Moğol istilaları

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Moğol İmparatorluğu'nun genişlemesi (1206–1294)

Moğol istilaları ve fetihleri, 13üncü yüzyılda başlayıp 14üncü yüzyılda sonlanan, sonlanana dek Avrasya'nın büyük bir bölümünü kaplayan ve geniş Moğol İmparatorluğu'nu yaratan bir dizi istilalar ve fetihler zinciri. Tarihçiler, Moğol istilalarını insanlık tarihin en ölümcül olaylarından biri olarak görmektedir.[1][2] Ek olarak Moğol seferleri, hıyarcıklı vebayı Avrasya'nın büyük bir kısmına yayarak 14üncü yüzyılın en ölümcül olayı olan Kara Ölümünü ateşlemeye yardımcı olabilmektedir.[3][4][5][6]

Moğollar yüzyıllar içinde artan nüfuslarına bağlı olarak Ortaasya’da güçlendiler ve çevrelerindeki toplulukları bölgelerini istila ettiler. İstilaya uğrayan toplumlardan biri de Oğuzlardır.[kaynak belirtilmeli]Anadolu’ya yönelen Oğuz (Türkmen) akınları, kronolojik olarak iki dönemde gerçekleşti. Birinci akın dalgası Selçuklu yönetiminin zorlaması ve zaman zaman teşvikiyle 1015 – 1020 tarihleri arasında gerçekleşmiştir. Moğolların Anadolu’ya en geniş çaplı akınları ve yerleşmeleri ise, Selçuklu topraklarına da yayılan Moğol akınlarının önünden kaçmalarıyla 1220’li yıllarda başlamıştır. Bu akınlarla 13. Yüzyılın sonlarından itibaren Anadolu’nun büyük bir bölümü Oğuzlar tarafından askeri olarak istila edilmiştir. Ancak Moğol istilalarının etkileri Anadolu içlerine doğru genişledikçe Oğuzlar daha batıya, Bizans sınırlarına doğru çekilmek zorunda kaldılar. Bu bölgeler, gerek Selçuklular, gerekse Anadolu Selçukluları tarafından “uç” olarak tanımlanan topraklardır. Örneğin 1240’lı yıllarda Malatya civarında bulunan Germiyanoğulları, Moğol baskısından kaçarak 1260’lı yıllarda Kütahya civarlarına gelmişler ve buralarda kendi beyliklerini kurma olanağına sahip olmuşlardır.[7]

13. yüzyılında başlayan Moğol istilası; Moğolların Cengiz Han'ın bayrağı altında Orta Asya, Doğu Avrupa, Çin ve Sibirya Ovaları'nı istila etmesidir. Moğol kabilelerini birleştiren Cengiz Han büyük bir imparatorluk kurdu. Ardından yaptığı fetihlerle ününe ün katan Cengiz han ele geçirdiği kaledeki herkesi katletmekle tanınırdı. Doğudan gelen bu haberler Avrupalıları korkuttu. Kısa sürede birçok savaş ve 3.000.000-6.000.000 insanın ölümüne neden olmuştur.[kaynak belirtilmeli]Moğol istilası sırasında Moğollar birçok kenti yağmalamış birçok katliam yapmış ve Orta Asya'da yaptığı saldırılar yüzünden birçok Türkî halkın Anadolu'ya göç etmesine neden olmuştur. Yaşanılan yağma, göç, savaş gibi unsurlar yerleşik hayattaki birçok devleti etkilerken göçebe olan halklar fazla etkilenmemiştir. Dünya tarihi açısından önemli bir olay olan Moğol istilası birçok sonuç doğurmuştur.

Sona erişi[değiştir | kaynağı değiştir]

Moğol istilası son olarak 14. yüzyıl'da Hindistan'ın istila edilmesine varana kadar devam etmesine rağmen Timur İmparatorluğu'nun yıkılmasıyla Anadolu üzerindeki etkisini yitirmiştir.

Moğollar bu süreçte birçok devlet kurmuş, Çin'e hükmetmiş ve Japonya'ya çıkartma yaparak bir ilke imza atmış, Avrupa'nın siyasi güçlerini değiştirmiş ve dünyaya korku salmıştır. Ancak Moğolların kurmuş olduğu devletler sürekli taht kavgaları ve dış güçler yüzünden yıpranıp zamanla yıkılması Moğol istilasının sonu olmuştur.

Moğol istilaları[değiştir | kaynağı değiştir]

14. yüzyılın ilk çeyreğinden kalma ve Bağdat'ın 1258'de Moğollar tarafından istilasını ve düşüşünü betimleyen bir minyatür.

Moğol istilasının bazı sonuçları[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Özel
  1. ^ "What Was the Deadliest War in History?". WorldAtlas (İngilizce). 9 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2019. 
  2. ^ White, M. (2011). Atrocities: The 100 deadliest episodes in human history. WW Norton & Company. p270.
  3. ^ Robert Tignor et al. Worlds Together, Worlds Apart A History of the World: From the Beginnings of Humankind to the Present (2nd ed. 2008) ch. 11 pp. 472–75 and map pp. 476–77
  4. ^ Compare: Barras, Vincent; Greub, Gilbert (Haziran 2014). "History of biological warfare and bioterrorism". Clinical Microbiology and Infection. 20 (6): 498. doi:10.1111/1469-0691.12706. PMID 24894605. In the Middle Ages, a famous although controversial example is offered by the siege of Caffa (now Feodossia in Ukraine/Crimea), a Genovese outpost on the Black Sea coast, by the Mongols. In 1346, the attacking army experienced an epidemic of bubonic plague. The Italian chronicler Gabriele de’ Mussi, in his Istoria de Morbo sive Mortalitate quae fuit Anno Domini 1348, describes quite plausibly how the plague was transmitted by the Mongols by throwing diseased cadavers with catapults into the besieged city, and how ships transporting Genovese soldiers, fleas and rats fleeing from there brought it to the Mediterranean ports. Given the highly complex epidemiology of plague, this interpretation of the Black Death (which might have killed > 25 million people in the following years throughout Europe) as stemming from a specific and localized origin of the Black Death remains controversial. Similarly, it remains doubtful whether the effect of throwing infected cadavers could have been the sole cause of the outburst of an epidemic in the besieged city.  Geçersiz |doi-access=free (yardım)
  5. ^ Andrew G. Robertson, and Laura J. Robertson. "From asps to allegations: biological warfare in history," Military medicine (1995) 160#8 pp. 369–73.
  6. ^ Rakibul Hasan, "Biological Weapons: covert threats to Global Health Security." Asian Journal of Multidisciplinary Studies (2014) 2#9 p. 38. online 17 Aralık 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  7. ^ "Osmanlı Beyliği'nin Kuruluşu ve Gelişimi" (PDF). 6 Mart 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mart 2018. 
Genel