Rusya

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 60°K 90°D / 60°N 90°E / 60; 90

Rusya Federasyonu
Российская Федерация
Rossiyskaya Federatsiya
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Ulusal Marş: 
Rusya Federasyonu Ulusal Marşı
Государственный гимн Российской Федерации
Gosudarstvennıy gimn Rossiyskoy Federatsii
Konum
Rusya'nın dünya üzerindeki konumu (koyu yeşil)
Tartışmalı de facto bölge (açık yeşil)[1]
Başkent

ve en büyük

Moskova
55°45′K 37°37′D / 55.75°K 37.617°D / 55.75; 37.617
Resmî dil(ler) Rusça
Bölgesel dil(ler) Çeşitli bölgelerde 27 bölgesel dil
Etnik gruplar (2010[2])  %81.0 Rus
%3.7 Tatar
%1.4 Ukraynalı
%1.1 Başkurt
%1.0 Çuvaş
%0.8 Çeçen
%11.0 diğer
Milliyet Rus
Resmî din(ler) Seküler devlet[3]
Yönetim biçimi Federal yarı başkanlık sistemli cumhuriyet
 - Devlet Başkanı Vladimir Putin
 - Başbakan Dmitri Medvedev
 - Federasyon Konseyi Başkanı Valentina Matviyenko
 - Devlet Duması Başkanı Sergey Narışkin
Yasama organı Federal Meclis
 - Üst kamara Federasyon Konseyi
 - Alt kamara Devlet Duması
Kuruluş
 - Rurik Hanedanı 862
 - Kiev Knezliği 882
 - Vladimir-Suzdal Knezliği 1169
 - Moskova Knezliği 1363
 - Rusya Çarlığı 16 Ocak 1547
 - Rusya İmparatorluğu 22 Ekim 1721
 - Rusya SFSC 6 Kasım 1917
 - Sovyetler Birliği 10 Aralık 1922
 - Rusya Federasyonu 25 Aralık 1991
Yüzölçümü
 - Toplam 17.075.389 km²  (1.)
7 mil²
 - Su (%)  %13[4] (bataklıklar dahil)
Nüfus
 - 2010 tahmini 141.927.121 (9.)
 - 2014 sayımı 143,800,000[5] (9.)
 - Yoğunluk 8.4/km²  (217.)
3/mil²
GSYİH (SAGP) 2011
 - Toplam 2.630 trilyon $[6] (6.)
 - Kişi başına 18,408 $[6] (58.)
GSYİH (düşük) 2014
 - Toplam 2.092 trilyon $[6] (9.)
 - Kişi başına 14,645 $[6] (51.)
Gini (2011) 41.7[7] (orta)  (83.)
İGE (2014) artış 0.778[8] (yüksek)  (57.)
Para birimi Rus rublesi (RUB)
Zaman dilimi (UTC+3 - +12)
Takvim gg.aa.yyyy
Trafik akışı sağ
ISO 3166 kodu RU
Internet TLD .ru, (.su rezerve), (.рф 2009)
Telefon kodu +7

Rusya (Rusça: Bu ses hakkında Росси́я , Rossiya) ya da resmî adıyla Rusya Federasyonu (Rusça: Bu ses hakkında Росси́йская Федера́ция , Rossiyskaya Federatsiya, /rɐˈsʲijskəjə fʲɪdʲɪˈraʦəjə/), kuzey Avrasya'da bir ülkedir.[9] 17.075.400 km²'lik yüzölçümü ile dünyanın en geniş ülkesidir.[10] Nüfus olarak ise sıralamada sekizincidir.[11][12]

Yönetim ve siyaset[değiştir | kaynağı değiştir]

Rusya Anayasası’na göre Rusya, yarı başkanlık sistemi ile yönetilmektedir. Başkan, devletin başkanı statüsündeyken; Başbakan, hükümetin başıdır. Çok partili temsili demokrasi ile yönetilen federasyonda, federal hükümet 3 temel erkten mevcuttur;

  • Yasama; İki meclisli olan Federal yönetim, 450 üyeden oluşan Duma meclis ile 175 üyeli Federal meclisten oluşur. Meclisler, ülke adına kararlar alır; yasa yapar, savaş açma ve uluslararası sözleşmeleri onaylama ve reddetme hakları varıdır.
  • Yürütme; Başkan yürütmenin ve askeriyenin başıdır. Meclisten çıkan kanunları veto etme hakkı vardır.
  • Yargı; Anayasa Mahkemesi, Yüksek Mahkeme (Türkiye'deki Yargıtay), Tahkim Mahkemesi (Türkiye'deki Danıştay) ve ilk derece federal mahkemelerden oluşur. Hakimler Federal Meclis tarafından atanır ve direk olarak Devlet Başkanına bağlıdırlar.
Adaylar Adayların Partileri Oylar %
Vladimir Putin Birleşik Rusya 52.530.712 71,25
Gennadi Züganov Rusya Federasyonu Komünist Partisi 13.243.550 17,96
Vladimir Jirinovski Rus Liberal Demokrat Partisi 6.988.510 9,48
Andrei Bogdanov Rusya Demokratik Partisi 968.344 1,31
Geçersiz Oylar 1,015,533 --
TOPLAM 73.731.116 100,0

