Türk Devletleri Teşkilatı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Türk Konseyi sayfasından yönlendirildi)
{{{arma_açıklaması}}}
Arma
Slogan
  Üye ülkeler   Gözlemci ülkeler
  Üye ülkeler
  Gözlemci ülkeler
Siyasi merkezler
Resmî diller
Demonim Türk halkları
Tür Uluslararası kuruluş
Üyelik
Liderler
• Genel sekreter
Kazakistan Bağdad Amreyev
• Dönem başkanı
Türkiye Recep Tayyip Erdoğan
• Onursal başkan
Kazakistan Nursultan Nazarbayev
Tarihçe
3 Ekim 2009
• Mevcut halin kabülü
12 Kasım 2021
Yüzölçümü
• Toplam
4.242.362 km2 (1.637.985 sq mi)
Nüfus
• 2022 tahminî
156,616,392
GSYİH (SAGP) 2021 tahminî
• Toplam
$4.180.861 trilyon
GSYİH (nominal) 2021 tahminî
• Toplam
$1.331.714 trilyon
• Kişi başına
$7.772
Resmî site
turkkon.org
  • a. Parlamenter Meclisi
  • b. Avrupa Ofisi
  • c. Genel Sekreterlik
  • d. Kültür başkenti
  • e. Bölgesel Diaspora Merkezi
  • f. Türk Akademisi
  • g. Manevî başkent

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), veya eski adlarıyla Türk Konseyi veya Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkiye gibi Türk devletlerinden oluşan bir uluslararası kuruluştur.[1] Genel amacı Türk dilleri konuşan devletler arasında kapsamlı işbirliğini teşvik etmek olan bir hükûmetlerarası kuruluştur.

Türk Devletleri Teşkilatı’nın temeli 1992 yılında Türkiye'nin başkenti Ankara’da ilki düzenlenen Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesi ile atılmıştır.[2] 2006 yılında ise dönemin Kazakistan cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev tarafından teşkilat haline getirilmesi önerilmiş olup, 3 Ekim 2009 tarihinde Nahçıvan'da imzalanan Nahçıvan Anlaşması ile konsey olarak yapılandırılmıştır.[3][4] 12 Kasım 2021 tarihinde düzenlenen 8. Türk Devletleri Teşkilatı İstanbul Zirvesi sırasında Türk Devletleri Teşkilatı olarak yeniden yapılandırılmıştır.[5][6][7][8][9][10]

Teşkilatın Genel Sekreterliği İstanbul'dadır. Kasım 2021 tarihinde gerçekleşen İstanbul zirvesine ilk ez gözlemci ülke statüsünde katılan Türkmenistan, Kasım 2022'de gerçekleştirilmesi planlanan 9. Türk Devletleri Teşkilatı Semerkant Zirvesi'nde tam üye olacağı duyurulmuştur.[11][12]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Örgüt, Türk Konseyi adıyla, 1992-2010 yılları arasında yapılan Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesi sonrasında, Türk dilleri konuşan ülkeler arasındaki bağın güçlendirilmesi amacıyla 3 Ekim 2009 tarihinde Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye arasında imzalanan Nahçıvan Anlaşması ile kurulmuştur.[13] Konseyin kurucu Genel sekreteri Halil Akıncı'ya göre, "Türk Konseyi, Türk devletlerinin tarihteki ilk gönüllü ittifakı olmuştur".[14][15]

30 Nisan 2018'de Özbekistan'ın Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi'ne katılacağı[16] ve örgütün yaklaşan Bişkek zirvesine katılacağı açıklandı[17] ve 14 Eylül 2019'da tam üye oldu.[18][19]

Macaristan ise 2018'in sonlarından bu yana gözlemci üye statüsündedir. Ancak gelecekte tam üyelik başvurusunda bulunabileceği açıklanmıştır.[20]

12 Kasım 2021 tarihinde İstanbul'daki Demokrasi ve Özgürlükler Adası'nda gerçekleştirilen 8. Türk Devletleri Teşkilatı İstanbul Zirvesi'nde, örgütün adı Türk Devletleri Teşkilatı olarak değiştirilmiş ve Türkmenistan gözlemci ülke olarak teşkilâta dahil olmuştur.[21] Türk Dünyası Belediyeler Birliği'nin 30 ülke ve bölgeden yerel yönetimlerin temsil edildiği kapsamlı yapısı büyük önem taşımaktadır.[22]

Teşkilatın Genel Sekreterliği İstanbul'da, ilişkili kurumları olan diğer Türk Dünyası İşbirliği kurumları olan Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı Ankara'da, Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi ve Türk Kültür ve Miras Vakfı Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de, Uluslararası Türk Akademisi ise Kazakistan'ın başkenti Astana'da bulunmaktadır.

