Türk Keneşi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Türk Konseyi sayfasından yönlendirildi)
Türk Keneşi
Turkkon emblem.svgFlag of the Turkic Council.svg
Bayrak

  Üyeler
  Gözlemci Devletler
Kuruluş 3 Ekim 2009 (11 yıl önce) (2009-10-03)
Tür Siyasî ortaklık
Merkez İstanbul, Türkiye
(Genel Sekreterlik)
Bakü, Azerbaycan
(Parlamenterler Asamblesi)
Nur-Sultan, Kazakistan
(Türk Akademisi)
Üyeler  Azerbaycan
 Kazakistan
 Kırgızistan
 Özbekistan
 Türkiye
Gözlemci ülkeler
 Macaristan
Resmî diller Azerice
Kazakça
Kırgızca
Türkçe
Özbekçe
İngilizce
Genel Sekreter Kazakistan Bağdad Amreyev
Onursal Başkan Nursultan Nazarbayev
Dönem Başkanı Azerbaycan İlham Aliyev
Resmî site Türk Keneşi

Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi, ya da kısa ve Türkçe adıyla Türk Keneşi (AzericeTürk Şurası, KazakçaТүркі кеңесі, KırgızcaТүрк Кеңеши (Türk Keñeşi), ÖzbekçeTurkiy Kengash, Туркий кенгаш, MacarcaTürk Tanács, İngilizceTurkic Council), 3 Ekim 2009'da Nahçıvan'da imzalanan Nahçıvan Anlaşması ile, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye arasında kurulmuş olan uluslararası örgüttür.[1]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Keneşi, 1992-2010 yılları arasında yapılan Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesi sonrasında, Türk dilleri konuşan ülkeler arasındaki bağın güçlendirilmesi sebebiyle 3 Ekim 2009 tarihinde Nahçıvan Anlaşmasının imzalanmasıyla kurulmuştur.[2] 30 Nisan 2018'de Özbekistan'da Türk Keneşi'ne katılma isteklerini açıkladı[3] ve 14 Eylül 2019'da tam üye oldu.[4][5] Aynı yıl Macaristan ise gözlemci üye oldu, ancak gelecekte tam üyelik başvurusu yapabileceklerini belirtmiştir.[6]

24 Mayıs 2019 tarihinde Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın önerisi ve keneş üyelerinin oy birliği ile Nursultan Nazarbayev, Türk Keneşi ömür boyu onursal başkanı unvanını almıştır.[7]

2020 yılında Ukrayna Dışişleri bakan yardımcısı Emine Ceppar, Ukrayna'nın gözlemci olmak istediğini söyledi.[8]

Keneşin genel sekreterliği İstanbul'da, Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı Ankara'da, Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de, Uluslararası Türk Akademisi ise Kazakistan'ın başkenti Nur-Sultan'da bulunmaktadır.

Organlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Devlet Başkanları Konseyi[değiştir | kaynağı değiştir]

Devlet Başkanları Konseyi (DBK), tarafların devlet başkanlarının aşağıda belirtilen çerçevelerde bir araya geldikleri düzenli toplantılarla faaliyetlerini sürdürür;

  • Güncel uluslararası sorunların çözümüne ilişkin olarak taraflar arasındaki etkileşimin değerlendirilmesi,
  • Türk Keneşi'nin kapsamında öncelikli işbirliği alanlarının belirlenmesi,
  • Türk Keneşi'nin faaliyetlerinin değerlendirilmesi.
  • Bir sonraki DBK toplantısının yeri, kural olarak tarafların İngilizce adlarının alfabetik sırasına göre belirlenir. Olağanüstü DBK toplantısının yeri taraflar arasında sağlanacak mutabakat uyarınca tespit edilir.[9]

Bayrak[değiştir | kaynağı değiştir]

22 Ağustos 2012 tarihinde Bişkek'te toplanan 2. Türk Keneşi Dışişleri Bakanları toplantısında Türk Keneşi'nin resmî bayrağı kabul edildi. Bu bayrak dört üye ülkeye ait semboller içermektedir. Rengini Kazakistan bayrağından, ortasındaki güneşi Kırgızistan bayrağından, hilali Türk bayrağından, 8 köşeli yıldızı ise Azerbaycan bayrağından almaktadır.

