Artvin (il)
| Artvin | |
|---|---|
 | |
 Artvin'in Türkiye'deki konumu | |
Koordinatlar: 41°08′N 41°51′E / 41.13°K 41.85°D | |
| Ülke | Türkiye |
| Bölge | Karadeniz Bölgesi |
| İdare | |
| • Vali | Cengiz Ünsal[1] |
| • Belediye Başkanı | Bilgehan Erdem |
| Yüzölçümü | |
| • İl | 7.393 km² |
| Rakım | 345 m |
| Nüfus (2020) | |
| • İl | 169.403[2] |
| • Yoğunluk | 23/km² |
| • Kent | 106.858 |
| • Kırsal | 62,643 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TRS) |
| Posta kodu | 08000 |
| Alan kodu | (+90) 466 |
| Plaka kodu | 08 |
Resmî site Artvin Valiliği | |
Artvin, Türkiye'nin bir ilidir. Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümü'nde yer alır. Karadeniz'e kıyısı bulunan bir ildir. Şehir Türkiye'nin kuzeydoğusunda, Gürcistan sınırında yer alır. Doğusunda Ardahan, güneyinde Erzurum ve batısında Rize vardır.
2019 yılı verilerine göre nüfusu 170.875'ti.[3] Bu nüfusun %62,4'ü şehirde yaşamaktaydı. Artvin'in güncel nüfusu 169.280'dir.[4] İlin yüzölçümü 7.393 km²dir.[5] İlde km²ye 23 kişi düşmektedir (Bu sayı merkez ilçede 30'dur). İl merkezinin denizden yüksekliği 530 m'dir.
2020 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 9 ilçe, 9 belediye, bu belediyelerde 39 mahalle ve ayrıca 320 köy vardır.[2]
Artvin'in trafik plaka kodu 08'dir.
Coğrafi ve kültürel özellikleri, Anadolu'nun diğer bölgelerinden belirgin şekilde farklıdır. Yüzey şekilleri çok engebelidir. İklim çeşitliliği fazladır. İlin en önemli akarsuyu, 1956 yılına kadar ilin adı olan Çoruh'a adını veren Çoruh Nehri'dir. Boğalarıyla meşhur olan Artvin'in simgesi de boğadır. Artvin il topraklarının yaklaşık %55'ini ormanlık alanlar kaplamıştır. Murgul'da bakır madeni vardır. Tarihte genellikle Livane ve Çoruh adıyla bilinirdi. Artvin il nüfusunu Gürcüler, Hemşinliler, Türkler ve Lazlar oluşturur.
Artvin, millî parklarıyla ünlüdür. Şavşat ilçesinde bulunan Karagöl Sahara Millî Parkı içerisinde bulunan Şavşat-Karagöl ve Borçka-Karagöl turistik yerlerden bazılarıdır. Camili yöresi, başta Efeler-Gorgit Tabiatı Koruma Alanı olmak üzere Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından biyosfer rezerv alanı olarak ilan edilen Türkiye'deki tek bölgedir. Bu özelliğiyle uluslararası düzeyde korunması gereken doğal miras alanlarından biri olarak kabul edilmektedir.[6]
İlin bir önceki adı Çoruh olup, TBMM'de kabul edilen 17 Şubat 1956 tarih ve 6668 sayılı kanunla Artvin olmuştur.[7]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Antik çağlar
[değiştir | kaynağı değiştir]Toprak yapısının elverişsiz olması ve bilim merkezlerinden uzaklığı nedeniyle planlı ve bilimsel arkeolojik çalışmalar yapılamamıştır. 1933 ve 1955 yıllarında Yusufeli ve Şavşat yörelerinde halk tarafından bulunan bakır baltaların MÖ 4000-3000 yıllarına ait olduğu düşünülmektedir. Aynı yörede bulunan tunç baltaların MÖ 3000-2000 yıllarına ait olduğu bilinmektedir.
Artvin ve çevresi, tarih öncesi dönemlerde Cilalı Taş Devri ile başlayıp, ardından Bakır, Tunç ve Demir çağlarını sırayla geçirmiştir. MÖ 10 bin ile 8 bin yıllarından kalma Cilalı Taş Devri'ne ait insan izleri, Artvin'de de bu çağlarda insanların yaşadığını göstermektedir. Bulunan madeni eşyalar ise tarih öncesi devirlerin sırasıyla yaşandığını belgelemektedir.