Genel Sekreterlik[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Devletleri Teşkilatı'nın Genel Sekreterliği İstanbul'un Beşiktaş ilçesinde yer almaktaydı. 12 Kasım 2021 tarihinde, Fatih ilçesinde yer alan Arif Paşa Konağı Türk Devletleri Teşkilatı'na tahsis edilmiş, gerçekleştirilen bayrak çekme töreniyle hizmete açılmıştır.

Bayrak[değiştir | kaynağı değiştir]

22 Ağustos 2012 tarihinde Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te toplanan 2. Türk Keneşi Dışişleri Bakanları toplantısında Türk Konseyi'nin resmî bayrağı kabul edildi. Bayrak, üye ülkelere (Özbekistan dışında) ait sembollerin birleşiminden meydana gelmiştir; rengini Kazakistan bayrağından, ortasındaki güneşi Kırgızistan bayrağından, hilali Türk bayrağı ve Azerbaycan bayrağından, 8 köşeli yıldızı ise Azerbaycan bayrağından almaktadır.

Misyon ve hedefler[değiştir | kaynağı değiştir]

Nominal olarak, Nahçıvan Anlaşması'nın önsözü, üye devletlerin Birleşmiş Milletler Antlaşması'nda yer alan amaç ve ilkelere bağlı kalma iradesini teyit etmekte ve Türk Devletleri Teşkilatı'nın ana hedefini, bölgede ve dünyada barış ve istikrara ortak katkılarda bulunmanın yanı sıra, Türk dilleri konuşan devletler arasındaki kapsamlı işbirliğini daha da derinleştirmek olarak tanımlamaktadır. Üye devletler, demokratik değerlere, insan haklarına, hukukun üstünlüğüne ve iyi yönetişim ilkelerine bağlılıklarını sözde teyit etmişlerdir.

Nahçıvan Anlaşması, teşkilatın temel amaç ve görevlerini şu şekilde ortaya koymaktadır:[4]

  • Taraflar arasında karşılıklı güven ve dostluğun güçlendirilmesi;
  • Dış politika konularında ortak tavırlar geliştirmek;
  • Uluslararası terörizm, ayrılıkçılık, aşırıcılık ve sınır ötesi suçlarla mücadele için eylemleri koordine etmek;
  • Tüm ortak çıkar alanlarında etkili bölgesel ve ikili iş birliğini teşvik etmek;
  • Ticaret ve yatırım için uygun koşullar yaratmak;
  • Kapsamlı ve dengeli ekonomik büyümeyi, sosyal ve kültürel kalkınmayı hedeflemek;
  • Bilim, teknoloji, eğitim, sağlık, kültür, spor ve turizm alanlarında etkileşimi genişletmek;
  • Kitle iletişim araçlarının ve diğer iletişim araçlarının etkileşimini teşvik etmek;
  • Üye devletler arasında iş birliği ve entegrasyonu güçlendirilmek;
  • İlgili yasal bilgilerin alışverişini teşvik etmek ve yasal iş birliğini geliştirmektir.

Yapı ve işleyiş[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Devletleri Teşkilatı'nın ana organları şunlardır:[23]

  • Devlet Başkanları Konseyi
  • Dışişleri Bakanları Konseyi
  • Kıdemli Memurlar Komitesi
  • Aksakallar Konseyi
  • Genel Sekreterlik, İstanbul

Türk Devletleri Teşkilatı'nın ana karar alma ve yönetim organı, başkanlığını ülkesinin elinde bulunduran cumhurbaşkanının başkanlığını yaptığı Devlet Başkanları Konseyi'dir. Başkanlık yıllık olarak değişir. Türk Devletleri Teşkilatı'nın tüm faaliyetleri, Nahçıvan Anlaşması'na uygun olarak İstanbul'da bulunan Genel Sekreterlik tarafından koordine edilmekte ve izlenmektedir. Cumhurbaşkanları daha önceden belirlenmiş bir Türk şehrinde yılda bir kez toplanır. Üst düzey yetkililer, Aksakallar, diğer bakanlar ve hükûmet yetkilileri düzenli olarak bir araya gelmektedir.