Devlet Başkanı, 6 yıllığına seçilir. En yüksek oyu alan ve en fazla iki turlu olarak seçimler yapılır. Devlet Başkanı 35 yaşından genç olamaz ve en az 10 yıl boyunca Rusya Federasyonu'nda ikamet etmiş olmalıdır.[13] Bütün bakanları atama yetkisi Başkan'dadır, fakat Başbakan'dan bakanlar hususunda tavsiye alır. Bakanlar en son Duma'da oylanarak görevlerine başlarlar.[14] 2 Mart 2008'de, Dmitry Medvedev yapılan Başkanlık seçimini kazanarak Devlet Başkanı seçildi. 2000 yılından 2008 yılına kadar başkan olan Vladimir Putin ise, devlet başkanının belli bir süre sınırlandırılması sebebiyle tekrar aday olamamıştır. Putin, Birleşik Rusya lideri olarak Hükümetin başına geçerek Başbakan olmuştur. Rusya'da en etkin partiler; Birleşik Rusya, Komünist Parti, Rusya Liberal Demokrat Partisi ve Adil Rusya'dır.

İdari bölümler[değiştir | kaynağı değiştir]

Rusya Federasyonu 85 adet federal bölüme (Rusça: субъект, subyekt) ayrılmaktadır.[15] Bu federal birimlerin hepsi eşit bir biçimde iki delege ile Federasyon Konseyinde temsil edilirler.[16] Federal bölümler sahip oldukları özerklik bakımından farklılık gösterirler.

  • 46 oblast (vilayet); atanmış bir yönetici ile yönetilir ve yerel yasama organları bulunmaktadır.
  • 21 cumhuriyet: otonom bölge kabul edilirler, kendi anayasası, parlamentosu ve başkanı bulunmaktadır. Her cumhuriyet için Rusça'nın yanı sıra bölgesel dil ya da diller de cumhuriyetin resmi dili/dilleri olarak tesis edilebilir.Örneğin Dağıstan'da Rusça dışında 13,Karaçay-Çerkesya'da 4,Kabardey-Balkarya'da 2 resmi dil vardır.
  • 9 kray (bölge): esasında oblastlara benzemektedir. Bu bölgeler tarihsel olarak oluşmuşlardır, ilk olarak sınır bölgelerde oluşturulan kraylar, daha sonra otonom oblast ve otonom okrugların yönetim merkezi halinde de oluşturulmuştur. Atanmış yöneticilerle yönetilirler (valilikler).
  • 4 özerk okrug (özerk bölge): ilk olarak etnik azınlıklar için kraylar ve oblastlar içerisinde kurulmuşlardır, fakat 1990'da statüleri yükseltilerek, idari bölge statülerine alınmışlardır.
  • 1 özerk oblast (Yahudi Özerk Oblastı): esasen oblast kabul edilen bölge 1990 yılında şu anki bağımsız oblast statüsüne yükseltilmiştir. İlk olarak bir kray'a bağlı olarak kurulan oblast,şimdi bağımsız bir özerk oblast (bölge) olarak doğrudan Rusya Federasyonu devlet yapısı içinde yer almıştır.
  • 3 federal şehir: (Moskova, Sankt Peterburg ve Sivastopol), ayrı bir idari bölüm olan büyük kentlerdir.
Russian Regions-EN.svg

Federal bölümler, her biri Devlet Başkanı'nın atadığı yöneticiler tarafından yönetilen dokuz federal bölge (Rusça: федеральный округ, federalnıy okrug) halinde gruplandırılmıştır.[17] Federal bölümlerin aksine federal bölgeler devlet yönetiminin alt bölümü olmayıp doğrudan federal yönetime bağlıdır. Federal bölgelerin yöneticileri, federal bölümler ile federal hükümet arasındaki irtibatı sağlamaktan ve federal bölümlerin federal yasalara uygun hareket etmesinden sorumludur.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Rusya'nın sıcaklık ve yağış grafiği

