Selanik

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Selanik  
Θεσσαλονίκη
Thessaloniki-landmarks.png
Flag of Selanik
Konum
is located in Yunanistan
Koordinat 40°38′K 22°57′D / 40.633°K 22.95°D / 40.633; 22.95Koordinatlar: 40°38′K 22°57′D / 40.633°K 22.95°D / 40.633; 22.95
Zaman dilimi: DAZD (UTC+2/3)
Rakım (min-maks): 0 - 20 m  (0 -  66 ft)
Yönetim
Ülke Yunanistan
Coğrafi bölge: Orta Makedonya
İl: Selanik
Nüfus İstatistikleri (2001'e göre)
Belediye
 - Nüfus: 363,987
 - Yüz ölçümü: 17,8 km² (7 sq.mi.)
 - Nüfus Yoğunluğu: 20 /km² (53 /sq.mi.)
Metropolitan
 - Nüfus: 954.027
Kodlar
Posta Kodu: 53x xx, 54x xx, 55x xx, 56x xx
Alan Kodu: 2310
Plaka Numarası: Ν
İnternet Sitesi
www.thessalonikicity.gr
Flag of Greece.svg

Selanik (Yunanca: Θεσσαλονίκη Thessaloniki [θesaloˈnici] ( dinle)), Yunanistan'ın ikinci büyük kenti[1] ve Yunanistan Makedonyasının yönetim merkezidir. Ayrıca Mustafa Kemal Atatürk'ün doğduğu şehirdir.

Selanik'in nüfusu 363.987 yakındır ve coğrafi koordinatları 40°38′ kuzey enlemi ve 22°58′ doğu boylamındadır. Önemli turistik ziyaret yerleri Beyaz Kule, Arkeoloji Müzesi ve Atatürk'ün doğduğu evdir.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kent, MÖ 315 yılında Makedonya kralı Kassandros tarafından bugünkü Thermi'de kurulmuştur. Kassandros, Makedonya tahtında hak iddia edebilmek için evlendiği Büyük İskender'in kızkardeşi Thessalonike'nin adını bu şehre verdi. Thessalonike adı aynı zamanda Tesalya'nın Makedonlar tarafından fethedilmesini de hatırlatır.

Makedonya Krallığı'nın Yıkılmasından sonra, şehir MÖ 168 yılında Roma Cumhuriyeti'nin egemenliği altına girmiştir. Egnatia Yolu üzerinde bulunan şehir, Avrupa ve Asya arası ticarette önemli bir merkez haline gelmiştir. Şehrin Ekonomik önemi 12. yüzyıla kadar devam etmiştir. Şehir 1204 yılında, başkent Konstantinopolis Dördüncü Haçlı Seferi sırasında işgal edilince Bizans'ın elinden çıkmıştır. Selanik ve çevresi kurulan Latin İmparatorluğu'nun en büyük tımar bölgesi durumuna gelmiştir. Şehir 1246 yılında Bizans tarafından tekrar geri alınmıştır.

Osmanlı dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Selanik ilk olarak Osmanlı Devleti tarafından 1387 baharında Çandarlı Hayreddin Paşa ve Gazi Evrenos kumandasındaki birlikler tarafından uzun süren bir abluka neticesinde ele geçirildi. Yıldırım Bayezid, Selânik karşısındaki bir tepeye Türk garnizonunun varlığını belirten bir burç ya da kale yaptırdı. 1402 Ankara bozgunundan sonra Bizans İmparatoru II. Manuel Paleiologos, Selânik’i alıp kaleyi de yıktırdı. Emîr Süleyman Çelebi ile Bizanslılar arasında Gelibolu’da yapılan antlaşma uyarınca Selânik 1403’te resmen Bizans idaresine geçti ve Çelebi Mehmed dönemi boyunca bu şekilde kaldı.