Osmanlı dönemi
[değiştir | kaynağı değiştir]
Artvin ilinin Osmanlı yönetimine ne zaman geçtiği konusunda kesin bir bilgi ya da belge yoktur. II. Mehmed'in Tzaniti Krallığı'nı yıkarak Karadeniz bölgesinin kıyı kesimini Artvin ilinden itibaren ele geçirdiği bilinmektedir. Bu sırada Artvin, Yusufeli, Ardanuç ve Borçka; Samtshe-Saatabago'nun kontrolündeydi.
I. Selim Trabzon valisiyken Gürcistan'a yaptığı seferde Batum'un güneybatısında bulunan Güney Kalesi'ni ele geçirmiştir. Bu kalenin adıyla sancak kuran I. Selim, sancak yönetimine Borçka, Hopa ve Artvin'i bağlamıştır. 1534'te Erzurum beylerbeyi Mehmed Han, Yusufeli civarına akınlar yapmıştır. Ardanuç Atabeyi II. Keykavus'un ayaklanması üzerine, I. Selim'in oğlu padişah I. Süleyman ve ikinci veziri Kara Ahmed Paşa'yı isyanı bastırmakla görevlendirmiştir. Kara Ahmet Paşa'nın ikinci seferi sırasında Pert-Eğekte adlı ilk Livane Sancağı kuruldu. 1549-1551 yılları arasında Şavşat-Yusufeli arasındaki Ardanuç bölgesi yaklaşık iki yıl boyunca II. Keykavus'un kontrolünde kaldı. 13 Haziran 1551 günü Ardanuç Kalesi'ni de fetheden Erzurum Beylerbeyi İskender Paşa, bu bölgeyi Osmanlı topraklarına dâhil etti.
Artvin ve çevresi yaklaşık 250 yıl Osmanlı Devleti'nin egemenliğinde kalmıştır. 1828 Osmanlı-Rus Savaşı sonrası imzalanan Edirne Anlaşması ile Ahıska Osmanlı elinden çıkınca, Çıldır eyaleti teşkilatı bozuldu. Anlaşma gereği Çıldır Eyaleti'nin bir kısmını Osmanlı kaybetti. Buna karşılık Artvin, Borçka, Ardanuç, Şavşat ve Yusufeli; Osmanlı elinde kaldı.
Rusların güneye inme ve dünya imparatorluğu yaratma planı ile 1877-78 (93 Harbi) Osmanlı-Rus savaşı çıktı. 24 Nisan 1877'de Rusya, Kars, Ardahan ve Batum'u işgal ettikten sonra Türk topraklarına doğru ilerlemeye başladı. 2 Mayıs 1877'de 800'den fazla asker şehit oldu. Ardahan çevresini ele geçiren Ruslara karşı Artvin halkı Ardanuç ve Şavşat'a doğru göç etmeye başladılar.
Şıpka Geçidi'nde hatalı savunma hatları kuran Süleyman Paşa'nın eksiklikleri nedeniyle Ruslar bu hatları aşarak Doğu Anadolu içlerine kadar ilerlediler. 3 Mart 1878'de Osmanlı ile Rusya arasında 29 maddeden oluşan Ayastefanos Antlaşması imzalandı. 19. maddesinde yer alan 245.207.301 altın tazminatını ödemeyen Osmanlı, Kars, Ardahan ve Batum topraklarını Rusya'ya tazminat karşılığı vermek zorunda kaldı. Bu barış, Avrupalı devletlerin çıkarlarına aykırı bulunduğu için 23 Aralık 1878'de Berlin Antlaşması imzalandı. Bu barış ile Elviye-i Selâse olarak adlandırılan Kars, Ardahan ve Batum, Rusya'nın kontrolüne geçti. 8 Şubat 1879'da Osmanlı ile Rusya arasında imzalanan İstanbul Antlaşması sonrası, Kars, Ardahan ve Batum'da yaşayan Türkler batıya göç etmeye başlamıştır.
