Aydın

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Aydın (il) sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara

Koordinatlar: 37°43′42″K 27°56′14″D / 37.72833°K 27.93722°D / 37.72833; 27.93722

Aydın
—  İl & Büyükşehir  —
Aydın'ın Türkiye'deki konumu
Aydın'ın Türkiye'deki konumu
Aydın haritası
Aydın haritası
Ülke Türkiye
Bölge Ege Bölgesi
İdari birimler 17 ilçe
Yönetim
 - Belediye Başkanı Özlem Çerçioğlu (CHP)
 - Vali Ömer Faruk Koçak[1]
Yüzölçümü
 - Toplam 8,116 km2 (3,1 mi2)
Nüfus (2016)
 - Toplam 1,068,269
 - Yoğunluk 132/km² (341,9/sq mi)
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAZD (+3)
Posta kodu 09xxx
Alan kodu (+90) 256
Plaka kodu 09
İnternet sitesi: T.C. Aydın Büyükşehir Belediyesi
T.C. Aydın Valiliği

Aydın, Türkiye'nin bir ili ve en kalabalık yirminci şehri. 2016 itibarıyla 1.068.260[2] nüfusa sahiptir.

İlin yüzölçümü 8.116 km²'dir[3]. İlde km²'ye 132 kişi düşmektedir. (Yoğunluğun en fazla olduğu ilçe:452 kişi ile Efeler'dir) Aydın Valiliği'nin denizden yüksekliği: 92 m.'dir.

2016 yılında TÜİK verilerine göre 17 İlçe ve belediye, bu belediyelerde toplam 670 mahalle bulunmaktadır

Ege Bölgesi'nde yer alan, turizm ve tarım açısından en gelişmiş illerdendir. Ege Denizi'ne kıyısı vardır. Didim ve Kuşadası Türkiye'nin iki önemli turizm merkeziyle turizm potansiyeli yüksek bir ildir. Plaka kodu 09'dur. Aydın, Türkiye'nin ilk demiryolu kurulan şehridir. Aydın'da çok sayıda tarihî eser bulunur. Türkiye'nin en uzun üçüncü tüneli, Türkiye Otoyolları üzerindeki en uzun ikinci tüneli burada bulunmaktadır. Nüfus bakımından Ege Bölgesi'nin İzmir ve Manisa'dan sonraki 3. büyük ilidir. İlde 17 ilçe bulunur.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Aydının eski isimleri Tralleis ve Güzelhisar olup 14. yüzyılda Anadolu Beylikleri döneminde kurulan Aydınoğulları beyliği döneminde ismi Aydın olarak değişmiştir. Herodot Aydın ili ile ilgili “Bizim yeryüzünde bildiğimiz en güzel gökyüzünün altı ve en güzel iklimin bulunduğu yer” demiştir. Evliya Çelebi ise “Dağlarından yağ, ovalarından bal akar.” demiştir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Aydın; çeşitli uygarlıklara ev sahipliği yapmış, Antik Çağda Afrodisias, Milet, Didyma, Nysa, Priene, Magnesia gibi önde gelen kentlerdir. Bugünkü Aydın, Tralleis Kenti ile birlikte MÖ 2500 yılında Hititler zamanında gelişmiş, 8. yüzyılda Lydia zamanında da en parlak çağını yaşamıştır. Selçuklularla birlikte Türk uygarlığının kültür varlığı ve eserleriyle donatılmıştır. Aydınoğulları zamanında şehrin adı Aydın Güzelhisarı olmuş, daha sonra Aydın adını almıştır. 1811’de İzmir, Saruhan (Manisa), Menteşe (Muğla), Antalya, Isparta sancaklarını kapsayan eyaletin merkezi oldu. Kurtuluş Savaşından sonra 1923 yılında Aydın müstakil vilayet olmuştur.

