Çankırı (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Çankırı
İlin Türkiye'deki konumu
İlin Türkiye'deki konumu
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge İç Anadolu Bölgesi, Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Vali Abdullah Ayaz[1]
Yüzölçümü
 • Toplam 7,542 km² (2.911 mil²)
Rakım 730 m (2.390 ft)
Nüfus
 • Toplam 183.550
 • Kır
57.589
 • Şehir
125.961
Zaman dilimi UTC+03.00 (TRS)
İl alan kodu 376
İl plaka kodu 18

Çankırı, Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesinde bulunan bir ildir. Kuzey ilçeleri Karadeniz Bölgesi'nde kalan il, kuzeyde Karabük ve Kastamonu, doğuda Çorum, güneydoğuda Kırıkkale, güneyde Ankara ve batıda Bolu illeriyle çevrilidir.

Çankırı ili nüfusu: 192.428'dir. Bu nüfusun %73,8'i şehirlerde yaşamaktadır (2020 sonu). İlin yüz ölçümü 7.542  km2'dir. İlde  km2'ye 26 kişi düşmektedir. (Bu sayı Merkezde 160’dır.) İlde yıllık nüfus % 1,72 oranında azalmıştır.[3] İl merkezinin denizden yüksekliği: 730 m.'dir.

2020 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 12 İlçe, 15 belediye, bu belediyelerde 96 mahalle ve ayrıca 371 köyü vardır.[3]

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

İllerde protokolde ilk sırada yer alan Vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Ayni seçmen İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini oluşturur. İldeki bütün seçmenler ayrıca il genel meclisi için de oy kullanarak, İl Genel Meclisinin oluşumunu sağlarlar.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik İl Encümenini seçer.[4][5]

Merkezi yönetim, Vali ve İl Müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak Vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Çankırı Valisi, Abdullah Ayaz'dır. 10 Haziran 2020 Valiler kararnamesi ile İçişleri B. Göç İdaresi Genel Müdürü iken atanmıştır.[6]

Çankırı Belediye Başkanı, İsmail Hakkı Esen (MHP), 31 Mart 2019 seçimlerinde %46,99 oy oranıyla seçilmiştir.[7]

2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Çankırı İl Genel Meclisi üye sayısı, 18 AK PARTİ, 8 MHP ve 1 BĞZ olmak üzere 27’dir. Çankırı Belediye meclisi ise 15 MHP ve 10 AK PARTİ olmak üzere 25 üyeden oluşur.[8]

2018 Genel seçimleri sonucu, Çankırı'yı temsilen TBMM'de AKP'den 2 milletvekili (Muhammet Emin Akbaşoğlu, Salim Çivitcioğlu) seçilmiştir.[9]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 4 Şubat 2021 verileri)[3]

Çankırı ili nüfusu: 192.428'dir. Bu nüfusun %73,8'i şehirlerde yaşamaktadır (2020 sonu). İlin yüz ölçümü 7.542  km2'dir. İlde  km2'ye 26 kişi düşmektedir. (Bu sayı Merkezde 160’dır.) İlde yıllık nüfus % 1,72 oranında azalmıştır. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Çerkeş (% 0,08)- Atkaracalar (% -11,38)

04 Şubat 2021 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 12 İlçe, 15 belediye, bu belediyelerde 96 mahalle ve ayrıca 371 köy vardır.

2020 yılı sonunda Çankırı ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri[10]
İlçe Nüfus

