Rusya

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 60°K 90°D / 60°N 90°E / 60; 90

Rusya Federasyonu
Российская Федерация
Rossiyskaya Federatsiya
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Ulusal Marş: 
Rusya Federasyonu Ulusal Marşı
Государственный гимн Российской Федерации
Gosudarstvennıy gimn Rossiyskoy Federatsii
Konum
Rusya'nın dünya üzerindeki konumu (koyu yeşil)
Tartışmalı de facto bölge (açık yeşil)[1]
Başkent

ve en büyük

Moskova
55°45′K 37°37′D / 55.75°K 37.617°D / 55.75; 37.617
Resmî dil(ler) Rusça
Bölgesel dil(ler) Çeşitli bölgelerde 27 bölgesel dil
Etnik gruplar (2010[2])  %81.0 Rus
%3.7 Tatar
%1.4 Ukraynalı
%1.1 Başkurt
%1.0 Çuvaş
%0.8 Çeçen
%11.0 diğer
Milliyet Rus
Resmî din(ler) Seküler devlet[3]
Yönetim biçimi Federal yarı başkanlık sistemli cumhuriyet
 - Devlet Başkanı Vladimir Putin
 - Başbakan Dmitri Medvedev
 - Federasyon Konseyi Başkanı Valentina Matviyenko
 - Devlet Duması Başkanı Sergey Narışkin
Yasama organı Federal Meclis
 - Üst kamara Federasyon Konseyi
 - Alt kamara Devlet Duması
Kuruluş
 - Rurik Hanedanı 862
 - Kiev Knezliği 882
 - Vladimir-Suzdal Knezliği 1169
 - Moskova Knezliği 1363
 - Rusya Çarlığı 16 Ocak 1547
 - Rusya İmparatorluğu 22 Ekim 1721
 - Rusya SFSC 6 Kasım 1917
 - Sovyetler Birliği 10 Aralık 1922
 - Rusya Federasyonu 25 Aralık 1991
Yüzölçümü
 - Toplam 17.075.389 km²  (1.)
7 mil²
 - Su (%)  %13[4] (bataklıklar dahil)
Nüfus
 - 2010 tahmini 141.927.121 (9.)
 - 2014 sayımı 143,800,000[5] (9.)
 - Yoğunluk 8.4/km²  (217.)
3/mil²
GSYİH (SAGP) 2011
 - Toplam 2.630 trilyon $[6] (6.)
 - Kişi başına 18,408 $[6] (58.)
GSYİH (düşük) 2014
 - Toplam 2.092 trilyon $[6] (9.)
 - Kişi başına 14,645 $[6] (51.)
Gini (2011) 41.7[7] (orta)  (83.)
İGE (2014) artış 0.778[8] (yüksek)  (57.)
Para birimi Rus rublesi (RUB)
Zaman dilimi (UTC+2 - +12)
Takvim gg.aa.yyyy
Trafik akışı sağ
ISO 3166 kodu RU
Internet TLD .ru, (.su rezerve), (.рф 2009)
Telefon kodu +7

Rusya (Rusça: Росси́я, Rossiya, UFA: Bu ses hakkında [rɐˈsʲijə] ) veya resmî adıyla Rusya Federasyonu (Rusça: Росси́йская Федера́ция, Rossiyskaya Federatsiya, UFA: Bu ses hakkında [rɐˈsʲijskəjə fʲɪdʲɪˈraʦəjə] ), kuzey Avrasya'da bir ülkedir.[9] Yönetim şekli federal yarı başkanlık tipi cumhuriyettir. Kuzeybatıdan güneydoğuya Rusya, Norveç, Finlandiya, Estonya, Letonya, Litvanya ve Polonya (ikisi birden Kaliningrad Oblastı ile), Belarus, Ukrayna, Gürcistan, Azerbaycan, Kazakistan, Çin Halk Cumhuriyeti, Moğolistan ve Kuzey Kore ile komşudur. Deniz sınırı olarak Ohotsk Denizi ile Japonya ve Bering Boğazı ile bir ABD eyaleti olan Alaska ile de komşudur. 17,075,400 km²'lik[10] yüzölçümü ile dünyanın en geniş ülkesidir[11] ve dünya yaşam alanının sekizde birini kapsar. Rusya aynı zamanda 2014 yılı itibarı ile 144 milyon nüfusu[5] ile dünyanın en kalabalık dokuzuncu ülkesidir. Kuzey Asya'nın tamamına ve Doğu Avrupa'nın büyük bir kısmına uzanan Rusya, dokuz zaman dilimine yayılır ve üzerinde çok çeşitli çevre ve yerşekilleri bulunur.