II. Murad tahta geçince Selânik’i abluka altına aldı. Bizanslılar da koruyamadıkları Selânik’i 1423’te Venedik’e sattı. Osmanlılar buna itiraz etti ve Venedik’e karşı savaş açtı. Konstantin Jireček ya da Apostolos Bakalopoulos gibi tarihçiler, Venedik idaresini şehrin tarihinde görülen en kederli dönem diye nitelemiştir. Venedikliler büyük bir donanma göndermemiş, yeterli miktarda asker yollamamış ve şehir halkına karşı zorbaca davranmıştır. Bir zamanların canlı, zengin ve nüfusu kalabalık tüccar şehrinde bu dönemde açlık ve sefalet hüküm sürdü; halkın çoğu şehri terketti. II. Murad savaşmadan teslim olmaları halinde şehir halkına imtiyazlı bir statü sağlamayı teklif etti, Rum halk bu teklife olumlu yaklaştıysa da Venedik yönetimi II. Murad’ın teklifini reddetti. 29 Mart 1430’da bir ay süren şiddetli bir kuşatmanın ardından bizzat II. Murad önderliğindeki Osmanlı birlikleri surları aştı. Johannes Anagnostos’un anlatımına göre kanlı bir çatışma vuku buldu ve halktan birçok kişi esir edildi. Ancak daha sonra II. Murad fidye karşılığı esirleri serbest bıraktı. II. Murad, Venedikliler döneminde şehri terkedenlere geri dönmeleri çağrısında bulundu ve bunlara önceden edindikleri mal ve mülklerini iade etti. Aynı zamanda civardaki Osmanlı merkezi olan Yenice-i Vardar’dan 1000 kadar Türk’ü Selânik’e yerleştirdi. Selanik 500 yıla yakın bir süre boyunca bir Osmanlı şehri olarak kaldı. Çeşit çeşit Hıristiyan, Yahudi ve Müslüman toplumların hep birlikte uyum içinde yaşadığı önemli bir kültür ve ekonomi merkezi haline geldi.

Selanik'teki üç ana etnik grup olan Türk, Yunan ve Yahudilerin nüfus değişimleri. (1500-1950)

17. yüzyılda, Selanik, İzmirli bir Yahudi olan Sabetay Sevi’nin Sabetaycılık hareketiyle de adından çok söz ettirmiştir. Sabetay Sevi, Yahudi nüfusunun yoğunluğundan dolayı Selanik'te oldukça rağbet gördü. Sabetay Sevi, 1666’da Edirne Sarayı’nda mahkemeye çıkarıldı, kerhen Müslüman oldu. İnananların çoğu peşini bıraktı fakat Sabetay İslâm’a geçtiğinde Selânikli birçok Yahudi onu izledi ve kendilerini diğer Yahudi ve müslüman topluluklardan ayırdı (Sabatayist). Bunlar dış görünüşte Müslüman gerçekte Kabbala Musevi inancına sahip günümüze kadar gelen bir cemaat idi. Osmanlı idaresinin son yıllarına kadar bu grup kentin iktisadî hayatında ve uluslararası ticaretinde nüfuz sahibi olmayı sürdürdü.

1839’da Tanzimat Fermanı’nın ilanından sonra Selanik, ticaret ve kültür alanında büyük bir gelişme gösterdiği gibi Batı’daki Rönesans ve Fransız İhtilali’nden sonra gelişen fikir akımlarından da en yoğun etkilenen şehirlerden biri oldu. 1850 yılında bir kız lisesi açıldı. Yahudilerin okullarının yanı sıra Türklere ait modern okulların sayısı da oldukça fazla idi. Mithat Paşa tarafından yaptırılan bir sanat okulu Selanik Askeri Rüştiyesi ve 1879’da açılan Selanik Askeri İdadisi de bunlar arasında idi. 1863 yılından itibaren atlı tramvay işletilmeye başlanmıştır. Sultan [[Abdülaziz döneminde Rumeli Demiryolları projesi kapsamında 1871’de Selanik’ten Vardar Vadisi boyunca demiryolu döşenmeye başlandı ve bu hat Üsküp’e bağlandı. Bu hat 1890’da Manastır’a kadar uzatıldı. 1896’da ise İstanbul’a bağlandı. 1897-1903 yılları arasında yeni liman tesisleri yapıldı. Selanik Sultan II. Abdülhamid devrinde ülkedeki diğer şehirlere göre her konuda büyük gelişme göstermiştir.

19. yüzyılın ikinci yarısında Selânik’teki hızlı nüfus artışı, dış dünya ile yapılan yoğun ticaret ve büyük ölçüde Rumeli demir yollarının yapımıyla ilgilidir. Selanik modern ulaşım olanaklarına sahip Osmanlı kentlerinin başında gelmekte idi. 1907’de elektrikli tramvay şehre geldiğinde İstanbul’da bile elektrikli tramvay yoktu.

