Artvin (il)

Koordinatlar: 41°08′K 041°51′D / 41.133°K 41.850°D / 41.133; 41.850
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Artvin
Artvin'in Türkiye'deki konumu
Artvin'in Türkiye'deki konumu
Ülke Türkiye
Bölge Karadeniz Bölgesi
İdare
 • Vali Yılmaz Doruk [1]
Yüzölçümü
 • İl 7,393 km² (2.854 mil²)
Rakım 345 m (1.131 ft)
Nüfus
 (2020)
 • İl 169,501[2]
 • Yoğunluk 23/km² (50/mil²)
 • Kent
106,858
 • Kırsal
62,643
Zaman dilimi UTC+03.00 (TRS)
Alan kodu (+90) 466
Plaka kodu 08

Artvin, Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz Bölümü'nde yer alan, Karadeniz'e kıyısı bulunan bir ildir. İl, Türkiye'nin Gürcistan'la olan sınırında yer alan kuzeydoğu köşesidir. Doğusunda Ardahan ili, güneyinde Erzurum ili ve batısında Rize ili vardır.

2019 Yılı verilerine göre nüfusu 170.875’dir.[4] Bu nüfusun %62,4'ü şehirlerde yaşamaktadır. İlin yüz ölçümü 7.436 km²'dir. İlde km²'ye 23 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 30'dur.) İl merkezinin denizden yüksekliği: 530 m.'dir.

2020 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 9 İlçe, 9 belediye, bu belediyelerde 39 mahalle ve ayrıca 320 köyü vardır.[2]

Coğrafi ve kültürel yapısıyla Anadolu'nun diğer bölgelerinden keskin çizgilerle ayrılır. Yüzey şekilleri çok engebelidir. İklim çeşitliliği fazladır. İlin en önemli akarsuyu, 1956 yılına kadar adını veren Çoruh Nehri'dir. Artvin boğalarıyla meşhur bir il olup simgesi boğadır. Artvin il topraklarının yaklaşık %55’ini ormanlık alanlar kaplamıştır. Murgul'da bakır madeni vardır. Tarihte genellikle Livane ve Çoruh adıyla bilinir. Artvin il nüfusunu Gürcüler, Hemşinliler, Ahıska Türkleri ve Lazlar oluşturur.

Millî parklarıyla ünlüdür. Şavşat ilçesinde bulunan Karagöl Sahara Millî Parkı içerisinde bulunan Şavşat-Karagöl ve Borçka-Karagöl turistik yerlerden bazılarıdır. Efeler-Gorgit Tabiatı Koruma Alanı esas olmak üzere Camili yöresi Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü tarafından biyosfer rezerv alanı olarak belirlenen Türkiye'deki tek bölgedir ve bir dünya mirası olarak görülmektedir.[5]

Köken bilimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Artvin ili, adını merkezindeki Artvin şehrinden almaktadır. Bir inanışa göre İskit beylerinden birinin adını alarak, önce Artvani, sonra Osmanlı zamanında Artvini adını almıştır. İlin bir önceki adı Çoruh olup, TBMM'nde kabul edilen 17 Şubat 1956 tarih ve 6668 sayılı kanunla Artvin olmuştur.[6]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Antik çağlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Toprak yapısının elverişsiz olması ve bilim merkezlerinden uzaklığı nedeni ile planlı ve bilimsel tarzda arkeolojik çalışmalar yapılamamıştır. 1933 ve 1955 yıllarında Yusufeli ve Şavşat yörelerinde halkın bulduğu bakır baltaların MÖ 3000-4000 yıllarına ait olduğu sanılmaktadır. Aynı yörede bulunan tunç baltaların MÖ 3000-2000 yıllarına ait oldukları bilinmektedir.

Artvin ve çevresi tarih öncesi devirleri Cilalı Taş Devri'nden başlayarak Bakır, Tunç ve Demir çağlarını sırası ile yaşamıştır. MÖ 10 bin ile 8 bin yıllarından kalma Cilalı Taş Devri'ne ait insan izleri Artvin’de de bu çağlarda insanların yaşamış olduğu izlenimini vermektedir. Bulunan madeni eşyalar ise tarih öncesi devirlerin sırası ile yaşandığını belgelemektedir.

