Kayseri (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 38°37′30″K 35°49′57″D / 38.625°K 35.8325°D / 38.625; 35.8325

Kayseri
—  İl  —
İlin Türkiye'deki konumu
İlin Türkiye'deki konumu
Kayseri haritası
Kayseri haritası
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge İç Anadolu
Yönetim
 - Vali Orhan Düzgün
Yüz ölçümü
 - Toplam 16.917 km2 (6.531,7 mi2)
Rakım 1.054 m (3.458 ft)
Nüfus (2013)[1]
 - Toplam 1.295.355
 - Yoğunluk 68,53/km² (177,5/sq mi)
 - Kır -
 - Şehir 1.295.355
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
İl alan kodu 352
İl plaka kodu 38
İnternet sitesi: www.kayseri.gov.tr

Kayseri, İç Anadolu Bölgesi'nde bir ildir. Dünya'nın en eski şehirlerinden biri olan Kayseri, klasik çağlarda Kapadokya adı verilen bölgededir. Kızılırmak'ın güneyinde bulunan bu bölge, Tuz Gölü'nden Fırat nehrine kadar uzanır. İpek Yolu buradan geçer.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Kayseri kentinin adı Latince Caesarea, Yunanca καισαρία (kaysaria) adı Arapça biçiminden Türkçeleştirilmiştir. Eski isimleri Mazaka ve Kaisareia (Fransızca Césarée)'dır.

Kayser veya kaysar (Arapça ve Osmanlıca: قيصر), Roma ve Doğu Roma (Bizans) imparatorlarına verilen Caesar (Yunanca: καισαρ, kaisar) unvanının İslam ülkelerinde kullanılan biçimidir. Osmanlı sultanları II. Mehmed'ten başlayarak resmi sıfatları arasında Kayser-i Rum unvanını da kullanmışlardır.

Caesar asıl olarak Roma'lı devlet adamı Caius Julius Caesar'ın (MÖ 100-44) lakabıdır (cognomen). Caesar'ın manevi oğlu olan ilk Roma imparatoru Octavianus Augustus, onursal bir unvan olarak Caesar lakabını benimsemiştir. Daha sonraki Roma imparatorları da Caesar ve Augustus unvanlarını bir arada kullanmışlardır.

Rus hükümdarları, Caesar adının Rusça biçimi olan tsar (Rusça: цар, çar) unvanını 1453'te İstanbul'un Türkler tarafından fethinden kısa bir süre sonra benimsemişlerdir. Adlandırmanın amacı, Osmanlı sultanlarının Rum kayserliğine varis olma iddiasına karşı koymak ve Bizans tahtının mirasında hak iddia etmektir.

