Adıyaman (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Koordinatlar: 37°48′02″K 38°18′19″D / 37.80056°K 38.30528°D / 37.80056; 38.30528

Adıyaman
—  İl  —
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Güneydoğu Anadolu
Yönetim
 - Vali Abdullah Erin[1]
Yüzölçümü
 - Toplam 7,337 km2 (2,8 mi2)
Nüfus (2015)[2]
 - Toplam 597.835
 - Yoğunluk 83/km² (215/sq mi)
 - Kır 215.080
 - Şehir 382.755
Zaman dilimi UDAZD (+3)
İl alan kodu 416
İl plaka kodu 02
İnternet sitesi: adiyaman.gov.tr

Adıyaman, Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesinde bulunan bir ilidir. İdari merkezi Adıyaman şehridir.

İl Nüfusu: 610.484'dür. Bu nüfusun %71,6'sı şehirlerde yaşamaktadır. (2016). İlin yüzölçümü 7337 m2'dir. İlde km2'ye 83 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 163'dür.) İl merkezinin denizden yüksekliği: 701 m.'dir.

2016 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 9 İlçe, 23 belediye, bu belediyelerde 172 mahalle ve ayrıca 449 köyü vardır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Adıyaman ili topraklarında en eski yerleşim dönemlerine ait izler bulunmaktadır. Adıyaman ili Palanlı köyü sınırları içerisindeki Palanlı Mağarasında yapılan incelemelerde burasının tarihinin M.Ö. 40.000 yıllarına kadar uzandığı belirlenmiştir. Samsat-Şehremuz Tepede yapılan arkeolojik incelemelerde M.Ö. 7.000 yılından M.Ö. 3.000-1.200 yılları arasındaki Tunç Çağı'na kadar yerleşime ait izlere rastlanılmıştır. Hitit-Mitanni mücadelesi esnasında el değiştiren bölgenin M.Ö. 1.200 den sonraki dönemde karışık bir dönem yaşandı. 708 yılına kadar Geç Hitit Devletlerinden Kummuh'ların egemenliğinde kalan Adıyaman ili toprakları Asur hakimiyetine geçti. M.Ö. 6. yüzyılda bölgede başlayan Pers egemenliği Büyük İskender'in bu devleti yıkmasıyla son buldu. Makedonya Krallığı hakimiyeti kısa sürmüş, Büyük İskender'in ölümüyle bölge generallerinden I. Seleukos Nikator tarafından M.Ö. 321' de kurulan Seleukos İmparatorluğu topraklarına katılmıştır.

Seleukos İmparatorluğu' nun zayıfladığı dönemde yerel valilerden Ptolemaeus tarafından M.Ö. 163'te kurulan Kommagene Krallığı, Adıyaman'ın da içinde olduğu bölgeye egemen oldu. Günümüz Samsat ilçesi bu krallığın başkenti oldu. Adıyaman toprakları M.S. 72'de Roma hakimiyetine geçti. 395 yılında Roma İmparatorluğu'nun ikiye ayrılmasıyla Bizans hakimiyeti başladı. 7. yüzyıldan itibaren İslâm akınları bölgede görülmeye başlamış ve 670 yılında yerleşiminde içerisinde olduğu bölge Emevî hakimiyetine geçmiştir. Emevî kumandanlarından Mansûr bin Ca'vene tarafından bugünkü Adıyaman il merkezindeki kale inşa ettirildi. Adıyaman merkez ilçesi Hısnımansûr (Mansur'un kalesi) olarak anılmaya başlandı. 758'de Abbâsî egemenliğine geçen bölge, 926-958 yılları arasındaki Hamdaniler döneminden sonra yeniden Bizans hakimiyetine geçti. 11. yüzyılda Türk akınlarına uğrayan yerleşim, ilk defa 1066’da Selçuklu kumandanı Gümüştekin tarafından alındı. Artuklu, Eyyûbî ve Selçuklu, İlhanlı, Akkoyunlu, Dulkadiroğulları ve Memlüklü hakimiyetinden sonra 1515 yılında Osmanlı egemenliğine geçti.