Rusya Federasyonu Avrasya kıta sahanlığının kuzeyinde bulunur. Arktik (Kuzey Kutup dairesi) ve çevresindeki (sub-Arktik) bölgelerin büyük bir oranı sınırları içinde olduğundan diğer ülkelerle karşılaştırıldığında, metrekareye daha düşük kişi yoğunluğuna, ekonomik faaliyet ve coğrafi (fiziki) çeşitlik görülür. Bu bölgelerden daha güneye gelindiğinde coğrafi ve bitki örtüsü çeşitliliği artar. Rusya dünyanın en soğuk ülkelerinden biridir. Diğer iklimlere göre kış aylarında 3 kat fazla soğuk hissedilir.[18] Ortalama yıllık sıcaklık −5.5 °C (22 °F)dir. Karşılaştırma için İzlanda'nın ortalama yıllık sıcaklığı 1.2 °C (34 °F) ve İsveç'in ortalama yıllık sıcaklığı 4 °C (39 °F)'dir. Lakin bu karşılaştırma, ülke genelini gösterdiğinden geniş yüzölçümde değişken ve ılıman iklim çeşitliliğine sahip Rusya için yanıltıcıdır.

Zaman dilimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Rusya Federasyonu toprakları 11 zaman dilimi boyunca uzanır. Bu kadar farklı zaman dilimine yayılabilmiş tek ülkedir. Bunun nedeni diğer ülkelere göre toprak yüzölçümünün fazla olmasıdır. Rusya, dünyanın yüz ölçümü bakımından en geniş ülkesidir. Bu yüzden zaman dilimleri uzantısı 11 dilimdir.

Biyoçeşitlilik[değiştir | kaynağı değiştir]

Boz ayı, Rusya'nın önemli simgelerinden biridir.

Kuzeyden güneye Rusya Ovası olarakta bilinen Doğu Avrupa Ovası, Arktik tundralar, iğne yapraklı ormanlar (tayga), yaprak döken ormanlar, otlaklar (step) ve yarı-çöller (Hazar Denizi saçakları) ile kaplanmış olup iklim değişiklikleri bitki örtüsününde değişiklikler yaşanabilmektedir. Sibirya'da da benzer bir durum söz konusudur, ancak daha çok tayga bulunmaktadır. Rusya dünyanın en büyük orman rezervlerine sahip olup, "Avrupa'nın akciğeri" olarak bilinir[19] ve karbondioksit emme miktarı Amazon ormanları'ndan sonra ikincidir.

Rusya'da 266 memeli ve 780 kuş türü bulunmaktadır. 1997 itibariyle Rusya Federasyonu Kırmızı Veri Kitabı'na toplam 415 hayvan türü dahil edilmiştir[20] ve şu anda korunmaktadırlar.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Rusya ekonomisi
Moskova Dünya Ticaret Merkezi
SSCB'nin dağılmasından bu yana Rusya ekonomisi

Rusya özellikle petrol ve doğal gaz gibi muazzam doğal kaynaklara sahip bir piyasa ekonomisine sahiptir. Rusya GSYİH (nominal) bakımından dünyanın 9. ve satınalma gücü paritesi bakımından ise dünyanın 6. büyük ekonomisidir. 21. yüzyılın başından bu yana, yüksek iç tüketim ve daha fazla siyasi istikrar Rusya'da ekonomik büyümeyi desteklemektedir. Reel kişi başına düşen GSYİH (SAGP) (mevcut uluslararası $), 2010'da 19,840 olmuştur.[21] Büyüme öncelikle petrol veya mineral çıkarma ve ihracatı yerine iç piyasa için mal ve hizmet dışı ticareti ile sağlandı.[22] Rusya'da ortalama aylık nominal maaş 2000 yılında 80$ kadar iken, 2013 başlarında 640$ olmuştur.[23] 2010 yılı itibarı ile Rusya'da halkın yaklaşık %12.7'si ulusal yoksulluk sınırının altında yaşamakta olup[24] ile 1998 yılında Sovyet sonrası çöküşün en kötü noktada olduğu %40'tan önemli ölçüde aşağı çekilmiştir.[25]Rusya'da 1999 yılında %12.4 olan işsizlik 2007'de %6'ya düştü.[26] 2000'de sadece 8 milyon olan orta sınıf 2013'te 108 milyona yükselmiştir.[27][28]

Rusya'nın ihracatının %80'nden fazlasını petrol, doğal gaz, metaller ve keresteler oluşturmaktadır.[22] 2003 yılından bu yana, iç pazarın önemli ölçüde güçlenmesiyle doğal kaynakların ihracatının ekonomik önemi azalmaktadır. Petrol ihracatından elde edilen kazanç 1999'da 12 milyar $ olan yabancı rezervi, 1 Ağustos 2008'de 597.3 milyara çıkarak Rusya'yı dünyanın üçüncü büyük döviz rezervi haline getirdi.[29]

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Rusya 2012 nüfus artış haritası

