Hakkâri (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Koordinatlar: 37°27′58″K 44°03′52″D / 37.46611°K 44.06444°D / 37.46611; 44.06444

Hakkâri
—  İl  —
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Doğu Anadolu
Yönetim
 - Vali Cüneyt Orhan Toprak[1]
Yüzölçümü
 - Toplam 9,521 km2 (3,7 mi2)
Nüfus (2015)
 - Toplam 276.287
 - Kır 125.508
 - Şehir 150.779
Zaman dilimi UDAZD (+3)
İl alan kodu 438
İl plaka kodu 30
İnternet sitesi: hakkari.gov.tr


Hakkâri, Türkiye'nin doğusunda yer alan il ve en kalabalık altmış ikinci şehri. 2014 sonu itibarıyla 276.287 kişilik nüfusa sahiptir. Nüfusun 148.538'i erkek, 127.749'u kadındır.[2] Tamamı Doğu Anadolu Bölgesi'nin doğusunda yer alır. Yüzölçümü bakımından Türkiye'nin kırk yedinci büyük ilidir. Güneyinde Irak, batısında Şırnak, kuzeyinde Van, doğusunda ise İran vardır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Sırasıyla Hurri ve Urartu Krallıkları'nın parçası olan Hakkâri, Pers İmparatorluğu'nun egemenliğinden sonra Arap egemenliğine geçmiştir. Daha sonra Selçukluların kontrolüne giren kent, 1536 yılında Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katılmıştır.

Coğrafi konumu sayesinde pek çok millete ev sahipliği yapan Hakkâri, 1662 tarihinde Katolik mezhebini benimsemeyen Asuriler Diyarbakır metropoliti XIII. Mar Şimun Denha önderliğinde yeniden örgütlenerek Hakkâri'nin Kodşanis/Koçanis (halen Konak) köyünü patriklik merkezi olarak benimsemişlerdir. Nasturi patrikleri 1918 yılına kadar bu köyde ikamet etmişlerdir. 19. yüzyıl ortalarına dek Hakkâri nüfusunun yaklaşık yarısını oluşturan Nasturiler, 1843 ve 1846'da Cizre Emiri Bedirhan Bey ile Hakkâri Emiri Nurullah Bey'in düzenlediği iki saldırıda önemli ölçüde zayiat vermişlerdir. 1915-18 döneminde aşiretlerle ile çatışan Hakkâri Nasturileri önce İran'da Urmiye yöresine ve daha sonra İngiliz yönetimine giren Irak'a iltica etmişler, 1924'te topluca geri dönmeye teşebbüs etmişlerse de 12-28 Eylül 1924 tarihleri arasında yürütülen Şemdinli Harekâtı ile tenkil edilerek geri püskürtülmüşlerdir.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğusunda İran ve güneyinde Irak ile komşu olan Hakkâri'nin batısında Şırnak, kuzeyinde ise Van ili vardır. En yüksek noktası 4150 metreye ulaşan Cilo Dağı, Hakkâri sınırları içerisindedir.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Geçim kaynaklarının başında sınır ticareti ve hayvancılık gelir. Sınır ticareti Irak Savaşı, hayvancılık ise silahlı çatışmalar nedeniyle sekteye uğramıştır. Bu nedenle işsizlik çok yüksek düzeydedir.[kaynak belirtilmeli]

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

Hakkâri milletvekilleri
(1 Kasım 2015 seçimleri)
HDP
Selma Irmak
Abdullah Zeydan
Nihat Akdoğan

Türkiye'de cumhuriyetin ilanından sonra Hakkâri ili mecliste 1927 yılına kadar 1, 1927-1934 arası 2, 1939-1983 yılları arası 1, 1983-1999 yılları arasında 2 milletvekili ile temsil edildi. 1999 yılında yapılan kanun değişikliğiyle Hakkâri ilini temsil edecek milletvekili sayısı üçe çıkartıldı.