Devlet Başkanları Konseyi[değiştir | kaynağı değiştir]

Devlet Başkanları Konseyi (DBK), tarafların devlet başkanlarının aşağıda belirtilen çerçevelerde bir araya geldikleri düzenli toplantılarla faaliyetlerini sürdürür;

  • Güncel uluslararası sorunların çözümüne ilişkin olarak taraflar arasındaki etkileşimin değerlendirilmesi,
  • Türk Devletleri Teşkilatı kapsamında öncelikli işbirliği alanlarının belirlenmesi,
  • Türk Devletleri Teşkilatı'nın faaliyetlerinin değerlendirilmesi.
  • Bir sonraki DBK toplantısının yeri, kural olarak tarafların İngilizce adlarının alfabetik sırasına göre belirlenir. Olağanüstü DBK toplantısının yeri taraflar arasında sağlanacak mutabakat uyarınca tespit edilir.[24]

Aksakallar Konseyi[değiştir | kaynağı değiştir]

Aksakallar Konseyi heyeti Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile birlikte

Türk halklarının en köklü töresi “Ata”ya ve “Akil” kişiye müracaat ve istişare müessesesinin Teşkilât kapsamında tesis edilmiş karşılığı olan Aksakallar Konseyi, Türk Devletleri Teşkilatı’nın daimî istişare organıdır. İstanbul’da düzenlenen 8. Zirve sırasında Aksakallar Konseyi’ni daha etkin hale getirmek ve her biri engin tecrübeye sahip Aksakallardan müteşekkil Konseyden daha fazla istifade edebilmek amacıyla, devlet başkanları tarafından Aksakallar Konseyi'nin yönetmeliği yenilenmiş ve Konseyin başkanlığına Türkiye Aksakalı Binali Yıldırım atanmıştır.[25]

Projeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuruluş anlaşması, Türk devletleri arasında kapsamlı işbirliğini örgütün temel amacı ve varlık nedeni olarak belirlediğinden, teşkilat çeşitli projeler üzerinde çalışmaktadır. Projeler, ekonomi, kültür, eğitim, ulaşım, gümrük ve diaspora olmak üzere altı işbirliği süreci altında gruplandırılmıştır. Projelere örnek olarak, Türk Üniversiteler Birliği'nin kurulması[26] ve ortak bir tarih ders kitabının yazılması gösterilebilir. Türk Devletleri Teşkilatı, üye devletlerin az gelişmiş bölgelerinde ekonomik kalkınmayı artırmanın yolları üzerinde de çalışmaktadır. Genel Sekreterlik, ilgili alanlarda işbirliğini teşvik etmenin yolları üzerinde çalışmak üzere ekonomi bakanlarını, eğitim bakanlarını, ulaştırma bakanlarını, gümrük idareleri başkanlarını ve farklı bakanlıklardan ve kurumlardan diğer üst düzey yetkilileri bir araya getirir. Projeler ve iş birliği konuları bakanların ve idare başkanlarının önüne çıkarılmadan önce çalışma grupları tarafından detaylandırılır. Yakın zamanda başlatılan bir proje, tüm dünyadaki Türk halkları diasporaları arasında daha yakın iş birliği için bir mekanizmanın kurulmasıdır.

Orta yatırım fonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Kırgızistan Dışişleri bakanı Ruslan Kazakbayev, Kasım 2020'de, Türkiye Dışişleri bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ile yaptığı görüşmede, Türk Devletleri Teşkilatı üyelerinin ekonomik ilişkilerini güçlendirmeleri, ortak bir yatırım fonu kurmaları ve merkezini Kırgızistan'a kurmaları gerektiğine dikkat çekti.[27] Genel sekreter Bağdad Amreyev, dönemin Hazine ve Maliye bakanı Lütfi Elvan'ı ziyaret ederek, Ortak Yatırım Fonu'nun kurulması hakkında görüştü.[28] Eylül 2021'de, ekonomiden sorumlu Türk bakanlarının toplantısında taraflar, bir Türk Ortak Yatırım Fonu fizibilite çalışması ve fonun kurulması için anlaşma hakkında müzakerelerde bulundu.[29]

Bağlı kurum ve kuruluşlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Devletleri Teşkilatı, aşağıdakiler gibi diğer tüm işbirliği mekanizmaları için bir şemsiye teşkilat işlevi görür:

Zirveler[değiştir | kaynağı değiştir]

Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından bağımsızlığını yeni kazanan Türk devletleri olan Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan ve Özbekistan ile Türkiye, ilki 1992 yılında Ankara'da olmak üzere Türk Dili Konuşan Ülke Başkanları Zirveleri düzenlemiştir. Türk Konseyi'nin kurulmasıyla 10. Zirve'de üst düzey toplantıların adının Türk Konseyi Zirveleri olarak değiştirilmesine karar verildi.