2002 sayımına göre Rusya nüfusunun %79,8'ini federasyonun esas unsuru olan Ruslar oluşturmaktadır. Rus nüfusunun dışında çok sayıda etnik grup da mevcuttur. Rusya sınırları içerisinde 160 farklı etnik grubu olduğu tahmin edilmektedir.[30] Rusya nüfusu her ne kadar diğer ülkelerle karşılaştırıldığında yüksek olsa da; km2'ye düşen insan sayısı, ülkenin kapladığı alan sebebiyle çok azdır. Rusya nüfusunun ağırlıklı olarak yaşadığı bölge, coğrafi olarak Avrupa toprakları olarak kabul edilen Ural Dağlarının batısında ve Kuzeybatı Sibirya'da yaşamaktadır. Ülke nüfusunun %73' ü şehirlerde yaşarken, %27'si kırsal alanlarda yaşamaktadır.[31] Rusya nüfus bakımından dünyanın en kalabalık sekizinci ülkesi konumundadır.

Ülke nüfusu, Sovyetler'in yıkılmasından sonra düşüşe geçmiş olsa da, 2010 sayımına göre 141.927.297 'dır. 1991 yılında Rusya nüfusu tüm zamanların en yüksek seviyesi olan 148.689.000'a ulaşmıştı[32], fakat 90'lar boyunca süren göçmenlik, ölüm oranın çok hızlı yükselmesi sebepleri ile ülke nüfusu 20 yıllık sürede azalmıştır.[33]

1950 ile 2013 arasında Rusya'nın nüfusu

Ülkede 2009 yılında, son 15 yıl içinde ilk kez 10.500 kişilik bir nüfus artışı sağlanmıştır.[33] Söz konusu artış, 279.906 kişinin Rusya'ya göçmesi ile oluşmuştur ki bu sayının %93 Eski Sovyet ülkelerinden olmuştur.[33] Rus halkının göçü ise 2000 yılında 359.000 iken 2009 yılıdna 32.000 inmiştir.[33] Şu anda 116 milyon Rus ülke sınırlarında yaşarken, ülke dışında, özellikle eski sovyet ülkelerinde 20 milyon civarında rus yaşadığı tahmin edilmektedir.[30]

Rusya'da doğum oranı, Avrupa ülkelerinin ortalamalarında yüksektir. Rusya doğum oranı 2008'de her bin kişide 12.4 doğum olurken[33], Avrupa Birliği ortalaması ise her bin kişide 9.90'dur[34]. Ölüm oranı ise Avrupa Birliği ile kıyaslandığında çok yüksek kalmaktadır. Avrupa Birliği ortalama ölüm oranı binde 10,28 iken[35], Rusya'da 2009 rakamlarına göre ölüm oranı binde 14,2'ye ulaşmıştır[33]. Hükümet bu durumu engellemek için 2007 yılında, aylık çocuk yardımını ikiye çıkararak 55 Dolar yapmış, tek seferlik ödemeyi ise ikinci çocuktan sonra çocuk başına 9.200 Dolara yükseltmiştir.[36] Bu uygulamalar sonrası Rusya, şu anda Sovyetler sonrası en yüksek doğum oranına ulaşmıştır.

Etnik gruplar[değiştir | kaynağı değiştir]

60 farklı etnik grubun yaşadığı Rusya Federasyonu'nda başlıca etnik gruplar şunlardır; 115,9 milyon Rus, 6,1 milyon Tatar, 2,9 milyon Ukraynalı, 1 milyon 360 bin Çeçen, 1 milyon 130 bin Ermeni, 444 bin Yakut, 300 bin Karaçay ve Balkar, 843 bin Mordvin, 808 bin Beyaz Rus,622 bin Azeri, 515 bin Oset, 172 bin Moldovalı, 96 bin Ahıska Türkü, 637 bin Udmurt, 604 bin Çirmişler, 233 bin Komi, 125 bin Komi-Permyak, 93 bin Karelyalı, 445 bin Buryat, 174 bin Kalmık, 41,3 bin Nenets, 35,5 bin Evenk, 16 bin Çukçe, 29 bin Hantı, 11,4 bin Mansi, 230 bin Yahudi, 597 bin Alman, 1 milyon 637 bin Çuvaş, 1 milyon 637 bin Başkurt, 422 bin Kumuk, 314 bin Tuva[37], 90 bin Nogay, 76 bin Hakas, 67 bin Altay,7 bin Dolgan gibi toplulukları vardır. Kafkas halkları sayıları da şöyledir: 814 bin Avar, 580 bin Kabardey, 510 bin Dargi, 413 bin İnguş, 411,5 bin Lezgi, 198 bin Gürcü, 156,5 bin Lak, 131,8 bin Tabasaran, 140,5 bin Adige, 38 bin Abaza vb (Ethnic groups in Russia,Wikipedia)[kaynak belirtilmeli]. Dünyada en fazla,182 etnik grubun yaşadığı ülkedir (Dünya Ansiklopedisi; ayrıca Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Dmitriy Medvedev'in açıklaması).[kaynak belirtilmeli]

Rossiyane (Россияне), milliyetine (etnik) bakılmaksızın Rusya vatandaşları için kullanılan bir kelimedir. Çoğu dilde bu kelime genellikle Rus olarak tercüme edilir.