2019

Nüfus

2020

Nüfus

Artışı %

Belediye

Sayısı

Mahalle

Sayısı

Köy

Sayısı

Köy

Nüfusu

Şehir

nüfusu

Şehirde

oturan %

Alanı

 km2

 km2'ye

düşen kişi

Atkaracalar 5.534 4.904 -11,38 2 11 8 732 4.172 85,07 234 21
Bayramören 2.924 2.611 -10,70 1 3 27 2.104 507 19,42 310 8
Çerkeş 16.792 16.805 0,08 2 14 49 4.791 12.014 71,49 1.440 12
Eldivan 6.460 5.986 -7,34 1 6 16 2.801 3.185 53,21 947 6
Ilgaz 14.098 13.866 -1,65 1 9 75 6.055 7.811 56,33 350 40
Kızılırmak 7.304 7.130 -2,38 1 3 26 4.982 2.148 30,13 845 8
Korgun 4.626 4.546 -1,73 1 4 12 2.008 2.538 55,83 514 9
Kurşunlu 8.466 8.424 -0,50 1 11 27 3.556 4.868 57,79 378 22
Merkez 97.882 97.326 -0,57 1 14 50 9.737 87.589 90,00 609 160
Orta 11.978 11.450 -4,41 2 8 25 5.219 6.231 54,42 706 16
Şabanözü 11.869 11.661 -1,75 1 7 18 2.981 8.680 74,44 467 25
Yapraklı 7.856 7.719 -1,74 1 6 38 5.543 2.176 28,19 741 10
ÇANKIRI   195.789 192.428 -1,72 15 96 371 50.509 141.919 73,8 7.542 26

İlin yıllara göre nüfusları[değiştir | kaynağı değiştir]

Çankırı il nüfus bilgileri
Yıl Toplam nüfus Sıra Değişim Şehir - Kır
1965[11] 250.706 55
  %17     43.731
206.975     %83  
1970[12] 261.367 55 %4Dark Green Arrow Up.svg
  %21     53.747
207.620     %79  
1975[13] 265.468 60 %2Dark Green Arrow Up.svg
  %24     62.444
203.024     %76  
1980[14] 258.436 61 -%3Red Arrow Down.svg
  %27     69.325
189.111     %73  
1985[15] 263.964 63 %2Dark Green Arrow Up.svg
  %32     84.494
179.470     %68  
1990[16] 279.129 60 %6Dark Green Arrow Up.svg
  %41     113.855
165.274     %59  
2000[17] 270.355 63 -%3Red Arrow Down.svg
  %52     141.186
129.169     %48  
2007[18] 174.012 75 -%36Red Arrow Down.svg
  %61     106.087
67.925     %39  
2008[19] 176.093 75 %1Dark Green Arrow Up.svg
  %61     106.949
69.144     %39  
2009[20] 185.019 74 %5Dark Green Arrow Up.svg
  %61     111.944
73.075     %40  
2010[21] 179.067 75 -%3Red Arrow Down.svg
  %62     110.222
68.845     %38  
2011[22] 177.211 75 -%1Red Arrow Down.svg
  %64     113.191
64.020     %36  
2012[23] 184.406 75 %4Dark Green Arrow Up.svg
  %63     115.415
68.991     %37  
2013[24] 190.909 73 %4Dark Green Arrow Up.svg
  %63     119.476
71.433     %37  
2014[25] 183.550 75 -%4Red Arrow Down.svg
  %69     125.961
57.589     %31  
2015[26] 180.945 75 -%1Red Arrow Down.svg
  %70     126.058
54.887     %30  

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

TUZ MAĞARASI
Sultan Süleyman Camisi Kanu­ni Sultan Süleyman'ın emri ile Sadık Kalfa tarafından inşa edilmiştir. 1522 yılında başlayan inşaatın 1558 yılında tamamlandığı bilinmekle birlikte neden bu kadar uzun sürdüğü konusunda bilgi bulunmamaktadır.

Müzeler[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Çankırı Müzesi;

