İnsani Gelişme Endeksi'ne göre ülkeler listesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
World map
0,050'lik artışlarla İnsani Gelişme Endeksi puanlarına göre dünya ülkeleri veya bölgeleri haritası (2022'de yayınlanan 2021 verilerine göre)
  ≥ 0.900
  0.850–0.899
  0.800–0.849
  0.750–0.799
  0.700–0.749
  0.650–0.699
  0.600–0.649
  0.550–0.599
  0.500–0.549
  0.450–0.499
  0.400–0.449
  ≤ 0.399
  Veri yok
World map
İnsani Gelişme Endeksi kategorilerini temsil eden dünya haritasının alternatif bir versiyonu (2022'de yayınlanan 2021 verilerine dayalıdır)
  Çok yüksek
  Yüksek
  Orta
  Düşük
  Veri yok
World map
İnsani Gelişme Endeksi kategorilerini temsil eden dünya haritası (2021 verilerine dayalı, 2022'de yayınlandı)
  0.800–1.000 (çok yüksek)
  0.700–0.799 (yüksek)
  0.555–0.699 (orta)
  0.350–0.554 (düşük)
  Veri yok

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), yıllık İnsani Gelişme Raporunda 191 ülkenin İnsani Gelişme Endeksini (İGE) derliyor. Endeks, belirli bir ülkedeki sağlık, eğitim ve geliri, ülkeler arasında ve zaman içinde karşılaştırılabilir bir insani gelişme ölçüsü sağlamak için dikkate alır.[1][2]

İGE, insani gelişmenin en yaygın kullanılan göstergesidir ve insanların kavrama bakış açısını değiştirmiştir.[3][4] Ancak, endeksin çeşitli yönleri eleştirildi. Bazı bilim adamları, faktörlerin nasıl tartıldığını, özellikle de ek bir yaşam beklentisi yılının ülkeler arasında nasıl farklı şekilde değerlendirildiğini;[5][6] ve dağılım ve cinsiyet eşitsizliği seviyeleri gibi faktörlerin ihmal edildiğini belirterek, dikkate aldığı sınırlı faktörleri eleştirdiler.[7][8] İlkine yanıt olarak, UNDP 2010 raporunda eşitsizliğe göre ayarlanmış İnsani Gelişme Endeksi'ni (EUİGE) ve ikincisine yanıt olarak 1995 raporunda Toplumsal Cinsiyet Gelişim Endeksi'ni (GDI) tanıttı. Diğerleri, ülke başına tek bir numara kullanmanın aşırı basitleştirilmesini eleştirdiler.[9][10] Ülkeler arasındaki gelişimsel farklılıkları yansıtmak için, 1.600'den fazla bölgeye ait verileri içeren yerel bir İGE (SHDI), 2018 yılında Hollanda'daki Radboud Üniversitesi'ndeki Küresel Veri Laboratuvarı tarafından tanıtıldı.[11] 2020'de UNDP, daha yüksek ekolojik ayak izine sahip ülkelerin puanlarını azaltan, gezegensel baskılara göre ayarlanmış İnsani Gelişme Endeksi (PHDI) adlı başka bir endeksi tanıttı.[12]

Boyutlar ve göstergeler[değiştir | kaynağı değiştir]

World map
2022'de yayınlanan 2010'dan 2021'e kadar ortalama yıllık İGE büyümesi
  ≥ %1,4
  %1,2–%1,4
  1%–%1,2
  %0,%8,1
  %0,6–%0,8
  %0,4–%0,6
  %0,2–%0,4
  0%–%0,2
  −%0,%5,0
  −1%–−%0,5
  < −1%
  Veri yok

İGE ilk olarak 1990 yılında, gayri safi yurtiçi hasıla gibi tamamen ekonomik ölçütlerden daha kapsamlı bir insani gelişme ölçüsü olma hedefiyle yayınlandı. Endeks, insani gelişmenin üç boyutunu içeriyor: uzun ve sağlıklı bir yaşam, bilgi ve insana yakışır yaşam standartları. Ülkelerin her boyutta nasıl performans gösterdiğini ölçmek için çeşitli göstergeler kullanılır. 2022 raporunda kullanılan göstergeler, doğumda beklenen yaşam süresi; çocuklar için beklenen eğitim süresi; yetişkinler için ortalama eğitim süresi; ve kişi başına düşen gayri safi milli gelir. Göstergeler, her biri 0 ile 1 arasında bir değere sahip bir sağlık endeksi, bir eğitim endeksi ve bir gelir endeksi oluşturmak için kullanılır. Üç endeksin geometrik ortalaması, yani endekslerin çarpımının küp köküdür. insani gelişim indeksi. 0,800'ün üzerindeki değerler çok yüksek, 0,700 ile 0,799 arası yüksek, 0,550 ile 0,699 arası orta ve 0,550'nin altındaki değerler düşük olarak sınıflandırılır.[13][14][15]