İlk devletler[değiştir | kaynağı değiştir]

Artvin’e egemen ilk kavim Hurrilerdir. MÖ 2000 yılından başlayarak Hurriler Artvin ve çevresinde site devletleri kurmuşlardır. Hititler MÖ 1360’tan itibaren 20 yıl sürdüğü seferler ile Artvin’i ele geçirmiştir. Urartular, kuzey sınırlarını Artvin’e kadar genişlettiler. Ancak doğudan büyük göçlerle gelen İskitlerin baskısına dayanamadılar ve yıkıldılar. Artvin bu kez Kafkasya merkezli İskit devletinin batı sınırında yer aldı. İskitler, Artvin’i ele geçirerek bu alanı askeri üs olarak kullanmaya başlamışlardır.

İskitler sonrası Arsaklar adı verilen sülale Artvin’e egemen oldu. Şamanist dini öğretiye inanan bu sülale MS 350’li yıllarda Bizans etkisinde kalarak İsevi dini kabul ettiler. Daha sonra da Bizans’ın tahakkümü altına girdiler. 575 yılında Hazar Türkleri Çoruh boylarına egemen oldular. Osman döneminde İslam orduları kumandanı Mesleme Oğlu Habib Bizans’ı yenerek Şavşat, Ardanuç ve Artvin’i ele geçirdi. Emevîler döneminde Hazarlar ile birleşen Artvin halkı İslam ordularına karşı direndi. 786’da Abbasi Halifesi Harun Reşid Çoruh bölgesini başkenti Bağdat’a bağladı. 853-1023 yıllarında Artvin'de Bagratlar ve Sac adlı Abbasilere bağlı iki beylik kuruldu. Sac emirliği yıkılınca Artvin tekrar Bizans’ın eline geçti.

Alparslan 1064’te Gürcistan seferine çıkarak Çoruh boylarını ele geçirdi. Alparslan’ın ölümü üzerine Bizans’tan yardım alan Gürcü Kralı Gorgi Artvin’i tekrar ele geçirdi. Fakat 1081’de Melikşah'a yenilince Melikşah’ın desteği ile Çoruh’uda içine alan Erzurum - Bayburt - Kars merkezli Saltuklu Beyliği kuruldu. Türk nüfusunun Artvin’e yayılması hızlandı. Büyük Selçuklu Devletinin yıkılışı sonrası Artvin Azerbaycan merkezli İldeniz oğlu Atabeyliğine bağlandı. 1263’te Kubilay Artvin’i ele geçirerek bu yöreyi İlhanlı topraklarına kattı. 1265’te Kıpçak Türkü olan Sark is bu yörede Çıldır Atabeyliğini kurdu.

Osmanlı dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir Alman firması tarafından işletilen Hopa madenleri 20. y.y. başları

Artvin ilinin Osmanlı yönetimine ne zaman geçtiği konusunda kesin bir bilgi ya da belge yoktur. II. Mehmed’in Trabzon İmparatorluğu'nu yıkarak Karadeniz bölgesinin sahil kıyısını Artvin ilinin kıyı kesiminden itibaren ele geçirdiği bilinmektedir. Bu sırada Artvin, Yusufeli, Ardanuç, Borçka, Çıldır Atabeyliği'nin elinde bulunuyordu.

I. Selim Trabzon valisiyken Gürcistan’a yaptığı seferde Batum’un güneybatısında bulunan Güney Kalesini ele geçirmiştir. Bu kalenin adı ile sancak kuran I. Selim sancağa Borçka, Hopa ve Artvin’i bağlamıştır. 1534'te Erzurum beylerbeyi Mehmed Han, Yusufeli civarına akınlar yapmıştır. Ardanuç Atabeyi II. Keykavus ayaklanınca I. Selim’in oğlu padişah I. Süleyman ikinci veziri Kara Ahmed Paşa'yı isyanı bastırmakla görevlendirmiştir. Kara Ahmet Paşanın ikinci seferi ile Pert-Eğekte adlı ilk Livane Sancağı kuruldu. 1549-51 yılları arasında Şavşat-Yusufeli arasındaki Ardanuç bölgesi iki yıl kadar II. Keykavus’un elinde kaldı. 13 Haziran 1551 günü Ardanuç Kalesi'ni de fetheden Erzurum Beylerbeyi İskender Paşa bu bölgeyi de Osmanlı'ya kattı.