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana maddeler: Rusya'daki diller ve Rusça
Rusça'nın konuşulduğu ülkeler ve bölgeler.

Rusya'da 160 etnik grup tarafından 100'den fazla dil ve lehçe konuşulmaktadır.[9] 2002 nüfus sayımına göre Rusça 142,6 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır. İkinci en çok konuşulan dil 5,3 milyonla Tatarca ve üçüncü en çok konuşulan dil 1,8 milyonla Ukraynaca'dır.[38] Rusça ülkenin tek resmi dilidir, ancak cumhuriyetler veya diğer özerk bölgelerde Rusça ile birlikte diğer dil veya dillerde resmidir.[39]

Rusça geniş dağılıma rağmen Rusya genelinde homojendir. Coğrafi olarak Avrasya'nın en yaygın dilidir ve en çok konuşulan Slav dilidir.[40] Rusça, Hint-Avrupa dil ailesi'nin Slav dilleri koluna aittir ve Belarusça ve Ukraynaca (bazende Rusince) ile birlikte en önemli üç Doğu Slav dilinden biridir. Eski Doğu Slavcası'na ilişkin yazılı örnekler 10. yüzyıldan tasdiklenmiştir.[41] Günümüzde, dünyadaki bilimsel yayınların dörtte birinden fazlası Rusça yayımlanmaktadır.[42] 20. yüzyılda politik açıdan önemli bir dil olan Rusça, Birleşmiş Milletler'in altı resmi dilinden biridir.[43] Rusça, 33 harflik Kiril alfabesi ile yazılır.

Yerleşim[değiştir | kaynağı değiştir]

141 milyonluk Rusya nüfusunun %73'ünü kentlerde yaşayanlar, %27'sini ise kırsal kesimde yaşayanlar oluşturmaktadır. Günümüzde Rusya, Moskova (alfa) ve Sankt Petersburg (gamma) olmak üzere iki dünya şehrine sahiptir.

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Rusya'da din
Kazan'da Bütün Dinler Tapınağı, dini mimariyi çeşitli şekillerde bir araya getirmektedir.

Hıristiyanlık, İslam, Budizm ve Yahudilik Rusya'nın geleneksel dinleri olup tümü Rusya'nın tarihsel mirasının bir parçasıdır.[46] Rus Ortodoks Kilisesi devrimden önce Rusya'nın devlet dini olup ülkenin en büyük dini kurumudur. Rusya'da bir araştırma merkezinin yaptığı kamuoyu araştırmaları göre katılımcıların %63'ü kendisini Ortodoks olarak tanımlarken, %6'sı kendini Müslüman ve %1'i ise kendini Budist, Katolik, Protestan ve Yahudi olarak tanımlamıştır. %12'si ise herhangi bir dine inanmamasına karşın Tanrı'ya inandıklarını ve %16'sı ise kendisini dinsiz olarak tanımlamıştır.[47] Paskalya, Rusya'da en popüler dini bayram olup çok sayıda dine inanmayanlar ve Hıristiyan olmayanlarda dahil olmak üzere tüm Rus vatandaşlarının %90'ından fazlası tarafından kutlanmaktadır. Bir kaynağa göre, Rus nüfusunun dörtte üçünden fazlası paskalyayı geleneksel paskalya kekleri, boyalı yumurta ve pasha yaparak kutlamaktadır.[48] Kiev Knezliği'nin 10. yüzyılda Hıristiyanlaştırılmasından bu yana Ortodoksluk ülkedeki egemen dini olup yaklaşık 100 milyon vatandaşların kendilerini Rus Ortodoks Hıristiyanı olarak tanımlamaktadır.[49] Kayıtlı kiliselerin %95'i Rus Ortodoks Kilisesi'nin himayesinde olmakla birlikte bazı küçük Ortodoks Kiliseleri'de bulunmaktadır.[50] Ancak Ortodoks inancına mensup kişilerin büyük bir bölümü düzenli olarak kiliseye gitmemektedirler. Ayrıca Katolikler, Ermeni Gregoryan ve çeşitli Protestan kiliseleri gibi küçük Hıristiyan mezhepleri de mevcuttur.

