Fildişi Sahili

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Fildişi Sahili Cumhuriyeti
République de Côte d'Ivoire
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Slogan: "Union - Discipline - Travail"
"Birlik, Disiplin ve Çalışkanlık"
Ulusal Marş: L'Abidjanaise
Konum
Konum
Başkent Yamoussoukro
6°51′K 5°18′B / 6.85°K 5.3°B / 6.85; -5.3
Resmî dil(ler) Fransızca
Milliyet Fildişili/Fildişi Sahilli
Yönetim biçimi Cumhuriyet/Başkanlık sistemi
 - Devlet Başkanı Alassane Ouattara
 - Başbakan Daniel Kablan Duncan
Kuruluş
 - Bağımsızlık 7 Ağustos 1960
Yüzölçümü
 - Toplam 322.463 km²  (69.)
124,502 mil²
 - Su (%) 1.4
Nüfus
 - 2015 tahmini 23.295.302[1] (55.)
 - 2014 sayımı 22.671.331[2]
 - Yoğunluk 72.2/km² 
28/mil²
GSYİH (SAGP) 2008
 - Toplam 34,104 milyar $ (67.)
 - Kişi başına 1.642 $ (77.)
GSYİH (düşük) 2008
 - Toplam 23,508 milyar $ (98.)
 - Kişi başına 1.132 $ (89.)
Gini (2002) 44.6 (düşük
İGE (2014) artış 0.462 (düşük)  (172.)
Para birimi Batı Afrika CFA frangı (XOF)
Zaman dilimi GMT (UTC+0)
Trafik akışı sağ
Internet TLD .ci
Telefon kodu 225

Fildişi Sahili ya da resmi adı ile Fildişi Sahili Cumhuriyeti (ülke ismi Fildişi Kıyısı ya da Fildişi Kıyısı Cumhuriyeti olarak da kullanılabilmektedir[3]) (Fransızca: Côte d’Ivoire [kot diˈvwaʀ]), Afrika kıtasının batı kısmında yer alan bir ülkedir. Ülkenin sınır komşularını (kuzeyden saat yönünde ilerlendiğinde) Mali, Burkina Faso, Gana, Liberya ve Gine oluşturmaktadır. Bunun haricinde ülkenin güneyinde Atlas Okyanusu yer almaktadır. Ülkenin başkenti Yamoussoukro'dur.

Ülke ismi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin kurulu olduğu bölgelerde sahip olduğu çok sayıda fil nedeniyle 16.yüzyılda Portekiz tarafından fildişi elde edebilmek ve ticaretini gerçekleştirebilmek adına fil avı gerçekleştirilmiş ve birçok fil avcılar tarafından öldürülmüştür. Bu olay nedeniyle ülkenin ismi Fransızca Fildişi Sahili anlamına gelen Côte d’Ivoire olarak belirlenmiş, fildişi uzun yıllar ülkenin en önemli ihracat kaynaklarından birini oluşturmuştur. Ancak ülke isminin her bir dilde farklı versiyonlarda söylenmesi (Fildişi Sahili, Elfenbeinküste, Ivory Coast, Costa de Marfil vb.) ve uluslararası alanlarda karışıklıklara neden olması nedeniyle 1985 yılında dönemin devlet başkanı Félix Houphouët-Boigny aldığı karar ile ülke isminin bundan sonra sadece Fransızca hali ile kullanılabileceğini ve diğer dillere birebir çevrilemeyeceğini belirtmiştir.[4]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin toplamda sahip olduğu 3.458 km sınırın 545 km'si Burkina Faso, 720 km'si Gana, 816 km'si Gine, 778 km'si Liberya ve 599 km'si Mali ile oluşurken, ülkenin ayrıca Gine Körfezi'nin batısında Atlas Okyanusu'na 515 km'lik sahil şeridi bulunmaktadır.

Ülkenin yüzey şekilleri genel itibariyle yassı bir görünüme sahip olmakla birlikte ülkenin yüzeyi çoğunlukla yayla ve ovalardan oluşmaktadır. Ülkenin sadece batı kesimleri deniz seviyesinden ortalama 1.000 m daha yüksekte yer almaktadır. Ülkenin en yüksek noktasının Gine sınırına yakın konumda bulunan 1.752 m yüksekliğe sahip olan Nimba Dağı oluşturmaktadır.[5] Ülkenin kuzey kesimlerinin bir bölümü Yukarı Gine Yaylaları olarak adlandırılan oluşumun içerisinde yer almaktadır. Bunun dışında kalan bölgelerde ortalama yükseklik 200 m ila 350 m arasında yer almaktadır.

