Cacık

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Cacık
Dere otu ve zeytin yağı ile servis edilen bir kâse cacık
Alternatif isim Tzatziki (Yunanistan'da), tarator (Kıbrıs'ta)
Ülke(ler)  Türkiye,  Yunanistan,  Kıbrıs,  Gürcistan,  Azerbeycan,  İran
Bölgesi  Abhazya
Yaratıcısı Osmanlı İmparatorluğu[1]
Türü Meze
Servis şekli Soğuk
Ana malzemeler Süzme yoğurt, hıyar, tuz, su, zeytinyağı ve sarımsak
Çeşitleri Caciki, Tarator, Aşotu cacığı, Havuç cacığı, Hıyar cacığı, Ispanak cacığı, Haşlanmış keme cacığı, Marul cacığı, Maydanoz cacığı, Pancar cacığı, Semizotu cacığı, Turp cacığı, Yarpuz cacığı
Diğer maydanoz, dereotu, kırmızı biber, kekik, yeşil soğan, zeytinyağı, limon suyu

Cacık, yoğurt, su, salatalık ve sarımsak ile yapılan soğuk Türk mezesi olarak bilinse de içine bir çok sebze katılarak yapılan çeşitleri vardır. En çok bilinen çeşidi salatalık cacığıdır.Nane, yeşil soğan, kekik, dere otu, zeytinyağı vb malzeme ile zenginleştirilebilir. İçine rendelenmiş havuç ve marul katılan cacığa ise kış cacığı denir. Yunan mutfağında Τζατζίκι (caciki) (Rum cacığı)[2] olarak bilinen bir çeşidi yapılır. Daha kıvamlı olup sos ya da meze olarak tüketilir.

Melceü’t-Tabbâhîn Tarifi[değiştir | kaynağı değiştir]

Basılı ilk yemek kitabı Melceü’t-Tabbâhîn'de tarifi şu şekilde verilmiştir:

Bir iki hıyarı ince çentip bir miktar tuz serptikte savuralar. Badehu birkaç diş sarımsağı bir kap içinde tuz ile iyice ezip halloldukta âlâ ezilmiş torba yoğurdu veyahut çanak yoğurdu içine mezburu koyup iyice çalkalandıkta çentilmiş hıyarın üzerine döküp ve birkaç pare buz ilavesiyle tenâvül buyrula. Fasl-ı sayfda pek âlâdır. Taşralarda bir fincan sirke ilave ederler.[3]

Çağla cacığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Antalya yöresinde yapılan çağla cacığı çağla, süzme yoğurt, su, sarımsak, zeytinyağı, tuz ve taze nane içerir. Süzme yoğurda su katıldıktan sonra karışıma kıyılmış çağla ve sarımsak eklenir. Üzerinde zeytinyağı gezdirilir ve nane yaprakları ile süslenir.[4][5]

Sirkeli cacık[değiştir | kaynağı değiştir]

Sirkeli salata olarak da bilinen sirkeli cacık yapmak için dövülmüş sarımsak çırpılmış yoğurdun içine eklenmeden evvel bir saat suda bekletilir ve su ile birlikte ilave edilir. İnce kıyılmış salatalık, tuz ve nane sarımsaklı yoğurta eklenir. Son olarak sirke eklenir ve cacık iyice karıştırılır.[6]

Madımak cacığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Sivas'da bulgur katılarak yapılan meze çeşididir.[7]

Abhaz usulü cacık[değiştir | kaynağı değiştir]

Abhaz mutfağında yapılır. Malzemeleri, yoğurt, su ,yeşil soğan, salatalık, turp, yumurta, sarımsak, acıka, dereotu ,taze ahushua ile hazırlanır.[8]

Dana etli yumurtalı cacık[değiştir | kaynağı değiştir]

Abhaz mutfağında yapılır. Malzemeleri, haşlanmış dana eti, yoğurt, maden suyu ,yeşil soğan, hardal, salatalık, turp, bıldırcın yumurtası, dereotu , ile hazırlanır.[9]

Van cacığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Van cacığı

Van'da kahvaltılık olarak tüketilen cacık çeşididir. Koyu kıvamlıdır.[10]

Gaziantep'te yapılan cacık çeşitleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Aşotu cacığı, Havuç cacığı, Hıyar cacığı, Ispanak cacığı, Haşlanmış keme cacığı, Marul cacığı, Maydanoz cacığı, Pancar cacığı, Semizotu cacığı, Turp cacığı, Yarpuz cacığı yapılmaktadır.[11]

Hakkari' de yapılan cacık çeşitleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Soğanlı cacık[12] , Kenger cacığı[13] ve Otlu cacık[14] yapılır.

İran'da çeşitleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Mast-o-khiar

Mast-o-khiar çeşidi vardır. Yoğurt ve salatalık ile hazırlanır.[15]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Gil Marks (17 Kasım 2010). Encyclopedia of Jewish Food. HMH. ss. 1134-. ISBN 978-0-544-18631-6. 
  2. ^ https://www.researchgate.net/profile/Tarik_Yalcinkaya/publication/337228495_GECMISTEN_GUNUMUZE_BOZCAADA'NIN_GASTRONOMIK_KIMLIK_DEGISIMI/links/5dcc8588299bf1b74b3f1987/GECMISTEN-GUeNUeMUeZE-BOZCAADANIN-GASTRONOMIK-KIMLIK-DEGISIMI
  3. ^ http://ekitap.yek.gov.tr/Uploads/ProductsFiles/_57.%20Melce%C3%BC't-Tabb%C3%A2hin.pdf
  4. ^ "Çağla mevsimini kaçırmayın". Akşam. Erişim tarihi: 19 Kasım 2019. 
  5. ^ "Yörelere göre ramazan sofraları". 
  6. ^ "Sirkeli Cacık". Sofra. 26 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Kasım 2019. 
  7. ^ "MADIMAK CACIĞI". Kültür Portalı. Erişim tarihi: 26 Haziran 2021. 
  8. ^ "Abhaz Usulü Cacık Tarifi". Abhaz Online. 17 Mayıs 2020. Erişim tarihi: 23 Ocak 2022. 
  9. ^ "Dana Etli Yumurtalı Cacık Tarifi". Abhaz Online. 19 Mayıs 2020. Erişim tarihi: 23 Ocak 2022. 
  10. ^ https://www.jotags.org/Articles/2015_vol3_issue3/2015_vol3_issue3_article10.pdf
  11. ^ "Yemekler ve Tatlılar". gaziantep.ktb.gov.tr. Erişim tarihi: 2022-01-23. 
  12. ^ "SOĞANLI CACIK". Kültür Portalı. Erişim tarihi: 2022-01-23. 
  13. ^ "KENGER CACIĞI". Kültür Portalı. Erişim tarihi: 2022-01-23. 
  14. ^ "OTLU CACIK". Kültür Portalı. Erişim tarihi: 2022-01-23. 
  15. ^ Haroutunian, Arto der (2007-07-30). Yogurt Cookbook (İngilizce). Grub Street Cookery. ISBN 978-1-906502-61-4. 

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]