Hakkâri ili, 1933 ilçeye dönüştürüldü ve Van iline bağlandı. 1936'da yeniden il olmasına karşın, 1939 seçimlerine kadar Van iline bağlı olarak temsil edildi.

TBMM'de Hakkâri ili[değiştir | kaynağı değiştir]

1999'dan bu yana 3 milletvekilyle temsil edilen Hakkâri'de, Halkların Demokratik Partisi 1 Kasım milletvekili seçimlerinde geçerli oylarının %82'sini alarak 3 milletvekili çıkarmaya hak kazandı.[3]

İdari bölünüş[değiştir | kaynağı değiştir]

Hakkari (tr).svg

Hâkkari iline bağlı 4 ilçe bulunmaktadır. Bu ilçelerin her biri kendi idari sınırları içindeki alandan sorumludur. 2014 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre ildeki ilçeler Barış ve Demokrasi Partisi tarafından eşbaşkanlık sistemiyle yönetilmektedir.

Hakkari'nin ilçelerinden sadece Yüksekova'nın diğer 3 ilçeyle sınırı bulunmaktadır.

Hakkâri'nin 4 ilçesine bağlı 5 belde ve 124 köy bulunmaktadır.

Şehir Belediye Başkanı[4] Parti Şehir Belediye Başkanı[4] Parti
Çukurca Servet Tunç
Hilal Duman
BDP Hakkâri Dilek Hatipoğlu
Nurullah Çiftçi
BDP
Şemdinli Seferi Yılmaz
Nahide Yıldız
BDP Yüksekova Ruken Yetişkin
Tacettin Safalı
BDP

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Hakkâri il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1965[5] 83.937 67
  %17     14.132
69.805     %83  
1970[6] 102.312 67  %22Dark Green Arrow Up.svg
  %20     20.794
81.518     %80  
1975[7] 126.036 72  %23Dark Green Arrow Up.svg
  %24     30.332
95.704     %76  
1980[8] 155.463 71  %23Dark Green Arrow Up.svg
  %28     44.118
111.345     %72  
1985[9] 182.645 70  %17Dark Green Arrow Up.svg
  %30     55.563
127.082     %70  
1990[10] 172.479 70 -%6Red Arrow Down.svg
  %41     71.099
101.380     %59  
2000[11] 236.581 69  %37Dark Green Arrow Up.svg
  %59     139.455
97.126     %41  
2007[12] 246.469 65  %4Dark Green Arrow Up.svg
  %55     136.124
110.345     %45  
2008[13] 258.590 63  %5Dark Green Arrow Up.svg
  %55     143.225
115.365     %45  
2009[14] 256.761 63 -%1Red Arrow Down.svg
  %55     141.632
115.129     %45  
2010[15] 251.302 65 -%2Red Arrow Down.svg
  %54     136.050
115.252     %46  
2011[16] 272.165 63  %8Dark Green Arrow Up.svg
  %57     153.860
118.305     %43  
2012[17] 279.982 62  %3Dark Green Arrow Up.svg
  %56     156.109
123.873     %44  
2013[18] 273.041 63 -%2Red Arrow Down.svg
  %55     149.217
123.824     %45  
2014[19] 276.287 62  %1Dark Green Arrow Up.svg
  %55     150.779
125.508     %45  
2015[20] 278.775 62  %1Dark Green Arrow Up.svg
  %55     152.790
125.985     %45  

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Ntv.com.tr, Valiler Kararnamesi Yayımlandı, Erişim:01 Haziran 2016
  2. ^ http://rapory.tuik.gov.tr/31-12-2015-14:44:59-404108294304841111672234591.html
  3. ^ http://secim.ntv.com.tr/
  4. ^ a b http://secim.haberler.com/2014/hakkari-secim-sonuclari/
  5. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BspkNW9l. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtnI3W0a. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtpqwEDC. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuaV3ij. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtwcRsXF. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtyGqSel. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu0LsEIM. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1vEWby. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3kEGCQ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCxiU7m. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuFXHzF6. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGreJUu. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxZiIzA. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  18. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUscnAl. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  19. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFCxJlcl. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  20. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]