Çarlık Rusya döneminde nüfus
1886 yılında Rus yönetimi altında yapılan nüfus sayımına göre günümüz Artvin ilinin mevcut sınırları içerisinde yer alan yerleşim bölgelerinin toplam nüfusu aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Artvin, Rus İmparatorluğu döneminde Kutaisi Eyaleti'ne bağlı topraklar arasında yer alırken, Batum iline bağlıydı. Arhavi ve Hopa ilçeleri bu bölgenin dışında kaldığından nüfus sayımına dâhil edilmemiştir; bu nedenle Laz etnik kökenli nüfus sayısı az görünmektedir. Ayrıca Maçahel bölgesi Aşağı Acara nüfusuna[8] ve Makriyal (Kemalpaşa) da Batum nüfus sayımına dâhil edilmiştir. Murgul ilçesi (Çhaleti) Rus yönetimince Artvinskiy (АРТВИНСКИЙ) olarak adlandırılan en kalabalık ilçeye bağlıdır.[9]. Artvin Merkez olarak kayıt edilen alan günümüzde sadece şehir merkezini kapsamaktadır. Bunun dışında Murgul, Hatila, Sirya, Seyitler gibi yerleşimler ise ayrı bir Artvinskiy uçastkası (bölgesi) yani Artvin ilçesini oluşturmuştur. Bu nüfus sayımında Hemşinliler, Makriyal'de yaşadıkları bilinmesine rağmen Ermeni olarak kaydedilmiştir[10]. Osmanlı döneminde yapılan nüfus sayımının aksine, bu sayımda kadınlar da sayılmıştır.
| ARTVİN (1886) | Türk | Gürcü | Ermeni-Hemşinli | Laz | Poşa |
|---|---|---|---|---|---|
| Artvin Merkez[11] | 1.508 | 12 | 4.922 | - | - |
| Berta[10] | 2.448 | - | - | - | - |
| Çhaleti (Murgul)[10] | - | 1.397 | - | - | - |
| Gurcani[10] | - | 1.106 | - | - | - |
| Svetİ (Seyitler)[10] | 15 | 1.248 | 5 | - | - |
| Tsiria (Sirya)[10] | - | 1.161 | - | - | - |
| Hatila[10] | - | 1.185 | - | - | - |
| Diğer Kırsal Toplamı[10] | 3.265 | 4.213 | - | - | - |
| Şavşet-İmerhev (Şavşat)[12] | 9.401 | 7.556 | 1.280 | - | 82 |
| Borçka[11] | - | 4.515 | - | 1.554 | - |
| Maçahel[13] | - | 712 | - | - | - |
| Makriyal (Kemalpaşa)[9] | - | - | 210 | 486 | - |
| Ardanuç[14] | 9.485 | 3.333 | 1.568 | - | 214 |
| Toplam | 26.122 | 26.438 | 7.985 | 2.040 | 296 |
| Toplam Nüfus Yüzdesi | %41,54 | %42,05 | %12,7 | %3,24 | %0,47 |
Osmanlı döneminde nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]Artvin mutasarrıfı tarafından 1922 yılının Haziran ayında düzenlenen cetvellere göre, Merkez, Borçka, Şavşat, Hopa, Arhavi, Ardanuç kazaları ve bunlara bağlı nahiyelerinin nüfusları aşağıdaki gibidir.[15]
| Artvin | Türk | Gürcü | Hemşin | Laz |
|---|---|---|---|---|
| Merkez | ||||
| Ardanuç | 7.709 | 0 | 0 | 0 |
| Berta | 1.122 | 0 | 0 | 0 |
| Sirya | 1.528 | 0 | 0 | 0 |
| Şavşat | 6000 | 2400 | 0 | 203 |
| Merya | 8539 | 1.150 | 0 | 0 |
| İmerhev | 0 | 7.134 | 0 | 0 |
| Borçka | 0 | 5.433 | 745 | 850 |
| Maralid | 0 | 1.333 | 0 | 0 |
| Maçahel (Maçahalis) | 0 | 1.480 | 0 | 0 |
| Murgul | 0 | 1.560 | 0 | 150 |
| Hopa | 1.000 | 150 | 2000 | 4.500 |
| Kemalpaşa | 0 | 0 | 750 | 1500 |
| Arhavi | 750 | 950 | 600 | 4.250 |
| Toplam | 26.648 | 21.590 | 4.095 | 11.453 |
Cumhuriyet dönemi
[değiştir | kaynağı değiştir]1924 yılında sancaklar vilâyet hâline dönüştürülünce Artvin de vilâyet oldu. Ancak Artvin vilâyeti 1 Haziran 1933'te lağvedildi ve burası bir kaza merkezi olarak merkezi Rize olan Çoruh vilâyetine bağlandı. Bu durum 3 yıl kadar sürdü. Artvin 4 Ocak 1936 tarihinde yeni kurulan Çoruh vilâyetinin merkezi oldu. 17 Şubat 1956 tarihinde ise Çoruh adı kaldırıldı ve ilin adı Artvin hâline getirildi.[7]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]İklim