Türk Konseyi Zirvesi, devlet başkanlarının geçmiş dönemin sonuçlarını değerlendirdiği ve gelecek yıl için hedefler belirlediği yılın en önemli zirvesidir. Birinci Zirve, 20-21 Ekim 2011 tarihlerinde Kazakistan'ın Almatı şehrinde ekonomik iş birliği teması önceliğiyle gerçekleşti. İkinci Zirve, 22-23 Ağustos 2012 tarihlerinde Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'te eğitim, bilim ve kültürel iş birliği temasıyla gerçekleşti. Üçüncü Zirve, 15-16 Ağustos 2013 tarihlerinde Azerbaycan'ın Kebele şehrinde ulaşım ve bağlantı temasıyla gerçekleşti.[30]

15 Ekim 2019 tarihinde Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de, üye devletlerin cumhurbaşkanları İlham Aliyev, Sooronbay Ceenbekov, Recep Tayyip Erdoğan, Şevket Mirziyoyev ile Türkmenistan Bakanlar Kurulu Başkan yardımcısı Purli Agamyradov'un konuk, Macaristan başbakanı Viktor Orbán'ın gözlemci olarak katılımıyla Yedinci Türk Keneşi Zirvesi düzenlenmiştir. Katılımcılar, Özbekistan'ın teşkilata tam üye olarak katılmasının yanı sıra Türk Konseyi'nin kuruluşuna ilişkin Nahçıvan Anlaşması'nın 10. yıl dönümünü kutladılar. Zirvede Türkiye'nin önerisiyle, Türk Devletleri Teşkilatı Onursal Başkanı unvanı Kazakistan'ın eski Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev'e verildi.[31] Zirvenin sonunda, devlet başkanları Bakü Deklarasyonu'nu imzaladılar.[32][33]

Olağanüstü zirveler[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Devletleri Teşkilatı'nın COVID-19 pandemisiyle mücadeleye odaklanan Olağanüstü Zirvesi, 10 Nisan 2020 tarihinde dönem başkanı İlham Aliyev'in girişimiyle videokonferans yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Dünya Sağlık Örgütü Genel direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus ve üye ülke devlet başkanlarının katılımıyla "COVID-19 salgınıyla mücadelede işbirliği ve dayanışma" başlıklı konferans düzenlendi. Katılımcılar, koronavirüs salgınıyla mücadele etmek, sağlık alanında çok taraflı işbirliğini geliştirmek ve COVID-19 salgınının neden olduğu ortak zorlukların üstesinden gelmek için ulusal düzeyde alınan önlemleri tartıştı.[34][35]

11 Ocak 2022 tarihinde, Kazakistan'da başlayan protestolar nedeniyle üye ülkelerin dışişleri bakanları, dönem başkanı Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın başkanlığında toplanmıştır.[36][37]

Uluslararası iş birlikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Devletleri Teşkilatı, Ekonomik İşbirliği Teşkilatı'nda gözlemcidir. Teşkilat ayrıca Birleşmiş Milletler ve İslam İşbirliği Teşkilatı'nda gözlemci statüsü için başvuruda bulunmuştur. Ayrıca Türk Devletleri Teşkilatı, Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Teşkilatı ve Asya'da İşbirliği ve Güven Artırıcı Önlemler Konferansı ile yakın işbirliği ilişkilerini sürdürmektedir.

Üyeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Mevcut[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke Katılım Nüfus (2021)[38][39] Yüz ölçümü (km2) Nom. GSYİH(2022)[40] SAGP (2022)[40] Kişi başına nom. GSYİH(2022)[40] Kişi başına SAGP(2022)[40]
 Azerbaycan Kurucu 10156366 86,600 $73.369 milyar $175.658 milyar $7,164 $17,153
 Kazakistan 19194656 2,724,900 $193.611 milyar $590.370 milyar $10,003 $30,502
 Kırgızistan 6700000 199,900 $9.017 milyar $37.792 milyar $1,327 $5,561
 Türkiye 84680273 783,562 $692.380 milyar $3,212.072 milyar $8,080 $37,488
 Özbekistan 2019 35,300,000[41] 447,400 $73.060 milyar $326.015 milyar $2,071 $9,243
 Türk Devletleri Teşkilatı 156,112,604 4,242,362 $1.041,437 milyar $4.341,907 milyar $6,723 $28,031

Gözlemci ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke Katılım Nüfus (2021)[38][39] Yüz ölçümü (km2) Nom. GSYİH(2022)[40] SAGP (2022)[40] Kişi başına nom. GSYİH(2022)[40] Kişi başına SAGP(2022)[40]
 Macaristan 2018 9689000 93,030 $197.813 milyar $398.278 milyar $20,335 $40,944
 Türkmenistan 2021 6118000 491,210 $76.591 milyar $117.672 milyar $12,273 $18,856