Adıyaman 22 Haziran 1954’te merkez, Besni, Gerger ve Kâhta ilçeleriyle on altı nahiyeden oluşan bir il oldu. Sonrasında Çelikhan, 1958’de Gölbaşı, 1960’ta Samsat, 1990'da Tut ve Sincik ilçe yapılarak Adıyaman’a dahil edildi.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Adıyaman ilinin büyük bölümü Güneydoğu Anadolu Bölgesi içerisinde yer almaktadır. Kuzeyde bulunan Çelikhan ile Gerger ilçelerinin bir kısmı Doğu Anadolu Bölgesinde, batıda bulunan Gölbaşı ile Besni ilçesinin bir kısmı da Akdeniz Bölgesi içerisinde yer almaktadır. İlin büyüklüğü 7.644 km² dir.

Adıyaman şehrinin merkez olduğu Adıyaman ili; kuzeyde Malatya, kuzeydoğuda Diyarbakır, doğu ve güneyde Şanlıurfa, güneybatıda Gaziantep ve batıda Kahramanmaraş illeri ile komşudur. İldeki belli başlı dağlar; Akdağ (2551 m), Dibek (2549 m), Tucak-Ulubaba (2530 m), Gördük (2206 m), Nemrut (2150 m), Bozdağ (1200 m) ve Karadağ (1115 m)'dır. İlin kuzeyinde, Toroslar'ın uzantısı olan Malatya dağları yer almaktadır. Güneye idoğru yükseklikler azalmakta ve ovalık alanlar görülür. Çelikhan, Tut ve Gerger ilçelerinin tamamına yakını dağlıktır. Merkez, Besni ve Kahta ilçelerinin kuzey kesimleri dağlık, güney kesimleri ova şeklindedir. Samsat ilçesi ise ilin en düşük arazilerine sahiptir. İlin önemli ovaları; Kahta, Çakırhöyük (Keysun), İnekli ve Pınarbaşı ovalarıdır.

Akarsular[değiştir | kaynağı değiştir]

İlin en önemli akarsuyu Fırat Nehri'dir. Şanlıurfa ve Diyarbakır ile sınır oluşturan nehirin il içerisindeki uzunluğu 180 km' dir. Diğer başlıca akarsular; Göksu Çayı, Besni Akdere Çayı, Sofraz Çayı, Kahta Çayı, Ziyaret Çayı, Keysun Çayı, Çakal Çayı, Birimşe Çayı, Eğriçay ve Halya Deresidir.

İlçeler[3][değiştir | kaynağı değiştir]

İlçelerin Konumu:[değiştir | kaynağı değiştir]
Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[4] Alanı km2[5] Rakım mt. Merkeze Uzaklık km[6] Ulaşan Yollar[6]
Adıyaman Merkez 1.814 701 -04, 02-01
Besni Cumh.önce 1.235 902 44 -12, 02-54
Çelikhan 1954 444 1.388 57 Adıyaman=>02-01, -10=>44-51
Gerger 1954 668 750 100 -05=>02-05
Gölbaşı 1958 800 902 63 -04, -11
Kahta Cumh.önce 1.274 724 35 -05=>02-04
Samsat 1960 319 593 47 -05=>02-25
Sincik 1990 495 1.373 69 -05=>02-03
Tut 1990 290 929 59 -04=>02-53
ADIYAMAN 1954 7.337

