Türkiye'de iklim değişikliği

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Türkiye'deki iklim değişikliği ve kuraklığın Eber Gölü'ndeki etkisini gösteren bir resim, 2018

Türkiye'de iklim değişikliği, Türkiye iklimindeki değişiklikleri, bu değişikliklerin etkilerini ve ülkenin bu değişikliklere nasıl uyum sağladığını kapsamaktadır.[1] Türkiye'nin yıllık sıcaklıklarının yanı sıra en yüksek sıcaklıkları da yükselmektedir.[2][3] 2020 yılı, Türkiye'de kayda geçmiş en sıcak üçüncü yıldı.[4] Türkiye, iklim değişikliğinden büyük ölçüde etkilenecek olmakla beraber,[5][6] şimdiden sert hava koşullarıyla[7] karşı karşıya kalmaktadır. Bu durumun başlıca tehlikeleri kuraklık[8][9] ve sıcak hava dalgalarıdır.[10] Türkiye'nin mevcut sera gazı emisyonları, küresel toplamının yaklaşık %1'ine karşılık gelmektedir[11] ve kömüre yoğun bir şekilde devlet desteği yapılması, Türkiye'nin enerji politikası kapsamındadır.[12] Türkiye, Paris Anlaşması'nı imzalamayan birkaç ülkeden biridir ve bu nedenle anlaşmanın taraflarından biri değildir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Türkiye'nin iklim değişikliğine uyum sağlamasını koordine etmektedir. Nehir havzasındaki su kaynakları ve tarım için iklim değişikliğine uyumu, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından planlanmıştır.

Sera gazı emisyonları[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'nin sera gazı emisyonunun yaklaşık üçte biri kömür kaynaklıdır.[13] [14] Fosil yakıt tüketimi ve CO2 salınımında geçmişe oranla daha hızlı bir artış olacak.[15]

Doğal çevre üzerindeki etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye için ısınma şeritleri (1910-2010)

Tunç Çağı'nda 2 önemli iklim değişikliği dönemi vardı.[16] İklim Değişikliği ve Politika Çalışmaları Boğaziçi Üniversitesi Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Murat Türkeş'e göre, Türkiye'de insan kaynaklı iklim değişikliği 1970'lerde başlamıştır.[17]

Sıcaklık ve hava değişiklikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

not very sharp snow capped mountain peak in the distance, under a blue sky with a few small clouds
Ağrı Dağı'nın buzulu iklim değişikliğinden dolayı geri çekilmektedir ve bu yüzyılın bitişinden önce yok olacaktır.[18][19]

2020 itibariyle, rekordaki en sıcak Yıl 2010, daha sonra 2018 ve daha sonra 2020 idi.[4] 2011 Ulusal İklim Değişikliği eylem Planı'ndaki iklim değişikliği senaryosu, yıllık ortalama sıcaklıktaki artışın 2.5 °C ila 4 °C olacağını tahmin etti[20][daha iyi kaynak gerekli] ve 2021'de Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı, bu süre ile yüzyılın sonu arasında 1 ila 2 derece arasında olacağını söyledi.[21] Türkiye'nin diğer birçok ülkeden daha ciddi şekilde etkileneceği tahmin edilmektedir,[22][23] ancak etkiler ülkenin bölgelerine göre önemli ölçüde değişmektedir,[24] yaz aylarında Güney ve Batı bölgeleri için en büyük sıcaklık artışları tahmin edilmektedir.[25] En kötü durum, 2100 yılına kadar sıcaklıkta 7 derecelik bir artıştır.[21][26]

Hava daha aşırı hale geliyor[27] ve Mayıs 2020'de ülkenin birçok yerinde rekor yüksek sıcaklıklar vardı.[28] 21. yüzyılda sıcaklıkların ortalama 2-3 °C artacağı ve yağışların önemli ölçüde azalacağı tahmin edilmektedir.[29] Bununla birlikte, kuzeyde yağışlar artabilir[30] ve yağışların karla yer değiştirmesi nedeniyle[31] daha fazla sel olacağı tahmin edilmektedir. Mevsimsel olarak, kışın daha fazla yağış olabilir, ancak ilkbahar ve sonbaharda %50 daha az olabilir.[4]

İklim değişikliği nedeniyle[32] Türkiye'de orman yangınları arttı[33], ve rüzgar hızının Marmara Bölgesi genelinde artması bekleniyor.