Olası gelecek gözlemciler[değiştir | kaynağı değiştir]

2020 yılında Ukrayna Dışişleri Bakan yardımcısı Emine Ceppar, Ukrayna'nın gözlemci ülke olarak katılmak istediğini belirtti.[42] 2022'de Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti cumhurbaşkanı Ersin Tatar, Türkiye cumhurbaşkanı tarafından desteklenen gözlemci statüsüne niyetini açıkladı.[43][44]

Eski başvuranlar[değiştir | kaynağı değiştir]

3 Mayıs 2021'de Afganistan İslam Cumhuriyeti resmî olarak gözlemci statüsü için başvurmuştu.[45][46] Ancak başvurunun Taliban'ın Afganistan İslam Cumhuriyeti'ni Afganistan İslam Emirliği'ne çevirmesinden hemen önce olması sebebiyle başvuru durumu şu an belirsizdir.

Etkinlikler[değiştir | kaynağı değiştir]

# Tarih Yer Notlar Katılımcılar
Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirveleri Azerbaycan Kazakistan Kırgızistan Türkiye Türkmenistan Özbekistan Macaristan
I 30 Ekim 1992 Türkiye Ankara İlk Türk Dili Konuşan Devletler Zirvesi C C C C C C Hayır
12 Temmuz 1993 Kazakistan Almatı TÜRKSOY'un kuruluşu için Almatı Anlaşması D D D D D D Hayır
II 18 Ekim 1994 Türkiye İstanbul İkinci Türk Dili Konuşan Devletler Zirvesi C C C C C C Hayır
III 28 Ağustos 1995 Kırgızistan Bişkek Üçüncü Türk Dili Konuşan Devletler Zirvesi C C C C C C Hayır
IV 21 Ekim 1996 Özbekistan Taşkent Dördüncü Türk Dili Konuşan Devletler Zirvesi C C C C C C Hayır
V 9 Temmuz 1998 Kazakistan Astana Beşinci Türk Dili Konuşan Devletler Zirvesi C C C C C C Hayır
VI 8 Nisan 2000 Azerbaycan Bakü Altıncı Türk Dili Konuşan Devletler Zirvesi C C C C C C Hayır
VII 26 Nisan 2001 Türkiye İstanbul Yedinci Türk Dili Konuşan Devletler Zirvesi C C C C C D Hayır
VIII 17 Kasım 2006 Türkiye Antalya Sekizinci Türk Dili Konuşan Devletler Zirvesi C C C C D Hayır Hayır
21 Kasım 2008 Türkiye İstanbul TÜRKPA'nın kuruluşu için İstanbul Anlaşması D D D D Hayır Hayır Hayır
IX 3 Ekim 2009 Azerbaycan Nahçıvan Dokuzuncu Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesi, Türk Konseyi'nin kurulmasına ilişkin Nahçıvan Anlaşması C C C C D Hayır Hayır
X 15 Eylül 2010 Türkiye İstanbul Onuncu Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesi (Türk Dili Konuşan Ülkelerin Kurumsal Olmayan Zirvelerinin sonu) C C C C C Hayır Hayır
Türk Konseyi Zirveleri
I 21 Ekim 2011 Kazakistan Almatı Birinci Türk Konseyi Zirvesi, ekonomik ve ticaret alanında iş birliği C C C D Hayır Hayır Hayır
II 23 Ağustos 2012 Kırgızistan Bişkek Eğitim, bilim ve kültür alanında iş birliği[47] C C C C Hayır Hayır Hayır
III 16 Ağustos 2013 Azerbaycan Kebele Ulaşımda iş birliği[48] C C C C Hayır Hayır Hayır
IV 5 Haziran 2014 Türkiye Bodrum Turizmde iş birliği[49] C C C C C Hayır Hayır
24 Aralık 2014 Ukrayna Kiev İlk Türk Konseyi Bölgesel Diaspora Merkezinin açılışı[50] D D D D Hayır Hayır Hayır
V 11 Eylül 2015 Kazakistan Astana Medya ve bilişimde iş birliği C C C D D Hayır Hayır
VI 2 Eylül 2018 Kırgızistan Çolpon-Ata Gençlik ve ulusal sporlar[51] C C C C Hayır C C
VII 15 Ekim 2019 Azerbaycan Bakü Küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin desteklenmesi[52] C C C C D C C
10 Nisan 2020 Telekonferans COVID-19 pandemisi[53] C C C C C C C
31 Mart 2021 Telekonferans Türkistan'ın manevi başkent ilan edilmesi, Türk Konseyi'nin örgüt seviyesine yükseltilmesi[54] C C C C C C C
VIII 12 Kasım 2021 Türkiye İstanbul Dijital çağda yeşil teknolojiler ve akıllı şehirler, Türk Konseyi'nin adının Türk Devletleri Teşkilatı olarak değiştirilmesi.[55][56] C C C C C C C
11 Ocak 2022 Telekonferans 2022 Kazakistan protestoları[57][58] D D D D D D D
Türk Devletleri Teşkilatı Zirveleri
I 11 Kasım 2022 Özbekistan Semerkant[59] Birinci Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi[60][61]
C Cumhurbaşkanı veya hükûmet başkanı düzeyinde katılım
D Devlet görevlisi düzeyinde katılım
Dark Red x.svg Katılım yok

