Anasayfa

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Herkesin katkıda bulunabildiği Özgür Ansiklopedi
Haftanın seçkin maddesi
Clasm Chludov detail 9th century.jpg
Bizans ikonoklazmı, (Grekçe: Εἰκονομαχία, İkonomahia), Bizans İmparatorluğu'nda ikonaların tahrip edildiği ve ikonalarla ilişkili her türlü dinî pratiğin yasaklandığı dönemdir. Grekçe bir terim olan ikonoklazm, "tasvir kırıcılık" anlamına gelmekle beraber kültürel değer taşıyan çeşitli maddi ögelerin siyasi ya da dinî sebeplerle bilinçli olarak imha edilmesini tanımlamaktadır. İki farklı dönem hâlinde cereyan eden Bizans ikonoklazmının ilk devresi III. Leon'un 726 yılında Halki Kapısı üzerinde bulunan İsa heykelini indirmesi ile başlayıp 787'de İkinci İznik Konsili'nin ikonoklazmı lanetlemesi ile son bulurken ikinci devre ise 814'te V. Leon tarafından yine Halki İsası'nın yerinden indirilmesi ile başlayarak 843'te yine bir konsilin ikonoklazm karşıtı kararları ile sonlanmıştır. Roma paganizmindeki pratiklerden kaynağını aldığı düşünülen ikonalar, iki boyutlu tasvirler iken zaman içerisinde bu anlayış değişmeye başlamış ve elbiselere dahi tasvirler işlenmeye başlanmıştır. Özellikle Hristiyanlığın yasallaşmasıyla birlikte hızlı bir şekilde dinde yer edinmeye başlayan ikonaların etrafında hastalık iyileştirme, bela defetme gibi inançlar gelişmeye başlayarak ikonaların kanaması ve konuşması gibi doğaüstü özellikler atfedilmeye başlanmıştır. Bu inançlar On Emir'in "oyma put yapmayacaksın ve onlara tapınmayacaksın" buyruğuna karşıtlık olarak görülüp putperestlikle bağdaştırılarak 4. yüzyılda tepki çekmeye başlamış, bu tepki 8. yüzyıla gelindiğinde ikona karşıtı hareketin doğmasını sağlayacak kadar olgunlaşmıştır. (Devamı...)
Günün maddeleri
Nine-Dragons1.jpg
Çin mitolojisi, Çin halk ve kültürünün biriktirdiği mitolojik ve efsanevi söylence, inanç ve tarih anlayışın bütününü tanımlar. Oxford'un Asya Mitolojisi Sözlüğü (A Dictionary of Asian Mythology) Çin mitolojisini tanımlarken Çin mitolojisi, ..., tarih, efsane ve mitin bir karışımıdır ifadesine yer vermektedir. Tarihçiler Çin mitolojisinin MÖ 12. yüzyıl sıralarında oluşmaya başladığını varsaymaktadır. Çin mitolojisinin en önemli kısmı ise yazılı dönemde, daha sonraları ortaya çıkmıştır. Çin mitolojisi, yaratılış mitleri, halk söylenceleri ile folklorik öğeler, tarihi olaylarla karışmış bir mit yapısı, efsanevi, tanrısal krallar barındıran kral listesi ile göze çarpar.