Sel baskınlardan, Sinoptaki bu bölge de olduğu gibi, daha sık olduğu tahmin edildi.[34]
fakat 2007 Kasım ayında dolu olan Büyük Menderes Nehri, 2100 a kadar ortalama akımın yarısını inebilir.

İklim değişikliğinin bir sonucu olarak ortaya çıkabilecek bir başka etki de ani yağışlara bağlı sellerdir. Kuraklık, sivrisinek kaynaklı hastalıklar riski taşır.[35]

Kentsel ısı dalgaları[36] (özellikle güney ve doğuda[21]), kuraklık,[37] fırtınalar,[38] ve sel,[39] artabilir.[40]

Deniz seviyesinin yükselmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Tektonik yükselme, Samsun ve Alanya arasındaki deniz seviyesinin yükselmesini azaltırken, birkaç büyük nehir Deltası azalmıştır.[41] Deniz seviyesinin 1 metre yükselmesi riski taşıyan bölgelerde 200 binden fazla insan yaşamaktadır.[42] İstanbul deniz seviyesinin yükselmesi riski altındadır,[41] örneğin Kadıköy metro İstasyonu sel tehdidi altındadır.

Su kaynakları[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye zaten "su fakiri" bir ülkedir, çünkü kişi başına düşen su miktarı yılda yaklaşık 1.500 m3'tür: nüfus artışı ve iklim değişikliği nedeniyle ülkenin 2070'lere kadar" su kıtlığı " (1.000 m3'ten az) olması muhtemeldir.[43] Kuzey nehir havzalarındaki su kaynakları için çok az değişiklik olduğu, ancak Güney nehir havzalarında önemli bir azalma olduğu tahmin edilmektedir.[43] Türkiye'nin merkezinde Konya için su fakiri olduğu tahmin ediliyor.[21]

Bir gram sığır eti üretmek için 122 litre su gerekir (yumurtalardan aynı miktarda protein için 29 litre ve bitkilerden 19 litre ile karşılaştırıldığında),[44] ancak iklim değişikliği Türkiye'de kuraklığa neden olsa da[45], buzağılar sübvanse edilir.[46]

Azaltım[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'nin 2018 yılında yürürlüğe giren Enerji Verimliliği Yasası, verimliliğe yaklaşık 11 milyar ABD doları taahhüt ediyor ve emisyonları önemli ölçüde sınırlayabilir.[47] Bununla birlikte, 2019 itibariyle, enerji verimliliği politikaları henüz ölçülebilir hedeflere ve önlemlere çevrilmemiştir. Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) enerji verimliliğine yatırım yapmaktadır.[48]

Olası çözümler ve alınabilecek önlemler[değiştir | kaynağı değiştir]

Resmi Kurumlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Birleşmiş Milletler nezdinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı İklim Değişliği Ulusal Odak Noktası olarak tanınmıştır. 2001 yılında Başbakanlığın 2001/2 sayılı Genelgesi ile kurulan İklim Değişikliği koordinasyon Kurulu (İDKK), 2013 yılında İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu (İDHYKK) adıyla yeniden düzenlenmiştir.[49]

Gelecekteki Olası Etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu senaryolara göre yapılan bilgisayar destekli simülasyon çalışmaları yapılmaktadır. HİDP (IPCC) A2 senaryosu baz alınarak yapılan bir çalışmada Türkiye'de 2071-2100 yılları arasındaki ortalama sıcaklıklar 1961-1990 yıllarının ortalamasına göre iç bölgelerde 5-6 oC, kıyı bölgelerinde ise 4-5 oC artış olacağı öngörülmüştür.[50] Bu derecede büyük bir artış ekolojik dengeleri oldukça olumsuz yönde etkiyebilecektir.

