Türk Keneşi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Türk Konseyi sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Türk Keneşi
Turkkon emblem.svgFlag of the Turkic Council.svg

  Üyeler
  Gözlemci Devletler
Kuruluş 3 Ekim 2009 (11 yıl önce) (2009-10-03)
Tür Siyasî ortaklık
Merkez İstanbul, Türkiye
(Genel Sekreterlik)
Bakü, Azerbaycan
(Parlamenterler Asamblesi)
Nur-Sultan, Kazakistan
(Türk Akademisi)
Üyeler  Azerbaycan
 Kazakistan
 Kırgızistan
 Özbekistan
 Türkiye
Gözlemci ülkeler
 Macaristan
Resmî diller Azerice
Kazakça
Kırgızca
Türkçe
Özbekçe
İngilizce
Genel Sekreter Kazakistan Bağdad Amreyev
Onursal Başkan Nursultan Nazarbayev
Dönem Başkanı Azerbaycan İlham Aliyev
Resmî site Türk Keneşi

Türk Keneşi (eski adı: Türk Konseyi) (AzericeTürk Şurası, KazakçaТүркі кеңесі, KırgızcaТүрк Кеңеши (Türk Keñeşi), ÖzbekçeTurkiy Kengash, Туркий кенгаш, MacarcaTürk Tanács, İngilizceTurkic Council), 3 Ekim 2009'da Nahçıvan'da imzalanan Nahçıvan Anlaşması ile, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye arasında kurulmuş olan uluslararası örgüttür. Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Keneşi ismi 27 Aralık 2011'de "Türkiye Cumhuriyeti Hükumeti ile Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi Arasında Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi Sekretaryasına Dair Ev Sahibi Ülke Anlaşması ile Türk Keneşi olarak değiştirilmiştir [1]

Özbekistan 30 Nisan 2018'de konseye katılma niyetinde olduğunu açıkladı.[2] 14 Eylül 2019'da Özbekistan da Türk Keneşi'ne üye olmuştur.[3][4]

Bu iş birliği konseyinin kurulması fikri ilk olarak 2006 yılında Kazakistan Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev tarafından sunulmuştur.

24 Mayıs 2019 tarihinde Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın önerisi ve keneş üyelerinin oy birliği ile Nursultan Nazarbayev, Türk Keneşi ömür boyu onursal başkanı unvanını almıştır.[5]

2018 sonlarından bu yana, Macaristan gözlemci devlettir ve yakın zamanda Türk Keneşi'ne tam üyelik talebinde bulunabilir.[6]

2020 yılında Ukrayna Dışişleri Bakan Yardımcısı Emine Ceppar, Ukrayna'nın gözlemci olmak istediğini söyledi.[7]

Temelleri 1992 yılından bu yana belli aralıklarla toplanan Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesi'ne dayanan keneşin kurumsal merkezleri İstanbul (Genel Sekreterlik), Bakü (Parlamenterler Asamblesi) ve Nur-Sultan'dır (Türk Akademisi).

Organlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Keneşi'nin üç merkezi bulunmaktadır. Bunlar İstanbul, Bakü ve Nur-Sultan'dır. İstanbul Genel Sekreterliğin. Bakü, Parlamenterler Asamblesi'nin, Nur-Sultan ise Türk Akademisi'nin merkezidir.

Ülke devlet başkanları yılda bir kez resmî, bir kez de gayriresmî olarak çeşitli şehirlerde toplanır. Ayrıca üye ülkelerin dışişleri bakanları ve bürokratları da yıl içerisinde düzenli toplantılar gerçekleştirir. Meclis başkanları ve heyetleri Bakü'de toplanır.[8]

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye Devlet Başkanları tarafından Türk Keneşi'nin ilk Genel Sekreteri seçilen Türk diplomat Halil Akıncı, bu görevi Eylül 2010 – Eylül 2014 tarihleri arasında yürüttü.[9] 5 Haziran 2014 tarihinde Bodrum'da düzenlenen 4. Türk Keneşi Zirvesi sırasında üye ülkelerin Devlet Başkanları tarafından Ramil Hasanov'un ardından, Bağdad Amreyev üç yıl süreyle genel sekreter seçilmiştir.[10]

Devlet Başkanları Keneşi[değiştir | kaynağı değiştir]

Devlet başkanları konseyi (DBK), tarafların devlet başkanlarının aşağıda belirtilen çerçevelerde bir araya geldikleri düzenli toplantılarla faaliyetlerini sürdürür;

