Yayık ayranı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Yayıkaltı
Buttermilk-(right)-and-Milk-(left).jpgSüt (sol) ve yayık ayranı (sağ)
Tip Süt ürünü
Alkol miktarı Alkolsüz
Renk Beyaz

Yayıkaltı veya yayık ayranı,[1][2] bir süt ürünüdür. Yayıkaltı, tereyağı eldesi için süt ürünlerinin yayıklanmasından sonra geride bırakılan sıvıdır. Fermente edilmiş krema veya yoğurttan yapılabileceği gibi sütten de üretilebilir, ancak sütten üretim genellikle sanayide kullanılmaz.[3] Batı Avrupa'da özellikle ekşi veya tatlı kremadan arta kalan yayıkaltı, doğrudan içilmesi, çorbalara katılması veya konsantre edilerek hayvan yemi olarak kullanılması ile değerlendirilir. İngilizce konuşan ülkelerde buttermilk adı ile bilinir ve bazen Türkçede de bu kullanım görülmektedir.[4]

Yayıkaltının uzun dönemli muhafazası için kurutuması ve yayık altı suyu tozu adı verilen bir ürüne dönüştürülmesi gereklidir. Bu toz, bebek mamalarının da aralarında bulunduğu besin maddelerinde veya yem sanayisinde kullanıma sahiptir. Yayıkaltı ile özel bir yöntemle peynir üretimi de gerçekleştirilebilir.[3]

Yayıkaltının besin değeri yağsız süte benzerdir. Laktoz oranı fermentasyon sonucu normal süte kıyasla yaklaşık %25 daha az iken, laktik asit oranı daha yüksektir. Yağ oranı yaklaşık %0.5 olup, protein açısından süt ile eşdeğerdir, ancak kazein denatüre olmuştur.[2]

Türkiye'de yayık ayranı[değiştir | kaynağı değiştir]

Yayık ayranı

Yayık ayranı, Türkiye'nin yayık ile tereyağı yapılan (yayık dövülen) bölgelerinde üretilen ve günümüzde tüketilen ayrandan farklı bir fermente süt ürünüdür. Ayran, yoğurda su ve tuz eklenmesi ile hazırlanırken, yayık ayranı, yoğurda su eklenerek yayıkta dövülmesi, tereyağın ayrıştırılması ve yoğurttan arta kalan açık renkli, yapışkanımsı kıvamlı ve kendine has kokulu yayıkaltına tuz eklenmesi sureti ile üretilmektedir. Yayık ayranı için kullanılan yoğurdun, normal yoğurda kıyasla daha uzun süre fermante edildiği ve güçlü bir ekşi tada sahip olduğu kaydedilmiştir.[5]

Bazı bölgelerde tahta fıçılar veya deri torbalar içerisinde çalkalanarak üretilen yayık tereyağı ve ayranı, günümüzde çoğunlukla elektrikli makineler vasıtasıyla dövülmektedir. Yoğurttan tereyağı üretimi Türkiye'de gittikçe azalmaktadır. Yayık ayranına büyük marketlerde ulaşmak mümkün değildir.[5]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Yayıklama parametrelerinin yayık ayranı ve yayık tereyağının bazı nitelikleri üzerine etkisi" (PDF). gidadernegi.org. 
  2. ^ a b İnönü Ansiklopedisi - "Yayıkaltı ayranı". Maarif Matbaası. 1950. 
  3. ^ a b "Tereyagcilik". foodwaste-milk.tripod.com. Erişim tarihi: 9 Ocak 2020. 
  4. ^ "Buttermilk nasıl yapılır? Buttermilk tarifi". www.hurriyet.com.tr. Erişim tarihi: 9 Ocak 2020.  Bilinmeyen parametre |url-status= görmezden gelindi (yardım)
  5. ^ a b Yildiz, Fatih (19 Nisan 2016). Development and Manufacture of Yogurt and Other Functional Dairy Products (İngilizce). CRC Press. ISBN 978-1-4200-8208-1.