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Adıyaman il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1965[7] 267.288 47
  %19     51.463
215.825     %81  
1970[8] 303.511 48  %14Dark Green Arrow Up.svg
  %23     70.398
233.113     %77  
1975[9] 346.892 46  %14Dark Green Arrow Up.svg
  %29     100.722
246.170     %71  
1980[10] 367.595 46  %6Dark Green Arrow Up.svg
  %32     116.986
250.609     %68  
1985[11] 430.728 44  %17Dark Green Arrow Up.svg
  %35     150.991
279.737     %65  
1990[12] 513.131 39  %19Dark Green Arrow Up.svg
  %43     219.304
293.827     %57  
2000[13] 623.811 35  %22Dark Green Arrow Up.svg
  %54     338.939
284.872     %46  
2007[14] 582.762 36 -%7Red Arrow Down.svg
  %56     329.060
253.702     %44  
2008[15] 585.067 35  %0Dark Green Arrow Up.svg
  %56     329.965
255.102     %44  
2009[16] 588.475 35  %1Dark Green Arrow Up.svg
  %58     338.617
249.858     %42  
2010[17] 590.935 35  %0Dark Green Arrow Up.svg
  %59     347.236
243.699     %41  
2011[18] 593.931 35  %1Dark Green Arrow Up.svg
  %60     356.595
237.336     %40  
2012[19] 595.261 35  %0Dark Green Arrow Up.svg
  %61     365.381
229.880     %39  
2013[20] 597.184 35  %0Dark Green Arrow Up.svg
  %62     373.183
224.001     %38  
2014[21] 597.835 35  %0Dark Green Arrow Up.svg
  %64     382.755
215.080     %36  
2015[22] 602.774 33  %1Dark Green Arrow Up.svg
  %65     393.472
209.302     %35  
Güncel Nüfus Değerleri (2016):[23][değiştir | kaynağı değiştir]
İlçelerin Nüfusu ve Artış Oranları-Belediye, Mahalle, Köy Sayıları-Şehir ve Köy Nüfusları ve Oranları-Km2 ye Düşen Kişi Sayısı
İlçe Nüfus '16 Nüfus Artışı % Belediye S. Mah.Say. Şehir nüfus Köy Say. Köy Nüfus Şehirli  % Alanı km2[5] Yoğunluk
Adıyaman Merkez 296.316 2,04 3 49 250.387 131 45.928 84,5 1.814 163
Besni 75.255 0,29 6 35 42.485 67 32.770 56,5 1.235 61
Çelikhan 15.178 -0,23 2 17 11.692 20 3.486 77,0 444 34
Gerger 18.785 -3,97 1 4 2.849 45 15.936 15,2 668 28
Gölbaşı 49.077 2,19 4 17 37.303 30 11.774 76,0 800 61
Kahta 120.378 1,46 3 25 78.660 102 41.718 65,3 1.274 94
Samsat 7.992 -2,42 1 4 3.789 16 4.203 47,4 319 25
Sincik 17.476 -0,66 2 14 6.469 24 11.007 37,0 495 35
Tut 10.027 -0,94 1 7 3.380 14 6.647 33,7 290 35
ADIYAMAN   610.484 1,28 23 172 437.014 449 173.469 71,6 7.337 83

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Sanayi siteleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Adıyaman Organize Sanayi Bölgesi[değiştir | kaynağı değiştir]

1991 yılında kuruluş çalışmalarına başlanan Adıyaman Organize Sanayi Bölgesinde, 1996 yılında kamulaştırma ve etüd-proje işlemleri tamamlanmıştır. 1997 yılında altyapı çalışmalarına ve arsa tahsis işlemlerine başlanmıştır.

İl Merkezine 6 km uzaklıkta, ilimiz kuzeybatı istikametinde, Belediye sınırları içerisinde, TPAO tesisleri ile açılacak olan Adıyaman Kuzey Çevre Yolunun bitişiğinde 150 hektarlık alan üzerinde kurulan Bölge, 86 adet sanayi parseli ile 1. Derecede Kalkınmada Öncelikli Yöre, teşvik, imkân ve kolaylıklarıyla sanayicilerimizin hizmetine sunulmuştur.

Adıyaman Küçük Sanayi sitesi 1969 yılında kurulmuş 1987 yılında ihale edildikten sonra yapımına fiilen 30.4 1988 yılında başlanmış ve 2000 yılı içerisinde tamamlanarak hizmete açılmıştır. Toplam 350.000 m² alana sahip olan sitede 350 adet iş yeri bulunmaktadır.