Çankırı’da profesyonel şekilde ilk müze faaliyeti etraftan derlenen 116 parçalık eserin 9 Haziran 1972 yılında Halkevi binasının alt katında ergilenmesi ile başlandı, çalışmalarını 1976 yılına kadar bu Halkevinde sürdürdü, Halk Eğitim binasının yıkılıp yerine 100. Yıl Kültür Merkezi’nin inşa sebebiyle geçici olarak Çankırı Lisesine taşındı. Lisenin sınıfını depoya çevrildi ve büro faaliyetleri burada yürütüldü.  23 Ağustos 1981 tarihinde 100. Yıl Kültür Merkezi’nin inşaatı bitmesiyle birlikte müze bu binanın ikinci katına taşınarak tekrar ziyarete açılmıştı, ancak müzenin sürekli artan eser sayısı ile kültür merkezi fazla eseri görgüye açacak kapasitesi kalmadı ve yeni bir binaya ihtiyaç duyuldu, bu kapsamda yürütülen çalışmalar sonucu, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil kaydı bulunan  Çankırı Hükümet Konağı ve adliye binası olarak kullanılan yapı müzeye dönüştürülmesi için Kültür ve Turizm Bakanlığına ayırdı. Restorasyonu tamamlanarak 2017 yılında faaliyete geçen binanın temel bilgileri 3000 m² kapalı ve 600 m² açık sergileme alanı ve kafeterya’ya sahiptir. Çankırı Müzesi Doğa Tarihi, Arkeoloji ve Etnografya Bölümleri olmak üzere üç ana salondan oluşmaktadır. Müzede 8 milyon yıl öncesine dayanan gergedan, fil, koyun, domuz , keçi, geyik, zürafa ve primatların atalarına ait fosil kalınıtları sergilenmektedir.

  1. Tarihi Çamaşırhane Müzesi;

Çankırı Tarihi Çamaşırhane Müzesi Abdülhamid Dönemi'nde inşa edildi. Çamaşırhane ülkemizdeki çamaşırhanelerin en büyüğü olarak bilinmektedir. 2016 yılında müzeye dönüştürülen, sanatsal ve kültürel etkinliklere de ev sahipliği yapmaktadır.[27]

  1. Ferit Akalın Radyo Ve İletişim Müzesi;

Ferit Akalın Çankırılı bir mucittir. Ferit Akalın'ın radyo koleksiyonun sergilendiği müzede ayrıca sözlü tarih kayıtları, belgesel çekimleri vb. içerikler bulunmaktadır. Ferit Akalın Radyo ve İletişim Müzesi'nde iletişim araçlarının tarihsel gelişimi insan hikâyeleri ile anlatmaktadır.

Mutfak[28][değiştir | kaynağı değiştir]

Çorbalar ve yemekler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Çatal aşı çorbası
  • Tatar hamuru çorbası
  • Cimcik hamuru çorbası
  • Taze fasulye kavurması

Etli yemekler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Sarımsaklı et
  • Yaren güveci
  • Tavuk etli kuru bamya
  • Keşkek

Hamur işleri ve Tatlılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • İnce ekmek muskası
  • Yazma çöreği
  • Nokul
  • Bazlama
  • Kül çöreği

Tatlılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Höşmerim
  • Hameyli
  • Yumurta tatlısı
  • Un helvası

Yâran kültürü[değiştir | kaynağı değiştir]

Çankırı Müzesi yaran

Yârenin sözlük anlamı olarak dost, arkadaş ve dostların oluşturduğu topluluk anlamına gelmektedir. Yâran denilebilmesi için 24 Yâren'in bir araya gelmesi gerekir.. Başlangıcı Ahiliğe dayanan ve şehirin sosyo-kültürel yapısına önemli bir yön vermektedir. Çankırı’nın geleneksel kültürü değince akla ilk gelenlerden biridir Yâran.

Yaran iki temel kaynaktan yola çıkar. Birisi Türk töresi, yani eski gelenek ve göreneklerimiz, diğeri İslami inanışlar. Bunlar Ahilik ve fütüvvettir. Türk İslam sentezinin en güzel örneklerinden biri Yaran Kültürü'dür. Misafirperverlik, yiğitlik, kahramanlık, cesaret , cömertlik, yardımlaşma ve dayanışma, birlik ve beraberlik, sevgi ve saygı, istikrar, düzeni bozacak davranışlardan uzak durma, merhamet, diğerkâm olma ve tevazu Yâran’ın beslendiği ana değerlerdir. Bu değerler Türk Kültürünün önemli sembolleridir.. Çankırı Yaran Kültürü; Türk Kültürünün simgesi olmuştur. Bu sebepten dolayıda Yaran; Milli Kültür simgesidir denebilir.