Kutsal Roma Germen İmparatorluğu (961-1804), Avusturya İmparatorluğu (1806-1918) ve Alman İmparatorluğu (1871-1918) da Latince Caesar ve Almanca Kaiser unvanlarını kullanmıştır. Özellikle son Alman imparatoru II. Wilhelm (1888-1918), Kaiser unvanını ön plana çıkarmıştır. Türkçe kullanımda Alman imparatorunun lakabı çoğu zaman kayzer, eski Rum ve Osmanlı hükümdarlarının lakabı ise kayser imlasıyla yazılır. Ayrıca Yılanlıdağın zirvesinde dönemin en büyük Kapadokya Kralına ait olan mezar kabri keşfedilmiş, çevresinde çok eski tarihi bir kale ve kale ortasında bir darphane de bulunmuştur. Kale içindeki kazılarda ele geçen bir tablete göre bu dağ üzerinde gizli bir yerde yeraltı şehri ve hazineler bulunmakta olduğu iddia edilmektedir.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Nüfus
Kayseri
Yıl Kent Nüfusu Köy Nüfusu Toplam Nüfus
1927 60.379 190.111 250.490
1935 71.344 239.114 310.458
1940 80.189 262.780 342.969
1945 86.474 283.615 370.089
1950 101.990 301.871 403.861
1955 128.262 293.748 422.010
1960 161.340 319.047 480.388
Kayseri il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Değişim Sıra Oran Kır - Şehir Erkek - Kadın
1965[2] 536.206 16  %1.71 344.985  
  %64
%36  
 191.221 266.972  %49.8  %50.2 269.234
1970[3] 598.693 %12 Dark Green Arrow Up.svg 17  %1.68 361.869  
  %60
%40  
 236.824 293.904  %49.1  %50.9 304.789
1975[4] 676.809 %13 Dark Green Arrow Up.svg 18  %1.68 381.227  
  %56
%44  
 295.582 342.613  %50.6  %49.4 334.196
1980[5] 778.383 %15 Dark Green Arrow Up.svg 15  %1.74 398.031  
  %51
%49  
 380.352 389.220  %50  %50 389.163
1985[6] 864.060 %11 Dark Green Arrow Up.svg 16  %1.71 375.504  
  %43
%57  
 488.556 430.545  %49.8  %50.2 433.515
1990[7] 943.484 %9 Dark Green Arrow Up.svg 17  %1.67 339.412  
  %36
%64  
 604.072 471.874  %50  %50 471.610
2000[8] 1.060.432 %12 Dark Green Arrow Up.svg 17  %1.56 328.078  
  %31
%69  
 732.354 529.584  %49.9  %50.1 530.848
2007[9] 1.165.088 %10 Dark Green Arrow Up.svg 16  %1.65 269.835  
  %23
%77  
 895.253 584.656  %50.2  %49.8 580.432
2008[10] 1.184.386 %2 Dark Green Arrow Up.svg 16  %1.66 182.937  
  %15
%85  
 1.001.449 595.275  %50.3  %49.7 589.111
2009[11] 1.205.872 %2 Dark Green Arrow Up.svg 16  %1.66 178.593  
  %15
%85  
 1.027.279 607.022  %50.3  %49.7 598.850
2010[12] 1.234.651 %2 Dark Green Arrow Up.svg 16  %1.67 170.487  
  %14
%86  
 1.064.164 621.667  %50.4  %49.7 612.984
2011[13] 1.255.349 %2 Dark Green Arrow Up.svg 15  %1.68 164.819  
  %13
%87  
 1.090.530 631.165  %50.3  %49.7 624.184
2012[14] 1.274.968 %2 Dark Green Arrow Up.svg 15  %1.69 158.575  
  %12
%88  
 1.116.393 640.095  %50.2  %49.8 634.873
2013[15] 1.295.355 %2 Dark Green Arrow Up.svg 15  %1.69 0  
  %0
%100  
 1.295.355 649.851  %50.2  %49.8 645.504

Değişim, bir önceki nüfus sayımına göre artış veya azalış yüzdesidir. Sıra, Kayseri il nüfusunun Türkiye illeri arasındaki sıralamasıdır. Oran, Kayseri il nüfusunun, Türkiye nüfusuna oranıdır.

Şive[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçenin Kayseri ilinde kullanılan şivesinin Batı Anadolu ağızları içindeki konumu Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre şöyledir:

Özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Sahabiye Medresesi (Kayseri Cumhuriyet Meydanı)
  • Kayseri şehri yollarının genişliği ile dikkat çeker.
  • Kayseri sanayi açısından epey yol katetmiştir ve Türkiye'nin önde gelen sanayi şehirlerinden birisidir. Pek çok ünlü marka Kayseri'den gelir.
  • Kayseri; sucuk, pastırma ve mantısıyla meşhurdur.
  • Türkiye'nin ilk 32864 kişilik üstü kapalı futbol stadyumu Kayseri'de bulunmaktadır.
  • M.Ö. 2800'lü yıllarda önemli bir merkez olan Kaniş Höyüğü, Kayseri'nin 20 km kuzey doğusunda bulunmaktadır.
  • Kayseri, Malazgirt Savaşı'ndan sonra Anadolu'da kurulan Anadolu Selçuklu beyliklerinden en güçlüsü olan, Danişment Gazi'nin kurduğu Danişmentliler Beyliği'nin en önemli kentlerinden biri olmuştur.
  • M.S. 260 yıllarında nüfusu 400.000'i aşıyordu.

Sektörler itibarı ile Kayseri[değiştir | kaynağı değiştir]

Medya[değiştir | kaynağı değiştir]

Kayseri il merkezinde, 7 günlük siyasi gazete,3 ulusal,5 yerel televizyon ve RTÜK'e kayıtlı 16 radyo ve 1 tane yerel internet sitesi bulunmaktadır. Günlük gazetelerinden Erciyes Gazetesi web ofset, diğerleri ise tabaka ofset sistemi ile basılmakta olup, Basın İlan Kurumu'nun Kayseri'de şubesi bulunmaktadır. Uydudan yayın yapan TV 1, TV Kayseri ve E Haber TV; yerel yayın yapan Erciyes TV, Elif TV, KAY TV, Kanal 38 ve Erciyes Üniversitesi Kampüs TV ile Kayseri medyası oldukça gelişme göstermiştir.