Selanik, Osmanlı modernleşmesinin merkezi konumunda olması Jöntürk hareketinin gelişmesine ev sahipliği yapması, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin merkezi olması nedeniyle de ayrı bir önem taşımaktadır. Selanik özellikle Sultan II. Abdülhamid istibdadının baskısından İstanbul’a nazaran uzak kalması nedeniyle özgürlükçü fikirlerin gelişip kök saldığı bir yer haline gelmiştir. Osmanlı Devletinin son dönemine damgasını vuran İttihat ve Terakki Cemiyeti bu kentte örgütlendiğinden dolayı ve cemiyetin askeri kanadından Selanik merkezli 3. Ordu subaylardan bir kısmı isyan bayrağını kaldırarak 27 Temmuz 1908’de Rumeli’de hürriyet ilan edip Sultan II. Abdülhamid’e Meşrutiyeti yeniden ilan ettirmelerinden dolayı İttihat ve Terakki taraftarları buraya “Kabe-i Hürriyet” “Mehti Hürriyet” gibi adlar vermişlerdir. 1909’da 31 Mart Vakasını takiben isyanı bastırmaya İstanbul’a gelen Hareket Ordusunun Selanik’ten yola çıkmış, Sultan II. Abdülhamid’in tahttan indirildikten sonra Selanik’e sürgüne gönderilmiştir. Fakat Selanik 3 yıl sonra Balkan Savaşları sırasında Yunanların eline geçince İstanbul'a geri gönderilmek zorunda kaldı.

Osmanlı Devleti'nin İstanbul'dan sonra 2. büyük kenti olan Selanik, Balkan Savaşları sırasında, 9 Kasım 1912'de merkezden destek alamayan ve panik içinde dağılan Osmanlı Ordusu'nun direnişinin mümkün olmayacağını düşünen garnizon komutanı Tahsin Paşa Yunan Ordusu'na hiçbir direniş göstermeden şehri teslim etmiştir. Şehirde bulunan 25.000 kişilik Osmanlı Ordusu'nun direniş göstermeden teslim olması halkta büyük bir şaşkınlık ve panik ortaya çıkarmış ve binlerce Müslüman Osmanlı vatandaşı Yunanlar tarafından katledilmiştir.

1800'lü yılların sonları ve 1900'lü yılların başlarında Selanik şehrin etnik yapısı:

Yıl Toplam nüfus Yahudiler Müslümanlar Yunanlar Bulgarlar Romanlar Diğer gruplar
1890[2] 118.000 55.000 26.000 16.000 10.000 2.500 8.500
1913[3] 157.889 61.439 45.889 39.956 6.263 2.721 1.621

Yunanistan Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Selanik 1916

9 Kasım 1912'de Balkan Savaşları sonunda 25.000 kişilik Osmanlı Ordusunun direniş göstermeksizin teslim olması neticesinde şehir Yunanistan yönetimine geçti. Osmanlı orduları, şehri Yunan çetelerine savaşmadan, ancak şehirdeki Türklerin can güvenliğinin sağlanması ve Tütün Reji imtiyazının devamı koşuluyla bıraktılar. Osmanlı Ordusu'nun Selanik'te bulunan kuvvetleri de silahlarını Yunan çetelerine teslim ettiler. Ancak Yunan çeteleri şehri teslim aldıkları günün gecesi kentte yaşayan pek çok Türkü, aralarında Osmanlı askerleri de bulunmak üzere katletmişlerdir. Şehrin simgesi olan Osmanlıların inşa ettiği Beyaz Kule sembolik bir vaftiz işleminden geçerek beyaza boyandı. O günden beri Beyaz Kule adıyla anılan bu yapının beyaz boyaları zamanla aşınıma uğradı ve eski rengini tekrar kazandı.

1917 yılında çıkan büyük bir yangın şehrin Türk bölgesini neredeyse tamamen yok etti. 1924 nüfus mübadelesi sonunda şehirde geride kalan bütün Türkler Türkiye'ye göç etmek zorunda bırakıldı ve Anadolu'dan gelen Rum göçmenler giden Türklerin yerini aldı. Kısa bir süre içinde şehrin nüfus yapısı tamamen değişti. Yunanlar Selanik'te azınlıktayken kısa bir süre içinde ezici bir çoğunluk haline geldiler. Böylece Selanik'in Osmanlı-Türk kültüründe oynadığı rol son bulmuş oldu. Atatürk 10. Yıl Nutku'nda "Keşke Selanik'i de misak-ı milli sınırları içerisine alabilseydik" diyerek kentin Türkler için önemini vurgulamıştır.

Thermaic - Selanik
Selanik'te Osmanlı döneminden kalma bir sokak

Kısa bir süre içinde camilerin minareleri yıkıldı. Bazı cami ve sinagoglar kiliseye çevrildi. Eski Osmanlı evleri bakımsızlıktan yok oldu. Kentin geçmişiyle bağlantısı kesilerek (!) bir Avrupa şehri haline getirildi.