Rusya'da Müslümanların sayısı yerel kaynaklar tarafından 7-9 milyon, Batı ve İslam kaynaklarına göre 15-20 milyon olarak tahmin edilmektedir.[51][52] Rusya'da Eski SSCB devletlerinden yaklaşık 3 ila 4 milyon geçici Müslüman göçmenler vardır.[53] Müslüman nüfusun çoğu Kuzey Kafkasya ve İdil-Ural bölgelerinin yanı sıra Moskova, Sankt Petersburg ve Batı Sibirya'da yaşamaktadır.[54] Rusya aynı zamanda İslam İşbirliği Teşkilatı'nda gözlemci üye statüsündedir.

Budizm geleneksel olarak Rusya Federasyonu'nun üç bölgesinde yaygındır: Buryatya, Tuva ve Kalmıkya. Bazı Sibirya sakinleri ve Uzak Doğu bölgelerinde, özellikle Saha Cumhuriyeti ve Çukotka'da, büyük dinlerle birlikte practice Şamanist, Panteist, ve Pagan ayinleride uygulanmaktadır.[9] Dinlere mensup olma çoğunlukla etnik gruplara göre bölünmektedir. Örneğin Slavların ezici çoğunluğu Ortodoks Hıristiyan, Türkler çoğunlukla Müslüman ve Moğollar ise genel olarak Budisttir.[55] Yahudilik ise Yahudi Özerk Oblastı'nda yaygındır.

Çeşitli raporlara göre nüfusun %16-48 arasının dinsiz olduğunu ortaya koymaktadır.[56]

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Rusya'da eğitim

Rusya, anayasal olarak tüm vatandaşlara parasız eğitim sunmaktadır.[57] Ancak sübvansiyonlu yükseköğretime giriş son derece rekabetçidir.[58] Eğitimde bilim ve teknolojiye verilen büyük önem sonucunda, genellikle tıp, matematik, bilim ve uzay araştırmaları yüksek bir düzeydedir.[59]

1990 yılından bu yana okul eğitimi 11 yıldır. Devlete ait ortaöğretim okullarında eğitim parasızdır. Üniversite düzeyinde eğitim ise bazı istisnalar dışında ücretsizdir.[60]

2004 yılında eğitim bütçesi GSYİH'nın %3.6 veya konsolide devlet bütçesinin %13'ü olarak gerçekleşmiştir.[61] Hükümet, her devlet kurumu için kurulmuş bir kota veya öğrenci sayısı içindeki öğrenim ücretini ödemek için fon ayırır. Yükseköğretim kurumlarında, öğrencilere küçük bir burs ödenir ve ücretsiz barınma sağlanır.[62]

En eski ve en büyük Rus üniversiteleri, Moskova Devlet Üniversitesi ve Sankt Petersburg Devlet Üniversitesi'dir. 2000'li yıllarda, Rusya'nın bölgelerde yüksek öğrenim ve karşılaştırılabilir ölçekte araştırma kurumları yaratmak amacıyla, hükümet çoğunlukla mevcut büyük bölgesel üniversiteler ve araştırma enstitüleri birleştirilmesi ve özel fon sağlayarak federal üniversiteler kurma programını başlattı. Bu yeni kurumlar Güney Federal Üniversitesi, Sibirya Federal Üniversitesi, Kazan Volga Federal Üniversitesi, Kuzey-Doğu Federal Üniversitesi ve Uzak Doğu Federal Üniversitesi'dir.

Sağlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Uzaktan tren istasyonlarında sağlık hizmeti sağlamak için kullanılan bir mobil klinik

Rusya Anayasası'nda ücretsiz evrensel sağlık hizmetleri tüm ülke vatandaşları için güvence altına alınmıştır.[63] Ancak ücretsiz sağlık hizmeti, uygulamada zorunlu kayıt nedeniyle bazen sınırlı olabilmektedir.[64] Rusya'da kişi başına neredeyse dünyanın diğer tüm ülkelerinden daha fazla doktor, hastane ve sağlık çalışanları bulunmakta iken,[65] Sovyetler Birliği'nin dağılmasından bu yana Rus nüfusun sağlık, sosyal, ekonomik ve yaşam tarzı değişiklikleri sonucunda önemli ölçüde azalmış olup ortalama yaşam beklentisi 2006-09 arasındaki erkeklerde 1.4 yıl ve bayanlarda 2.4 yıl artış olması ile eğilim son yıllarda tersine dönmüştür.[33]