Yâran; dinlenme , eğlence, yardımlaşma, eğitim, toplumsal dayanışma, güzel sanatlar, müzik, edebiyat,  gibi yönleriyle gerçek bir kültürel öğeler bileşimidir. Çok boyutludur. Dost, arkadaş, sırdaş anlamlarına gelen Yaranın herkes tarafından bilinen açık ve kapalı diye ikiye ayrılan olmazsa olmaz düsturları vardır. Yaranın kapısı açıktır, misafirperverdir. Kalbi açıktır, kimseye karşı kin ve nefret beslemez hep olumlu düşünürler. Alnı açıktır, yüz kızartıcı, mahcup edici işler yapmazlar. Eli kapalıdır, harama el uzatmazlar. Dili kapalıdır, kimse hakkında kötü söz söylemezler. Beli kapalıdır, gayri ahlaki ilişki içinde olmazlar.

Valiliğin ve Kültür ve Turizm Bakanlığının yoğun çalışmaları sonucu UNESCO tarafından soyut dalda Dünya Kültür Mirası içerisine alınan Yaran Geleneği; geçmişte olduğu gibi bugün de aslına uygun olarak Çankırı ilinde yaşatılmaktadır.[28]

Kaleden Çankırı görüntüsü

Tarihi Yapıları[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Çankırı Kalesi:

Çankırı Kalesi şehrin kuzeyinde küçük bir tepe üzerinde yer alıyor. (Sırası ile) Romalılar, Bizanslılar, Danişmentliler, Selçuklular ve Osmanlılar dönemlerinde sağlamlığıyla bilinen kale geçen yüzyıla kadar iskan edilmiş yapıdan zamanımıza birkaç sur kalıntısından başka bir şey kalmadı.

Kale içinde Roma Dönemi'nden kalan kaya mezarı, pişmiş toprak kap parçaları ve iskan kalıntıları ile Çankırı'nın Fatihi Emir Karatekin Bey'in türbesi bulunmaktadır.[29]

  1. SULTAN SÜLEYMAN CAMİ (hakkında):

Sultan Süleyman Camisi Kanu­ni Sultan Süleyman'ın emri ile Sadık Kalfa tarafından inşa edilmiştir. 1522 yılında başlayan inşaatın 1558 yılında tamamlandığı bilinmekle birlikte neden bu kadar uzun sürdüğü konusunda bilgi bulunmamaktadır.

  1. Taş Mescit (hakkında):

Çankırı'da Selçuklular Dönemi'nden kalma en önemli yapılardan birisidir.

Günümüze kadar ulaşan kitabelerinden anlaşıldığına göre Şifahane, Keyhüsrev Oğlu l.Alaeddin Keykubat zamanında Atabey Cemaleddin Ferruh tarafından 1235 yılında yaptırılmıştır. Bu yapıların bir diğer önemi de yapı üzerinde yer alan iki adet figürlü parçadan gelmek­tedir. Bunlardan biri sürekli yayınlara konu olmuş, devamlı olarak üzerinde değinilmiştir. Boyutları1 x 0.25  m olan bu kabartmanın özelliği,  gövdeleri birbirine dolanan iki ejder (yılan) motifidir. Ejderlerin başları karşılıklı gelecek biçimde şekillendirlimiştir.

Günümüzde "Tıp Sembolü" olarak kullanılmaktadır. Halk arasında su içen yılan olarak da adlandırılan ikinci par­ça ise, diğeri gibi alçak kabartma olarak biçimlendirilmemiş olup tam tamına bir heykel görünümü verilmiştir. Darülhadis'te kullanılan gözenekli taştan yapılmış olan parça, kupa şeklinde olup gövdesine bir yılan sarılmakta ve üst kısımda uzantı yaparak sonuçlanmaktadır. Bu motif de günümüzde "Eczacılık Sembolü" olarak kullanılmaktadır.[30]

  1. Sakaeli Kaya Mezarları Ve Peri Bacaları (hakkında):

Roma ve Bizans Dönemlerine ait olduğu düşünülen Sakaeli Kaya Mezarları, çakıl taşlı tortul kaya oluşumlu tepenin yüzeyindeki oyukların yere yakın olanları köy halkı tarafından önü kapatılmak suretiyle değişik maksatlarla kullanılmaktadır. Farklı yükseklik ve genişlikteki oyuklar; tek, birbirine geçişli, basamakla inilen iki odalı bölmeli, aydınlatma pencereli  özellikler göstermektedir. Gelin Kayası mevkiinde peri bacası oluşumları ve aralarındaki kaya mezarları ilginç görünümler oluşturmaktadır.[31]