Sanat[değiştir | kaynağı değiştir]

Sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksi[değiştir | kaynağı değiştir]

İllerin sosyo-ekonomik gelişmişliklerinin takip edildiği indekse göre Kayseri 1996 yılında 15. sıradayken, en son 2003 yılında hazırlanan ve 2004 Mayıs'ında yayınlanan indekste ise 19.dur. Sıra değişimi -4'dür. Her iki indeks çalışmasında da Kayseri, 2. derece gelişmiş iller arasında yer almıştır.

Tarım[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarım, Kayseri ekonomisinde sanayi, ticaret, ulaştırma sektörlerinden sonra gelmektedir. 671.000 hektar arazi tarımda kullanılmaktadır. Bu miktar il topraklarının %40'ına karşılık gelmektedir. İl sanayisinin %13'ü tarım dışı, %6'sı çayır-mera, %41'i orman fundalıktır. Tarım arazisinin %48'i tahıl ekimine ayrılmakta %42'si ise nadasa bırakılmaktadır. Kalanı baklagillere, endüstriyel bitkilere, yağlı tohumlara, yumru bitkilere, sebzelere ve meyveciliğe ayrılmıştır. 607.000 hektar sulanabilir arazinin 150.000 hektarı ekonomik olarak sulanabilmektedir. Sulama kapasitesi artarken sulu tarımda verim 5-6 kat artacağından sulama projeleri inşaatları sürdürülmektedir.

Hayvancılık[değiştir | kaynağı değiştir]

Kayseri'de küçük ve büyükbaş hayvancılık Türkiye ortalamasına yakın olup, küçükbaş potansiyeli büyükbaş potansiyeline göre daha fazla gelişmiş durumdadır. Kanatlı hayvan varlığı Türkiye ortalamasının iki katı seviyesindedir. Kayseri'de üretilen hayvansal ürünler içerisinde parasal değer olarak ilk sırayı et, ikinci sırayı süt, yumurta da üçüncü sırayı almaktadır. Beyaz et 4. ana üründür. Kayseri'de tatlısu balıkçılığı da sürekli gelişmektedir.

Ormancılık[değiştir | kaynağı değiştir]

Kayseri orman potansiyeli bakımından zengin değildir. Türkiye orman varlığının %0,5'i Kayseri'dedir. Kayseri'de 22.000 hektar normal ve 85.000 hektar bozuk olmak üzere 107.000 hektar orman arazisi bulunmaktadır. Orman yapısının zayıflığı orman ürünleri üretimini de sınırlamaktadır.

Sanayi[değiştir | kaynağı değiştir]

Küçük sanayi siteleri ve organize sanayi bölgeleri sanayi sektörünün altyapısı olarak değerlendirilebilir. Kayseri'de KSS kapsamında 3500'e yakın işyeri yapılmıştır. İlde 8 KSS faaliyet göstermektedir. Kayseri'de 6 organize sanayi bölgesi bulunmaktadır. 1. Organize Sanayi Bölgesi dışındaki Mimarsinan Organize Sanayi ve İncesu Organize Sanayi bölgeleri 2005 yılında faaliyete başlamıştır ve henüz sanayiye katkıda bulunmamaktadırlar. Sanayi altyapısı çerçevesinde Kayseri Serbest Bölgesi de önemli görülmektedir. Kayseri Serbest Bölgesi Türkiye'nin en büyük serbest bölgesi alanına sahiptir. Kayseri Serbest Bölgesinde 2007 yılı verilerine göre 43 tesis faaliyet göstermektedir. Kayseri 1. Organize Sanayi Bölgesinde 2006 yılı itibariyle 711 sanayi tesisi bulunmaktadır.

Yatırım ortamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Gelişim bileşenleri açısından Kayseri yeterli bir ildir.

Sanayinin gelişimini sürdürmesi açısından Kayseri'nin avantajlı olduğu ve olmadığı durumlar irdelendiğinde, dezavantajlı durum görülmemektedir.

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUyABHY. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  2. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BspqmEZS. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  3. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtnaIOHB. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  4. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtqAJeFq. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  5. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuiqXld. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btwmi43y. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtyQ6TL8. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu0YlwZJ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu21gY97. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3qO2mX. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuD3utyn. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuFfA7dP. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGwr3iG. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxluYTz. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  15. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUyABHY. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
Kayseri (il) ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.