İGE'yi hesaplamak için kullanılan veriler çoğunlukla Birleşmiş Milletler kurumlarından ve Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal İşler Departmanı, Dünya Bankası, Uluslararası Para Fonu ve Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) gibi uluslararası kurumlardan gelmektedir. Nadiren göstergelerden biri eksik olduğunda ülkeler arası regresyon modelleri kullanılır. Geliştirilmiş veriler ve metodoloji güncellemeleri nedeniyle, İGE değerleri insani gelişme raporları arasında karşılaştırılamaz; bunun yerine her rapor, önceki bazı yıllar için İGE'yi yeniden hesaplar.[16][17]

İGE Boyutları ve Göstergeleri[18]
Boyutlar Göstergeler Boyut indeksi İGE
Uzun ve sağlıklı yaşam Doğuşta beklenen yaşam süresi Yaşam beklentisi endeksi İnsani gelişim indeksi
Bilgi Beklenen eğitim yılı

Ortalama eğitim yılı

Eğitim indeksi
Makul bir yaşam standardı Kişi başına düşen GSMH (SAGP $) GNI indeksi

Uluslar[değiştir | kaynağı değiştir]

İnsani Gelişme Raporu, 193 Birleşmiş Milletler üye devletinin yanı sıra Filistin Devleti ve Hong Kong ÖİB'yi içermektedir. Ancak, İnsani Gelişme Endeksi dört BM üye ülkesi için hesaplanmamıştır: DPR Kore (Kuzey Kore), Monako, Nauru ve Somali. Endeksin bazı bileşenleri bu ülkeler için hesaplanabilir. Cook Adaları, Holy See (Vatikan Şehri) ve Niue, Birleşmiş Milletler Sisteminde rapora dahil edilmeyen yegane taraf devletlerdir.[19] Toplamda, İGE 191 ülke için mevcuttur.[20]

Global Data Lab ayrıca Somali'nin İGE'si hakkında veri sağlıyor ve bunu 0,361 (2019) olarak dünyanın en düşük seviyesi olarak gösteriyor, ancak Suriye için veri mevcut değil.[21]

2021'de 1'den 66'ya kadar olan ülkeler "çok yüksek" İGE, 67 ile 115 arasındakiler "yüksek" İGE, 116 ile 159 arasındakiler "orta" İGE ve 160 ile 191 arasındakiler "düşük" İGE olarak belirlendi.[22][23]