Rusya'nın tarihi 3. ve 8. yüzyıllar arasında Avrupa'da tanınan bir grup olarak ortaya çıkan Doğu Slavları ile başlamaktadır.[12] 9. yüzyılda Varegler tarafından kurulan ve yönetilen Orta Çağ Kiev Rus Devleti ortaya çıktı. 988 yılında Bizans İmparatorluğu'ndan Ortodoks Hıristiyanlığı kabul edilerek,[13] sonraki milenyum için Rus kültürü tanımlanan Bizans ve Slav kültürleri sentezi başladı.[13] Daha sonra Kiev Knezliği bir dizi küçük devletler halinde parçalandı ve topraklarının çoğunluğu Moğollar tarafından istila edilip Altın Orda Devleti'nin kolları haline geldi.[14] Altın Orda Devleti'nden bağımsızlığını ilan eden Rus prenslikleri yavaş yavaş yeniden birleşip Moskova Knezliği'ni kurmuş ve Kiev Knezliği'nin kültürel ve siyasi mirasının ardılı olmuştur. 18. yüzyıla gelindiğinde, büyük ölçüde fetih, ilhak ve keşif yoluyla Avrupa'da Polonya'dan Kuzey Amerika'da Alaska'ya kadar uzanan tarihin en büyük üçüncü imparatorluğu olan Rusya İmparatorluğu haline geldi.[15][16]

Rus Devrimini takiben, Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti, dünyanın ilk anayasal sosyalist devleti ve II. Dünya Savaşı'nda Müttefiklerin zaferinde belirleyici bir rol oynayan[17][18] tanınmış bir süpergüç olan Sovyetler Birliği'nin en büyük ve önde gelen kurucusu oldu.[19] Sovyetler döneminde dünyanın ilk yapay uydusu ve ilk insanlı uzay uçuşu dahil olmak üzere, 20. yüzyılın en önemli teknolojik başarıları gerçekleştirildi. Rusya Federasyonu, Sovyetler'in dağılmasının ardından 1991'de kurulmuştur ve SSCB'nin ardılı olarak tanınmaktadır.[20]

Rusya ekonomisi, GSYİH'ya göre dünyanın en büyük dokuzuncu ve satın alma gücü paritesi göre altıncı ekonomisidir. Rusya dünyanın en büyük maden ve enerji kaynaklarından birine sahiptir[21] ve dünyanın en büyük petrol ve doğal gaz üreticisidir. Rusya, tanınmış beş nükleer silahlı devletten biridir ve dünyanın en büyük kitle imha silah stoklarına sahiptir.[22] Rusya, büyük güçlerden biri olup Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimi üyesi, G8, G20, Avrupa Konseyi, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği, Şanghay İşbirliği Örgütü, Avrasya Ekonomi Topluluğu, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı ve Dünya Ticaret Örgütü üyesi ve Bağımsız Devletler Topluluğu'nun önde gelen üyesidir.

Kökenbilim[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana maddeler: Rus (halk) ve Rus (isim)

Rusya adı Doğu Slavları tarafından çoğunlukla yaşadığı bir Orta Çağ devleti olan Rus devletinden türetilmiştir. Ancak, bu ad daha sonra tarihte daha da belirginleşmiştir ve ülke genellikle sakinleri tarafından "Русская Земля" (Russkaya Zemlya, Rus Ülkesi) adı ile çağrıldı. Bu isimden türeyen diğer devletlerden ayırt edebilmek için, modern tarihte Kiev Rusya'sı denilir. Rus adı, Rus (Русь) devletinin kurucusu olan Vareglerin (muhtemelen İsveç Vikingleri)[23][24] bir grubu olan Rus halkından gelmektedir.

Rus adının eski Latince hali olan Rutenya, çoğunlukla Katolik Avrupa'ya komşu olan Rus bölgesinin batı ve güney bölgelerine denilmişti. Ülkenin şimdiki adı olan Россия (Rossiya), Rus isminin Yunanca hali olan ve aynı zamanda Kiev Rusya'sının Bizans İmparatorluğu tarafından söylenimi olan Ρωσία (Rosia) kelimesinden gelmektedir.[25]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Rusya tarihi

Erken tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarih öncesi zamanlarda Güney Rusya'nın geniş bozkırları göçebe kabilelerin vatanıydı.[26] Bu bozkır uygarlıklarının kalıntıları İpatovo[26], Sintaşta[27], Arkaim[28] ve Pazırık[29] gibi yerlerde keşfedilmiş olup, göçebe şeklindeki yaşamın önemli bir özelliği olan atlı savaşların bilinen en eski izlerini taşımaktadır.

