Rize (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Rize
—  İl  —
Rize districts.png
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Karadeniz
Yönetim
 - Vali Erdoğan Bektaş[1]
Yüzölçümü
 - Toplam 3,920 km2 (1,5 mi2)
Nüfus (2015)[2]
 - Toplam 329.779
 - Kır 118.284
 - Şehir 211.495
Zaman dilimi UDAZD (+3)
İl alan kodu 464
İl plaka kodu 53
İnternet sitesi: Rize Valiliği
Rize

Rize, Türkiye'nin kuzeydoğusunda yer alan ve Karadeniz'e sahili olan bir il. Karadeniz Bölgesi'nde yer alan Rize'nin Batısında Trabzon, Doğusunda Artvin, Güneybatısında Bayburt, Güneyinde Erzurum illeri bulunur. Türkiye'nin en çok yağış alan ilidir. En önemli ürünü çay olan Rize'de kivi meyvesi yetiştiriciliği de başlamış durumdadır. Fakat kivi üretimi fazla olmadığı için ancak şehrin kendi ihtiyacını karşılar.

Rize'de yaz mevsimi ılık geçer. Sonbahar ve kış mevsimleri ise yağışlı geçer. Doğu Karadeniz Bölgesinde yer alan Rize, bölgenin en karakteristik özelliklerini gösterir. Anadolu'nun diğer bölgelerinden coğrafi yapısıyla olduğu gibi kültürel yapısı ile de ayrılır. Dik yamaçlı vadileri, zirvelere ulaşılabilir dağları, buzul gölleri, zümrüt yeşili yaylaları, tarihi kemer köprüleri ve kaleleri, coşkun akan dereleri ile çok özel bir turizm beldesidir.

Osmanlı döneminde liman, nahiye ve kaza merkezi olarak önemini korumuştur. 1640 yılında buraya gelen Evliya Çelebi, Rize’den şöyle söz etmiştir: “Trabzon’a bağlı deniz kıyısında bahçeli güzel bir yerdir”. Osmanlı döneminde Batum Kalesi muhafızı Tuzcuoğlu Memiş Ağa (1814-1817) ve Trabzon ağalarının isyanı (1835) gibi isyanlar olmuş ve bastırılmıştır. Rize 19. yüzyılda önemli bir kaza merkezidir. Berlin Antlaşması ile (1878) Lazistan sancağının merkezi olan Batum Rusya’ya bırakılınca Rize Trabzon Vilayetine bağlı sancağın merkezi olmuştur.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Rize'nin tarihi öncesi hakkında bilgilerimiz sınırlıdır. Yöreye hakim olan orman dokusu nedeniyle, Rize'nin tarih çağları ile ilgili bilgilere ışık tutacak arkeolojik bulgular da bu güne kadar ortaya çıkarılamamıştır. Rize'nin tarihi ancak komşu illerin ve bölgelerin tarihleri ile bağlantılı olarak ele alınabilmiştir. Rize ilinin adı ile ilgili olarak değişik görüşler ileri sürülmüştür; Yunanca pirinç anlamına gelen Rhisos, Rumca'da "RIZA" olarak dağ eteği anlamında kullanılmıştır. Osmanlıca'da ise "RİZE" ufak kırıntı, döküntü anlamındadır. Ayrıca Erzincan'ın Sakalar dönemindeki "Eriza" olan adının başındaki "e" sesinin düşmesi ile adaş olarak Rize için de kullanıldığı ifade edilmektedir.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeryüzü şekilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Karadeniz kıyı sıradağları yayının kuzey yamacında yer alan Rize toprakları genel ifade ile dağlık ve engebelidir.

Dağlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Akarsular[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğudan Batıya:

Jeolojik özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Karadeniz dağlık sistemine dahil olan Rize arazisi esas itibarıyla Paleozoik zaman (I. zaman) bir temel üzerinde ve Kretase'de (III. zaman ara devresi) başlayan büyük orojenezle (Dağ oluşumu) yüzeye çıkmış Granodiorit ve kertase flişlerinden ibaret olmakla birlikte yer yer Neojen depolarına da rastlanır.

Bütün kıyı kesimi yüzeyde üst Kretase serisi volkanik örtü ve tüflerin fazlalığı ile dikkati çeker. Kıyıya yakın yamaçlarda ise Kretase sedimanları yaygın olmakla beraber, bu sedimanların üzeri yer yer Eosen fliş serileri tarafından örtülmüştür.