  1. Hüyük Yeraltı Şehri:

MS 3 - 5. yüzyıllarda yapıldığı ve kullanıldığı düşünülen yer altı şehri 2005 yılında tespit ve tescil edilmiştir. 2006-2008 seneleri arasında Müze Müdürlüğünce gerçekleştirilen temizlik çalışmasıyla; küçük kilisesi, keşiş odaları, sarnıcı ve diğer hayat alanlarıyla komplike bir yapı arz eden çok katlı  kültür varlığı tamamen ortaya çıkartılmıştır.

Turizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Dağcılık ve Kış Turizmi: llgaz Dağı, İç Anadolu'dan karadenize geçiş bölgesi için 1088 hektar önemli kaynaklarına sahip, seyahat, araştırma, yürüyüş, dağcılık, piknik, kış sporları ve diğer faaliyetlere imkan sağlamaktadır. 1800 m rakımda bulunan Ilgaz Dağı Doruk Mevkii, zengin doğası, yaban hayatı ve kış sporları olanaklarıyla turistlerin ilgisini çekiyor. Bakanlar Kurulu, Ilgaz Dağı'nda, Shankaril-Kastamonu sınırındaki Doruk Mevkii'nin de dahil olduğu bir bölgenin "kış sporları turizm merkezi" ilan edildi. Ayrıca T.C. Çankırı İl Hükümeti Kadınçayırı bölgesinde "Yıldıztepe Dağ Sporları ve Turizm Merkezi Projesi" ni geliştirmiş ve proje gerçeklekleşme sürecine girdi. 1 Eylül 2005 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 2005/9280 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'na göre Çankırı-Ilgaz-Kadınçayırı-Yıldıztepe "turizm merkezi" ilan edildi.[32]

Kuş Gözlemi: Ilgaz Dağların da, sakallı akbaba (2 çift tespit), kızıl akbaba ve küçük kartal (5 çift tespit) popülasyonlarıyla önemli kuş alanları statüsüne sahiptir.[33] (Çankırı İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, 2007).

Tarihi ve Kültür Turizmi hakkında:

İl çapında 230 adet kültür varlığı bulunmakta, Roma ve Bizans Dönemlerine tarihlendirilen ve Ankara Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü’nce tescili yapılan arkeolojik alanlar içinde merkez ilçede yer alanlar; Çorakyerler Miyosen Çökelleri, Garnizon Şehitliği, Alaçat Köyü Kültepe Antik Yerleşimi ve Nekropol Alanı, Balıbağ Köyü Sarıiçi Mevkii, Güvey Tepesi Höyüğü, Kentsel Sit Alanı, Ünür Köyü Höyüğü ve Nekropol Alanı, İnandıktepe Höyüğü ve Antik Yerleşimi’dir.

Çerkeş ilçesinde; Yoncalı Köyü Höyüktepe Yamaç Yerleşmesi, Yakuplar Köyü Kaya Mezarları, Meydan Köyü çevresinde bulunan antik yerleşim, Eldivan’da; Eldivan Höyüğü, Ilgaz’da; Cendere Köyü Salman Höyük, Bölüktepe Höyük ve Tümülsülü, İnköy Kaya Mezarları, Kurmalar Köyü Yerleşim bulunmaktadır.

Kuşunlu ilçesinde; Yedi Kapılar Kaya Mezarları bulunmaktadır.

Orta ilçesinde; Asmaca Yerleşimi ve Nekropol Alanı, Ağılar Gölet Mevkii Yerleşim Alanı, Sekmenin ve Ağaçini Kaya Yerleşimi, Höyük ve Nekropol Alanı bulunmaktadır.