[değiştir | kaynağı değiştir]Artvin'in iklimi Türkiye'de Karadeniz iklimidir. Kıyı kesimlerinde ılık ve yağışlı iklim egemendir. Artvin merkezinde de ılık ve yağışlı bir iklim görülür. İlin yüksek kesimlerinde, diğer Karadeniz Bölgesi illerinde olduğu gibi, kışları kar yağışı görülür. Sahil kesiminde, örneğin Hopa'da, en soğuk ay ortalaması 8,4 °C, en sıcak ay ortalaması 22 °C'dir. Sıcaklık, 18 Ocak 1964 ve 2 Şubat 1967 tarihlerinde -4,8 °C'ye kadar düşmüş; 4 Haziran 1966'da ise 42,2 °C'ye kadar yükselmiştir. Hopa'da yıl boyunca hava yağışlı ve serindir. Artvingenelinde görülen Karadeniz iklimi, rakımı yüksek olan Şavşat, Ardanuç ve merkez ilçede kış aylarında daha sert yaşanır. Bu bölümde ise en soğuk ay ortalaması 3.4 °C, en sıcak ay ortalaması ise 21,1 °C olup, bugüne dek en düşük sıcaklık 14 Ocak 1950'de -16.1 °C, en yüksek sıcaklık ise 18 Ağustos 1961'de 43,0 °C olarak saptanmıştır.[16]
Depremsellik
[değiştir | kaynağı değiştir]Artvin deprem bölgesi değildir. İlin sahil şeridi 4. derece, iç bölgeleri ise 3. derece deprem bölgesidir. Ardahan sınırında ise küçük bir bölüm 2. derece deprem bölgesidir.[17] Kentteki sarsıntılar küçük çaplıdır.
Jeoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]![[icon]](https://tr.wikipedia.org/wiki/Dosya:Wiki_letter_w_cropped.svg){kind=small} | Bu alt başlığın genişletilmesi gerekiyor. Sayfayı düzenleyerek yardımcı olabilirsiniz. |
Bitki örtüsü
[değiştir | kaynağı değiştir] | Bu alt başlığın genişletilmesi gerekiyor. Sayfayı düzenleyerek yardımcı olabilirsiniz. |
Yönetim
[değiştir | kaynağı değiştir]İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Aynı seçmen, ilçe belediye meclisi için oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini; ildeki bütün seçmenler ise il genel meclisi için oy kullanarak il genel meclisini oluşturur.
İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır. İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)
İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik il encümenini seçer.[18][19]
Merkezi yönetim, vali ve il müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.
Artvin Valisi, 1967 Sinop doğumlu Turan ERGÜN'dür. Eylül 2024/321 sayılı kararla, Uşak Valisi iken atanmıştır.[20]
2024 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Artvin İl Genel Meclisi üye sayısı, CHP'nin 11 ve AK Parti'nin 9 olmak üzere 20'dir. Artvin İl Genel Meclisi Başkanlığına CHP'li üye Hakan Makar seçilmiştir. Artvin Belediye Meclisi ise CHP'nin 9 ve AKP'nin 6 olmak üzere 15 üyeden oluşur.
2023 Genel seçimleri sonucu, Artvin'i temsilen TBMM'ye AK Parti'den 1 milletvekili (Faruk Çelik), CHP'den 1 milletvekili (Uğur Bayraktutan) seçilmiştir.[21]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]Artvin, 1980-1997 yılları arasında artan oranda dışa göç veren iller arasında yer almıştır. Ancak 1998'de Deriner Barajı, 1999'da ise Borçka ve Muratlı barajlarının inşasına başlanmasıyla oluşan yeni istihdam alanları ve Marmara Bölgesi'ndeki yaşam zorlukları nedeniyle dışa göç eğiliminde azalma yaşanmıştır.
Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri[22])
Artvin ili nüfusu: 167.531'dir. Bu nüfusun %65,27'si şehirlerde yaşamaktadır (2025 sonu). İlin yüzölçümü 7.393 km2dir. İlde km2ye 23 kişi düşmektedir. (Bu sayı Hopa'da 214'tür.) İlde yıllık nüfus %1,03 oranında azalmıştır. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Murgul (%1,99) - Borçka (-%2,96)
9 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 9 ilçe, 9 belediye, bu belediyelerde 42 mahalle ve ayrıca 323 köy vardır.
| 2025 yılı sonunda Artvin ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri[23] | ||||||||||||
| İlçe | Nüfus
2024 |
Nüfus
2025 |
Fark | Nüfus
Artışı % |
Belediye
Sayısı |
Mahalle
Sayısı |
Köy
Sayısı |
Köy
Nüfusu |
Şehir
nüfusu |
Şehirde
oturan % |
Alanı
km2[24] |
km2ye
düşen kişi |
| Ardanuç | 11.006 | 10.889 | -117 | -1,06 | 1 | 1 | 49 | 5.457 | 5.432 | 49,89 | 958 | 11 |
| Arhavi | 21.821 | 22.025 | 204 | 0,93 | 1 | 7 | 30 | 4.022 | 18.003 | 81,74 | 407 | 54 |
| Borçka | 22.288 | 21.628 | -660 | -2,96 | 1 | 5 | 41 | 10.872 | 10.756 | 49,73 | 805 | 27 |
| Hopa | 27.806 | 27.844 | 38 | 0,14 | 1 | 9 | 16 | 4.264 | 23.580 | 84,69 | 130 | 214 |
| Kemalpaşa | 9.343 | 9.263 | -80 | -0,86 | 1 | 3 | 12 | 2.987 | 6.276 | 67,75 | 74 | 125 |
| Merkez | 36.071 | 35.710 | -361 | -1,00 | 1 | 7 | 36 | 9.155 | 26.555 | 74,36 | 1141 | 31 |
| Murgul | 6.331 | 6.457 | 126 | 1,99 | 1 | 2 | 11 | 1.352 | 5.105 | 79,06 | 301 | 21 |
| Şavşat | 16.534 | 16.151 | -383 | -2,32 | 1 | 3 | 65 | 9.561 | 6.590 | 40,80 | 1316 | 12 |
| Yusufeli | 18.080 | 17.564 | -516 | -2,85 | 1 | 5 | 63 | 10.506 | 7.058 | 40,18 | 2261 | 8 |
| Artvin | 169.280 | 167.531 | -1.749 | -1,03 | 9 | 42 | 323 | 58.176 | 109.355 | 65,27 | 7393 | 23 |
İlin yıllara göre nüfusları
[değiştir | kaynağı değiştir]| Artvin il nüfus bilgileri | ||||
|---|---|---|---|---|
| Yıl | Toplam | Sıra | Fark | Şehir - Kır |
| 1927[25] | 90.066 | 60 | %4 3.502 86.564 %96 | |
| 1935[26] | 271.900 | 26 | %202  | %9 24.245 247.655 %91 |
| 1940[27] | 153.273 | 51 | %44  | %7 10.035 143.238 %93 |
| 1945[28] | 159.328 | 51 | %4 | %7 11.394 147.934 %93 |
| 1950[29] | 174.977 | 52 | %10 | %9 16.494 158.483 %91 |
| 1955[30] | 176.845 | 57 | %1 | %12 20.882 155.963 %88 |
| 1960[31] | 196.301 | 57 | %11 | %13 25.357 170.944 %87 |
| 1965[32] | 210.065 | 57 | %7 | %14 30.068 179.997 %86 |
| 1970[33] | 225.869 | 59 | %8 | %17 39.436 186.433 %83 |
| 1975[34] | 228.026 | 61 | %1 | %19 42.496 185.530 %81 |
| 1980[35] | 228.997 | 63 | %0 | %20 46.208 182.789 %80 |
| 1985[36] | 226.338 | 64 | %1 | %26 58.302 168.036 %74 |
| 1990[37] | 212.833 | 68 | %6 | %31 66.097 146.736 %69 |
| 2000[38] | 191.934 | 73 | %10 | %44 84.198 107.736 %56 |
| 2007[39] | 168.092 | 76 | %12 | %55 91.860 76.232 %45 |
| 2008[40] | 166.584 | 76 | %1 | %54 89.614 76.970 %46 |
| 2009[41] | 165.580 | 76 | %1 | %54 90.008 75.572 %46 |
| 2010[42] | 164.759 | 76 | %0 | %55 89.960 74.799 %45 |
| 2011[43] | 166.394 | 76 | %1 | %55 91.886 74.508 %45 |
| 2012[44] | 167.082 | 76 | %0 | %56 93.673 73.409 %44 |
| 2013[45] | 169.334 | 76 | %1 | %56 94.316 75.018 %44 |
| 2014[46] | 169.674 | 76 | %0 | %58 98.039 71.635 %42 |
| 2015[47] | 168.370 | 76 | %1 | %59 99.359 69.011 %41 |
| 2016[47] | 168.068 | 77 | %0 | %59 99.826 68.242 %41 |
