Süryaniler

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Süryaniler
Assyrian Aramean Flag.PNG
Toplam nüfus
2–4 milyon
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Yerel 745,100
Suriye Suriye 400,000[2]
Irak Irak 300,000[3]
İran İran 20,000[4][5]
Türkiye Türkiye 15,000–25,100[4][6][7]
Diaspora: 970,605
Amerika Birleşik Devletleri ABD 110,807–400,000[8][9]
Ürdün Ürdün 100,000–150,000[10][11]
İsveç İsveç 100,000[12]
Almanya Almanya 100,000[13]
Avustralya Avustralya 24,505–60,000[14][15]
Lübnan Lübnan 39,000[16]
Hollanda Hollanda 20,000[17]
Fransa Fransa 16,000[18]
Belçika Belçika 15,000[17]
Rusya Rusya 10,911[19]
Kanada Kanada 10,810[20]
Danimarka Danimarka 10,000[17]
İsviçre İsviçre 10,000[17]
Birleşik Krallık Birleşik Krallık 6,390[21]
Yunanistan Yunanistan 6,000[22]
Gürcistan Gürcistan 3,299[23]
Ukrayna Ukrayna 3,143[24]
İtalya İtalya 3,000[17]
Ermenistan Ermenistan 2,769[25]
Yeni Zelanda Yeni Zelanda 1,683[26]
Azerbaycan Azerbaycan 1,500[27]
İsrail İsrail 1,000[28]
Kazakistan Kazakistan 350–800[29][30]
Finlandiya Finlandiya 300
Diller
Süryanice-Aramice
Arapça, Farsça, Kürtçe, Türkçe, Zazaca[31]
Din
*Doğu Asur Kilisesi
İlgili etnik gruplar
Araplar,[32] Yahudiler[32]
Mardinli Süryani kadınlar, 19. yüzyıl.

Süryaniler (ܣܘܪ̈ܝܝܐ: Suryoye), Aramice konuşan ve dünya genelinde dağınık olarak yaşayan Hristiyan halk.

MS 37-43 yılları arasında elçilerin lideri Mor Petrus tarafından Antakya’da kurulmuş ve kısa zamanda bütün Orta Doğu'ya bu inancı müjdelemiştir. Kilisenin ve bazı mensuplarının kullandığı dil İsa’nın da konuştuğu Süryanice (Aramice)’dir.[33] Kilise patriklik merkezini birçok kez değiştirmek zorunda kalmıştır. Patriklik merkezi 1963 yılından beri Suriye’nin başkenti Şam’da bulunmaktadır. İlk patrik olan Mor Petrus’tan günümüze 122 patriğin başkanlık ettiği kilisenin şu andaki patriği 123. patrik olan Moran Mor İğnatiyos Efrem II'dir.

Syriac - Estrangelo Nisibin Calligraphy.png
Süryani alfabesi ile yazılmış bir yazı.

Günümüzde dünyada 3 milyonu aşkın Süryani bulunmaktadır. Süryani Ortodokslar, Süryani Katolikler, Melkitler (Melkit Katolikler), Syro-Malabarlar vb.]. 3,5 milyonu Hindistan’da olmak üzere yaklaşık 5,5 milyon Süryani Ortodoks'un dinî liderliğini Patrik Moran Mor İğnatiyos I. Zekka Iwas ve ona bağlı olan Hindistan’da bulunan Doğu Mafiryanı Mor Baseliyos I. Toma ve 40 metropolit yapmaktadır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Hıristiyanlık öncesi Süryaniler, putperesttirler ve kökenleri Asurlular ve Aramilerden gelmektedir. Asurlular ve Aramiler, Süryani ismini Hıristiyanlığı kabullerinden sonra kendilerini putperest ırkdaşlarından ayırmak için kullanmışlardır. Tarihi kayıtlar Asurlular ve Aramilerin M.Ö. XIV. yüzyılda Suriye’nin doğusunda görünmeye başladıklarını yazar. Asurlular/Aramileri, Sami kavimlerin bir kolu sayıp, Mezopotamya’ya Arap Yarımadası’ndan geldiklerini tahmin edenler varsa da, bunların Mezopotamya’nın kuzeyindeki dağlık bölgelerin halkı olduğunu ileri sürenler de vardır.[34][35]

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Bugün, Turabdin bölgesinde yalnızca 3.500 civarında insan Süryanice konuşmaktadır. Bununla birlikte, Avrupa diasporasında 250.000'den fazla kişi Süryanice’ye "ana dili" demektedir. Süryanice, Süryani Kiliselerinde kullanılan ayin dili olan Klasik Süryanice (kṯobonoyo)lehçesi değildir. Neo Arami dilleri arasında Süryanice Doğu Neo Aramicesi olarak sınıflandırılır, bu da Yahudi ve diğer Irak ve İran'ın Hıristiyan Neo-Aramice lehçelerini içerir.[36]

Süryanilerin bağlı oldukları kiliseler[değiştir | kaynağı değiştir]

Batı lehçesini kullanan kiliseler:

Doğu lehçesini kullanan kiliseler:

İstanbul Süryanileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye’de 20.000' i aşkın Süryani’nin 15.000'i İstanbul’da yaşamaktadır.[37] Süryaniler İstanbul dışında başlıca Mardin, Mersin, Diyarbakır, Adıyaman, Elazığ, Ankara, İzmir, Malatya, Şanlıurfa, Gaziantep, Antakya, Antalya ve Adana’da yaşamaktadır.