Artvin ve çevresi yaklaşık 250 yıl Osmanlı Devletinin egemenliğinde kalmıştır. 1828 Osmanlı-Rus savaşı ve savaş sonucu imzalanan Edirne Anlaşması ile Ahıska Osmanlı elinden çıkınca Çıldır eyalet teşkilatı bozuldu. Anlaşma gereği Çıldır eyaletinin bir kısmını Osmanlı kaybetti. Buna karşılık Artvin, Borçka, Ardanuç, Şavşat ve Yusufeli Osmanlı elinde kaldı.

Rusların güneye inme ve dünya imparatorluğu yaratma planı ile 1877-78 (93 Harbi) Osmanlı-Rus savaşı çıktı. 24 Nisan'da Rusya Kars, Ardahan ve Batum’u işgal ettikten sonra Türk topraklarına doğru ilerlemeye başladı. 2 Mayıs 1877’de 800’den fazla askeri şehit ettiler. Ardahan çevresini ele geçiren Ruslara karşı Artvin halkı Ardanuç ve Şavşat’a doğru göç etmeye başladılar.

Şıpka geçidinde hatalı hatlar kuran Süleyman Paşa yüzünden Ruslar bu hatları delerek Doğu Anadolu içlerine kadar ilerlediler. Osmanlı barış teklifinde bulunmak zorunda kaldı. 3 Mart 1878’de Osmanlı ile Rusya arasında 29 maddeden oluşan Ayastefanos Antlaşması imzalandı. 19. maddesinde yer alan 245.207.301 altın tazminatını ödemeyen Osmanlı, Kars, Ardahan, ve Batum topraklarını Rusya’ya tazminat karşılığı vermek zorunda kaldı. Bu barış Avrupalı devletlerin çıkarına aykırı düşünce 23 Aralık 1878’de Berlin Antlaşması imzalandı. Bu barış ile Elviye-i Selâse denen Kars, Ardahan, ve Batum Rusya eline geçti. 8 Şubat 1879’da Osmanlı ile Rusya arasında imzalanan Büyük Muhaide anlaşması ile Kars, Ardahan, ve Batum’da yaşayan Türkler batıya doğru göç etmeye başlamışlardır.

Osmanlı döneminde nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Artvin mutasarrıfı tarafından 1922 yılının Haziran ayında düzenlenen cetvellere göre, Merkez, Borçka, Şavşat, Hopa, Arhavi, Ardanuç kazaları ve bunlara bağlı nahiyelerinin nüfusları aşağıdaki gibidir.[7]

Artvin Türk Gürcü Hemşin Laz
Merkez
Ardanuç 7.709 0 0 0
Berta 1.122 0 0 0
Sirya 1.528 0 0 0
Şavşat 6000 2400 0 203
Merya 8539 1.150 0 0
İmerhev 0 7.134 0 0
Borçka 0 5.433 745 850
Maralid 0 1.333 0 0
Maçahel(Maçahalis) 0 1.480 0 0
Murgul 0 1.560 0 150
Hopa 1.000 150 2000 4.500
Kemalpaşa 0 0 750 1500
Arhavi 750 950 600 4.250
Toplam 26.648 21.550 4.095 11.453