Cumhuriyet dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1987 yılında çıkarılan 3392 sayılı kanun ile Buharkent ve İncirliova,[4] 1990 yılında çıkarılan 3644 sayılı kanun ile de Karpuzlu, Köşk ve Yenihisar ilçeleri kuruldu.[5] Yenihisar ilçesinin adı 1997 yılında 4235 sayılı kanun ile Didim olarak değiştirildi.[6] 2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı kanun ile merkez ilçe kaldırılarak aynı sınırlara sahip Efeler ilçesi kuruldu. Yine aynı kanun ile Aydın'da sınırları il mülki sınırları olan büyükşehir belediyesi kuruldu ve 2014 Türkiye yerel seçimlerinin ardından büyükşehir belediyesi çalışmalarına başladı.[7]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzeyinde İzmir ve Manisa, doğusunda Denizli, Güneyinde Muğla yer alır. Batı sınırları ise Ege Denizi kıyıları çizer. İlin denizden yüksekliği 64 metredir. Akdeniz ikliminin etkisindedir. Bu iklim şartları ve topografik yapı Aydın ve çevresinde iki ayrı bitki topluluğunun (maki ve orman) gelişmesine neden olmuştur. Aydın’da 395.494 hektar alanda sulu tarım yapılmaktadır.Zeytin ve meyvelikler en geniş alanı kaplar. İlde 6 Baraj (Kemer Barajı, Çine Topçam Barajı, Yaylakavak Barajı, İkizdere Barajı, Çine Adnan Menderes Barajı, Karacasu Barajı) mevcuttur. Aydın, zeytin, incir, kestane üretiminde Türkiye’de 1. sırada, pamuk üretiminde ise 3. sırada yer almaktadır. En yağışlı mevsim kıştır. Yaz mevsiminde yok denecek kadar az yağış almaktadır. Kar yağışı ender görünür.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Nuvola apps kweather.svg Aydın iklimi Weather-rain-thunderstorm.svg
Aylar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıl
En yüksek sıcaklık rekoru,  °C 23,2 25,2 32,4 35,4 40,2 44,4 44,6 43,8 43,3 37,8 30,7 25,9 44,6
Ortalama en yüksek sıcaklık, °C 13,2 14,7 17,9 22,5 28,1 33,3 36,1 35,7 32,0 26,2 19,7 14,6 24,5
Ortalama sıcaklık, °C 8,2 9,3 11,8 15,8 20,9 25,9 28,4 27,6 23,5 18,4 13,3 9,6 17,7
Ortalama en düşük sıcaklık, °C 4,3 4,9 6,7 10,0 14,2 18,1 20,5 20,2 16,7 12,7 8,7 5,8 11,9
En düşük sıcaklık rekoru,  °C −7,6 −5,4 −5 −0,8 4,6 8,4 13,4 11,8 7,6 2,0 −2 −5,3 −7,6
Ortalama yağış, mm 108,6 93,8 70,4 52,9 36,5 13,5 3,9 2,3 13,1 44,2 83,9 120,9 644
Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü[8]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Aydın'ın TÜİK verilerine göre 2016 nüfusu 1.068.260 kişidir.[2] Aydın ve ilçelerinin

