almıştır. Cami, kare planlı olup orta kısmının üzeri dört kalın sütuna dayanan kubbe ile kenarları ise tonozla örtülüdür. Mihrap sade bir iniş halindedir. Minberi, taş işçiliğinin güzel örneklerindendir. Minaresi iki renk kesme taştan yapılmıştır.

Kurşunlu Camii[değiştir | kaynağı değiştir]

Harput’ta Osmanlı devri camilerinin en güzel örneklerinden biridir. 1738-1739 yıllarında yapılmıştır. Cami, kare yapılı, üzeri büyük bir kubbe ile örtülü ve kubbeye giriş trompludur. Kubbe kasnağında dört penceresi olup, mihrabı sade bir niş biçimindedir. Son cemaat mahalli üç kubbelidir. Kubbelerin üzeri kurşunla kaplıdır. Harim kapısı yonca şeklinde olup, minaresi kesme taştan yapılmıştır.

Alacalı Camii[değiştir | kaynağı değiştir]

Harput’ta Kitapçıgil parkının girişinde bulunan camide çeşitli yapı devirlerinin izleri görülmektedir. Küçük ebatta ve dikdörtgen planlıdır. Artukoğulları döneminde yapılmasına karşılık, 19. yüzyılda büyük bir onarım görmüştür. Tavandaki ahşap işçiliği, bu devrin onarımına aittir. Caminin kapısı batıda yer almakta olup, bir yonca yaprağı şeklindedir. Kapı üzerinde merdiven ve minare bulunmaktadır. Minare, şerefeye kadar sıra ile siyah-beyaz taşla, şerefe ise dama şeklinde, siyah-beyaz kesme taşla örülüdür.

Ağa Camii[değiştir | kaynağı değiştir]

Harput’a girişte ana yolun solunda yer alan cami’nin kubbesi çökmüş olup, yalnızca zarif minaresi ayaktadır. Minare kare kaideli ve sekizgen gövdelidir. Harput Müzesindeki kitabesine göre 967 H. (1559 M.) yılında Pervane Ağa tarafından inşa edilmiştir. Cami aslına uygun olarak restore edilerek ibadete açılmıştır.

Merkez Camii[değiştir | kaynağı değiştir]

Palu ilçesindedir. Dikdörtgen planlı ve düz damlıdır. İçten sütunlarla ve payelerle üç nefe ayrılmıştır. Mihrap taş işçiliği yönünden ilgi çekicidir. Yeşil sırlı tuğla ile örülmüştür. Palu kalesi özelliğini kaybetmeden günümüze gelmiş ender kalelerden biridir.

Arap Baba Mescidi ve Türbesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Selçuklu hükümdarlarından IV. Kılıçarslan’ın oğlu, III. Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında H. 678 yılında inşa edilmiştir. Minaresi dıştan türbe ile mescidin tam orta kısmına gelen bölümde yapılmıştır. Kapısı mescidin içindedir. Kaidesi alttan beş sıra taş üstünde alçı ve sıva izi görülen ve hemen hiçbir Selçuklu Mescidinde bulunmayan, emsalsiz sırça bordürlüdür. Mescit kare planlıdır. Selçuk üçgenleri ile kubbeye geçilir. Kubbe içinin kornişlerinin çinili olduğu bilinmektedir. Korniş ve çinilerle düzenlenen mihrabın üst kısmı, beş dişlidir. Büyük kemeri vardır. Arabesk plament ve su yolludur.

Türbenin alt kısmında ise Mumyalı bir ceset mevcuttur. Halk arasında Arap Baba diye anılır. Arap Baba ile ilgili çeşitli rivayetler anlatılmaktadır.Şimdi ise Arap Baba'nın cesedinin neden çürümediği araştırılıyor.[kaynak belirtilmeli]

Fetih Ahmet Baba Türbesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Harput’a 2 km uzaklıkta olup, kaya üzerine inşa edilmiş türbenin yanında mescidi bulunmaktadır. Türbe altıgen planlı, üst kısmı sonradan yapılmış, yalnız cenazelik kısmı mevcuttur. İçinde büyük bir sanduka bulunmaktadır.

Mansur Baba Türbesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Harput’ta kaleye giden yolun solunda bulunan türbe, sekizgen planlı olup, kesme taşlardan yapılmış kaide kısmı vardır. İki katlı anıtsal bir yapı olduğu bilinen türbenin üst örtü sistemi sonradan yapılmıştır. İçerisinde Mansur Baba, zevcesi, oğlu ve kızına ait olduğu bilinen dört sanduka bulunan türbenin Artukoğulları devrine ait olduğu ihtimali kuvvetlidir.Halen yaşamakta olan torunu araştırmacı yazar M.Avnullah Özmansur İstanbul'da yaşamaktadır.