Ülkenin yüksek kesimlerinde yer alan yaylalar engebeli bir arazi yapısına sahip olup, zemin sert bir yapıdadır. Alçak kesimlerde yer alan bölgelerde zemin daha yumuşak bir yapıya sahip olup, daha düz bir arazi yapısı mevcuttur. Ülke içerisinde birçok akarsu bulunmaktadır. Bunlardan en önemli dört tanesi Cavallah Nehri (700 km), Sassandra Nehri (650 km), Bandama Nehri (1050 km) ve Comoé Nehri'dir (1160 km). Fildişi Sahili'nin en önemli gölleri baraj yapımı sonucu ortaya çıkmış olup, Kossou Gölü, Buyo Gölü ve Ayamé Gölü bu göllere örnek olarak verilebilmektedir.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Fildişi Sahili konum olarak 4° ve 10° kuzey enlemleri arasında yer almakta olup, Ekvator ülkenin güney sahiline 400 km uzaktadır. Ülkenin güney kesimlerinde bu yüzden nemli tropikal iklim gözlemlenmekte olup, ülkenin en kuzey bölgelerinde kurak bir iklim hakimdir.[6] Ülke genelinde ortalama sıcaklık değerleri 28 °C düzeyinde yer alsa da, ülkenin kuzey kesimleri ile güney kesimleri arasında keskin sıcaklık değerleri gözlemlenebilmektedir.

Fildişi Sahili genelinde rüzgarlar iklim üzerinde önemli bir etkene sahiptir. Özellikle kuzeydoğu yönünde esen Alizeler ve güneybatı yönünde esen muson rüzgarları ülkede etkendir. Alizeler kış aylarında sıcak, kurak ve Sahra tozu içeren bir havanın hakim olmasına neden olmakta ve ülkede kuraklığa neden olabilmektedir. Ülkenin güney kesimlerinde ise Gine Körfezi'nden gelen Batı Afrika muson rüzgarının etkisi gözlemlenmekte olup, nemli ve sıcak bir ortamın oluşmasına neden olmaktadır. Bu rüzgarlar ülkenin güney kesimlerinde ki iklimini belirlemekte olup, kuzey kesimlerinde yaz yağmurlarına neden olmaktadır.[7]

Bitki örtüsü ve yaban hayat[değiştir | kaynağı değiştir]

Fildişi Sahili bitki örtüsü ve yaban hayat çeşitlilik arz etmektedir. Ülke güneyde Gine Bölgesi, kuzeyde ise Sudan Bölgesi olarak iki farklı bölgenin etkisi altındadır. Ülkenin güney kesimlerinde her daim yeşil olan yağmur ormanları ve mangrov ormanları yer alırken, kuzey kesimlerinde kurak dönemlerde yapraklarını döken ağaçları içeren ormanlar ve sahra yer almaktadır. Burada özellikle kurak ormanlar, yağmur ormanları ile sahra arasında ki geçişte arada yer almaktadır.

Ülke genelinde agaç türü olarak Baobab ağaç türleri, dutgiller ailesine mensup ağaçlar, epifit ve salepgiller ailesine mensup ağaçlar sıklıkla gözlemlenebilmektedir.

Fildişi Sahili genelinde yaban hayatta çeşitlilik göstermektedir. Ülkeye ismini de veren fil bir dönem hem ormanlık alanlarda hem de sahrada yoğunlukla bulunmasına rağmen, yıllar içerisinde yaşanan kaçak avcılık ve yaşam alanlarının daraltılması gibi nedenlerde nüfusu azalmış, günümüzde de çoğunlukla oluşturulan rezerv alanlarda yaşamlarını sürdürebilmektedirler. Ülke genelinde fil harici su aygırı, yaban domuzu, duiker, primat üyeleri, kemiriciler, peygamberdevesi ailesi üyeleri ile leopar gibi kedigiller üyesi, kuyruksürengiller ailesine mensup hayvanlar ile naja, kara mamba, şişen engerek, gabon engereği, çıngıraklı yılanlar, Afrika kaya pitonu gibi yılan türleri gözlemlenebilmektedir. Ayrıca ülkenin steplerinde asıl sırtlanlar ve çakallar, nehir gibi sulak alanlarda da timsah yaşamaktadır. Dünya genelinde az sayıda bulunan Cüce suaygırı da ülkenin güneybatı bölgelerinde yaşam sürdürmektedir. Ülke genelinde bulunan şempanze gibi birçok hayvan ya çok az görülmekte ya da nesli tükenmek üzere bir konumdadır.[8]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Fildişi Sahili'nde son olarak 2014 yılında gerçekleştirilen resmi nüfus sayım sonuçlarına göre 22.671.331 nüfus tespit edilmiştir. Bu güncel olarak son resmi sayım konumunda olup, 2015 tahmini sayım sonuçlarına göre ülkede 23.295.302 nüfus yaşadığı tahmin edilmektedir.