Yapraklı ilçesinde ise İkizören roma Nekropolü ve Kale yer almaktadır.[33][34]

Tesise Geliş Sayılarına Göre Yabancı Turist Dağılımı (%)[35]
Yıllar 2009 2010 2011
Yabancı 0,1 0,3 3,1
Turizm İşletme ve Yerli ve Yabancı Turist Geceleme Sayıları, 2009 - 2011 [35] Belediye Belgeli Tesislerde Geceleme Sayıları
Yıllar 2009 2010 2011 2009 2010 2011
Yerli 1,2 1,2 1,2 1,2 1,5 2,3
Yabancı 2,7 1,2 2,3 1,6 5,7 4,7

Konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[36] Alanı km²[28] Rakım mt. Merkeze Uzaklık km[37] Ulaşan Yollar[37]
Çankırı Merkez   1.440 730   -04, 18-01, 18-52
Atkaracalar 1987 234 1.247 68

/ -14

Bayramören 1990 310 868 77

/ -14=>18-77=>18-82

Çerkeş Cumh.önce 947 1.132 85

/ -14, 18-78

Eldivan 1960 350 945 19 -04=>18-52
Ilgaz Cumh.önce 845 929 53

/ -14, -03

Kızılırmak 1987 514 555 54 -01=>18-25, 18-26
Korgun 1990 378 925 21 -04, 18-75
Kurşunlu 1944 609 1.137 52

/ -14, 18-75, 18-77

Orta 1959 706 1.257 67

/ -14=>18-51

Şabanözü 1944 467 1.030 41 Eldivan=>18-52, Orta=>18-51
Yapraklı 1958 741 1.200 30 Çankırı=>18-01
ÇANKIRI Cumh.önce 7.542

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

2018-2019 Sezonu sonunda, Çankırı’nın liglerdeki tek takımı 1074 Çankırıspor, futbol Bölgesel Amatör Lig (BAL)'da grubunda 7.olmuştur.

Bu takım, Ziraat Türkiye Kupası'nın ilk turunda elenmiştir.

Önemli spor tesisleri: Çankırı Atatürk Stadyumu (4.410), Orhan Saka Spor Salonu (2.500), Merkez Kapalı Yüzme Havuzu-y.olimpik (250) ve Ilgaz Kayak Merkezidir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Valiler Kararnamesi yayınlandı: 41 ilin valisi değişti". NTV. 10 Haziran 2020. 10 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2020. 
  2. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  3. ^ a b c "Güncel Nüfus Değerleri". tuik.gov.tr. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2021. 
  4. ^ "Arşivlenmiş kopya". 5 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  5. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 18 Haziran 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  6. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 10 Haziran 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Haziran 2020. 
  7. ^ "Arşivlenmiş kopya". 14 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  8. ^ "Arşivlenmiş kopya". 1 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  9. ^ "Arşivlenmiş kopya". 2 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2020. 
  10. ^ "Arşivlenmiş kopya". 25 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2020. 
  11. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  19. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  20. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  21. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  22. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  23. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  24. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  25. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  26. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
  27. ^ "TARİHİ ÇAMAŞIRHANE MÜZESİ". Kültür Portalı. Erişim tarihi: 9 Mart 2021. 
  28. ^ a b c "Kültür Portalı". www.kulturportali.gov.tr. Erişim tarihi: 9 Mart 2021. 
  29. ^ "ÇANKIRI KALESİ". Kültür Portalı. 17 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2021. 
  30. ^ "TAŞ MESCİT". Kültür Portalı. 28 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2021. 
  31. ^ "SAKAELİ KAYA MEZARLARI VE PERİ BACALARI". Kültür Portalı. 1 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2021. 
  32. ^ "Bakanlar Kurulu Kararı". resmigazete.gov.tr. Erişim tarihi: 10 Mart 2021. 
  33. ^ a b "ÇANKIRI KENTİ VE ÇEVRESİNİN TURİZM AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ". Nazan KUTER. ZKÜ Bartın Orman Fakültesi Dergisi. 2007. Erişim tarihi: 9 Mart 2021.  45. harf sırasında bulunan |başlık= parametresi line feed character içeriyor (yardım)
  34. ^ Anonim 2005a. Çankırı İl Çevre Durum Raporu, Çankırı Valiliği İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, Çankırı.
  35. ^ a b (Kültür ve Turizm Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı)
  36. ^ İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  37. ^ a b Karayolları Genel Müdürlüğü

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]