Yüksek dağlık sahada ise daha çok magmatik elemanlar hakim durumdadır. Granit, andezit ve bazalt kütleleri yüksekliği 3000 m’yi aşan hemen her yerde hakim durumdadır.

Yörede alüvyonlara, büyük akarsu vadilerinin denizden itibaren en çok 10 km’ye kadar olan kesimlerinde rastlanır.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Rize’de yazları serin ve ılıman (bazen sıcak), kışları soğuk ve her mevsimi yağışlı bir iklim görülür. Elli yıl boyunca yapılan rasat sonuçlarına göre Rize’nin yıllık sıcaklık ortalaması 14 °C'yi biraz geçer. Bu süre içinde kaydedilen en düşük sıcaklık -7 °C derece olup, en yüksek sıcaklık ise 38 C° derecedir. En soğuk ay olan Ocak ayının sıcaklık ortalaması 6,7 C° derece, en sıcak ay olan Temmuz ayının sıcaklık ortalaması ise 22,2 C° derecedir. Ocak en az -5,6 C° derece, Temmuz en fazla 32,5 °C derece olduğu Rize’de yıllık sıcaklık salınımı 25,8 °C derecedir.Bu haliyle Rize, denizsel iklimlerin karakteristik özelliğini taşır.

Rize’de aylık ortalama sıcaklık eğrisi bütün yıl 5 °C derecenin üzerinde seyretmekte olup, sadece 4 ayın sıcaklık ortalaması 10 °C derecenin altındadır ve Rize çok nemli bir şehirdir.

Yaylalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Rize'nin iç kesimlerinde, zengin orman dokusu civarında yer alan yaylalarda mevcut altyapıyı kullanarak yapılabilecek fazla yatırım gerektirmeyen bir turizm çeşididir. Bu aktivite için gerekli potansiyel tüm yaylalarımızda mevcut olup, halen Ayder, Anzer, Çat, Elevit, Handüzü gibi yaylalarımızda yapılmaktadır.

Rize’nin güneyindeki Kaçkar Dağları ile yüksek dağların eteklerinde birbiriyle bağlantılı birçok güzel yayla vardır. Bütün bu yaylalar yaz mevsiminde insanlarla dolup taşar. Olağanüstü güzellikteki bu yaylaların hemen hemen hepsinde de ot biçme şenlikleri yapılmaktadır. Bu şenliklere katılmak mümkün olduğu gibi yayla eteklerindeki yamaçlarda rehberlerle birlikte doğa yürüyüşü yapma imkânı da bulunmaktadır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Rize İli Nüfusu: 331,048'dir. Bu nüfusun %71,92'si şehirlerde yaşamaktadır (2016).[3] İlin yüzölçümü 3.835 km²'dir.[4] İlde km²'ye 86 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 576’dır.) İlde yıllık nüfus artış oranı %0,63 olmuştur.[3]

2016 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 12 İlçe, 18 belediye, bu belediyelerde 202 mahalle ve ayrıca 291 köy vardır.[3]