Genel sekreterler listesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Sıra Ad Ülkesi Görev başlangıcı Görev sonu Notlar
1 Halil Akıncı  Türkiye 15 Eylül 2010 16 Eylül 2014 Uzatılan süre
2 Ramil Hasanov  Azerbaycan 16 Eylül 2014 3 Eylül 2018 Uzatılan süre sonu
3 Bağdad Amreyev  Kazakistan 3 Eylül 2018 Görevde

Dönem başkanları listesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Nahçıvan Anlaşması'nın 8. maddesine göre olağan zirveye ev sahipliği yapan devlet bir sonraki toplantıya kadar başkanlığı üstlenecek.[62]

Sıra Ad Ülkesi Görev başlangıcı Görev sonu
1 Nursultan Nazarbayev  Kazakistan 21 Ekim 2011 23 Ağustos 2012
2 Almazbek Atambayev  Kırgızistan 23 Ağustos 2012 16 Ağustos 2013[63]
3 İlham Aliyev  Azerbaycan 16 Ağustos 2013[63] 5 Haziran 2014
4 Abdullah Gül  Türkiye 5 Haziran 2014 28 Ağustos 2014
5 Recep Tayyip Erdoğan 28 Ağustos 2014 11 Eylül 2015
(1) Nursultan Nazarbayev  Kazakistan 11 Eylül 2015 3 Eylül 2018
6 Sooronbay Ceenbekov  Kırgızistan 3 Eylül 2018[64] 15 Ekim 2019
(3) İlham Aliyev  Azerbaycan 15 Ekim 2019[65] 12 Kasım 2021[66]
(5) Recep Tayyip Erdoğan  Türkiye 12 Kasım 2021[66] Görevde