Fildişi Sahili genç bir nüfusa sahip olup, 2015 tahmini verilerine göre nüfusun %58,89'u 0-24 yaş aralığındadır. Ülkenin sadece %3,34'i 65 yaş ve üzerindedir.[1]

0-14 yaş: %37.94 (erkek 4,456,646/kadın 4,381,907)
15-24 yaş: %20.95 (erkek 2,459,156/kadın 2,420,284)
25-54 yaş: %33.53 (erkek 3,997,615/kadın 3,812,563)
55-64 yaş: %4.25 (erkek 495,177/kadın 493,854)
65 yaş ve üzeri: %3.34 (erkek 375,276/kadın 402,824)

Doğal kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin en önemli doğal kaynakları petrol, doğal gaz, elmas, mangan, demir cevheri, kobalt, boksit, bakır, altın, nikel, tantal, silisli toprak, kil, kakao, kahve, palmiye yağı ve hidrolik enerjidir.

Çevre sorunları[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir zamanlar Batı Afrika'nın en geniş ormanlarına sahip olan Fildişi Sahili'nde kereste üretimini karşılamak için ormanlık alanlar ağır tahribe uğramaktadır. Ayrıca sanayi, tarım ve kanalizasyon sistemlerinden kaynaklanan atıklar ülkede su kirliliğine yol açmaktadır.

Bölgenin en gelişmiş ülkesi olarak bilinen Fildişi Sahili kakao üretiminde dünya lideridir. Diğer önemli ürünleri kahve, kauçuk, petrol, ton balığı ve ananastır. Batı Afrika ekonomisine etkisinden ötürü başta Fransa ve son yıllarda da Amerika Birleşik Devletleri bu ülkenin politik problemlerini yakından izlemektedirler.

Fildişi Sahili, 1960 yılında bağımsızlığına kavuşmuştur. Ülkeye bağımsızlığını kazandıran Félix Houphouët-Boigny 1983 yılında, doğum yeri olan Yamoussoukro'yu başkent ilan etmiştir. Félix Houphouët-Boigny buraya dünyanın en büyük bazilikasını inşa ettirdi (the Basilica of Our Lady of Peace of Yamoussoukro). Bu bazilika Vatikan'daki bazilikadan yedi kat daha büyüktür.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Fildişi Sahili'nin resmi dili Fransızca'dır. Bunun yanı sıra konuşulan 60 yerel lehçeden en yaygını Dioula lehçesidir.

Ülkedeki etnik grupların oranı
Akanlar  %42,1
Voltaikler (Gur)  %17,6
Kuzey Mandlılar  %16,5
Kroular  %11
Güney Mandlılar  %10
Diğerleri  %2,8

Din:[9] İslam: %40,7, Hristiyan: %34,2 (Katolikler: %17,5, Protestanlık: %10,6, bağımsız kiliseler: %6,1), Animizm: %24,6.

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

Fildişi Sahili'nin yönetim biçimi cumhuriyettir. 7 Ağustos 1960'da Fransa'dan bağımsızlığını ilan ettikten sonra ülkede çok partili başkanlık sistemi başlamıştır. 11 Nisan 2011'den bu yana cumhurbaşkanlığı Alassane Ouattara ve 4 Nisan 2007'den beri başbakanlık görevini Guillaume Soro sürdürmektedir. Kasım 2010'da yapılan genel seçimi kaybetmesine rağmen görevi bir türlü bırakmayan önceki Cumhurbaşkanı Laurent Gbagbo eşi ile beraber Fransız askerlerinin operasyonu sonucu kalmakta olduğu Başkanlık binasında ele geçirilmiş ve tutuklanmıştır.

Vatandaşların Demokrat Birlik Partisi (UDCY), Fildişi Sahili Demokrat Partisi-Afrika Demokratlar Topluluğu (PDCI-RDA), Fildişi Sahili Halk Cephesi (FPI), Cumhuriyetçiler Topluluğu (RDR) ve Fildişi Sahili'nde Demokrasi ve Barış Topluluğu (UDPCI) ülkede siyasi faaliyet gösteren partiler arasında yer alır.

1983'den beri başkenti Yamoussoukro olmasına rağmen, Abidjan kenti ülkenin ticari ve idari merkezi olmaya devam etmektedir.[1]

Fildişi Sahili Anayasası 23 Temmuz 2000 tarihinde yapılan referandumda kabul edildikten sonra yürürlüğe girmiştir.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarım sektöründe üretilen ürünlerin en önde gelenleri kahve, kakao tanesi, muz, palmiye çekirdeği, mısır, pirinç, manyoka (tapyoka), tatlı patates, şeker, pamuk, kauçuk ve kerestedir.