2009 yılı itibariyle, Rusya'da beklenen yaşam süresi erkeklerde 62.77 yıl ve bayanlarda 74.67 yıldır.[66] Erkeklerdeki düşük yaşam beklentisinin nispeten en büyük nedeni çalışma çağındaki erkeklerde yüksek ölüm oranıdır. Ölümlerin çoğunluğu alkol zehirlenmesi, sigara, trafik kazaları, şiddet suçu gibi önlenebilir nedenlerden meydana gelmektedir.[33] Beklenen yaşam süresindeki büyük bir cinsiyet farkı ve II. Dünya Savaşı'nda verilen büyük kayıpların kalıcı etkisi sonucunda cinsiyet dengesizliği günümüzdede devam etmektedir ve her kadın için 0,859 erkek düşmektedir.[22]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Taylor, Adam. "Crimea has joined the ranks of the world’s ‘gray areas.’ Here are the others on that list". The Washington Post. http://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2014/03/22/crimea-has-joined-the-ranks-of-the-worlds-gray-areas-here-are-the-others-on-that-list/. Erişim tarihi: 27 Mart 2014. 
  2. ^ http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/result-december-2011.ppt
  3. ^ Rusya Federasyonu Anayasası'nın 14. maddesi
  4. ^ "The Russian federation: general characteristics". Federal Devlet İstatistik Servisi. http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R. Erişim tarihi: 3 Ekim 2014. 
  5. ^ http://www.gks.ru/bgd/free/B14_00/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E::%7Cdk06/8-0.doc
  6. ^ a b c d "Russia". IMF. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=45&pr.y=13&sy=2014&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=922&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=. Erişim tarihi: 3 Ekim 2014. 
  7. ^ "Distribution of family income – Gini index". The World Factbook. CIA. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html. Erişim tarihi: 3 Ekim 2014. 
  8. ^ "2014 Human Development Report Summary". UNDP. 2014. ss. 21–25. http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf. Erişim tarihi: 3 Ekim 2014. 
  9. ^ a b c "Russia". Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513251/Russia. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  10. ^ Rusyaofisi.com internet sitesi
  11. ^ Photius
  12. ^ İlk yedi ülke: Çin, Hindistan, Amerika Birleşik Devletleri, Endonezya, Brezilya, Pakistan ve Bangladeş.
  13. ^ Rusya Federasyonu Anayasası Madde 81
  14. ^ Rusya Federasyonu Anayasası/ Başkan Yetkileri
  15. ^ "The Constitution of the Russian Federation". (Article 65, para. 1) In 1993, when the Constitution was adopted, there were 89 subjects listed. Some of them were later merged. http://www.constitution.ru/en/10003000-04.htm. Erişim tarihi: 4 Ekim 2014. 
  16. ^ "The Constitution of the Russian Federation". (Article 95, para.2). http://www.constitution.ru/en/10003000-06.htm. Erişim tarihi: 4 Ekim 2014. 
  17. ^ "Общероссийский классификатор экономических регионов" (ОК 024–95) введённый 1 января 1997 г., в ред. Изменения № 05/2001. Секция I. Федеральные округа (Russian Classificaton of Economic Regions (OK 024–95) of January 1, 1997 as amended by the Amendments #1/1998 through #5/2001. Section I. Federal Districts)
  18. ^ İngilizce Wikipedia Rusya sayfası - 15/08/2006
  19. ^ Walsh, NP (19 Eylül 2003). "It's Europe's lungs and home to many rare species. But to Russia it's £100bn of wood". Guardian (UK). London. http://www.guardian.co.uk/world/2003/sep/19/environment.russia. Erişim tarihi: 15 Ekim 2014. 
  20. ^ I.A. Merzliakova (1 Kasım 1997). "List of animals of the Red Data Book of Russian Federation". Enrin.grida.no. http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/russia/state/00440.htm. Erişim tarihi: 15 Ekim 2014. 
  21. ^ Dünya Bankası. "World Development Indicators". World Bank. http://databank.worldbank.org/. Erişim tarihi: 4 Ekim 2014. 
  22. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; cia isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  23. ^ "Russians weigh an enigma with Putin’s protégé". MSNBC. http://www.msnbc.msn.com/id/24443419/. Erişim tarihi: 4 Ekim 2014. 
  24. ^ "Russia Is Getting Wealthier". The Moscow Times. 21 Ekim 2010. http://www.themoscowtimes.com/opinion/article/russia-is-getting-wealthier/420731.html. 
  25. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; worldbank isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  26. ^ "Russia's unemployment rate down 10% in 2007 – report". RIA Novosti. http://en.rian.ru/russia/20080208/98724898.html. Erişim tarihi: 4 Ekim 2014. 
  27. ^ "Russia: How Long Can The Fun Last?". BusinessWeek. http://www.businessweek.com/globalbiz/content/dec2006/gb20061207_520461.htm. Erişim tarihi: 4 Ekim 2014. 
  28. ^ "A rising middle class will fuel growth in Russia". Nielsen. http://www.nielsen.com/us/en/insights/news/2013/a-rising-middle-class-will-fuel-growth-in-russia.html. Erişim tarihi: 4 Ekim 2014. 
  29. ^ "International Reserves of the Russian Federation in 2008". The Central Bank of the Russian Federation. http://www.cbr.ru/Eng/statistics/credit_statistics/print.asp?file=inter_res_08_e.htm. Erişim tarihi: 4 Ekim 2014. 
  30. ^ a b Rusyada Etnik grouplar 2002
  31. ^ 'Rosstat' istatistikleri
  32. ^ Sovyetler Sonrası Rusya Nüfusu
  33. ^ a b c d e f g h Rostat Ekim 2010