Sıralama Ulus İGE
2021 verileri (2022 raporu) 2015'ten bu yana değişiklik 2021 verileri (2022 raporu) Ortalama yıllık büyüme (2010–2021)
1 Sabit   İsviçre 0.962 artış 0.19%
2 Sabit  Norveç 0.961 artış 0.19%
3 Sabit  İzlanda 0.959 artış 0.56%
4 artış (3)  Hong Kong 0.952 artış 0.44%
5 artış (3)  Avustralya 0.951 artış 0.27%
6 Sabit  Danimarka 0.948 artış 0.34%
7 azalış (2)  İsveç 0.947 artış 0.36%
8 artış (6)  İrlanda 0.945 artış 0.40%
9 azalış (5)  Almanya 0.942 artış 0.16%
10 azalış (1)  Hollanda 0.941 artış 0.24%
11 Sabit  Finlandiya 0.940 artış 0.29%
12 azalış (1)  Singapur 0.939 artış 0.29%
13 artış (2)  Belçika 0.937 artış 0.25%
azalış (3)  Yeni Zelanda artış 0.15%
15 azalış (2)  Kanada 0.936 artış 0.25%
16 azalış (1)  Lihtenştayn 0.935 artış 0.22%
17 artış (3)  Lüksemburg 0.930 artış 0.18%
18 azalış (3)  Birleşik Krallık 0.929 artış 0.17%
19 Sabit  Japonya 0.925 artış 0.27%
artış (3)  Güney Kore artış 0.35%
21 azalış (3)  ABD 0.921 artış 0.10%
22 Sabit  İsrail 0.919 artış 0.25%
23 artış (4)  Malta 0.918 artış 0.58%
artış (1)  Slovenya artış 0.28%
25 azalış (4)  Avusturya 0.916 artış 0.14%
26 artış (9)  Birleşik Arap Emirlikleri 0.911 artış 0.80%
27 Sabit  İspanya 0.905 artış 0.38%
28 azalış (3)  Fransa 0.903 artış 0.27%
29 artış (3)  Kıbrıs Cumhuriyeti 0.896 artış 0.41%
30 azalış (1)  İtalya 0.895 artış 0.13%
31 azalış (2)  Estonya 0.890 artış 0.30%
32 azalış (6)  Çek Cumhuriyeti 0.889 artış 0.20%
33 azalış (2)  Yunanistan 0.887 artış 0.19%
34 azalış (1)  Polonya 0.876 artış 0.37%
35 artış (3)  Bahreyn 0.875 artış 0.73%
artış (1)  Litvanya artış 0.35%
artış (2)  Suudi Arabistan artış 0.64%
38 artış (2)  Portekiz 0.866 artış 0.40%
39 artış (1)  Letonya 0.863 artış 0.42%
40 azalış (6)  Andorra 0.858 artış 0.11%
artış (5)  Hırvatistan artış 0.40%
42 artış (1)  Şili 0.855 artış 0.46%
artış (1)  Katar artış 0.23%
44 NA[a]  San Marino 0.853 NA
45 azalış (5)  Slovakya 0.848 artış 0.09%
46 artış (1)  Macaristan 0.846 artış 0.20%
47 azalış (4)  Arjantin 0.842 artış 0.09%
48 artış (6)  Türkiye 0.838 artış 1.03%
49 artış (3)  Karadağ 0.832 artış 0.27%
50 azalış (1)  Kuveyt 0.831 artış 0.20%
51 azalış (3)  Brunei 0.829 artış 0.01%
52 azalış (2)  Rusya 0.822 artış 0.29%
53 azalış (4)  Romanya 0.821 artış 0.16%
54 azalış (3)  Umman 0.816 artış 0.32%
55 azalış (2)  Bahamalar 0.812 artış 0.00%
56 artış (4)  Kazakistan 0.811 artış 0.51%
57 azalış (2)  Trinidad ve Tobago 0.810 artış 0.23%
58 artış (4)  Kosta Rika 0.809 artış 0.43%
Sabit  Uruguay artış 0.25%
60 azalış (3)  Belarus 0.808 artış 0.21%
61 Sabit  Panama 0.805 artış 0.37%
62 artış (1)  Malezya 0.803 artış 0.39%
63 artış (7)  Gürcistan 0.802 artış 0.50%
artış (2)  Mauritius artış 0.55%
artış (4)  Sırbistan artış 0.41%
66 artış (6)  Tayland 0.800 artış 0.75%
67 azalış (2)  Arnavutluk 0.796 artış 0.49%
68 azalış (9)  Bulgaristan 0.795 artış 0.06%
artış (2)  Grenada artış 0.15%
70 azalış (2)  Barbados 0.790 artış 0.02%
71 azalış (3)  Antigua ve Barbuda 0.788 azalış 0.02%
72 azalış (8)  Seyşeller 0.785 artış 0.10%
73 artış (9)  Sri Lanka 0.782 artış 0.54%
74 artış (10)  Bosna-Hersek 0.780 artış 0.67%
75 artış (2)  Saint Kitts ve Nevis 0.777 artış 0.21%
76 azalış (2)  İran 0.774 artış 0.35%
77 azalış (2)  Ukrayna 0.773 artış 0.11%
78 artış (5)  Kuzey Makedonya 0.770 artış 0.39%
79 artış (19)  Çin 0.768 artış 0.97%
80 artış (16)  Dominik Cumhuriyeti 0.767 artış 0.73%
artış (9)  Moldova artış 0.45%
azalış (7)  Palau azalış 0.07%
83 azalış (7)  Küba 0.764 azalış 0.19%
84 artış (1)  Peru 0.762 artış 0.45%
85 azalış (5)  Ermenistan 0.759 artış 0.16%
86 azalış (8)  Meksika 0.758 artış 0.15%
87 artış (1)  Brezilya 0.754 artış 0.38%
88 azalış (1)  Kolombiya 0.752 artış 0.32%
89 azalış (4)  Saint Vincent ve Grenadinler 0.751 artış 0.21%
90 artış (6)  Maldivler 0.747 artış 0.75%
91 artış (2)  Cezayir 0.745 artış 0.30%
azalış (1)  Azerbaycan artış 0.22%
artış (10)  Tonga artış 0.40%
artış (2)  Türkmenistan artış 0.43%
95 azalış (14)  Ekvador 0.740 artış 0.05%