  • Güncel uluslararası sorunların çözümüne ilişkin olarak taraflar arasındaki etkileşimin değerlendirilmesi,
  • Türk Keneşi'nin kapsamında öncelikli işbirliği alanlarının belirlenmesi,
  • Türk Keneşi'nin faaliyetlerinin değerlendirilmesi.
  • Bir sonraki DBK toplantısının yeri, kural olarak tarafların İngilizce adlarının alfabetik sırasına göre belirlenir. Olağanüstü DBK toplantısının yeri taraflar arasında sağlanacak mutabakat uyarınca tespit edilir.[11]

Bayrak[değiştir | kaynağı değiştir]

22 Ağustos 2012 tarihinde Bişkek'te toplanan 2. Türk Keneşi Dışişleri Bakanları toplantısında Türk Keneşi'nin resmî bayrağı kabul edildi. Bu bayrak dört üye ülkeye ait semboller içermektedir. Rengini Kazakistan bayrağından, ortasındaki güneşi Kırgızistan bayrağından, hilali Türk bayrağından, 8 köşeli yıldızı ise Azerbaycan bayrağından almaktadır.

Üye ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke Nüfus (2019) Alan (km²) GSYİH (nominal) (2019)[12] Kişi başına GSYİH
(nominal) (2019)[12]
Öngörülen Kişi başına GSYİH
(nominal) (2024)
 Azerbaycan 9.981.400 86.600 48,047 milyar $ 4.793 $ 5.160 $
 Kazakistan 18.448.000 2.724.900 180,161 milyar $ 9.731 $ 12.338 $
 Kırgızistan 6.523.000 199.900 8,454 milyar $ 1.309 $ 1.530 $
 Özbekistan 33.905.000 447.400 57,921 milyar $ 1.724 $ 2.466 $
 Türkiye 83.154.997 783.562 754,411 milyar $ 9.042 $ 12.559 $
Türk Keneşi 152.012.397 4.242.362 1,048,994 milyar $ 6.900 $ 8.218 $

Gözlemci Ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke Nüfus (2018) Alan (km²) GSYİH (nominal)
(2018)
Kişi başına GSYİH
(nominal) (2018)
 Macaristan 9.771.000 93.030 163,541 milyar $ 16.723 $
Toplam 9.771.000 93.030 163,541 milyar $ 16.723 $

Olası Gelecek Üye Ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke Nüfus (2018) Alan (km²) GSYİH (nominal)
(2018)
Kişi başına GSYİH
(nominal) (2018)
 Türkmenistan 5.850.901 491.210 40 milyar $ 6.966 $
 Kuzey Kıbrıs 335.455 3.355 4,032 milyar $ 15.109 $
Toplam 335.455 3.355 4,032 milyar $ 15.109 $

Zirveler[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Konseyi 6. Zirvesi aile fotoğrafı
Türk Keneşi 7. Zirvesi aile fotoğrafı
Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirveleri (1992-2010)
Tarih Ev Sahibi Ülke Ev Sahibi Şehir Ev Sahibi Lider Notlar
1. 30 Ekim 1992  Türkiye Ankara Turgut Özal
12 Temmuz 1993  Kazakistan Almatı Nursultan Nazarbayev Almatı Anlaşması: TÜRKSOY'un kuruluşu
2. 18 Ekim 1994  Türkiye İstanbul Süleyman Demirel
3. 28 Ağustos 1995  Kırgızistan Bişkek Askar Akayev
4. 21 Ekim 1996  Özbekistan Taşkent İslam Kerimov
5. 9 Haziran 1998  Kazakistan Astana Nursultan Nazarbayev
6. 8 Nisan 2000  Azerbaycan Bakü Haydar Aliyev
7. 26 Nisan 2001  Türkiye İstanbul Ahmet Necdet Sezer
8. 17 Kasım 2006  Türkiye Antalya Ahmet Necdet Sezer
21 Kasım 2008  Türkiye İstanbul Abdullah Gül İstanbul Anlaşması: TÜRKPA'nın kuruluşu
9. 3 Ekim 2009  Azerbaycan Nahçıvan İlham Aliyev Nahçıvan Anlaşması: Türk Keneşi'nin kuruluşu
10. 15 Eylül 2010  Türkiye İstanbul Abdullah Gül
Türk Keneşi Zirveleri (2011-günümüz)
Tarih Ev Sahibi Ülke Ev Sahibi Şehir Ev Sahibi Lider Konu
1. 20-21 Ekim 2011  Kazakistan Almatı Nursultan Nazarbayev Ekonomik ve Ticaret İşbirliği
2. 22-23 Ağustos 2012  Kırgızistan Bişkek Almazbek Atambayev Eğitim, Bilim ve Kültür İşbirliği[13]
3. 15-16 Ağustos 2013  Azerbaycan Kabala İlham Aliyev Ulaşım İşbirliği[14]
4. 4-5 Haziran 2014  Türkiye Bodrum Abdullah Gül Turizm İşbirliği[15]
5. 10-11 Eylül 2015  Kazakistan Astana Nursultan Nazarbayev Medya ve Enformasyon İşbirliği
6. 1-3 Eylül 2018  Kırgızistan Bişkek Sooronbay Ceenbekov Gençlik ve Ulusal Sporlar[16]
7. 15 Ekim 2019  Azerbaycan Bakü İlham Aliyev Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmelerin Desteklenmesi[17]
Türk Keneşi Olağanüstü Zirveleri (2020-günümüz)
Tarih Katılımcı ülke ve kuruluşlar Dönem başkanı Konu
1. 10 Nisan 2020 Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Türkiye, Özbekistan,