II. Dünya Savaşında neredeyse tüm Sefarad Yahudi cemaati (50.000 kişi) Alman Nazi işgalcileri tarafından Nazi toplama kamplarına yollanıp öldürüldü. Böylece Osmanlıdan kalma son eski ve köklü bir cemaat yok edilmiş oldu.

Selanik, 1997'de Avrupa kültür başkenti seçildi.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Selânik Akdeniz iklimine sahiptir. Şehrin kuzeyi Karasal iklimi etkisi altında kaldığı için kışlar daha soğuk geçer ve kar yağışı da görülür.

Ay Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık
En Yüksek [°C] 9 10 13 18 23 28 31 30 26 21 14 10
En Düşük [°C] 1 2 5 7 12 16 18 18 15 11 6 2
Yağış (mm) 40 38 43 35 43 30 22 20 27 45 58 50
Sıcaklık rekoru [°C] 20 22 25 31 36 39 42 39 36 32 27 26

19. yüzyılda Selanik'teki müslüman mahalleleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Selanik (1882)
Altın kapı (Vardar cad., 1867)
Bahçe Çiftlik (1909)
Alatini Köşkü (Sürgün edilen II. Abdülhamit'in kaldığı köşk)
Atatürk'ün doğduğu ev
  1. Hacci M'ümin (Köşk),
  2. Suluca,
  3. Kale: (Divan, Orta Mescid, Eski Cami'i Şerifi ya da Camii Atik, Bubara)
  4. İki Şerife (Gazi Hüseyin Bey),
  5. Mes'ud Hasan
  6. Astracı
  7. Tarakçı
  8. Mu'id Allaeddin (Çınarlı)
  9. Musa Baba
  10. Yakub Paşa
  11. Eski Saray
  12. İshak Paşa
  13. Pıntı Hasan
  14. Ahmed Subaşı
  15. Kazzaz Haccı Musa (Yeni Kapı)
  16. Kazzaz Haccı Mustafa (Horhor Su)
  17. Haccı İskender
  18. Haccı İsmail
  19. Cezari Kasım Paşa
  20. Yahya Balı
  21. Yılan Mermer
  22. Şehabeddin
  23. Kara Haccı
  24. Sinancık
  25. Kasımiye
  26. Hoca Burhan
  27. Hayreddincik
  28. Ali Paşa
  29. Koca Kasım Paşa
  30. Porta Kapı
  31. Sarı Hatib
  32. Balat
  33. Kâtip Musliheddin
  34. Abdullah Kadı
  35. Haccı Hasan
  36. Gülmezoğlu
  37. Kara Haccıoğlu
  38. Hamza Beğ
  39. Sinan Paşa
  40. Sulu Paşa
  41. Timurtaş
  42. Debbağ Hayreddin
  43. Akçe Mescid
  44. Yaylacık

[4]

Kardeş şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Selanik'in diğer kardeş şehirleri şunlardır:

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.yeniasya.com.tr/2007/02/03/dizi/default.htm
  2. ^ Васил Кънчов, "Избрани произведения", Том II, "Македония. Етнография и статистика", Издателство "Наука и изкуство", София, 1970 p.440 [1] (Bulgarca)
  3. ^ Συλλογικο εργο, "Ιστορια του Ελληνικου Εθνους", History of Greek Nation Том ΙΔ, "ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ", Athens, 1973, p. 340. (Yunanca ve İngilizce)
  4. ^ Meropi Anastassiadou, Salonique - Une ville ottomane à lâge des Réformes, 1830-1912, Brill, Leiden, 1997, p. 71.
  5. ^ "Hartford Sister Cities International". Harford Public Library. http://hplct.org/tap/cultural_exchange/sister_cities/hartford_sister_cities_internati.htm#Thessaloniki%20Sister%20City. Erişim tarihi: 2008-02-02. 
  6. ^ "International relations: Thessaloniki". City of Melbourne. http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=161&pg=1643. Erişim tarihi: 2008-02-02. 
  7. ^ "Fun Facts and Statistics". City and County of San Francisco. http://www.sfgov.org/site/visitor_index.asp?id=7717. Erişim tarihi: 2008-02-02. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'ta Selanik ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

Vikisözlük'te Selanik ile ilgili kelime açıklaması bulunmaktadır.

Vikisöz'de Selanik ile ilgili alıntılar bulunmaktadır.