Güncel Nüfus Değerleri tablosu (2016):[2][değiştir | kaynağı değiştir]
İlçelerin Nüfusu ve Artış Oranları-Belediye, Mahalle, Köy Sayıları-Şehir ve Köy Nüfusları ve Oranları-Km2 ye Düşen Kişi Sayısı
İlçe Nüfus '16 Nüfus Artışı % Belediye S. Mah.Say. Şehir nüfus Köy Say. Köy Nüfus Şehirli  % Alanı km²[3] Yoğunluk
Bozdoğan 33.857 -1,11 1 54 33.857 0 0 100,0 859 39
Buharkent 12.499 -0,05 1 14 12.499 0 0 100,0 124 101
Çine 49.888 -0,70 1 72 49.888 0 0 100,0 820 61
Didim 77.164 4,52 1 16 77.164 0 0 100,0 424 182
Efeler 281.763 1,55 1 83 281.763 0 0 100,0 624 452
Germencik 43.817 1,04 1 36 43.817 0 0 100,0 394 111
İncirliova 49.169 3,57 1 28 49.169 0 0 100,0 188 262
Karacasu 18.952 -1,10 1 38 18.952 0 0 100,0 727 26
Karpuzlu 11.333 -0,95 1 23 11.333 0 0 100,0 286 40
Koçarlı 23.243 -0,76 1 52 23.243 0 0 100,0 455 51
Köşk 27.335 1,09 1 28 27.335 0 0 100,0 187 146
Kuşadası 106.939 2,98 1 23 106.939 0 0 100,0 265 404
Kuyucak 26.960 -0,82 1 36 26.960 0 0 100,0 544 50
Nazilli 153.879 1,38 1 82 153.879 0 0 100,0 691 223
Söke 117.730 0,98 1 49 117.730 0 0 100,0 1.064 111
Sultanhisar 20.932 -0,24 1 18 20.932 0 0 100,0 220 95
Yenipazar 12.800 -1,06 1 18 12.800 0 0 100,0 245 52
AYDIN 1.068.260 1,40 17 670 1.068.260 0 0 100,0 8.116 132

Konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[9] Alanı km²[3] Rakım mt. Merkeze km[10]* Ulaşan Yollar[10]
Bozdoğan Cumh.önce 859 302 69 Nazilli=>09-27
Buharkent 1987 124 190 84 E E87/ -02
Çine Cumh.önce 820 82 36 -13
Didim 1990 424 35 101 -01=>09-59, 09-55
Efeler 2012 624 59 2 E E87/ , -01, -13
Germencik 1948 394 61 22 , -12, -01
İncirliova 1987 188 43 11 -12, 09-50, 09-51
Karacasu Cumh.önce 727 518 85 -07
Karpuzlu 1990 286 92 54 -13=>09-30
Koçarlı 1946 455 34 21 İncirliova=>09-51, 09-53
Köşk 1990 187 75 19 -01, 09-03
Kuşadası Cumh.önce 265 6 56 -02, 09-60
Kuyucak 1953 544 124 57 -02,
Nazilli Cumh.önce 691 81 45 -02, 09-02, 09-27
Söke Cumh.önce 1.064 74 51 -02, -01, 09-53
Sultanhisar 1958 220 77 29 -01, 09-01, 09-26
Yenipazar 1957 245 62 40 -01=>09-26, 09-25
AYDIN Cumh.önce 8.116 92

*Metropol ilçelerin merkeze uzaklıkları, kaymakamlık ile valilik arasındaki uzaklıktır.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Turizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Turizm, tarımdan sonraki ikinci önemli gelir kaynağıdır.

Aydın'da Aydın Müzesi ve buna bağlı Yörük Ali Efe Etnografya Müzesi, Afrodisias Müzesi ve buna bağlı Karacasu Etnografya Müzesi, Milet Müzesi,Çine Kuva-i Milliye Müzesi, Çine Arıcılık Müzesi ve Nazilli Etnografya Müzesi olmak üzere 8 müze ile 21 önemli ören yeri mevcuttur.

Önemli ören yerleri Afrodisias (Karacasu), Alabanda (Çine), Alinda (Karpuzlu), Apollon Tapınağı (Didim), Gerga (Çine), Harpasa (Nazilli), Magnesia (Germencik-Ortaklar), Mastaura (Nazilli), Milet (Didim), Nysa (Sultanhisar), Priene (Söke), Tralleis (Efeler)’dir.

Yaklaşık 680 konaklama tesisinde 78 000 yatak kapasitesi bulunmaktadır. Ayrıca Kuşadası'nda 54.000, Didim'de 42.000 yazlık konut bulunmaktadır. 2011 yılında 5,5 milyon turist Aydın iline gelmiştir. Dilek Yarımadası Milli Parkı (Kalamaki), Kuşadası ve Didim plajları önemli sahillerdir. Efeler'de Forum Aydın, Kipa Extra AVM, Söke'de Ege Outlet mağazaları ve Novada Alışveriş Merkezi, Kuşadası'nda ise Kuşadası AVM, Scala Nouva ve Kipa AVM yer almaktadır.