| 2017[47] | 166.143 | 77 | %1 | %63 104.578 61.565 %37 |
| 2018[47] | 174.010 | 76 | %5 | %59 102.882 71.128 %41 |
| 2019[47] | 170.875 | 76 | %2 | %62 106.389 64.486 %38 |
| 2020[47] | 169.501 | 76 | %1 | %63 106.858 62.643 %37 |
| 2021[47] | 169.543 | 76 | %0 | %64 108.181 61.362 %36 |
Konum
[değiştir | kaynağı değiştir]| Konum Bilgileri | ||||||
| İlçe | Kuruluş Yılı[48] | Önceden bağlı olduğu ilçe | Alanı km² | Rakım mt. | Merkeze Uzaklık km[49] | Ulaşan Yollar[49] |
| Artvin Merkez | 1.141 | 530 | D.010-26 | |||
| Ardanuç | 1945 | Merkez | 958 | 499 | 40 | D.010-27=>08.05, 08.04 |
| Arhavi | 1954 | Hopa | 407 | 11 | 80 |  /D.010-25, 08.76 |
| Borçka | 1928 | Merkez | 805 | 123 | 33 | D.010-26, 08.77, 08.75 |
| Hopa | Cumh.önce | 130 | 65 | 69 | /D.010-25 | |
| Kemalpaşa | 2017 | Hopa | 74 | 23 | 83 | /D.010-25 |
| Murgul | 1987 | Borçka | 301 | 390 | 48 | D.010-26=>08.75 |
| Şavşat | Cumh.önce | 1.316 | 1.127 | 70 | D.010-27 | |
| Yusufeli | Cumh.önce | 2.261 | 603 | 103 | D.950-01=>D.050-06, 08.52 | |
| ARTVİN | 1935 | RİZE | 7.393 | |||
Ekonomi
[değiştir | kaynağı değiştir]Tarım, Artvin ekonomisinin temelini oluşturur. Başlıca tarım ürünleri çay, fındık ve son dönemlerde yetiştirilmeye başlanan kividir. Ayrıca Yusufeli ilçesinde zeytin ve pirinç tarımı yapılmaktadır. Sınırlı miktarda narenciye üretimi de yapılmaktadır. Şavşat ve Murgul gibi ilçelerde mısır üretimi önemli bir yere sahiptir. Tarım faaliyetleri genellikle küçük aile işletmeleri tarafından yürütülmektedir. Yeni yapılan barajın etkisiyle, Artvin'in kışları sert geçen bölgelerinde iklimin daha ılıman hâle geleceği öngörülmektedir. Bu durumun çay ve kivi üretimini artıracağı düşünülmektedir.
Artvin, sanayisi yoğun gelişmiş bir şehir değildir. Çay ve fındık fabrikaları mevcuttur. Aynı zamanda Murgul'da bakır çıkarıldığı için bakır işletmeciliği yapılmaktadır.
Sanayi
[değiştir | kaynağı değiştir]Artvin'de tarıma dayalı sanayi ön plandadır; özellikle çay ve fındık işlenmektedir. Ayrıca Murgul'da bakır madeni işleyen sanayi kuruluşları bulunmaktadır. İlçelerde küçük çaplı atölye ve imalathaneler bulunur. Bu işletmelerde metal ürünleri, kereste, dokuma ve mobilya imalatı yapılmaktadır. İlde büyük ölçekli bir sanayi kuruluşu bulunmamaktadır.
Tarım, hayvancılık ve ormancılık
[değiştir | kaynağı değiştir] | Bu alt başlığın genişletilmesi gerekiyor. Sayfayı düzenleyerek yardımcı olabilirsiniz. |
Enerji
[değiştir | kaynağı değiştir] | Bu alt başlığın genişletilmesi gerekiyor. Sayfayı düzenleyerek yardımcı olabilirsiniz. |
Madencilik
[değiştir | kaynağı değiştir]Artvin önemli maden yataklarına sahiptir. MTA, kentte 81 maden yatağı tespit etmiştir. Başlıca madenler bakır, altın, gümüş ve çinko'dur. Madenler Artvin ve Murgul ilçelerinde yoğunlaşır.[50]
Su kaynakları
[değiştir | kaynağı değiştir] | Bu alt başlığın genişletilmesi gerekiyor. Sayfayı düzenleyerek yardımcı olabilirsiniz. |
Turizm
[değiştir | kaynağı değiştir] | Bu alt başlığın genişletilmesi gerekiyor. Sayfayı düzenleyerek yardımcı olabilirsiniz. |
Ulaşım
[değiştir | kaynağı değiştir]İlin karayolları T.C. Karayolları 10. Bölge Müdürlüğü'ne bağlı olup il sınırları içinde otoyol bulunmamaktadır.[51] İlde havalimanı ve demiryolu yoktur.