Rize il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1965[5] 281.099 46
  %23     63.554
217.545     %77  
1970[6] 315.700 46  %12Dark Green Arrow Up.svg
  %23     72.714
242.986     %77  
1975[7] 336.278 49  %7Dark Green Arrow Up.svg
  %25     82.708
253.570     %75  
1980[8] 361.258 48  %7Dark Green Arrow Up.svg
  %27     96.152
265.106     %73  
1985[9] 374.206 50  %4Dark Green Arrow Up.svg
  %30     111.368
262.838     %70  
1990[10] 348.776 51 -%7Red Arrow Down.svg
  %38     133.370
215.406     %62  
2000[11] 365.938 52  %5Dark Green Arrow Up.svg
  %56     205.245
160.693     %44  
2007[12] 316.252 57 -%14Red Arrow Down.svg
  %62     197.167
119.085     %38  
2008 319.410 57  %1Dark Green Arrow Up.svg
  %59     189.704
129.706     %41  
2009[13] 319.569 57  %0Dark Green Arrow Up.svg
  %61     195.569
124.000     %39  
2010[14] 319.637 57  %0Dark Green Arrow Up.svg
  %62     197.520
122.117     %38  
2011[15] 323.012 57  %1Dark Green Arrow Up.svg
  %63     202.636
120.376     %37  
2012[16] 324.152 56  %0Dark Green Arrow Up.svg
  %64     207.631
116.521     %36  
2013[17] 328.205 56  %1Dark Green Arrow Up.svg
  %62     204.194
124.011     %38  
2014[18] 329.779 56  %0Dark Green Arrow Up.svg
  %64     211.495
118.284     %36  
2015[19] 328.979 56 -%0Red Arrow Down.svg
  %66     215.596
113.383     %34  
Güncel Nüfus Değerleri Tablosu (2016):[3][değiştir | kaynağı değiştir]
İlçelerin Nüfusu ve Artış Oranları-Belediye, Mahalle, Köy Sayıları-Şehir ve Köy Nüfusları ve Oranları-Km2 ye Düşen Kişi Sayısı
İlçe Nüfus '16 Nüfus Artışı % Belediye S. Mah.Say. Şehir nüfus Köy Say. Köy Nüfus Şehirli % Alanı km²[4] Yoğunluk
Ardeşen 40.669 0,97 2 28 31.395 42 9.274 77,20 376 108
Çamlıhemşin 6.141 -1,00 1 10 1.574 24 4.567 25,63 897 7
Çayeli 42.022 0,25 3 35 29.446 54 12.576 70,07 442 95
Derepazarı 7.765 -4,18 1 7 4.894 11 2.871 63,03 28 277
Fındıklı 15.972 -1,18 1 8 10.572 22 5.400 66,19 383 42
Güneysu 13.956 1,17 1 7 5.659 22 8.297 40,55 159 88
Hemşin 2.163 -8,54 1 4 1.362 8 801 62,97 134 16
İkizdere 5.596 -2,01 1 7 1.782 29 3.814 31,84 855 7
İyidere 8.657 3,39 1 8 5.369 7 3.288 62,02 28 309
Kalkandere 11.907 -1,41 1 12 6.215 22 5.692 52,20 107 111
Pazar 30.461 -0,24 1 10 16.335 50 14.126 53,63 173 176
Rize Merkez 145.739 1,59 4 66 123.490 60 22.249 84,73 253 576
Rize 331.048 0,63 18 202 238.093 291 92.955 71,92 3.835 86

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'nin her tarafından Rize’ye karayolu bağlantısı vardır. Doğu Karadeniz sahil şeridi üzerinde yer alan Rize’de ulaşım karayolu ile sağlanmaktadır. Liman bağlantısı tamamiyle endüstriyel amaçlar için kullanılır. Turistik amaçlı geziler dışında denizyolu ile sivil taşıma yapılmamaktadır. Demiryolu ağı ve hava limanı şehirde mevcut değildir. Hava yolu ile ulaşım, Rize’ye en yakın il olan Trabzon havalimanından sağlanmaktadır. Sivil havayolu sektöründe yaşanan gelişmeler neticesinde kentin göç vermiş olduğu büyük şehirlerle olan ulaşım bağlantısı karayolu ulaşımından çok havayolu ulaşımına kaymıştır.

Batıda 76 km ile Trabzon'a, güneyde İkizdere ilçesi üzerinden 251 km ile Erzurum'a, doğuda ise 159 km. ile Artvin'e ve 109 km. ile de Sarp Sınır Kapısı’na kara yolu ile bağlantılıdır. Kış mevsiminde Erzurum bağlantısı hariç yıl boyu ülkenin her tarafına kolayca ulaşım olanağı mevcuttur.

Doğu Karadeniz limanları içerisinde gelişmeye en müsait topoğrafik konumda olan liman, Rize limanıdır. Liman, konumu itibarı ile karayolu hatlarına bağlı olup; Trabzon, Hopa, Rusya limanları ve İkizdere-Erzurum üzerinden İran bağlantısı ile Karadeniz Bölgesinin en kestirme transit yol merkezidir.

Konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Konum Bilgileri Tablosu[değiştir | kaynağı değiştir]

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[20] Alanı km²[4] Rakım mt. Merkeze km[21] Ulaşan Yollar[21]
Ardeşen 1953 376 5 47 E70/ -24, 53-23
Çamlıhemşin 1960 897 311 65 -24 (Ardeşen)=>53-05, 53-04
Çayeli 1944 442 10 19 E70/ -23, 53-52
Derepazarı 1990 28 8 9 E70/ -23, 53-12, 53-06, 53-11
Fındıklı 1948 383 11 63 E70/ -24, 53-17
Güneysu 1987 159 169 15 -23=>53-01, 53-02
Hemşin 1990 134 315 49 -23 (Pazar)=>53-04
İkizdere 1945 855 556 50 D-925-01
İyidere 1990 28 7 15 E70/ -23, 53-54
Kalkandere 1959 107 167 21 D-925-01=>53-50,53-51, -23 (Rize)=>53-50
Pazar Cumh.önce 173 34 38 E70/ -23, 14-26, 53-04
Rize Merkez   253 11   E70/ -23, 53-53, 53-56, 53-50, 53-55, 53-31
Rize 1935 3.835      

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye Liglerindeki Kulüpleri:[22][değiştir | kaynağı değiştir]

Rize İli'nin Türkiye Liglerindeki (Takım Sporları) Kulüpleri (2016-2017)
İlçe İlçesi Takımın Adı Branş Ligi Sezon Sonu
RİZE Merkez ÇAYKUR RİZESPOR A.Ş Futbol Süper Lig 1.Lige düştü
RİZE Pazar PAZARSPOR Futbol 3.Lig Grup 14.sü
RİZE Çayeli ÇAYELİ SPOR  Futbol BAL Bal'da direkt kaldı
RİZE Kalkandere KALKANDERE SPOR  Futbol BAL Yerel Lige düştü
RİZE Merkez RİZE YEŞİL ÇAY SPOR Futbol Kadın 3.Lig Grup 7.si
RİZE Ardeşan ARDEŞENSPOR Futbol Kadın 3.Lig Grup 13.sü
RİZE Fındıklı FINDIKLI SPOR Voleybol E. 2.Lig 1.Lig'e çıktı
RİZE Pazar PAZAR KAÇKAR SAĞLIK KOLEJİ Voleybol K. 2.Lig Son 16'ya kaldı
RİZE Merkez ÇAYKUR RİZE SPOR Voleybol K. 2.Lig Grup 8.
RİZE Çayeli  RİZE ÇAYELİ SPOR Voleybol E. Bölgesel Lig
RİZE Çayeli  RİZE ÇAYELİ SPOR Voleybol K. Bölgesel Lig
RİZE Ardeşen ARDEŞEN GENÇLİK VE SPOR KULÜBÜ Hentbol K. Kadınlar Süper Lig Lig 3.sü
RİZE Pazar PAZARSPOR KULÜBÜ Hentbol K. Kadınlar 1.Lig Lig 6.sı
RİZE Güneysu GÜNEYSUSPOR Hentbol E. Erkekler 2.Lig Lig 5.si
RİZE Merkez RİZE GENÇLİK SPOR KLB. Hentbol E. Erkekler 2.Lig Lig 7.si
Rize Merkez Çaykur Spor Futsal Futsal Ligi

Avrupa Kupalarındaki Kulüpleri:[23][değiştir | kaynağı değiştir]

Rize İli'nin Avrupa Kupalarındaki Kulüpleri (2016-2017)
Branş Kulüp Kupa Başladığı Tur Bitirdiği Tur Sonuç G B M Puan
Hentbol Ardeşen Spor Challenge Cup Kadınlar  Son 32 turu Son 16 Avrupa 9.su 2   2 4

İlin milletvekilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Fotoğraflar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Ntv.com.tr, Valiler Kararnamesi Yayımlandı, Erişim:01 Haziran 2016
  2. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFDPt9sh. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  3. ^ a b c d TÜİK 31 Ocak 2017 Verileri
  4. ^ a b c Milli Savunma Bakanlığı-Harita Genel Komutanlığı
  5. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtmI1juC. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btnuph1e. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btqm1TUE. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuvO7oO. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btx0UZqw. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtygVOBL. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu0r3ABe. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu2D1RIN. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEDz8ic. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuFsABW9. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuH96tkf. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxtef0H. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  17. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPVE9qnB. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  18. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFDPt9sh. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  19. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
  20. ^  İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  21. ^ a b Karayolları Genel Müdürlüğü
  22. ^ TFF, TBF, TVF, THF
  23. ^ EHF

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]