Çin mitolojisine dair yapılan çağdaş sayılabilecek ilk araştırmalar sonucu oluşan genel kanı Çin kültürünün diğer kültürlerdekinden daha farklı bir şekilde çok az oranda ve etkin olmayan bir mitoloji barındırdığına yönelikti. Buna gösterilen en büyük kanıt Çin mitlerine dair atıfların antik Çin metinlerinde genellikle oldukça parçalanmış bir şekilde bulunmasıydı. Bu yazınlarda bir mit bütününden bahsetmek pek olası değilken, büyük mitik temalar da göze çarpmamaktadır. Ek olarak antik Çin yazını büyük oranda anlatılıcılıktan uzaktır ve destansı tondan kaçınır (yani epik anlatılar oldukça zayıftır). Her ne kadar sonraki dönemlerde yapılan çeşitli araştırmalar kozmoloji, din ve felsefesinin metinlerde mitolojiden çok daha fazla bir yer tuttuğu ve önem taşıdığı sonucu çıkarılmış olsa ve dinî bir kültürün mitoloji olmaksızın ortaya çıkabileceği de mümkün olsa da bu Çin dinî düşüncesinin bir mitoloji barındırmadığı ve Çin mitolojisinin var olmadığı veya zayıf olduğu anlamını taşımaz. Özellikle yakın zamanda birçok uzman Çin mitolojisinin olmadığı veya Çin kültürünün mitik öğeler barındırmadığı yönündeki kanıları eleştirmiş ve bunların gerçek olmadığını, çeşitli araştırmalarla, izah etmişlerdir. (Devamı...)


Sergei Eisenstein 03.jpg
Sergey Ayzenştayn, ya da tam adıyla Sergey Mihayloviç Ayzenştayn (Rusça: Сергей Михайлович Эйзенштейн; d. 23 Ocak 1898, Riga - ö. 10 Şubat 1948, Moskova), Sovyet sinema yönetmeni ve kuramcısı.

Rusya'da 1910'lu yıllarda hareketlere çok genç yaşta katılan Eisenstein, 1920'lerin başında avangard tiyatro ve sanat dünyasıyla temas kurdu ve Moskova'daki Proletkult Tiyatrosu`na girdi. Kısa sürede büyük gelişme göstermesiyle birlikte sanat yönetmenliği, yönetmenlik yapmaya başladı. Mekân ve kurgu konusunda kendisini kısıtlamamak için tiyatroyu bırakıp sinemaya yöneldi. İlk filmi Grev'de(1925) yeni bir temsil alanı, anlatı dünyası, kahraman tipi yarattı. Mekân gerçek bir metalurji fabrikasıdır. Kahraman kitleler, insan topluluklarıdır ve bireyler daha arka planda kalır. Anlatı biçimi ve çekim montajı hemen göze çarpar. Zaten Eisenstein`a göre iyi kurgulanmış bir montaj sadece sahneleri birbirine bağlamakla kalmaz, aynı zamanda izleyicinin hislerini istenilen yöne çekebilmek ve seyirci kitlesini heyecanlandırmak için de iyi bir yoldur. İkinci filmi Potemkin Zırhlısı (sessiz film 1925), tüm zamanların en etkileyici filmlerinden biri olarak sinema tarihine altın harflerle kazındı. Film 1905 Bolşevik İhtilalini anlatması için devlet tarafından sipariş edilmiş olmasına rağmen, Eisenstein filmi yepyeni montaj teknikleri, estetik anlatımı ve etki yöntemleriyle basit bir propaganda filmi olmanın çok ötesinde bir klasik haline getirdi. (Devamı...)

Günün seçkin resmi
NGC 1300
Hubble Uzay Teleskopu tarafından fotoğrafı çekilmiş çubuklu sarmal galaksi NGC 1300. 100.000 ışık yılı genişlikteki bu galaksiyi oluşturan büyük spiralin merkezinde 3300 ışık yılı uzunlukta ikinci bir spiral yapı bulunmaktadır. Bu spiral-içinde-spiral yapı ancak büyük ölçekli çubukları olan galaksilerde görülür. Fiziksel modellere göre, bir çubuktaki gaz, spiral şekilde diskin merkezine doğru akabilir ve orada bir kara deliği besleyebilir. Ancak, NGC 1300'de bir aktif çekirdeği olduğuna dair bir belirti yoktur, dolayısıyla bu galaksinin merkezinde bir kara delik yoktur veya varsa içine madde çekmemektedir. John Herschel tarafından 1835'te keşfedilen NGC 1300, Irmak (Eridanus) kümesi'nin bir parçasıdır. (Hubble Uzay Teleskobu, NASA, ESA.)

Üreten: NASA, ESA.

Tarihte bugün

Olaylar

Doğumlar

Alfred Nobel

Ölümler

Daha fazlası...