Türkmenistan, Macaristan, Dünya Sağlık Örgütü

Azerbaycan İlham Aliyev COVID-19 pandemisi[18][19]

Genel Sekreterler[değiştir | kaynağı değiştir]

# İsim Ülke Görev Başlangıcı Görev Bitişi
1 Halil Akıncı  Türkiye 3 Ekim 2009 16 Eylül 2014
2 Ramil Hasan  Azerbaycan 16 Eylül 2014 3 Eylül 2018
3 Bağdad Amreyev  Kazakistan 3 Eylül 2018 Görevde

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKUMETİ İLE TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER İŞBİRLİĞİ KONSEYİ ARASINDA TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER İŞBİRLİĞİ KONSEYİ SEKRETARYASINA DAİR EVSAHİBİ ÜLKE ANLAŞMASI" (PDF). www.turkkon.org. 21 Haziran 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  2. ^ "Uzbekistan decides to join 'Turkic alliance' during Erdogan's visit". hurriyetdailynews.com. 30 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Nisan 2018. 
  3. ^ "Arşivlenmiş kopya". 24 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Eylül 2019. 
  4. ^ http://www.mfa.gov.tr/no_272_-ozbekistan-in-turk-konseyi-ne-tam-uye-olarak-katilimi-hk.tr.mfa
  5. ^ "Nazarbayev'e Türk Konseyi Ömür Boyu Onursal Başkanı Unvanı Verilmesi Hakkında Açıklama". Turkkon.org. 24 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2019. 
  6. ^ "Hungary is now part of the assembly of "Turkic Speaking Countries"". Hungarian Free Press (İngilizce). 25 Kasım 2018. 16 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2019. 
  7. ^ https://www.haberturk.com/ukrayna-turk-konseyinde-gozlemci-ulke-olmak-istiyor-2780830
  8. ^ "Organizasyon şeması". Turkkon.org. 22 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2015. 
  9. ^ "Arşivlenmiş kopya". 14 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2015. 
  10. ^ "Arşivlenmiş kopya". 3 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2018. 
  11. ^ "Nahçıvan Anlaşması Madde-5" (PDF). 21 Haziran 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  12. ^ a b "Dünya Bankası". 16 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2019. 
  13. ^ http://www.mfa.gov.tr/the-second-summit-of-turkic-council-was-held-in-bishkek.en.mfa
  14. ^ "Arşivlenmiş kopya". 11 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2015. 
  15. ^ http://www.mfa.gov.tr/declaration-of-the-fourth-summit-of-the-cooperation-council-of-turkic-speaking-states_-5-june-2014_-bodrum_-turkey.en.mfa
  16. ^ http://www.turkkon.org/tr-TR/turk-konseyi-altinci-zirvesi-toplantisi-basin-duyurusu/3/54/54/4873
  17. ^ https://www.turkkon.org/tr/haberler/turk-konseyi-7-zirvesi-bakude-duzenlendi_1907
  18. ^ https://tr.euronews.com/2020/04/10/erdogan-dan-turk-konseyi-ne-koronavirus-mesaj-bu-surecten-guclenerek-c-kacag-z
  19. ^ https://www.turkkon.org/tr/haberler/turk-konseyi-liderleri-10-nisan-2020-tarihinde-koronavirus-salgini-gundemiyle-duzenlenen-olaganustu-zirvede-bir-araya-geldiler_1991