Üye ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Güncel[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke Nüfus (2019) Alan (km²) GSYİH (nominal) (2019)[10] Kişi başına GSYİH
(nominal) (2019)[10]
Öngörülen Kişi başına GSYİH
(nominal) (2024)
 Azerbaycan 9.981.400 86.600 48,047 milyar $ 4.793 $ 5.160 $
 Kazakistan 18.448.000 2.724.900 180,161 milyar $ 9.731 $ 12.338 $
 Kırgızistan 6.523.000 199.900 8,454 milyar $ 1.309 $ 1.530 $
 Özbekistan 33.905.000 447.400 57,921 milyar $ 1.724 $ 2.466 $
 Türkiye 83.154.997 783.562 754,411 milyar $ 9.042 $ 12.559 $
Türk Keneşi 152.012.397 4.242.362 1,048,994 milyar $ 6.900 $ 8.218 $

Gözlemci ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke Nüfus (2018) Alan (km²) GSYİH (nominal)
(2018)
Kişi başına GSYİH
(nominal) (2018)
 Macaristan 9.771.000 93.030 163,541 milyar $ 16.723 $
Toplam 9.771.000 93.030 163,541 milyar $ 16.723 $

Gelecekte üye olması olası ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke Nüfus (2018) Alan (km²) GSYİH (nominal)
(2018)
Kişi başına GSYİH
(nominal) (2018)
 Türkmenistan 5.850.901 491.210 40 milyar $ 6.966 $
 Kuzey Kıbrıs 335.455 3.355 4,032 milyar $ 15.109 $
Toplam 335.455 3.355 4,032 milyar $ 15.109 $

Gelecekte gözlemci olması olası ülkeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke Nüfus (2018) Alan (km²) GSYİH (nominal) Kişi başına GSYİH
(nominal) (2019)
Kaynak
 Ukrayna 44.246.156 603.628 161 milyar $ 3.659 $ [11]
 Kırım 1.913.731 26.100 [12]
Toplam 46.159.887 629.728 161 milyar $ 3.659 $

Zirveler ve toplantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke devlet başkanları yılda bir kez resmî, bir kez de gayriresmî olarak çeşitli şehirlerde toplanır. Ayrıca üye ülkelerin dışişleri bakanları ve bürokratları da yıl içerisinde düzenli toplantılar gerçekleştirir. Meclis başkanları ve heyetleri de Bakü'de toplanır.[13]

Türk Konseyi 6. Zirvesi aile fotoğrafı
Türk Keneşi 7. Zirvesi aile fotoğrafı
Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirveleri (1992-2010)
Tarih Ev Sahibi Ülke Ev Sahibi Şehir Ev Sahibi Lider Notlar
1. 30 Ekim 1992  Türkiye Ankara Turgut Özal
12 Temmuz 1993  Kazakistan Almatı Nursultan Nazarbayev Almatı Anlaşması: TÜRKSOY'un kuruluşu
2. 18 Ekim 1994  Türkiye İstanbul Süleyman Demirel
3. 28 Ağustos 1995  Kırgızistan Bişkek Askar Akayev
4. 21 Ekim 1996  Özbekistan Taşkent İslam Kerimov
5. 9 Haziran 1998  Kazakistan Astana Nursultan Nazarbayev
6. 8 Nisan 2000  Azerbaycan Bakü Haydar Aliyev
7. 26 Nisan 2001  Türkiye İstanbul Ahmet Necdet Sezer
8. 17 Kasım 2006 Antalya
21 Kasım 2008 İstanbul Abdullah Gül İstanbul Anlaşması: TÜRKPA'nın kuruluşu
9. 3 Ekim 2009  Azerbaycan Nahçıvan İlham Aliyev Nahçıvan Anlaşması: Türk Keneşi'nin kuruluşu
10. 15 Eylül 2010  Türkiye İstanbul Abdullah Gül
Türk Keneşi Zirveleri (2011-günümüz)
Tarih Ev Sahibi Ülke Ev Sahibi Şehir Ev Sahibi Lider Konu
1. 20-21 Ekim 2011  Kazakistan Almatı Nursultan Nazarbayev Ekonomik ve Ticaret İşbirliği
2. 22-23 Ağustos 2012  Kırgızistan Bişkek Almazbek Atambayev Eğitim, Bilim ve Kültür İşbirliği[14]
3. 15-16 Ağustos 2013  Azerbaycan Kabala İlham Aliyev Ulaşım İşbirliği[15]
4. 4-5 Haziran 2014  Türkiye Bodrum Abdullah Gül Turizm İşbirliği[16]
5. 10-11 Eylül 2015  Kazakistan Astana Nursultan Nazarbayev Medya ve Enformasyon İşbirliği
6. 1-3 Eylül 2018  Kırgızistan Bişkek Sooronbay Ceenbekov Gençlik ve Ulusal Sporlar[17]
7. 15 Ekim 2019  Azerbaycan Bakü İlham Aliyev Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmelerin Desteklenmesi[18]
- 31 Mart 2021  Kazakistan Kasım Cömert Tokayev Türkistan'ın manevi başkent ilan edilmesi, Türk Konseyi'nin örgüt seviyesine yükseltilmesi[19]
8. TBD  Türkiye TBD Recep Tayyip Erdoğan
Türk Keneşi Olağanüstü Zirveleri (2020-günümüz)
Tarih Katılımcı ülke ve kuruluşlar Dönem başkanı Konu
1. 10 Nisan 2020 Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Türkiye, Özbekistan,