Cumhuriyet dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1924 yılında sancaklar vilâyet haline dönüştürülünce Artvin de vilâyet oldu. Ancak Artvin vilâyeti 1 Haziran 1933'te lağvedildi ve burası bir kaza merkezi olarak merkezi Rize olan Çoruh vilâyetine bağlandı. Bu durum 3 yıl kadar sürdü. Artvin 4 Ocak 1936 tarihinde yeni kurulan Çoruh vilâyetinin merkezi oldu. 17 Şubat 1956 tarihinde ise Çoruh adı kaldırıldı ve ilin adı Artvin haline getirildi.[6]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Artvin'in iklimi Türkiye'de Karadeniz iklimidir. Kıyı kesimlerinde ılık ve yağışlı iklim tipi egemendir. Artvin merkezinin de ılık ve yağışlı bir iklim tipi vardır. İlin yüksek kesimleri diğer Karadeniz Bölgesi illerinde de olduğu gibi kışları kar yağışlıdır. Sahil kesiminde örneğin Hopa'da en soğuk ay ortalaması 8,4 °C, en sıcak ay ortalaması 22 °C’dir ve bugüne dek sıcaklığın 18 Ocak 1964 ve 2 Şubat 1967 günlerinde -4.8 °C’ye düştüğü, 4 Haziran 1966’da 42,2 °C’ye yükseldiği saptanmıştır. Ancak bütün yıl yağışlı ve serindir. Artvin'in genelinde görülen Türkiye'de Karadeniz iklimi, Şavşat'ın, Ardanuç'un ve merkez ilçenin rakımı yüksek olduğu yerlerde kışları daha sert geçer. Bu bölümde ise en soğuk ay ortalaması 3.4 °C, en sıcak ay ortalaması ise 21,1 °C olup, bugüne dek en düşük sıcaklık 14 Ocak 1950’de -16.1 °C ,en yüksek sıcaklık ise 18 Ağustos 1961’de 43 °C olarak saptanmıştır.[8]

Nuvola apps kweather.svg Artvin iklimi Weather-rain-thunderstorm.svg
Aylar Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara
En yüksek sıcaklık (°C) 18,9 21,2 28,4 34,4 36,4 39,0 42,0 43,0 39,5 33,9 27,9 20,9
Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) 6,2 8,2 12,3 17,9 21,8 24,1 25,7 26,2 23,8 19,6 13,3 7,8
Ortalama sıcaklık (°C) 2,8 3,9 7,0 12,0 15,9 18,7 20,8 21,0 18,1 14,0 9,0 4,5
Ortalama en düşük sıcaklık (°C) −0,3 0,3 2,8 7,2 11,1 14,2 16,8 17,0 14,0 10,2 5,6 1,6
En düşük sıcaklık (°C) −16,11 −11,9 −9,8 −7,1 −0,6 3,7 9,5 9,5 4,2 −1,6 −8,2 −10,8
Ortalama yağış (mm) 87,4 73,7 61,6 54,0 52,2 48,7 31,9 29,4 35,9 60,7 76,4 87,8
Kaynak: [1]

Depremsellik[değiştir | kaynağı değiştir]

Artvin deprem bölgesi değildir. İlin sahil şeridi 4. derece, iç bölgeleri ise 3. derece deprem bölgesidir. Ardahan sınırında ise küçük bir bölüm 2. derece deprem bölgesidir.[9] Kentteki sarsıntılar küçük çaplıdır.

Jeoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Bitki örtüsü[değiştir | kaynağı değiştir]

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

İllerde protokolde ilk sırada yer alan Vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Ayni seçmen İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini oluşturur. İldeki bütün seçmenler ayrıca il genel meclisi için de oy kullanarak, İl Genel Meclisinin oluşumunu sağlarlar.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır. İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik İl Encümenini seçer.[10][11]

Merkezi yönetim, Vali ve İl Müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak Vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Artvin Valisi, 1968-Şiran  doğumlu Yılmaz Doruk'tur. 5 Kasım 2018 tarihinde İçişleri Bakanlığı Dernekler Daire Başkanı iken atanmıştır.[12]

Artvin Belediye Başkanı, 1960-Artvin doğumlu Demirhan Elçin (CHP), 31 Mart 2019 seçimlerinde %50,96 oy oranıyla seçilmiştir.[13]

2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Artvin İl Genel Meclisi üye sayısı, 11 AK PARTİ, 9 CHP ve 1 MHP olmak üzere 21’dir.[14] Artvin Belediye Meclisi ise 7 CHP, 4 AKP, 2 İYİ Parti, 2 de MHP olmak üzere 15 üyeden oluşur.[15]