Eğitim
[değiştir | kaynağı değiştir]İlde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı 241 kurum ve 1 üniversite (Artvin Çoruh Üniversitesi) vardır.
Kültür
[değiştir | kaynağı değiştir]Artvin, çevresindeki illerden ve Gürcistan'dan coğrafi yakınlığın bir sonucu olarak kültürel etkileşim yaşanmıştır. Artvin'de somut ve somut olmayan kültürel öğelerin çeşitlilik göstermesinde, Kafkasya gibi birçok dilin, dinin ve halk kültürünün bir arada yaşandığı geniş bir coğrafyada yer almasının etkisi büyüktür. Doğal çevre ile insanın yoğun etkileşimi sonucunda, ilçeden ilçeye ve köyden köye farklılık gösteren kültürel öğelerin yaşatılmasına önem verilmektedir.[52]
Artvin yöresinde sıkça oynanan halk oyunları arasında; Atabarı, Deli Horon, Hemşin Horonu, Cilveloy, Şavşat Barı, Acara Horonu, Berobana, Teşi, Kobak, Düz Horon, Koçari, Sarı Çiçek yer alır.[53]
Artvin yöresi halk oyunlarında çalınan enstrümanlar davul, zurna, kemençe, tulum, hemşin kavalı ve akordeondur. İlçelerde, Arhavi'de kemençe, Hopa ve Kemalpaşa'da tulum ve Hemşin Kavalı, Şavşat'ta akordeon, tulum, davul, zurna, Yusufeli ve Ardanuç'ta davul zurna, Murgul'da tulum, akordeon, davul, zurna, Borçka'da akordeon, tulum, garmon temel enstrüman olarak yer almaktadır.[53]
Artvin'de yemek kültürü oldukça gelişmiştir. Bu yemeklerin adları genellikle yörede kullanılan dillerden alınmıştır. Artvin'de yapılan bazı yemek çeşitleri; Isırgan çorbası (cinçar), Mısır gevreği (çadi), Kalacaşu, Kinzili Lobia Malahtosu (Kişnişli Fasulye Yemeği), Laz böreği, Hasuta, Sinor, Kuymak, Pazı kavurması (çarhala kavurması), Papa, Zurbiyet, Hinkal, Çaşur, Gendima, Karalahana sarması ve Coğrafi İşaretler Dairesi Başkanlığı tarafından ilk tescillenen yemek olan Puçuko'dur.[54]
Artvin ilinin simgesi Boğa'dır. Her yıl Geleneksel Boğa Güreşleri Festivali yapılır. Bu festivaller arasında en ünlüsü Kafkasör Festivali'dir.
Spor
[değiştir | kaynağı değiştir]2023-2024 Sezonunda, Futbol takımı Artvin Hopaspor, TFF 3. Ligi 1. Grubunda mücadele etmektedir. Bölgesel Amatör Liginde Murgul Belediye Spor takımı mücadele etmektedir. Voleybol Erkekler Süper Ligi'nde Arhavi Belediyesi yer almıştır. Ayrıca voleybol ve hentbol bölgesel liglerine 4 takımı katılmıştır.
Önemli spor tesisleri. Artvin Şehir Stadyumu (10.000), Hopa Şehir Stadyumu (3.200), Arhavi Şehir Stadyumu (1500), Çoruh Üniversitesi Spor Salonu (1.000), Kapalı Yüzme Havuzu (Y.olimpik-500), Karakucak Güreş Alanı (3.000) ve Atabarı Kayak Merkezi.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
- Artvin Valiliği 10 Haziran 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Artvin Belediyesi 27 Nisan 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Artvin İli Tarihçesi 14 Haziran 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Artvin Çoruh Üniversitesi 1 Mayıs 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Artvin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü 14 Haziran 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Artvin Devlet Hastanesi[ölü/kırık bağlantı]
- Artvin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü 14 Haziran 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Artvin İl Sağlık Müdürlüğü 14 Haziran 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Artvin İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü 14 Haziran 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Artvin Emniyet Müdürlüğü 14 Haziran 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Artvin İl Jandarma Komutanlığı 14 Haziran 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- MEB Artvin Milli Eğitim Müdürlüğü 14 Haziran 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- Kurat, Akdes Nimet (2002). Türk Kavimleri ve Devletleri. Murat Kitap ve Yayınevi. ss. 83-84. ISBN 9757734004.