Türkmenistan, Macaristan, Dünya Sağlık Örgütü

Azerbaycan İlham Aliyev COVID-19 pandemisi[20][21]
Türk Dünyası Sağlık Bilim Kurulu Toplantıları (2020-günümüz)
Tarih Katılımcı ülke ve kuruluşlar Başkanlık eden Konu
1. 30 Ekim 2020 Azerbaycan, Dünya Sağlık Örgütü, Kazakistan, Kırgızistan

Macaristan, TÜBİTAK Türkiye, Özbekistan, T.C. Sağlık Bakanlığı

Türkiye Fahrettin Koca COVID-19 pandemisi[22][23]

Genel Sekreterler[değiştir | kaynağı değiştir]

Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye Devlet Başkanları tarafından Türk Keneşi'nin ilk Genel Sekreteri seçilen Türk diplomat Halil Akıncı, bu görevi Eylül 2010 – Eylül 2014 tarihleri arasında yürüttü.[24] 5 Haziran 2014 tarihinde Bodrum'da düzenlenen 4. Türk Keneşi Zirvesi sırasında üye ülkelerin Devlet Başkanları tarafından Ramil Hasanov'un ardından, Bağdad Amreyev üç yıl süreyle genel sekreter seçilmiştir.[25]

# İsim Görev Başlangıcı Görev Bitişi
1 Türkiye Halil Akıncı 3 Ekim 2009 16 Eylül 2014
2 Azerbaycan Ramil Hasan 16 Eylül 2014 3 Eylül 2018
3 Kazakistan Bağdad Amreyev 3 Eylül 2018 Görevde

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKUMETİ İLE TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER İŞBİRLİĞİ KONSEYİ ARASINDA TÜRK DİLİ KONUŞAN ÜLKELER İŞBİRLİĞİ KONSEYİ SEKRETARYASINA DAİR EVSAHİBİ ÜLKE ANLAŞMASI" (PDF). www.turkkon.org. 21 Haziran 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  2. ^ "Türk Keneşi nedir, ne iş yapar? İşte Türk Keneşi hakkında bilgi". www.hurriyet.com.tr. 1 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Mart 2021. 
  3. ^ "Uzbekistan decides to join 'Turkic alliance' during Erdogan's visit". hurriyetdailynews.com. 30 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Nisan 2018. 
  4. ^ "Arşivlenmiş kopya". 24 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Eylül 2019. 
  5. ^ "Arşivlenmiş kopya". 12 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2020. 
  6. ^ "Hungary is now part of the assembly of "Turkic Speaking Countries"". Hungarian Free Press (İngilizce). 25 Kasım 2018. 16 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2019. 
  7. ^ "Nazarbayev'e Türk Konseyi Ömür Boyu Onursal Başkanı Unvanı Verilmesi Hakkında Açıklama". Turkkon.org. 24 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2019. 
  8. ^ "Arşivlenmiş kopya". 16 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Eylül 2020. 
  9. ^ "Nahçıvan Anlaşması Madde-5" (PDF). 21 Haziran 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  10. ^ a b "Dünya Bankası". 16 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2019. 
  11. ^ "Ukrayna'nın Ankara Büyükelçisi Sıbiga, Türk Konseyi Genel Sekreteri ile bir araya geldi". Kırım Haber Ajansı - QHA. 11 Eylül 2020. 21 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2021. 
  12. ^ Haber7. "Sürpriz talep: Türk Konseyinde olmak istiyoruz". Haber7. 23 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2021. 
  13. ^ "Organizasyon şeması". Turkkon.org. 22 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2015. 
  14. ^ "Arşivlenmiş kopya". 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2015. 
  15. ^ "Arşivlenmiş kopya". 11 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2015. 
  16. ^ "Arşivlenmiş kopya". 4 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2015. 
  17. ^ "Arşivlenmiş kopya". 3 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2020. 
  18. ^ "Arşivlenmiş kopya". 12 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2020. 
  19. ^ "Nazarbayev'den Türk ülkelerine teklif". www.sozcu.com.tr. 31 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2021. 
  20. ^ "Arşivlenmiş kopya". 8 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2020. 
  21. ^ "Arşivlenmiş kopya". 10 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Haziran 2020. 
  22. ^ "Türk Dünyası Sağlık Bilim Kurulu Toplantısı Gerçekleştirildi". www.saglik.gov.tr. 3 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2020. 
  23. ^ "Türk Dünyası Sağlık Bilim Kurulu Toplantısı İstanbul'da yapılacak". www.sozcu.com.tr. 1 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2020. 
  24. ^ "Arşivlenmiş kopya". 14 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2015. 
  25. ^ "Arşivlenmiş kopya". 3 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2018. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]