Türkiye Cumhuriyeti Çevre ve Şehircilik Bakanlığınin İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu Ulusal Seragazı Emisyon Envanter Sistemi yapar.[51] Paris Anlaşması imzalandı ama onaylanmadı.[52]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ KANUNU" (PDF). Aralık 2020. 
  2. ^ "Climate". climatechangeinturkey.com. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  3. ^ ""Monthly and Seasonal Trend Analysis of Maximum Temperatures over Turkey" (PDF). International Journal of Engineering Science and Computing". 
  4. ^ a b c "Climate change responsible for spring and winter within weeks". Climate change responsible for spring and winter within weeks (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  5. ^ Tapan, Miraç (12 Ekim 2018). "Turkey battles climate change: Nationwide efforts give hope for the future". Daily Sabah (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  6. ^ Türkiye'nin dördüncü iki yıllık raporu. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. Aralık 2019. 
  7. ^ "Extreme weather threatens Turkey amid climate change fears". Daily Sabah (İngilizce). 18 Mayıs 2018. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  8. ^ "Turkey drought: Istanbul could run out of water in 45 days". the Guardian (İngilizce). 13 Ocak 2021. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  9. ^ "'Food insecurity Turkey's top climate change risk'". www.aa.com.tr. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  10. ^ "Climate". climatechangeinturkey.com. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021. 
  11. ^ "Each Country's Share of CO2 Emissions | Union of Concerned Scientists". www.ucsusa.org (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  12. ^ "Fossil Fuel Support - TUR". stats.oecd.org. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  13. ^ "İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ, EKONOMİ VE SAĞLIK AÇISINDAN TÜRKİYE'NİN KÖMÜR POLİTİKALARI" (PDF). 10 Eylül 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Eylül 2016. 
  14. ^ "Guardian'dan Madde 80 uyarısı, 'Türk Kömür Santralleri Teşvik için Sırada'". 
  15. ^ "10 grafikte BM İklim Değişikliği Konferansı ve Türkiye". 28 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mart 2017. 
  16. ^ October 30; 2020. "Study: Ancient people in Turkey adapted to climate change". Cornell Chronicle (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  17. ^ "Turkey in the midst of climate change, says climate expert - Turkey News". Hürriyet Daily News (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  18. ^ "Glaciers melting faster in southeast Turkey, sparking concerns". Daily Sabah. 30 Temmuz 2019. Erişim tarihi: 18 Şubat 2021. 
  19. ^ Azzoni, Roberto Sergio; Sarıkaya, Mehmet Akif; Fugazza, Davide (1 Nisan 2020). "Turkish glacier inventory and classification from high-resolution satellite data". Mediterranean Geoscience Reviews. 2 (1): 153-162. doi:10.1007/s42990-020-00029-2. hdl:2434/745029. ISSN 2661-8648.  Geçersiz |hdl-access=free (yardım)
  20. ^ Tokuç, Burcu (2019-5). "Which Threats to Global Health Pose a Problem for Turkey's Health?". Balkan Medical Journal. 36 (3): 152-154. doi:10.4274/balkanmedj.galenos.2019.2019.3.001. ISSN 2146-3123. PMC 6528528 $2. PMID 30821137.  Tarih değerini gözden geçirin: |tarih= (yardım)
  21. ^ a b c d AGENCIES, DAILY SABAH WITH (16 Nisan 2021). "200-day heat wave: Top Turkish official warns of future danger". Daily Sabah (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  22. ^ "Warming a Frozen Policy: Challenges to Turkey's Climate Politics after Paris". Turkish Policy Quarterly (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  23. ^ "Seventh National Communication of Turkey Under the UNFCCC". UNDP (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  24. ^ "TEMA, Türkiye Erozyonla Mücadele, Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı". www.tema.org.tr. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  25. ^ Agency, Anadolu (12 Eylül 2019). "Climate change triggers extreme weather in Turkey". Daily Sabah (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  26. ^ "'Global warming may push temperatures in Turkey up by some 6.5 degrees in 80 years' - Turkey News". Hürriyet Daily News (İngilizce). Erişim tarihi: 18 Ağustos 2021. 