- Kırzıoğlu, M. Fahrettin (1992). Yukarı Kür ve Çoruk Boylarında Kıpçaklar. s. 148. ISBN 9751604591.
Dipnotlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ "Yeni Valiler Kararnamesi Resmi Gazete'de yayımlandı: 39 ilin valisi değişti". Haberturk.com. 27 Ekim 2018. 5 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2018.
- 1 2 Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>etiketi; "Güncel Nüfus Değerleri" isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme) - ↑ "Artvin Nüfusu". 13 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mart 2020.
- ↑ "Nüfus İstatistikleri Portalı". nip.tuik.gov.tr. 4 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2025.
- ↑ "İl ve ilçe yüzölçümleri". 7 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2025.
- ↑ "Türkiye'nin tek biyosfer rezerv alanı Artvin'de". 19 Mayıs 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2010.
- 1 2 "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 24 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 24 Şubat 2020.
- ↑ "Aşağı Acara Nüfus sayımı 1886 yılı". 25 Kasım 2024. 22 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2024.
- 1 2 "Artvin Merkez ve Murgul Nüfus Sayımı (1886)". 25 Kasım 2024. 3 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2024.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 "Borçka ve Makriyal (Kemalpaşa) Nüfus Sayımı (1886)". 25 Kasım 2024. 3 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2024.
- 1 2 "Kutaisi Eyaleti Artvin ili nüfus sayımı (1886)". 25 Kasım 2024. 19 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2024.
- ↑ "Şavşat Nüfus Sayımı (1886)". 25 Kasım 2024. 3 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2024.
- ↑ "Aşağı Acara Nüfus Sayımı (1886)". 25 Kasım 2024. 22 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2024.
- ↑ "Ardanuç Nüfus Sayımı (1886)". 25 Kasım 2024. 3 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2024.
- ↑ ‘’Artvin Livası'nın Anavatan'a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler’’ 16 Ağustos 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Mayıs 2008, s.95-102. (Belge:Ankara Üniversitesi, Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Arşivi Kutu:96 Gömlek:10 Belge:10)
- ↑ "Artvin". 5 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2011.
- ↑ "Arşivlenmiş kopya". 8 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2014.
- ↑ "Arşivlenmiş kopya". 5 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2020.
- ↑ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 18 Haziran 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2020.
- ↑ "Atama kararı" (PDF). T.C. Resmî Gazete (32667). 19 Eylül 2024. 19 Eylül 2024 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Temmuz 2025.
- ↑ "Artvin 2023 genel seçimleri". YSK. 3 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Nisan 2023.
- ↑ "Arşivlenmiş kopya". 31 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2026.
- ↑ "Arşivlenmiş kopya". 25 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2020.
- ↑ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 24 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 9 Şubat 2020.
- ↑ "Fasikül I: Mufassal Neticeler İcmal Tabloları" (PDF). 28 Teşrinevvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 28 Mayıs 2021.
- ↑ "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ↑ . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016.
- ↑ . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ↑ . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ↑ . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ↑ . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021.
- ↑ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ↑ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
- ↑ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014.
- ↑ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015.
- 1 2 3 4 5 6 7
- "Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016.
- "Artvin Nüfusu". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021.
- "Artvin Nüfusu". nufusune.com.
- ↑ İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
- 1 2 Karayolları Genel Müdürlüğü
- ↑ "Arşivlenmiş kopya". 24 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2014.
- ↑ "Otoyollar Haritası". Karayolları Genel Müdürlüğü. 27 Ocak 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2014.
- ↑ "Artvin Kültürü". Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı - Karadeniz Kültür Envanteri Projesi. Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı. 27 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Nisan 2024.
- 1 2 "Artvin Halk Oyunları". Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı - Karadeniz Kültür Envanteri Projesi. Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı. 27 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Nisan 2024.
- ↑ "Artvin Yemek Kültürü". Karadeniz Kültür Envanteri Projesi. Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı. 27 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Nisan 2024.