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKUMETİ İLE TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER İŞBİRLİĞİ KONSEYİ ARASINDA TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER İŞBİRLİĞİ KONSEYİ SEKRETARYASINA DAİR EVSAHİBİ ÜLKE ANLAŞMASI" (PDF). www.turkkon.org. 21 Haziran 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  2. ^ "Türk Devletleri Teşkilatı'nın resmî hesabındaki video". 50. Saniyeden sonra. Türk Devletleri Teşkilatı. 8 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  3. ^ "Dışişleri Bakanı Sayın Ahmet Davutoğlu'nun Türk Konseyi Dışişleri Bakanları Konseyi'nde Yaptıkları Konuşma, 22 Ağustos 2012, Bişkek". mfa.gov.tr. 22 Ağustos 2012. 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2012. 
  4. ^ a b "Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi'nin Kurulmasına Dair Nahçıvan Anlaşması" (PDF). Türk Devletleri Teşkilatı. 2009. Erişim tarihi: 4 Ekim 2022. 
  5. ^ Cumhurbaşkanı Erdoğan: Konseyimizin adı artık Türk Devletleri Teşkilatı'dır 12 Kasım 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., TRT Haber
  6. ^ Cumhurbaşkanı Erdoğan: Konseyimizin adı artık Türk Devletleri Teşkilatı'dır 12 Kasım 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., TRT Haber
  7. ^ "Turkic Council reforms into Organization of Turkic States". TRTWorld. 12 Kasım 2021. 
  8. ^ "Turkic grouping to change its name to Organization of Turkic States: Turkish FM". Hürriyet Daily News. 12 Kasım 2021. 
  9. ^ "Turkic Council's name changed to Organization of Turkic States". Anadolu Agency. 13 Kasım 2021. 
  10. ^ ""We are changing the name of the Turkic Council to the Organization of Turkic States"". Directorate of Communications. 12 Kasım 2021. 
  11. ^ "Bakan Çavuşoğlu: Ekonominin güç merkezi Asya olmaya başladı". www.hurriyet.com.tr. Erişim tarihi: 30 Eylül 2022. 
  12. ^ "Turk Dili Konusan Ulkeler Isbirligi Konseyi'nin Kurulmasina Dair Nahcivan Anlasmasi" (PDF). Turkkon.org. 6 Ocak 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2014. 
  13. ^ "Türk Keneşi nedir, ne iş yapar? İşte Türk Keneşi hakkında bilgi". www.hurriyet.com.tr. 1 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mart 2021. 
  14. ^ ERCİLASUN, Ahmet B. (24 Ekim 2021). "Türk Keneşi - Ahmet B. ERCİLASUN". Yeni Çağ Gazetesi. Erişim tarihi: 4 Ekim 2022. 
  15. ^ Akıncı, Halil (1 Kasım 2021). "Türk Dünyasının Jeopolitiği ve Türk Dış Politikasındaki Yeri". Kriter Dergi. 
  16. ^ "Uzbekistan decides to join 'Turkic alliance' during Erdogan's visit". hurriyetdailynews.com. Erişim tarihi: 30 Nisan 2018. 
  17. ^ "Uzbekistan decides to join 'Turkic alliance' during Erdogan's visit". hurriyetdailynews.com. 30 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Nisan 2018. 
  18. ^ "Arşivlenmiş kopya". 24 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Eylül 2019. 
  19. ^ "Arşivlenmiş kopya". 12 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2020. 
  20. ^ "Hungary is now part of the assembly of "Turkic Speaking Countries"". Hungarian Free Press (İngilizce). 25 Kasım 2018. 16 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2019. 
  21. ^ "Erdoğan: Türk Devletleri Teşkilatı'yla bundan sonra daha hızlı büyüyeceğiz". www.aa.com.tr. 12 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2021. 
  22. ^ "T.C.CUMHURBAŞKANLIĞI : "30 ülke ve bölgeden yerel yönetimin temsil edildiği Türk Dünyası Belediyeler Birliği'nin kuşatıcı yapısı önemlidir"". 
  23. ^ "Organization Chart Principal organs of Organization of Turkic States". Turkkon. 
  24. ^ "Nahçıvan Anlaşması Madde-5" (PDF). 21 Haziran 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  25. ^ "Binali Yıldırım Türkiye'nin Aksakalı olarak atandı". Aydınlık. 11 Aralık 2021. Erişim tarihi: 4 Ekim 2022. 
  26. ^ "Turkic University Union". Turkic Council. Erişim tarihi: 14 Mayıs 2020. 
  27. ^ "Kyrgz and Turkish Ministers of Foreign Affairs meeting". Youtube - Turkic Council channel. 20 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  28. ^ "Turkic Council official account's tweet". Twitter. 
  29. ^ "Turkic Council Ministers in charge of economy got together". TRT Avaz. 
  30. ^ "Third Summit of the Turkic Council Press Release". Turkkon.org. Erişim tarihi: 5 Mart 2014. 
  31. ^ "Türkiye'nin önerisiyle Nazarbayev 'Türk Konseyinin Ömür Boyu Onursal Başkanı' oldu". www.aa.com.tr. Erişim tarihi: 4 Ekim 2022. 
  32. ^ "Seventh Summit of Turkic Council held in Baku". Parliamentary Assembly of Turkic Speaking Countries. Erişim tarihi: 17 Ekim 2019. 
  33. ^ "Baku hosted 7th Summit of Cooperation Council of Turkic-Speaking States VIDEO". azertag.az (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Ekim 2019. 
  34. ^ "Extraordinary Summit of Turkic Council held through videoconferencing on the initiative of President Ilham Aliyev". Official website of President of Azerbaijan (İngilizce). Erişim tarihi: 29 Nisan 2020. 
  35. ^ "Erdoğan'dan Türk Konseyi'ne koronavirüs mesajı: Bu süreçten güçlenerek çıkacağız". 8 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2020. 