Süryaniler’in İstanbul ile buluşması yüzyıllar öncesine dayanmaktadır. Özellikle Bizans İmparatoru Konstantin’in annesi Heleni, İmparator I. Justinianus’un eşi Theodora ve İstanbul’un ilk metropoliti Altın ağızlı Mor Yuhanna (Yuhanna Chrisostom) İstanbul tarihine önemli izler bırakan Süryanilerden sadece birkaçıdır.

Günümüz İstanbul Süryani Abraşiyesi 1950'lerde başlayarak 1980'lerde hız kazanan Doğu ve Güneydoğu Anadolu’dan göç ile oluşmaya başlamıştır. 19. yüzyılda Patrik IV. Petrus tarafından kurulan Tarlabaşı’nda bulunan Meryemana Kilisesi daha sonra 1950’li yıllarda ihtiyaç sebebiyle zamanın Mardin Metropoliti Mor Filüksinos Yuhanna Dolabani’nin başkanlığında genişletilir. Daha sonra Mardin’de Metropolit Yuhanna Dolabani’nin vefatından sonra Horiepiskoposlar tarafından ruhani liderliğinin yapıldığı İstanbul Süryani Ortodoks Kilisesi 1986 yılında Moran Mor İğnatiyos Zeka Iwas tarafından Şam'daki patrikhanede görkemli bir törenle Mor Filüksinos Yusuf Çetin'i 'İstanbul Abraşiyesi Ruhani Liderliği'ne resmetmiştir.

Ankara ve İzmir’i de içeren, 2002 yılında Mersin, Adıyaman, Şanlıurfa, Malatya, Gaziantep, Elazığ ve Adana yörelerinin de bağlandığı İstanbul Abraşiyesi Metropolit Mor Filüksinos Yusuf Çetin’in başkanlığında 1 horiepiskopos 5 papaz 2 rahibin ruhani liderliğinde, vakıf yönetim kurulu ile aktif olarak varlığını sürdürmektedir. Süryani Kadim Kilisesi'inde Patriğe bağlı 20 Metropolit bulunmaktadır. Bunların 4 tanesi Türkiye'de bulunur.

Irak Süryanileri[değiştir | kaynağı değiştir]