96 artış (4)  Moğolistan 0.739 artış 0.48%
97 artış (13)  Mısır 0.731 artış 0.73%
artış (1)  Tunus artış 0.14%
99 artış (3)  Fiji 0.730 artış 0.20%
azalış (7)  Surinam artış 0.09%
101 artış (11)  Özbekistan 0.727 artış 0.70%
102 artış (11)  Dominika 0.720 artış 0.11%
artış (2)  Ürdün azalış 0.06%
104 artış (10)  Libya 0.718 azalış 0.26%
105 azalış (2)  Paraguay 0.717 artış 0.42%
106 artış (2)  Filistin 0.715 artış 0.36%
azalış (11)  Saint Lucia azalış 0.16%
108 artış (12)  Guyana 0.714 artış 0.77%
109 azalış (4)  Güney Afrika 0.713 artış 0.50%
110 azalış (3)  Jamaika 0.709 artış 0.06%
111 azalış (6)  Samoa 0.707 azalış 0.08%
112 artış (2)  Gabon 0.706 artış 0.56%
azalış (21)  Lübnan azalış 0.79%
114 artış (3)  Endonezya 0.705 artış 0.55%
115 artış (5)  Vietnam 0.703 artış 0.53%
116 Sabit  Filipinler 0.699 artış 0.33%
117 azalış (6)  Botsvana 0.693 artış 0.44%
118 Sabit  Bolivya 0.692 artış 0.40%
Sabit  Kırgızistan artış 0.38%
120 azalış (41)  Venezuela 0.691 azalış 0.80%
121 artış (1)  Irak 0.686 artış 0.63%
122 artış (3)  Tacikistan 0.685 artış 0.68%
123 azalış (14)  Belize 0.683 azalış 0.31%
artış (3)  Fas artış 1.14%
125 azalış (2)  El Salvador 0.675 artış 0.22%
126 artış (1)  Nikaragua 0.667 artış 0.76%
127 artış (6)  Bhutan 0.666 artış 1.25%
128 azalış (4)  Yeşil Burun Adaları 0.662 artış 0.25%
129 artış (11)  Bangladeş 0.661 artış 1.64%
130 azalış (2)  Tuvalu 0.641 artış 0.36%
131 azalış (1)  Marshall Adaları 0.639 NA
132 azalış (1)  Hindistan 0.633 artış 0.88%
133 artış (5)  Gana 0.632 artış 0.88%
134 Sabit  Mikronezya Federal Devletleri 0.628 artış 0.04%
135 azalış (6)  Guatemala 0.627 artış 0.33%
136 azalış (1)  Kiribati 0.624 artış 0.53%
137 Sabit  Honduras 0.621 artış 0.36%
138 artış (4)  São Tomé ve Príncipe 0.618 artış 1.00%
139 azalış (7)  Namibya 0.615 artış 0.46%
140 artış (1)  Laos 0.607 artış 0.88%
azalış (4)  Doğu Timor azalış 0.18%
artış (3)  Vanuatu artış 0.24%
143 artış (4)    Nepal 0.602 artış 0.94%
144 artış (4)  Esvatini 0.597 artış 1.57%
145 azalış (6)  Ekvator Ginesi 0.596 artış 0.26%
146 artış (3)  Kamboçya 0.593 artış 0.85%
azalış (1)  Zimbabve artış 1.34%
148 azalış (3)  Angola 0.586 artış 1.27%
149 artış (1)  Myanmar 0.585 artış 1.26%
150 artış (5)  Suriye 0.577 azalış 1.21%
151 artış (2)  Kamerun 0.576 artış 1.06%
152 Sabit  Kenya 0.575 artış 0.49%
153 azalış (9)  Kongo Cumhuriyeti 0.571 artış 0.16%
154 azalış (4)  Zambiya 0.565 artış 0.60%
155 azalış (1)  Solomon Adaları 0.564 artış 0.23%
156 Sabit  Komorlar 0.558 artış 0.64%
artış (2)  Papua Yeni Gine artış 1.02%
158 azalış (2)  Moritanya 0.556 artış 0.79%
159 artış (8)  Fildişi Sahili 0.550 artış 1.38%
160 artış (2)  Tanzanya 0.549 artış 0.98%
161 azalış (2)  Pakistan 0.544 artış 0.68%
162 artış (4)  Togo 0.539 artış 1.12%
163 azalış (3)  Haiti 0.535 artış 1.94%
artış (1)  Nijerya artış 0.95%
165 Sabit  Ruanda 0.534 artış 0.80%
166 azalış (6)  Benin 0.525 artış 0.59%
azalış (3)  Uganda artış 0.41%
168 artış (3)  Lesotho 0.514 artış 0.88%
169 artış (4)  Malavi 0.512 artış 1.06%
170 azalış (1)  Senegal 0.511 artış 0.80%
171 artış (1)  Cibuti 0.509 artış 0.96%
172 azalış (4)  Sudan 0.508 artış 0.40%
173 azalış (3)  Madagaskar 0.501 artış 0.16%
174 artış (1)  Gambiya 0.500 artış 0.76%
175 artış (6)  Etiyopya 0.498 artış 1.74%
176 azalış (2)  Eritre 0.492 artış 0.55%
177 artış (2)  Gine-Bissau 0.483 artış 0.79%
178 Sabit  Liberya 0.481 artış 0.41%
179 artış (1)  Kongo DC 0.479 artış 1.01%
180 azalış (5)  Afganistan 0.478 artış 0.59%
181 artış (1)  Sierra Leone 0.477 artış 1.01%
182 artış (1)  Gine 0.465 artış 1.04%
183 azalış (6)  Yemen 0.455 azalış 1.03%
184 artış (2)  Burkina Faso 0.449 artış 1.72%
185 azalış (2)  Mozambik 0.446 artış 0.95%
186 artış (1)  Mali 0.428 artış 0.53%
187 azalış (2)  Burundi 0.426 artış 0.46%
188 artış (2)  Orta Afrika Cumhuriyeti 0.404 artış 0.75%
189 artış (2)  Nijer 0.400 artış 1.54%
190 azalış (1)  Çad 0.394 artış 0.77%
191 azalış (3)  Güney Sudan 0.385 azalış 1.00%