2018 Genel seçimleri sonucu, Artvin'i temsilen TBMM'e AKP'den 1 milletvekili (Ertunç Erkan Balta), CHP'den 1 milletvekili (Uğur Bayraktutan) seçilmiştir.[16]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Artvin'in, 1980-1997 yılları arasında artan oranda dışa göç veren iller arasında yer alırken, 1998 yılında Deriner Barajı ile 1999 yılında Borçka ve Muratlı barajlarının inşasına başlanması sonrasında yaratılan yeni istihdam alanlarının yanında, göçün ağırlıklı olarak görüldüğü Marmara bölgesinde yaşam güçlüklerinin etkisi ile dışa göç eğiliminde azalış olmuştur.

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 4 Şubat 2021 verileri)[2]

Artvin ili nüfusu: 169.501'dir. Bu nüfusun %63,4'ü şehirlerde yaşamaktadır (2020 sonu). İlin yüz ölçümü 7.393  km2'dir. İlde  km2'ye 23 kişi düşmektedir. (Bu sayı Hopa'da 213’dür.) İlde yıllık nüfus % 0,80 oranında azalmıştır. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Hopa (% 2,50)- Murgul (-%10,18)

04 Şubat 2021 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 9 İlçe, 9 belediye, bu belediyelerde 39 mahalle ve ayrıca 320 köy vardır.

2020 yılı sonunda Artvin ili ve ilçelerinin yerleşim yeri ve nüfusla ilgili sayısal bilgileri[17]
İlçe Nüfus

2019

Nüfus

2020

Nüfus

Artışı %

Belediye

Sayısı

Mahalle

Sayısı

Köy

Sayısı

Köy

Nüfusu

Şehir

nüfusu

Şehirde

oturan %

Alanı

 km2[18]

 km2'ye

düşen kişi

Ardanuç 11.449 11.344 -0,92 1 1 49 5.843 5.501 48,49 958 12
Arhavi 20.926 21.544 2,95 1 7 30 4.433 17.111 79,42 407 53
Borçka 22.831 22.684 -0,64 1 5 38 11.289 11.395 50,23 805 28
Hopa 26.958 27.631 2,50 1 7 16 4.295 23.336 84,46 130 213
Kemalpaşa 9.224 9.120 -1,13 1 3 12 3.288 5.832 63,95 74 123
Merkez 35.186 34.007 -3,35 1 7 36 8.719 25.288 74,36 1.141 30
Murgul 7.031 6.315 -10,18 1 1 11 1.385 4.930 78,07 301 21
Şavşat 17.116 17.024 -0,54 1 3 65 10.901 6.123 35,97 1.316 13
Yusufeli 20.154 19.832 -1,60 1 5 63 12.490 7.342 37,02 2.261 9
ARTVİN   170.875 169.501 -0,80 9 39 320 62.643 106.858 63,04 7.393 23

İlin yıllara göre nüfusları[değiştir | kaynağı değiştir]

Artvin il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1965[19] 210.065 57
  %14     30.068
179.997     %86  
1970[20] 225.869 59 %8Dark Green Arrow Up.svg
  %17     39.436
186.433     %83  
1975[21] 228.026 65 %1Dark Green Arrow Up.svg
  %19     42.496
185.530     %81  
1980[22] 228.997 67 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %20     46.208
182.789     %80  
1985[23] 226.338 68 -%1Red Arrow Down.svg
  %26     58.302
168.036     %74  
1990[24] 212.833 68 -%6Red Arrow Down.svg
  %31     66.097
146.736     %69  
2000[25] 191.934 73 -%10Red Arrow Down.svg
  %44     84.198
107.736     %56  
2007[26] 168.092 76 -%12Red Arrow Down.svg
  %55     91.860
76.232     %45  
2008[27] 166.584 76 -%1Red Arrow Down.svg
  %54     89.614
76.970     %46  
2009[28] 165.580 76 -%1Red Arrow Down.svg
  %54     90.008
75.572     %46  
2010[29] 164.759 76 -%0Red Arrow Down.svg
  %55     89.960
74.799     %45  
2011[30] 166.394 76 %1Dark Green Arrow Up.svg
  %55     91.886
74.508     %45  
2012[31] 167.082 76 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %56     93.673
73.409     %44  
2013[32] 169.334 76 %1Dark Green Arrow Up.svg
  %56     94.316
75.018     %44  
2014[33] 169.674 76 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %58     98.039
71.635     %42  
2015[34] 168.370 76 -%1Red Arrow Down.svg
  %59     99.359
69.011     %41  

Konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[35] Alanı km² Rakım mt. Merkeze Uzaklık km[36] Ulaşan Yollar[36]
Artvin Merkez 1.141 530 -26
Ardanuç 1945 958 499 40 -27=>08-05, 08-04
Arhavi 1954 407 11 80

/ -25, 08-76

Borçka 1928 805 123 33 -26, 08-77, 08-75
Hopa Cumh.önce 130 65 69

/ -25

Kemalpaşa 2017 74 23 83

/ -25

Murgul 1987 301 390 48 -26=>08-75
Şavşat Cumh.önce 1.316 1.127 70 -27
Yusufeli Cumh.önce 2.261 603 103 -01=> -06, 08-52
ARTVİN 1935 7.393

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Artvin'in ekonomisi tarım açısından incelenecek olursa çay, fındık ve son dönemlerde kivi tarımına dayalıdır. Ayrıca Yusufeli ilçesinde zeytin ve pirinç tarımı yapılmaktadır. Az da olsa narenciye üretimi mevcuttur. Aynı zamanda Karadeniz mısırı Şavşat ve Murgul gibi ilçelerde ön plana çıkmaktadır. Ancak küçük aile işletmeciliği yapılmaktadır. Yeni yapılan baraj sayesinde bu ilçenin ve Artvin'in kışları sert geçen yerlerinin artık daha ılık geçeceği öngörülmekte, çay ve kivi üretimine olanak sağlayacağı düşünülmektedir.

Artvin endüstrisi yoğun bir şehir değildir. çay ve fındık fabrikaları mevcuttur. Aynı zamanda Murgul'da bakır çıkarıldığı için bakır işletmeciliği yapılmaktadır.

Sanayi[değiştir | kaynağı değiştir]

Artvin'de tarıma dayalı sanayi gelişmiştir. Başta çay ve fındık işlenmektedir. Bunun dışında Murgul'da bakır madenini işleyen sanayi kuruluşları vardır. İlçelerde ise küçük çaplı atölye ve imalathaneler bulunur. Buralarda ise metal ürünleri, kereste, dokuma ve mobilya ürünleri işlenir. Bunun dışında ilde büyük bir sanayi kuruluşu yoktur.

Tarım, hayvancılık ve ormancılık[değiştir | kaynağı değiştir]

Enerji[değiştir | kaynağı değiştir]

Madencilik[değiştir | kaynağı değiştir]

Artvin önemli maden yataklarına sahiptir. MTA, kentte 81 maden yatağı tespit etmiştir. Başlıca madenler bakır, altın, gümüş ve çinko'dur. Madenler Artvin ve Murgul ilçelerinde yoğunlaşır.[37]

Su kaynakları[değiştir | kaynağı değiştir]

Turizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

İlin karayolları T.C. Karayolları 10. Bölge Müdürlüğü'ne bağlı olup il sınırları içinde otoyol bulunmamaktadır.[38] İlde havalimanı ve demiryolu yoktur.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

İlde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı 241 kurum ve 1 üniversite vardır.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Artvin'de Karadeniz ve Kafkas kültürü hakimdir. Kafkas kültürü Ahıska ve Kuman Türklerinde ve kısmen Gürcülerde vardır, Karadeniz kültürü ise Laz, Hemşinli ve Gürcülerde vardır. Mısır unu yaygın kullanılır. Ayrıca kıyıda hamsi sıkça tüketilir. Kara lahana Artvin'de Gürcü ve Lazların sık tükettiği bir üründür. Yöresel çalgılar, kemençe, tulum, akordeon, davul ve zurnadır. Artvin yöresinde Bar oyunları ve adı Artvin Barı olan fakat Atatürk'e ithafen adı Atabarı olarak değiştirilen halk oyunu, Artvin ile özdeşleşmiştir. Artvin ilinin simgesi Boğa'dır. Her yıl Geleneksel Boğa Güreşleri Festivali yapılır, Kafkasör festivali bunların içinde en ünlüsüdür.