  34. ^ [1]
  35. ^ Cia ölüm oranları
  36. ^ Federal Araştırma Bölümü 27 Aralık 2007
  37. ^ Tuva nüfusu resmi istatistikleri http://gov.tuva.ru/page.aspx?id=18
  38. ^ "Russian Census of 2002". 4.3. Population by nationalities and knowledge of Russian; 4.4. Spreading of knowledge of languages (except Russian). Federal Devlet İstatistik Servisi. http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  39. ^ "The Constitution of the Russian Federation". (Article 68, para. 2). http://www.constitution.ru/en/10003000-04.htm. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  40. ^ "Russian". University of Toronto. http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  41. ^ Microsoft® Encarta® Online Encyclopedia 2007. "Russian language". http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572449/Russian_Language.html. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  42. ^ "Russian language course". Russian Language Centre — Official Website, Moscow State University. http://www.rlcentre.com/russian-language-course.shtml. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  43. ^ http://www.un.org/Depts/DGACM/faq_languages.htm
  44. ^ 1 milyondan fazla nüfusa sahip şehirler Rosstat
  45. ^ Nüfusu 500,000 ile 1 milyon arasında olan şehirler Rosstat
  46. ^ Bell, I (2002). "Eastern Europe, Russia and Central Asia". ISBN 978-1-85743-137-7. http://books.google.com/?id=EPP3ti4hysUC&pg=PA47. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  47. ^ "Опубликована подробная сравнительная статистика религиозности в России и Польше" (Rusça). Religare.ru. http://www.religare.ru/2_42432.html. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  48. ^ "Interfax-Religion". Interfax-Religion. http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=8400. Erişim tarihi: 2 Kasım 2014. 
  49. ^ "Russia". http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90196.htm. Erişim tarihi: 2008-04-08. 
  50. ^ "Сведения о религиозных организациях, зарегистрированных в Российской Федерации" (Rusça). Religare.ru. 19 Aralık 2006. http://www.religare.ru/2_36302.html. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  51. ^ "Fact Box: Muslims In Russia". Radio Free Europe. http://www.rferl.org/features/features_Article.aspx?m=07&y=2005&id=B7D5E783-749F-4E6A-B77E-8932ECE7AD53. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  52. ^ "20Mln Muslims in Russia and mass conversion of ethnic Russians are myths—expert". Interfax. http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=2869. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  53. ^ "Russia's Islamic rebirth adds tension". Financial Times. http://www.ft.com/cms/s/0/3f3fba2c-474f-11da-b8e5-00000e2511c8.html. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  54. ^ Mainville, M (19 Kasım 2006). "Russia has a Muslim dilemma". San Francisco Chronicle. http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/11/19/MNGJGMFUVG1.DTL. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  55. ^ "Russia::Religion". Encyclopædia Britannica Online. 2007. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513251/Russia. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  56. ^ Zuckerman, Phil (2005). Atheism: Contemporary Rates and Patterns, chapter in The Cambridge Companion to Atheism, ed. by Michael Martin. Cambridge University Press. 
  57. ^ David Johnson, ed., Politics, Modernisation and Educational Reform in Russia: From Past to Present (2010)
  58. ^ Smolentseva, A. "Bridging the Gap Between Higher and Secondary Education in Russia". http://www.bc.edu/research/cihe.html. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  59. ^ "Background Note: Russia". U.S. Department of State. http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3183.htm. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  60. ^ "Higher Education Institutions". Rosstat. http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  61. ^ "Education for All by 2015: will we make it? EFA global monitoring report, 2008" (PDF). http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001547/154743e.pdf. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  62. ^ "Higher education structure". State University Higher School of Economics. http://www.hse.ru/en/rus-ed.html. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  63. ^ "The Constitution of the Russian Federation". (Article 41). http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  64. ^ "Russian ombudsman about propiska restrictions in modern Russia". http://www.newsru.com/russia/06jun2007/lukin.html. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  65. ^ "Healthcare in Russia — Don’t Play Russian Roulette". justlanded.com. http://www.justlande/refd.com/english/Russia/Articles/Health/Healthcare-in-Russia. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  66. ^ Russian life expectancy figures Rosstat. Retrieved 21 August 2010

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'ta Rusya ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

Vikisözlük'te Rusya ile ilgili kelime açıklaması bulunmaktadır.

Vikihaber'de Rusya ile ilgili haberler bulunmaktadır.