Ancak Küçük Sanayi sitesinin ihtiyacı karşılayamaması nedeniyle 200 ek iş yeri 2001 yatırım programına alınarak inşaatına başlanmıştır.

Besni Küçük Sanayi sitesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Besni'nin kayaardı mevkiinde 06.12.1993 tarihinde ihale edilen sitenin inşaatına Nisan 1994 yılında başlanılmıştır. Besni Küçük Sanayi Sitesi % 85 sanayi ve Ticaret Bakanlığı kredi desteği ile yürütülmektedir. Tamamlandığında 278 iş yerinin bulunacağı sitenin inşaatı % 30 oranında tamamlanmış olup, faaliyete geçtiğinde 1500 kişi istihdam edilecektir.

Gölbaşı Küçük Sanayi sitesi[değiştir | kaynağı değiştir]

22 Kasım 1989 yılında kurulan küçük sanayi sitesinin inşaatı Gaziantep yolu üzerinde belediye imar planı içerisinde 30 dönüm üzerinde devam etmektedir. K.S.S 100 iş yeri kapasiteli %70 sanayi ve Ticaret Bakanlığı Kredi desteğine sahiptir. Site tamamlandığında küçük esnaf ve zanaatkar daha sağlıklı ortamlarda daha iyi hizmet verme imkânına kavuşacaktır.

Öz Kahta Küçük Sanayi Sitesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kahta Küçük Sanayi Sitesi 27.09.1996 yılında kurulmuş olup, proje çalışmaları tamamlanmıştır. 2001 yılı revize yatırım programına alınması için girişimler devam etmektedir.

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye Liglerindeki Kulüpleri:[24][değiştir | kaynağı değiştir]

Adıyaman İli'nin Türkiye Liglerindeki (Takım Sporları) Kulüpleri (2016-2017)
İlçe Takımın Adı Branş Ligi Sezon Sonu
Merkez Adıyaman 1954 Spor Futbol Bölgesel Amatör Lig
Merkez Adıyaman Beden Eğitimi Öğrt. Futbol Kadınlar 3.Lig
Besni Besni Belediyesi Voleybol Erkekler Bölgesel Lig
Kahta Kahta Gençlik Voleybol Erkekler Bölgesel Lig
Kahta Kahta Metem Spor Voleybol Erkekler Bölgesel Lig
Merkez Adıyaman Yahya Kemal İÖO Voleybol Erkekler Bölgesel Lig
Merkez  Adıyaman Gençlik Spor Voleybol Erkekler Bölgesel Lig
Merkez  Adıyaman İlim Kültür Spor Voleybol Erkekler Bölgesel Lig
Merkez Adıyaman Gençlik Spor Voleybol Kadınlar Bölgesel Lig
Merkez Adıyaman Güzel Sanat Spor Lis. Voleybol Kadınlar Bölgesel Lig Grup 1.
Merkez Adıyaman İlim Kültür Spor Voleybol Kadınlar Bölgesel Lig
Merkez Adıyaman Saray Spor Voleybol Kadınlar Bölgesel Lig
Merkez Adıyaman Belediye  Hentbol  Erkekler 1.Lig

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Ntv.com.tr, Valiler Kararnamesi Yayımlandı, Erişim:01 Haziran 2016
  2. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFCQRWMI. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  3. ^ TUİK ve KGM
  4. ^ İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  5. 5,0 5,1 Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; :0 isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  6. 6,0 6,1 Karayolları Genel Müdürlüğü
  7. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BspOS5Ud. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btme5oMY. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtoIZW7j. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuFenIg. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btv8JXMv. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtxFXg4j. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btz3Iaeh. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1a3YtS. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3OA0GT. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCaqAD9. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEenBsH. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGGLwux. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  19. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxLBfKQ. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  20. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUVxUeY. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  21. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFCQRWMI. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  22. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
  23. ^ TÜİK-31 Ocak 2017 Verileri
  24. ^ TFF, TBF, TVF, THF

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]