Yoğurt

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Tabağa konulmuş birkaç kaşık Türk yoğurdu
Cacık

Yoğurt, besin değeri yüksek, laktik asit fermantasyonu sonucunda elde edilen ve canlı laktik asit bakterileri içeren fermente bir süt ürünüdür.[1] Lactobacillus bulgaricus sütten yoğurt yapmak için kullanılan birkaç bakteri türünden biridir.

Yoğurdun ilk olarak kimlerce ve nasıl üretildiği üzerine kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Tarihsel anlamda ise 6000 yıldır yoğurt üretilip tüketildiği tahmin edilmektedir.[2] Yüksek kalsiyum oranı, riboflavin (B2), kobalamin (B12), piridoksin (B6) gibi vitaminler ve protein içermesi nedeniyle dünyada tüketimi en yaygın ve besleyici gıda maddelerindendir. Bazı Fransız kaynakları bunu göçebe ya da barbar yemeği olarak tanımlamaktadırlar. Yoğurdun adı Türkçe olup neredeyse tüm dillerde adı budur[3][4].[5] Fakat Bulgar ve Rus kaynaklar bunu Bulgar buluşu olarak tanıtmaya çalışmaktadırlar. Hatta Rusçada Yoğurt-Йогурт olarak adlandırılmasına rağmen Rus kaynaklar onu Bulgar buluşu olarak tanıtmaktadır. Avrupa'nın yoğurt ile tanışması ise Osmanlı zamanında Kanuni Sultan Süleyman'ın emriyle Balkanlar'daki sancaklardan Avrupa'daki bazı krallara şifalı yiyecek olarak gönderilmesiyle olmuştur.

Yoğurt saf olarak yendiği gibi meyvelisi de mevcuttur. Bunun dışında da yoğurdun çeşitleri bulunmaktadır. Örneğin; süzme yoğurt yaygın olarak meze yapımında kullanılmaktadır. Yoğurt ile yapılan pek çok yemek ve içecek türü vardır, ayran, cacık ve keş bunlardan bazılarıdır.

Adlandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Yoğurt (< Yuğurt) Türkçe kökenlidir. Orta Türkçe dönemine ait Divânu Lügati't-Türk'te ىُغُرْتْ olarak yazılan veriyi Besim Atalay geniş yuvarlak o ünlülü «yogurt»[6] biçiminde okur, fakat Hasan Eren geniş dar u ünlülü «yuğurt» biçimini doğru okunuş olarak kabul eder ve etimolojisini «yuğurmak» fiiline «-t» fiilden isim yapım eki getirilerek yapılan türev olarak açıklar[7]. Eren Kumanca biçimini de «yuğurt» olarak verir ve bunun Kıpçakçada ikili «yağurt ~ yuğurt» biçimlerinde geçtiğini belirtir. Kıpçakçada düz geniş a ünlülü olmasını yağ kelimesinin baskısına dayandırır. Çağdaş Türk dillerinden Türkmencede yoğurt, Nogaycada yuvırt, Kırgızca cuurat (Genel Türkçe y- ön sesi Kırgızcada c- sesine dönüşür), Sagayların lehçesinde çoort, Yakutçada suorat (Genel Türkçe y- ön sesi Yakutçada s- sesine dönüşür) biçimleri Orta Türkçe yuğurt kelimesinin günümüzdeki varyeteleridir. Avrupa dillerine (İngilizce, Almanca, Fransızca, İspanyolca, Sırpça, Bulgarca, Rusça, Macarca) de Türkçeden geçmiştir.

Beslenme ve sağlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Comparison of Whole Dairy Milk and Plain Yogurt from Whole Dairy Milk, One Cup (245 g) Each
Özellik Süt Yoğurt
Kilo Kalori 146 149
Toplam yağ 7.9 g 8.5 g
Kolestrol 24.4 mg 11 mg
Sodyum 98 mg 113 mg
Fosfor 222 mg 233 mg
Potasyum 349 mg 380 mg
Toplam Karbonhidrat 12.8 g 12 g
Protein 7.9 g 9 g
Vitamin A 249 IU 243 IU
Vitamin C 0.0 mg 1.2 mg
Vitamin D 96.5 IU ~
Vitamin E 0.1 mg 0.1 mg
Vitamin K 0.5 μg 0.5 μg
Tiamin 0.1 mg 0.1 mg
Riboflavin 0.3 mg 0.3 mg
Niacin 0.3 mg 0.2 mg
Vitamin B6 0.1 mg 0.1 mg
Folate 12.2 μg 17.2 μg
Vitamin B12 1.1 μg 0.9 μg
Choline 34.9 mg 1.0 mg
Betaine 1.5 mg ~
Su 215 g 215 g
Ash 1.7 g 1.8 g

Çiy ile yoğurt yapımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kütahya'nın Tavşanlı ilçesine bağlı Yörük köylerinde bir yıllık yoğurt mayası, Hıdırellez ve bu günü takip eden 2 gün süresince sabah ezanı ile tan ağarması arasındaki vakitte doğadaki bitkilerin üzerinden toplanan çiy tanelerinden sağlanıyor.[8]

Yoğurtla Yapılan Yemekler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Samsun İl Tarım Müdürlüğü'nün hazırlamış olduğu yoğurt hakkındaki tanıtıcı broşür., 04 Kasım 2009 tarihinde erişildi.
  2. ^ Nathanon Trachoo, Yogurt: The fermented milk, 19 Nisan 2010 tarihinde erişildi.
  3. ^ http://mw1.merriam-webster.com/dictionary/yogurt
  4. ^ http://www.angelfire.com/in/turkey/dil03.html#kedi
  5. ^ Ahmet Toprak's article
  6. ^ Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi, çeviren Besim Atalay, TDK yayınları: 521, Ankara 1941, cilt: 4, sayfa: 797
  7. ^ Prof. Dr. Hasan Eren (1999) Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü, sayfa: 455-56)
  8. ^ "Yoğurt mayasının sırrı 'Hıdırellez çiyi'nde saklı" (Türkçe). zaman. 06 Mayıs 2010. 25 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151125041252/http://www.zaman.com.tr:80/gundem_yogurt-mayasinin-sirri-hidirellez-ciyinde-sakli_981140.html. Erişim tarihi: 25 Kasım 2013. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]