1924 yılında Süryani askerler tarafından Irak Türkmenlerini hedef alan ve Levi Baskını olarak bilinen katliamda 100 kadar Türkmen yaşamını yitirmiştir. 11 Ağustos 1933'teki Simele Katliamı'nda ise çok sayıda Süryani hayatını kaybetmiştir. Katliam, Irak Krallığı silahlı kuvvetleri desteğinde Kürt ve Arap aşiretlerinin yaptığı sistematik katliamlar silsilesidir ve "Simele Katliamı" terimi yalnızca Simele kasabasındaki katliamı değil, Kuzey Irak'ta Duhok ve Nineve (Musul) illerindeki 63 Süryani köyünde yapılan katliamları belirtir. 600[38] ilâ 3000[39][40] Süryaninin katledildiği bu katliam Lemkin tarafından "soykırım" (genocide) olarak nitelenir. Yahudi kökenli Polonyalı avukat Raphael Lemkin tarafından ilk kez 1944'te kullanılan «soykırım» terimi, Ermeni Kırımı, Holokost ve Simele Katliamından esinlenilerek oluşturulmuştur[41]. Avustralya'nın Sidney şehrinde 2010 yılında açılan bir anıtın plakasında “Bu anıt, 1914-1918 yılları arasında, Birinci Dünya Savaşı sırasında gerçekleştirilen Asuri Kırımı ve 1933’te gerçekleştirilen Simele Katliamı kurbanları anısına dikilmiştir” biçiminde ibare yer almaktadır.[42]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Assyrian nation". web.archive.org. 9 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  2. ^ "Syria's Assyrians threatened by extremists – Al-Monitor: the Pulse of the Middle East". Al-Monitor. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2015. 
  3. ^ "مسؤول مسيحي : عدد المسيحيين في العراق تراجع الى ثلاثمائة الف". 10 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2015. 
  4. ^ a b "Ishtar: Documenting The Crisis In The Assyrian Iranian Community". aina.org. 9 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Temmuz 2015. 
  5. ^ United Nations High Commissioner for Refugees (13 Ekim 2010). "Iran: Last of the Assyrians". Refworld. 25 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Eylül 2013. 
  6. ^ United Nations High Commissioner for Refugees. "Refworld - World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - Turkey : Assyrians". Refworld. 26 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Temmuz 2015. 
  7. ^ Joshua Project. "Assyrian in Turkey". 19 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2015. 
  8. ^ Data Access and Dissemination Systems (DADS). "American FactFinder – Results". 16 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2015. 
  9. ^ "Brief History of Assyrians". 18 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2015. 
  10. ^ Thrown to the Lions 8 Ağustos 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Doug Bandow, The America Spectator
  11. ^ Jordan Should Legally Recognize Displaced Iraqis As Refugees, AINA.org. Assyrian and Chaldean Christians Flee Iraq to Neighboring Jordan, ASSIST News Service
  12. ^ Demographics of Sweden, Swedish Language Council "Sweden has also one of the largest exile communities of Assyrian and Syriac Christians (also known as Chaldeans) with a nüfusulation of around 100,000."
  13. ^ "Erzdiözese". 30 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2015. 
  14. ^ "Redirect to Census data page". Erişim tarihi: 18 Şubat 2015. 
  15. ^ "Fear checks turnout for Iraq poll". smh.com.au. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2015. 
  16. ^ Tore Kjeilen. "Lebanon / Religions – LookLex Encyclopaedia". Looklex.com. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Eylül 2013. 
  17. ^ a b c d e "CNN Under-Estimates Iraqi Assyrian Nüfusulation". Aina.org. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Eylül 2013. 
  18. ^ Wieviorka & Bataille 2007, ss. 166
  19. ^ "Google Translate". Translate.googleusercontent.com. Erişim tarihi: 18 Eylül 2013. 
  20. ^ Statistics Canada. "2011 National Household Survey: Data tables". 18 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Şubat 2014. 
  21. ^ Joshua Project. "Assyrian of United Kingdom Ethnic People Profile". Joshuaproject.net. 23 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Eylül 2013. 
  22. ^ Tzilivakis, Kathy (10 Mayıs 2003). "Iraq's Forgotten Christians Face Exclusion in Greece". Athens News. Erişim tarihi: 7 Nisan 2012. 
  23. ^ "Georgia – ecoi.net – European Country of Origin Information Network". 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2015. 
  24. ^ State statistics committee of Ukraine – National composition of nüfusulation, 2001 census (Ukrainian)
  25. ^ 2011 Armenian Census
  26. ^ http://www.stats.govt.nz/ New Zealand 2006 census
  27. ^ Joshua Project. "Assyrian in Azerbaijan". 19 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2015. 
  28. ^ "Arşivlenmiş kopya". 31 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2015. 
  29. ^ "Assyrian Community in Kazakhstan Survived Dark Times, Now Focuses on Education". The Astana Times. 28 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2015. 
  30. ^ "Kazakhstan Live". 1 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2015. 
  31. ^ "Zazaca Dilinde konuşan Süryaniler". 9 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  32. ^ a b Shoup, John A. (2011). Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia. s. 30. ISBN 978-1-59884-362-0. 
  33. ^ "Syrian Orthodox Church - LookLex Encyclopaedia". i-cias.com. 1 Haziran 2002 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  34. ^ ÇAKI, F.-YILMAZ, Ş., (2005), “Kimlik tartışması ve Süryaniler: Bir Literatür Çalışması”, Süryaniler ve Süryanilik III, Ankara.
  35. ^ "Süryaniler Kimdir? - Süryaniler | Renkler Solmasın, Kültürler Kaybolmasın". www.suryaniler.com. 4 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Temmuz 2020. 
  36. ^ "Šlomo Surayt". textbook.surayt.com. 24 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  37. ^ "Süryaniler | Renkler Solmasın, Kültürler Kaybolmasın". www.suryaniler.com. 13 Aralık 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  38. ^ Zubaida 2000, s. 370
  39. ^ "Displaced persons in Iraqi Kurdistan and Iraqi refugees in Iran" (PDF). fidh.org. International Federation for Human Rights. Januari 2003. 1 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 23 Eylül 2011.  Tarih değerini gözden geçirin: |tarih= (yardım)
  40. ^ DeKelaita, Robert (22 Kasım 2009). "The Origins and Developments of Assyrian Nationalism" (PDF). Committee on International Relations Of the University of Chicago. Assyrian International News Agency. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 23 Eylül 2011. 
  41. ^ "Raphael Lemkin". EuropeWorld. 22 Haziran 2001. 16 Nisan 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Eylül 2011. 
  42. ^ "Sidney'de "Asuri Soykırımı" Anıtı Açıldı". 10 Eylül 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2012. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]