Günde 32,900 varil petrol üreten Fildişi Sahili'nin toplam 220 milyon varil petrol rezervine sahip olduğu tahmin edilmektedir.[1]

Kentlerde işsizlik oranı %13 civarındayken 6,738 milyonluk işgücünün %68'i geçimini tarımla sağlamaktadır.[1]

2006 yılında yapılan ihracat oranı
Fransa  %18,3
Hollanda  %9,7
Amerika Birleşik Devletleri  %9,1
Nijerya  %7,2
Almanya  %4,2

Ordu[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin silahlı gücü olan Forces armées de Côte d’Ivoire (FACI) Fildişi Sahili Cumhuriyeti'nin ordusunu oluşturmaktadır. FACI toplamda dört farklı kuvvetlerden oluşmakta olup, bunlar L’Armée de terre (Kara Kuvvetleri), La Marine nationale (Deniz Kuvvetleri), L’Armée de l’air (Hava Kuvvetleri) ve La Gendarmerie nationale (Jandarma) kuvvetleridir.

Silahlı kuvvetlerde Aralık 2010 verilerine göre 12.000 yedek personel olarak 60.000 personel bulunmaktadır. Ülkenin ilk devlet başkanı Félix Houphouët-Boigny ülkenin genel olarak düşük bir ordu personeline sahip olmasının nedenini olası bir darbe girişiminin önüne geçmek olarak açıklamıştır.

İdari yapılanma[değiştir | kaynağı değiştir]

Fildişi Sahili illeri

Ülke 28 Eylül 2011 tarihinden bu yana 12 il ile 2 özerk şehirden oluşan toplamda 14 bölgeden oluşmaktadır. Bu tarihten önce 19 tane bölge en üst idari yapısını oluşturmaktaydı. Yeni oluşturulan iller kendi içerisinde 31 ilçeye, ilçeler ise 107 departement olarak adlandırılan idari yapıya, departementler ise 197 belediyeye ayrılmaktadır. Yeni idari yapılanma neticesinde ortaya çıkan iller şu şekildedir:

Fildişi Sahili bölgeleri
(2011 öncesi idari yapı)

Fildişi Sahili 2011 yılındaki yeni idari yapılanma kabul edilene kadar régions olarak adlandırılan 19 bölgeden oluşmaktaydı. 2011 yılına kadar geçerli olan idari yapılanma şu şekildeydi:

  1. Agnéby
  2. Bafing
  3. Bas-Sassandra
  4. Denguélé
  5. Dix-Huit Montagnes
  6. Fromager
  7. Haut-Sassandra
  8. Lacs
  9. Lagunes
  10. Marahoué
  1. Moyen-Cavally
  2. Moyen-Comoé
  3. N'zi-Comoé
  4. Savanes
  5. Sud-Bandama
  6. Sud-Comoé
  7. Vallée du Bandama
  8. Worodougou
  9. Zanzan

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke genelinde inşa edilmiş olan 35 havaalanının 7 tanesi asfalt pistlere sahiptir.

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e [1]
  2. ^ Fildişi Sahili sayım sonucu
  3. ^ Ülke ismi farklı kullanımlara örnek - Fildişi Kıyısı
  4. ^ Dietmar Urmes: Handbuch der geographischen Namen. Ihre Herkunft, Entwicklung und Bedeutung. Marix, Wiesbaden 2004
  5. ^ La Côte d'Ivoire en chiffres, sous la dir. de Direction générale de l'Économie, ministère de l'Économie et des finances de la République de Côte d'Ivoire, dialogue production, Abidjan, 2007, Sayfa 13
  6. ^ Gabriel Rougerie: L’Encyclopédie générale de la Côte d'Ivoire: le milieu et l'histoire, Nouvelles éditions africaines, Abidjan, Paris 1978
  7. ^ Stefan Wozazek: Die klastischen Sedimente von Süd-Elfenbeinküste: Provenanz, Umlagerungsprozesse und Entstehung des Goldvorkommens ‚Belle Ville‘. Dissertation an der Universität Stuttgart, 2001
  8. ^ Gabriel Rougerie: L’Encyclopédie générale de la Côte d’Ivoire: le milieu et l’histoire, Nouvelles éditions africaines, Abidjan, Paris, 1978 Sayfa 207-2014
  9. ^ Joshua Project "Cote d'Ivoire – Religions"

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Atlas'da Côte d’Ivoire