Bölgeler ve gruplar[değiştir | kaynağı değiştir]

İnsani Gelişme Raporu ayrıca çeşitli ülke grupları için İGE'yi rapor etmektedir.[24] Bunlar arasında UNDP bölgesel sınıflandırmalarına dayalı bölgesel gruplamalar, şu anda belirli bir İGE parantezine giren ülkeler de dahil olmak üzere İGE grupları, OECD üyeleri ve diğer çeşitli BM gruplamaları bulunmaktadır.[25] Toplu İGE değerleri, tek tek ülkeler için olduğu gibi hesaplanır ve girdi verileri, grupta mevcut verileri olan tüm ülkeler için ağırlıklı ortalamadır.[26]

Bölge veya grup 1990 2000 2010 2015 2018 2019 2020 2021
OECD 0.795 0.840 0.875 0.893 0.901 0.905 0.897 0.899
Çok yüksek insani gelişme 0.784 0.826 0.868 0.889 0.898 0.902 0.895 0.896
Europe and Central Asia 0.664 0.681 0.746 0.783 0.798 0.802 0.793 0.796
Latin America and the Caribbean 0.633 0.689 0.733 0.758 0.766 0.768 0.755 0.754
Yüksek insani gelişme 0.557 0.625 0.700 0.734 0.751 0.756 0.753 0.754
East Asia and the Pacific 0.507 0.592 0.684 0.722 0.741 0.748 0.748 0.749
Dünya 0.601 0.645 0.697 0.724 0.736 0.739 0.735 0.732
Gelişmekte Olan Küçük Ada Devletleri 0.601 0.649 0.693 0.723 0.734 0.738 0.732 0.730
Arab states 0.555 0.618 0.676 0.697 0.711 0.715 0.708 0.708
Developing countries 0.513 0.569 0.638 0.673 0.687 0.691 0.687 0.685
Orta insani gelişme 0.453 0.506 0.582 0.627 0.643 0.645 0.642 0.636
South Asia 0.442 0.500 0.576 0.623 0.640 0.641 0.638 0.632
Sub-Saharan Africa 0.407 0.430 0.503 0.534 0.547 0.552 0.549 0.547
Least developed countries 0.357 0.408 0.487 0.520 0.537 0.542 0.542 0.540
Düşük insani gelişme 0.356 0.399 0.477 0.506 0.518 0.522 0.519 0.518