Medya[değiştir | kaynağı değiştir]

Yerel TV kanalları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kanal Fırat
  • Kanal 23
  • Kanal E
  • Fırat TV (Fırat Üniversitesi)

Yerel radyo kanalları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ezgi FM (88.0)
  • FM 23 Elâzığ (88.5) & (93.5)
  • Radyo Fırat (Fırat Üniversitesi) (89.2)
  • Radyo E (90.2)
  • Radyo 2000 (90.8)
  • Radyo Hazar (92.0)
  • Elazığ Mavi Radyo (95.4)
  • Radyo Kulüp (96.0)
  • ERT FM (96.8)
  • Elazığ Işık Radyo (97.3)
  • Yağmur FM (99.0)
  • Hit FM (99.9)
  • Elâzığ Polis Radyosu (104.0)

Yerel gazeteler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Keban Gazetesi
  • Kapı Dergi
  • Ayışığı Gazetesi
  • El Aziz Gazetesi
  • Elâzığ Artı Eksi Haber Gazetesi
  • Elâzığ Star Haber Gazetesi
  • Elâzığ Polis Haber Gazetesi (Elâzığ Emniyet Müdürlüğü tarafından çıkarılan aylık gazete)
  • Elâzığ Star Haber Gazetesi
  • Elâzığ Yeni Ufuk Gazetesi
  • Elâzığ Yeniçağ Gazetesi
  • Gazete Elâzığ
  • Günışığı Gazetesi
  • Nurhak Gazetesi
  • Turhan Gazetesi
  • Uluova Gazetesi
  • Elâzığ Son Baskı Gazetesi
  • Şehir Gazetesi

Şehir'de yayın yapan 4 yerel TV kanalı vardır. Elâzığ'dan yayın yapan Kanal Fırat ve Kanal 23, uydu aracılığı ile tüm yurtta ve Avrupa'da izlenebilmektedir. Bunun dışında bir çok yerel gazete yayın hayatını sürdürmektedir. Elâzığ'da 12 adet yerel radyo kanalı bulunmaktadır.

İlin milletvekilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Tahir Öztürk (Adalet ve Kalkınma Partisi),

Metin Bulut (Adalet ve Kalkınma Partisi),

Ömer Serdar (Adalet ve Kalkınma Partisi),

Ejder Açıkkapı (Adalet ve Kalkınma Partisi)

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr
  2. ^ http://www.webcitation.org/6WFCr5S95
  3. ^ a b c http://www.elazig.gov.tr/p4645-tarihlerle-ilimiz.html
  4. ^ http://www.bursaelaziglilerdernegi.com/?page_id=355
  5. ^ a b http://www.elazig.gov.tr/p323-harput.html
  6. ^ [1]
  7. ^ a b c d e f g http://www.elazigkulturturizm.gov.tr/TR,58504/genel-bilgiler.html
  8. ^ a b http://www.elazigkulturturizm.gov.tr/TR,96038/kursubasi-gelenegi.html
  9. ^ Çayda Çıra Nasıl Oynanır Oyunu Hakkında Bilgi
  10. ^ Elazığ İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü
  11. ^ http://www.elazig.bel.tr/elazig.php?CID=31
  12. ^ http://www.caydacirafilmfest.org/#!about/aboutPage
  13. ^ http://www.beyazperde.com/haberler/filmler/haberler-15230/
  14. ^ http://www.sonnokta23.com/haber-4679-oya_aydogan_elazig%E2%80%99da.html
  15. ^ http://www.sadibey.com/2012/11/01/5-cayda-cira-film-ve-sanat-festivali-kapsaminda-fatma-girik-tamer-yigit-ve-bahar-oztan-elazigda/#.VqYduPmLS00
  16. ^ http://aa.com.tr/tr/vg/video-galeri/turkan-soray-cayda-cira-oynadi/0
  17. ^ http://www.milliyet.com.tr/cayda-cira-film-festivali-ne-gorkemli-elazig-yerelhaber-781146/
  18. ^ a b http://www.hazarsiiraksamlari.org/75/etkinlik/hazar-siir-aksamlari-takvimi.1.html
  19. ^ http://www.hazarsiiraksamlari.org
  20. ^ Türk Tarih Kurumu Yayınları
  21. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bspeg1Rd. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  22. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btn8NDzV. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  23. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtpanxFy. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  24. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuV5WHV. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  25. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtwTdMag. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  26. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bty9d3Wj. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  27. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu0CQuQT. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  28. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1qM9g3. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  29. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3eGM9h. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  30. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCqLTMu. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  31. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEvEzqX. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  32. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGmzpNz. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  33. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxW6bg3. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  34. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUnhKLS. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  35. ^ a b c d e f g h http://www.elazigkulturturizm.gov.tr/TR,58565/harput-sut-kalesi.html
  36. ^ a b c http://www.kulturelbellek.com/elazig-harput-kalesi-hakkinda-bilgiler/
  37. ^ http://www.enerjiatlasi.com/hidroelektrik/keban-baraji.html
  38. ^ a b http://www.elazigkulturturizm.gov.tr/TR,58579/hazarbaba-kayak-merkezi.html
  39. ^ http://www.elazigkulturturizm.gov.tr/TR,58575/hoca-hasan-hamami.html
  40. ^ http://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/genel/gezilecekyer/cimsit-bey-hamami
  41. ^ http://www.turkcebilgi.com/kolan_kapl%C4%B1cas%C4%B1
  42. ^ a b http://www.islamiforumlar.net/elazig/17256-elazig-hamamlarmagaralarkaplicalar.html
  43. ^ http://www.elazigkulturturizm.gov.tr/TR,58576/dabakhane.html