Bitlis (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Koordinatlar: 38°31′33″K 42°23′16″D / 38.52583°K 42.38778°D / 38.52583; 42.38778

Bitlis
—  İl  —
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Doğu Anadolu
Yönetim
 - Vali Oktay Çağatay [1]
Yüzölçümü
 - Toplam 10,582 km2 (4,1 mi2)
Nüfus [2]
 - Toplam 338.023
 - Yoğunluk 40,49/km² (104,9/sq mi)
 - Kır 148.648
 - Şehir 189.375
Zaman dilimi UDAZD (UTC+03:00)
İl alan kodu 434
İl plaka kodu 13
İnternet sitesi: bitlis.gov.tr

Bitlis İli, Türkiye'nin 81 ilinden birisidir.

İl Nüfusu: 341.225'dir. Bu nüfusun % 64'ü şehirlerde yaşamaktadır (2016). İlin yüzölçümü 8.294 m²'dir. İlde km²'ye 41 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 65'dir.) İlde yıllık nüfus artış oranı % 0,23 olmuştur. İl merkezinin denizden yüksekliği: 1637 m.'dir.

2016 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 7 İlçe, 13 belediye, bu belediyelerde 123 mahalle ve ayrıca 348 köyü vardır.

İsmi Makedonya Kralı Büyük İskender’in şehirdeki kaleyi yaptırttığı komutanlarından Bedlis’ten gelmektedir. Tarihsel yapıların ağırlıkta olduğu bir vadi içinde kurulduğundan “Vadideki Güzel Şehir” diye anılır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Bitlis M.Ö. 1400 yıllarından itibaren Urartular’ın yerleşim alanıydı. MÖ11. yüzyıla kadar Urartular’ın yurdu olmaya devam eden ve 7. Yüzyıla kadar Asurlalar, 6. Yüzyıla kadar ise Medler’in yönetimi altında kalan Bitlis, daha sonra Pers Krallığı'nın kurulması ile 2. Darius tarafından ele geçirilmiştir. MÖ 4. yüzyılda Makedonya Kralı Büyük İskender’in yönetimi altına giren ve MS 2. yüzyılda Roma İmparatoru Trajan tarafından ele geçirilen Bitlis, 7. yüzyıla kadar Doğu Roma yönetiminde kaldı.

Türkler’in 10. yüzyılla birlikte başlayan Anadolu akınları sırasında önemli bir uğrak yeri haline gelen ve bu tarihlerde Alp Arslan ve ordularını Ahlat’ta konuk eden Bitlis'in Türklerin Anadolu’ya açılmasında çok önemli bir rolü de üstlenmiş oldu. 13. Yüzyılda Eyyübiler ve daha sonra Harzemşahlar ve Moğollar'ın saldırısına uğrayan ve 1514 yılındaki Çaldıran Savaşı'yla Osmanlı egemenliğine giren Bitlis, Osmanlı İmparatorluğu’nun idaresi altında ilim, sanat ve kültür merkezi haline geldi. I. Dünya Savaşı esnasında bir süre Çarlık Rusya’nın işgali altında kalan Bitlis, Cumhuriyet'in ilanından sonra il yapıldı. Bitlis adını Bedlis'ten almıştır. Bitlis'in en büyük ve en gelişmiş ilçesi Tatvan'dır.

İlçeler[değiştir | kaynağı değiştir]

2010 TUIK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 7 ilçe, 8 belde ve 340 köy vardir. İlçeler;

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Bitlis il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1965[3] 154.069 64
  %28     43.813
110.256     %72  
1970[4] 185.473 63 %20Dark Green Arrow Up.svg
  %32     59.939
125.534     %68  
1975[5] 218.305 67 %18Dark Green Arrow Up.svg
  %35     76.702
141.603     %65  
1980[6] 257.908 62 %18Dark Green Arrow Up.svg
  %36     93.757
164.151     %64  
1985[7] 300.843 56 %17Dark Green Arrow Up.svg
  %40     119.626
181.217     %60  
1990[8] 330.115 53 %10Dark Green Arrow Up.svg
  %43     142.947
187.168     %57  
2000[9] 388.678 49 %18Dark Green Arrow Up.svg
  %56     219.511
169.167     %44  
2007[10] 327.886 55 -%16Red Arrow Down.svg
  %55     179.260
148.626     %45  
2008[11] 326.897 55 -%0Red Arrow Down.svg
  %52     168.824
158.073     %48  
2009[12] 328.489 55 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %51     168.988
159.501     %49  
2010[13] 328.767 56 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %51     168.787
159.980     %49  
2011[14] 336.624 55 %2Dark Green Arrow Up.svg
  %53     178.788
157.836     %47  
2012[15] 337.253 55 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %54     182.939
154.314     %46  
2013[16] 337.156 55 -%0Red Arrow Down.svg
  %55     184.454
152.702     %45  
2014[17] 338.023 55 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %56     189.375
148.648     %44  
2015[18] 340.449 55 %1Dark Green Arrow Up.svg
  %57     194.928
145.521     %43  
Güncel Nüfus Değerleri tablosu (2017):[19][değiştir | kaynağı değiştir]