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Aydın'ın Spor Kulüpleri:[11][değiştir | kaynağı değiştir]

2016-2017 Sezonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Aydın İli'nin Türkiye Liglerindeki (Takım Sporları) Kulüpleri (2016-2017)
İlçe İlçesi Takımın Adı Branş Ligi Sezon Sonu
AYDIN Nazilli NAZİLLİ BELEDİYESPOR Futbol 2.Lig Grup 6.sı
AYDIN Efeler AYDINSPOR 1923 Futbol 2.Lig 3.Lige düştü
AYDIN Söke SÖKESPOR  Futbol BAL Bal'da direkt kaldı
AYDIN Karpuzlu KARPUZLU BELEDİYE SPOR  Futbol BAL İliçi Sır.Yerel Lige düştü
AYDIN Didim  DİDİM BELEDİYESPOR  Futbol BAL İliçi Sır.Yerel Lige düştü
AYDIN Çine ÇİNE MADRANSPOR  Futbol BAL Yerel Lige düştü
AYDIN Efeler 7 EYLÜL GENÇLİK SPOR Futbol Kadın 3.Lig Grup 3.sü
AYDIN İncirliova İNCİRLİOVA BELEDİYESPOR Futbol Kadın 3.Lig Grup 6.sı
AYDIN Didim DİDİM BELEDİYESPOR Futbol Kadın 3.Lig Grup 13.sü
AYDIN Efeler AYDIN BŞB EFE SPOR Basketbol E. 2.Lig Grup 5.si
AYDIN Nazilli 7 Sanat EKGSK Basketbol K. KBBL Grup 8.si
AYDIN Efeler AYDIN B.ŞEHİR BLD. Voleybol K. Bölgesel Lig 2.Lige alındı
AYDIN Efeler AYDIN GENÇLİK HİZMETLERİ Voleybol K. Bölgesel Lig
AYDIN Kuşadası AYDIN ADA SPOR Voleybol K. Bölgesel Lig
AYDIN Söke AYDIN REMZİ ZEYTİNOĞLU GENÇLİK Voleybol K. Bölgesel Lig
AYDIN Efeler AYDIN B.ŞEHİR BLD. Voleybol E. Bölgesel Lig 2.Lige alındı.
AYDIN Efeler AYDIN PTT S.K. Hentbol  Erkekler 2.Lig Lig 6.sı

2017-2018 Sezonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Aydın ilinin Türkiye Liglerindeki (Takım Sporları) Kulüpleri (2017-2018)
İlçe İlçesi Takımın Adı Branş Ligi Gelişi/Avrupa Kupaları
Aydın Nazilli Nazilli Belediye Spor Futbol 2.Lig  
Aydın Efeler Aydınspor 1923 Futbol 3.Lig 2.ligden düştü
Aydın Söke Sökespor  Futbol BAL Direkt kaldı
Aydın Bozdoğan Bozdoğan Belediye Spor Futbol BAL Direkt yükseldi
Aydın Kuşadası Kuşadasıspor Futbol BAL Baraj maçlarıyla yükseldi
Aydın Efeler Aydın BŞB Efe Spor  Basketbol E. TB2L  
Aydın Nazilli Nazilli Basket Basketbol K. KBBL Yerel ligden alındı
Aydın Efeler Aydın BŞB Spor Voleybol E. 2.Lig Bölgesel Ligden Alındı
Aydın Efeler Aydın PTT S.K. Hentbol E. 2.Lig  

Futbol,KBBL dışındaki branşların Bölgesel Amatör Lig ve Kadınlar Futbol Ligi takımları kesinleşince, listeye eklenecektir.

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

Aydın ilinde 17 ilçe bulunur. Aydın ilinin ilçeleri şunlardır:

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]