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı İmparatorluğunun son dönemlerinden beri Artvin ilinde güreş ve cirit sporları yaygın iken günümüzde unutulan birer spor dalları haline gelmiştir. Hatta Cumhuriyetin ilk yıllarında Ruslarla yapılan güreş müsabakaları olmuş bu müsabakalarda kazanan güreşçilere devlet tarafından çeşitli ödüller verilmiştir. Cirit sporu arazinin engebeli olmasından dolayı Artvin ilinde pek yaygın değildir fakat Artvinli Ciritciler Erzurumda yapılan Cirit sporlarına katılmışlar ve halende katılmaya devam ediyorlar.

2018-2019 Sezonunda, Futbol takımı Artvin Hopaspor, grubunu 7.sırada bitirmiştir. Bölgesel Amatör Lig takımı Arhavispor da grubunu 7.birmiştir. Basketbol erkekler 1. Liginde Artvin Belediye, Voleybol erkekler süper liginde Arhavi belediyesi yer almıştır. Ayrıca voleybol ve hentbol bölgesel liglerine 4 takımı katılmıştır.

Ziraat Türkiye Kupası'nda Artvin Hopaspor, katıldığı 2.turda elenmiştir. Basketbol Erkekler Federasyon Kupası'nda Artvin Belediye, grup maçları sonunda elendi. Kupa Voley Erkekler'de Arhavi Belediyesi 1.devre maçında elenmiştir.

Önemli spor tesisleri. Artvin Şehir Stadyumu (10.000), Hopa Şehir Stadyumu (3.200), Çoruh Üniversitesi Spor Salonu (1.000), Kapalı Yüzme Havuzu (Y.olimpik-500), Karakucak Güreş Alanı (3.000) ve Atabarı Kayak Merkezi.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Yeni Valiler Kararnamesi Resmi Gazete'de yayımlandı: 39 ilin valisi değişti". Haberturk.com. 27 Ekim 2018. 5 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2018. 
  2. ^ a b c "Güncel Nüfus Değerleri". tuik.gov.tr. 17 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2021. 
  3. ^ Artvin Rakım
  4. ^ Artvin Nüfusu
  5. ^ "Türkiye'nin tek biyosfer rezerv alanı Artvin'de". 19 Mayıs 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2010. 
  6. ^ a b https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/9243.pdf
  7. ^ ‘’Artvin Livası'nın Anavatan'a Katılışı Sırasındaki Durumuna İlişkin Belgeler’’, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Mayıs 2008, s.95-102. (Belge:Ankara Üniversitesi, Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Arşivi Kutu:96 Gömlek:10 Belge:10)
  8. ^ "Artvin". 5 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Kasım 2011. 
  9. ^ http://www.e-sehir.com/turkiye-haritasi/artvin-deprem-fay-hatti-riskharitasi.html
  10. ^ "Arşivlenmiş kopya". 5 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2020. 
  11. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 18 Haziran 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2020. 
  12. ^ http://www.artvin.gov.tr/artvin-valisi
  13. ^ https://www.artvin.bel.tr/Baskan.aspx
  14. ^ http://www.artvinozelidare.gov.tr/il-genel-meclisi
  15. ^ https://artvin.bel.tr/MeclisUyeleri.aspx
  16. ^ "Arşivlenmiş kopya". 2 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2020. 
  17. ^ "Arşivlenmiş kopya". 25 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Şubat 2020. 
  18. ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 24 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 9 Şubat 2020. 
  19. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  20. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  21. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  22. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  23. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  24. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  25. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  26. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  27. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  28. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  29. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  30. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  31. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  32. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  33. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  34. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
  35. ^ İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  36. ^ a b Karayolları Genel Müdürlüğü
  37. ^ "Arşivlenmiş kopya". 24 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2014. 
  38. ^ "Otoyollar Haritası". Karayolları Genel Müdürlüğü. 27 Ocak 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2014.