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Human Development Index (HDI) | Human Development Reports". hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 28 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  2. ^ Human Development Report 2021-22: Uncertain Times, Unsettled Lives: Shaping our Future in a Transforming World (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 8 Eylül 2022. ss. 272-276. ISBN 978-9-211-26451-7. 8 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 8 Eylül 2022. 
  3. ^ Ivanova, I.; Arcelus, F. J.; Srinivasan, G. (February 1999). "An Assessment of the Measurement Properties of the Human Development Index". Social Indicators Research. 46 (2): 157-179. doi:10.1023/A:1006839208067. ISSN 0303-8300. JSTOR 27522364. 6 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Haziran 2021. 
  4. ^ Sanderson, Warren; Scherbov, Sergei; Simone, Ghislandi (8 Kasım 2018). "The best country to live in might not be Norway after all". Quartz (İngilizce). 23 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Haziran 2021. 
  5. ^ Sanderson, Warren; Scherbov, Sergei; Simone, Ghislandi (8 Kasım 2018). "The best country to live in might not be Norway after all". Quartz (İngilizce). 23 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Haziran 2021. 
  6. ^ Ravallion, Martin (1 Kasım 2012). "Troubling tradeoffs in the Human Development Index". Journal of Development Economics. 99 (2): 201-209. doi:10.1016/j.jdeveco.2012.01.003. ISSN 0304-3878. 12 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Haziran 2021. 
  7. ^ Hicks, Douglas A. (1 Ağustos 1997). "The inequality-adjusted human development index: A constructive proposal". World Development (İngilizce). 25 (8): 1283-1298. doi:10.1016/S0305-750X(97)00034-X. ISSN 0305-750X. 10 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2021. 
  8. ^ Sharma, Shalendra D. (1 Şubat 1997). "Making the Human Development Index (HDI) gender-sensitive". Gender & Development. 5 (1): 60-61. doi:10.1080/741922304. ISSN 1355-2074. PMID 12320744. 10 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2021. 
  9. ^ Human Development Report 2010 (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 2010. s. 87. ISBN 978-0-230-28445-6. 22 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 23 Şubat 2020. 
  10. ^ Human development report 1995 (PDF). Oxford University Press for the United Nations Development Programme. 1995. ss. 72-74. ISBN 0-19-510023-9. 21 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 10 Haziran 2021. 
  11. ^ Iñaki, Permanyer; Jeroen, Smits (31 Mayıs 2018). "The Subnational Human Development Index: Moving beyond country-level averages". United Nations Development Programme. 6 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  12. ^ Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 15 Aralık 2020. ss. 291-231. ISBN 978-9-211-26442-5. 15 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  13. ^ "Human Development Index (HDI) | Human Development Reports". hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 28 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  14. ^ Human Development Report 1990 (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 1 Mayıs 1990. ss. iii,iv,5, 9, 12. ISBN 0-1950-6481-X. 7 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  15. ^ "Human Development Report 2019 – Technical notes" (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. ss. 2-4. 6 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  16. ^ "Human Development Report 2019 – Technical notes" (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. ss. 2-4. 6 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  17. ^ "Human Development Report 2020: Reader's Guide". hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 16 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  18. ^ "Human Development Index (HDI)". UNDP. 10 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  19. ^ "A World Tour of the States not recognized by the UN". 6 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Aralık 2022. 
  20. ^ Human Development Report 2021-22: Uncertain Times, Unsettled Lives: Shaping our Future in a Transforming World (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 8 Eylül 2022. ss. 272-276. ISBN 978-9-211-26451-7. 8 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 8 Eylül 2022. 
  21. ^ "Subnational Human Development Index (SHDI) Area Database - Somalia". Global Data Lab. 15 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Eylül 2022. 
  22. ^ "Archived copy" (PDF). 15 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  23. ^ "Human Development Report 2019 – Technical notes" (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. ss. 2-4. 6 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 15 Aralık 2020. 
  24. ^ "Developing regions | Human Development Reports". hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 6 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2021. 
  25. ^ "Human Development Report 2020: Reader's Guide | Human Development Reports". hdr.undp.org. United Nations Development Programme. 16 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2021. 
  26. ^ "Human Development Report 2020 – Technical notes" (PDF). hdr.undp.org. United Nations Development Programme. s. 4. 6 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 30 Mart 2021. 

Notlar

  1. ^ HDI not available before 2018 in latest report