  27. ^ sabah, daily (18 Mayıs 2018). "Extreme weather threatens Turkey amid climate change fears". Daily Sabah (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  28. ^ "Environmental developments in Turkey during 2020". www.aa.com.tr. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  29. ^ "Ministry of Environment and Urbanization (2016), p. 22". 
  30. ^ "Climate". climatechangeinturkey.com. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  31. ^ "Temperature to increase significantly in Turkey in 30 years due to global warming, warns climate expert - Turkey News". Hürriyet Daily News (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  32. ^ "Deforestation prevention key to fight climate change - Turkey News". Hürriyet Daily News (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  33. ^ Ward, Lyn (27 Ağustos 2019). "Climate change and wildfires - a vicious circle". Fethiye Times (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  34. ^ "Türkiye'deki sellerin tek nedeni iklim değişikliği mi?". BBC News Türkçe. Erişim tarihi: 12 Ağustos 2021. 
  35. ^ SABAH, DAILY (28 Aralık 2020). "Mosquito takeover in possible drought prompts disease concerns for Turkey". Daily Sabah (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  36. ^ sabah, daily (3 Temmuz 2017). "Turkey reeling from African heat wave". Daily Sabah (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  37. ^ "Gov't forced to take measures amid below average rainfall across Turkey - Turkey News". Hürriyet Daily News (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  38. ^ sabah, daily (24 Temmuz 2018). "Lightning electrifies Istanbul, northwestern Turkey skies as thunderstorms take over". Daily Sabah (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  39. ^ Agency, Anadolu (21 Temmuz 2017). "Istanbul flood result of Turkey's climate change". Daily Sabah (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  40. ^ "Climate". climatechangeinturkey.com. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  41. ^ a b "Coastal floods in Turkey". Climatechangepost.com (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  42. ^ ""Potential Impacts of Sea Level Rise on the Coasts of Turkey"". 
  43. ^ a b "Climate". climatechangeinturkey.com. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  44. ^ Birpınar, Mehmet Emin (5 Nisan 2021). "Drought, drought, drought: What mobilizes awareness? | Opinion". Daily Sabah (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  45. ^ Afshar, Mehdi H.; Şorman, Ali Ünal; Tosunoğlu, Fatih; Bulut, Burak; Yilmaz, M. Tugrul; Danandeh Mehr, Ali (1 Ağustos 2020). "Climate change impact assessment on mild and extreme drought events using copulas over Ankara, Turkey". Theoretical and Applied Climatology (İngilizce). 141 (3): 1045-1055. doi:10.1007/s00704-020-03257-6. ISSN 1434-4483. 
  46. ^ "Turkey: Turkey Livestock and Products Semiannual". USDA Foreign Agricultural Service (İngilizce). Erişim tarihi: 17 Temmuz 2021. 
  47. ^ "Current Policy Projections". climateactiontracker.org (İngilizce). Erişim tarihi: 18 Temmuz 2021. 
  48. ^ Agency, Anadolu (2 Ekim 2019). "EBRD to introduce new energy efficiency finance model". Daily Sabah (İngilizce). Erişim tarihi: 18 Temmuz 2021. 
  49. ^ "Sık Sorulan Sorular". T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. 27 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Nisan 2015. 
  50. ^ Demir, İsmail; Kılıç, Gönül; Coşkun, Mustafa (2008). Precis Bölgesel İklim Modeli ile Türkiye İçin İklim Öngörüleri: HaDAMP3 SRES A2 Senaryosu (PDF). Erişim tarihi: 7 Nisan 2015. 
  51. ^ "Seragazı Emisyon Envanteri, 2014". 1 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Eylül 2016. 
  52. ^ "İslam İklim Değişikliği Deklarasyonu" (PDF). The Islamic Foundation For Ecology And Environmental Sciences. 4 Mart 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mayıs 2019. 

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]