  36. ^ Türkiye, Sputnik (8 Ocak 2022). "Türk Devletleri Teşkilatı Dışişleri Bakanları, olağanüstü toplanacak". Sputnik Türkiye. 7 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  37. ^ "Türk Devletleri Teşkilatı Dışişleri Bakanları Olağanüstü Toplantısı | Haberler". Türk Devletleri Teşkilatı. 8 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ocak 2022. 
  38. ^ a b "2019 Birleşmiş Milletler Nüfus Tahmini". population.un.org. Birleşmiş Milletler, Nüfus bölümü. Erişim tarihi: 9 Kasım 2020. 
  39. ^ a b "Birleşmiş Milletler Nüfus Tahmini – 2021 Güncellemesi" (xslx). population.un.org (Veri tabanı). Birleşmiş Milletler, Nüfus bölümü. Erişim tarihi: 9 Kasım 2021. 
  40. ^ a b c d e f g h "Report for Selected Countries and Subjects". IMF (İngilizce). 5 Nisan 2022. Erişim tarihi: 14 Eylül 2022. 
  41. ^ "Население Узбекистана превысило 35 миллионов". Газета.uz (Rusça). 7 Eylül 2021. Erişim tarihi: 25 Eylül 2022. 
  42. ^ "Dışişleri Bakan Yardımcısı açıkladı". 22 Ağustos 2020. 
  43. ^ "Türkiye'den yeni adım: KKTC gözlemci üye oluyor". 22 Ocak 2022. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  44. ^ "Cumhurbaşkanı Erdoğan: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni Türk Konseyi'nde görmeyi arzu ediyoruz". www.aa.com.tr. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  45. ^ @ (4 Mayıs 2021). "Yesterday, Afghanistan proudly applied for observer status in the Cooperation Council of Turkic Speaking States (CCTS)..." (Tweet) – Twitter vasıtasıyla. ; Eksik ya da boş |kullanıcı= (yardım); Eksik ya da boş |numara= (yardım);
  46. ^ "Secretary General of the Turkic Council received Afghan Ambassador". Turkic Council. 
  47. ^ "From Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs". Republic of Turkey Ministry of Foreign Affairs. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2017. 
  48. ^ "From Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs". Republic of Turkey Ministry of Foreign Affairs. 11 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2017. 
  49. ^ "From Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs". Republic of Turkey Ministry of Foreign Affairs. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2017. 
  50. ^ "Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi". Turkkon.org. Erişim tarihi: 25 Ağustos 2017. 
  51. ^ "Arşivlenmiş kopya". 3 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2020. 
  52. ^ "Arşivlenmiş kopya". 12 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2020. 
  53. ^ "Presidents of the Turkic Council will hold an Extraordinary Video Summit on 10 April 2020 on Corona Virus | News". Türk Keneşi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2020. 
  54. ^ "Nazarbayev'den Türk ülkelerine teklif". www.sozcu.com.tr. 31 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2021. 
  55. ^ "Turkistan Declaration of the Informal Summit of the Cooperation Council of Turkic Speaking States". Turkic Council. 31 Mart 2020. 
  56. ^ "The 8th Turkic Council Summit will take place on November 12, 2021 in Istanbul". TWESCO. 27 Temmuz 2021. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2021. 
  57. ^ Türkiye, Sputnik (8 Ocak 2022). "Türk Devletleri Teşkilatı Dışişleri Bakanları, olağanüstü toplanacak". Sputnik Türkiye. 7 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  58. ^ "Türk Devletleri Teşkilatı Dışişleri Bakanları Olağanüstü Toplantısı | Haberler". Türk Devletleri Teşkilatı. 8 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ocak 2022. 
  59. ^ Məmmədov, Sadiq (2 Ağustos 2022). "Samarkand to host summit of Organization of Turkic States". News.az (İngilizce). Erişim tarihi: 3 Ağustos 2022. 
  60. ^ "Uzbekistan to hold 1st Summit of Organization of Turkic States in 2022". UzReport.news (Rusça). Erişim tarihi: 16 Kasım 2021. 
  61. ^ "Organization of Turkic States discloses date and venue of next summit". Trend.Az (İngilizce). 9 Şubat 2022. Erişim tarihi: 13 Şubat 2022. 
  62. ^ "Nakhchivan Agreement on the Establishment of the Cooperation Council of Turkic Speaking States" (PDF). Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  63. ^ a b "21. asır Türk dünyasının asrı olmalı". www.aa.com.tr. Erişim tarihi: 19 Mart 2022. 
  64. ^ "Press Release of the Sixth Summit of the Turkic Council | News". Türk Keneşi. Erişim tarihi: 13 Kasım 2021. The Presidents wished success to the Kyrgyz President for the assumption of the Chairmanship of the Turkic Council. 
  65. ^ "Chairman". Türk Keneşi. Erişim tarihi: 13 Kasım 2021. During the Baku Summit held in October 2019, the Republic of Azerbaijan took over the Chairmanship from the Kyrgyz Republic until the next Summit to be held in the second half of 2020 in Turkey. 
  66. ^ a b "Eighth Summit of the Organization of Turkic States was held in Istanbul | News". Türk Keneşi. Erişim tarihi: 13 Kasım 2021. At the Summit, the Chairmanship of the Organization was handed over from Azerbaijan to Turkey... 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]