Bitlis ili nüfusu: 341.474'dür. Bu nüfusun %64,4'ü şehirlerde yaşamaktadır (2017 sonu). İlin yüzölçümü 8.294 km2'dir. İlde km2'ye 41 kişi düşmektedir. (Bu sayı Güroymek'ta 90’dır.) İlde yıllık nüfus artış oranı % 0,07 olmuştur.

2018 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 7 İlçe, 13 belediye, bu belediyelerde 123 mahalle ve ayrıca 348 köy vardır.

Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Merkez(% 1,36)- Hizan(-% 2,82).

İlçelerin Nüfusu ve Artış Oranları-Belediye, Mahalle, Köy Sayıları-Şehir ve Köy Nüfusları ve Oranları-Km2 ye Düşen Kişi Sayısı
İlçe Nüfus 2017 Nüfus Artışı % Belediye S. Mah.Say. Şehir nüfus Köy Say. Köy Nüfus Şehirli % Alanı km² Yoğunluk
Adilcevaz 30.226 -1,61 2 15 16.780 28 13.446 55,5 1.586 19
Ahlat 39.371 0,51 2 15 28.334 26 11.037 72,0 1.153 34
Bitlis Merkez 70.160 1,36 2 22 53.938 76 16.222 76,9 1.064 66
Güroymak 46.547 -1,25 3 28 32.793 26 13.754 70,5 515 90
Hizan 33.708 -2,82 1 10 11.524 75 22.184 34,2 1.021 33
Mutki 31.764 0,37 2 11 4.603 60 27.161 14,5 1.069 30
Tatvan 89.698 1,19 1 22 71.896 57 17.802 80,2 1.885 48
BİTLİS 341.474 0,07 13 123 219.868 348 121.606 64,4 8.294 41

Konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[20] Alanı km² Rakım mt. Merkeze Uzaklık km[21] Ulaşan Yollar[21]
Adilcevaz 1953 1.586 1.683 85 E E99/ -11, 13-07
Ahlat Cumh.önce 1.153 1.703 62 E E99/ -11, 13-02, 13-01
Bitlis Merkez 1.064 1.637 E E99/ -13, 13-76, 13-25
Güroymak 1987 515 1.308 33 -31
Hizan 1936 1.021 1.472 52 =>13-25=>13-05=>13-26
Mutki Cumh.önce 1.069 1.486 21 -13=>13-75
Tatvan 1936 1.885 1.656 25 -32, E E99/ -12
BİTLİS 1935 8.294

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Bitlis'te spor

2017-2018 Sezonu sonunda, Futbol takımı Tatvan Gençlerbirliği Spor, Bölgesel Amatör Lig (BAL)'dan yerel lige düşmüştür. Voleybol 2.lig kadınlarda Bitlis Gençlik Spor, erkeklerde TÜRŞAD yer almaktadır. Voleybol kadın-erkek bölgesel ligde 4 takım daha bulunmaktadır. Tatvan Gençlerbirliği Spor, Ziraat Türkiye Kupası birinci turunda Yüksekova Belediyespor’a elenmiştir.

Bitlis'in önemli spor tesisleri: Bitlis 8 Ağustos Stadyumu (2.550), Tatvan Spor Salonu (500), Merkez Çiftkaya, Rahvan, Dideban, Tatvan Nemrut ve Yumurtatepe, Ahlat Serinbayır olmak üzere 7 adet kayak merkezi bulunmaktadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Yeni Valiler Kararnamesi Resmi Gazete'de yayımlandı: 39 ilin valisi değişti". Haberturk.com. 27 Ekim 2018. Erişim tarihi: 4 Kasım 2018. 
  2. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  3. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  4. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  5. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  6. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  7. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  8. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  9. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  10. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  11. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  12. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  13. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  14. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  15. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  16. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  17. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  18. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
  19. ^ TÜİK 1 Şubat 2018 Verileri
  20. ^ İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  21. ^ a b karayolları Genel Müdürlüğü

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]