Klasik antik dönemde, Pontus-Hazar Bozkırı İskitya olarak biliniyordu. M.Ö. 8. yüzyılda, Antik Yunan tüccarlar Tanais ve Fanagoria'da kendi ticaret merkezi medeniyetini getirdi.[30] M.S 3. ve 4. yüzyıllarda Oium'da bir yarı-efsanevi bir Gotik krallık Güney Rusya'da Hunlar tarafından işgal edildi. M.S 3. ve 6. yüzyılları arasında, Yunan kolonileri arasında başarılı bir Hellenistik yönetim olan Bosporan Krallığı,[31] Hunlar ve Avrasya Avarları gibi savaşçı kabileler tarafından yönetilen göçebe saldırıları tarafından yıkılmıştır.[32] Bir Türk halkı olan Hazarlar, 10. yüzyıla kadar Hazar ve Karadeniz arasındaki alt Volga havzasında bozkırlara hükmetti.[33]

Modern Rusların ataları, anavatanlarının bazı akademisyenler tarafından Pinsk Bataklığı'ndaki ağaçlık alanlarda olduğu düşünülen Slav kabileleridir.[34] Doğu Slavlar biri Kiev'den günümüz Suzdal ve Murom'a doğru, diğerleride Polotsk'tan Novgorod ve Rostov'a doğru hareket ederek yavaş yavaş iki dalga halinde Batı Rusya'ya yerleşti. 7. yüzyıldan itibaren, Doğu Slavlar Batı Rusya'da nüfusun çoğunluğunu oluşturmuş[35] ve yavaş ancak barışçıl bir şekilde Merya, Muromyalı ve Meşçera gibi yerel Fin-Ugor halkları asimile olmuşlardır.

Kiev Knezliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Kiev Knezliği
11. yüzyıl'da Kiev Knezliği

9. yüzyılda ilk Doğu Slav devletlerin kurulması, Baltık Denizi bölgesinden Varegler'in, tüccarlar, savaşçılar ve yerleşimcilerin gelmesi ile denk gelmiştir. Öncelikle bu gelenler doğu Baltık'tan, Karadeniz ve Hazar Denizi'ne doğru uzanan su yolları üzerinden gelen İskandinavya kökenli Vikingler idi.[36] Nestor Kronği'ne göre, Rurik adında Rus halkından bir Varegli, 862 yılında Novgorod hükümdarı seçildi. 882 yılında önceden Hazarlar'a haraç veren halefi Oleg, güneyden girerek Kiev'i fethedip,[37] Kiev Knezliği'ni kurdu. Oleg, Rurik'in oğlu İgor ve İgor'un oğlu I. Svyatoslav sonradan tüm yerel Doğu Slav kabilelerini Kiev hükümdarlığına bağlayıp, Hazar Kağanlığı'nı yıkmış ve Bizans ve Persler'e karşı çeşitli askeri seferler başlattı.

10. yüzyıldan 11. yüzyıla kadar Kiev Knezliği Avrupa'nın en büyük ve en müreffeh ülkelerinden biri haline geldi.[38] Büyük Vladimir (980-1015) ve oğlu Bilge Yaroslav (1019-1054) döneminde Kiev Altın Çağı'nı yaşamış olup, o dönemde Bizans'tan Ortodoks Hıristiyanlık kabul edildi ve ilk Doğu Slav yazılı kanunu olan Russkaya Pravda oluşturuldu.

11. ve 12. yüzyıllarda, Kıpçaklar ve Peçenekler gibi göçebe Türk boyları tarafından sürekli yapılan akınlar Slav nüfusun büyük oranda özellikle Zalesye olarak bilinen daha kuzeyde güvenli yoğun ormanlık bölgelerine göçüne neden oldu.[39]

Feodalizm ve ademi merkeziyetçilik çağında Kiev Knezliği'ne hüküm süren Rurik Hanedanı üyeleri arasındaki mücadele damgasını vurdu. Kiev'in hakimiyeti, kuzey doğusunda yer alan Vladimir-Suzdal, kuzey-batısındaki Novgorod Cumhuriyeti ve güney batısındaki Galiçya-Volınya Prensliği'nin lehine azaldı.

1237-40 arasında Moğol istilası,[40] Kiev Knezliği'ne son darbeyi vurarak yıkılmasına[41] ve nüfusunun yarısını kaybetmesine yol açtı.[42] Daha sonra kurulan Türk-Moğol devleti olan Altın Orda Devleti, Rus prensliklerini hakimiyeti altına alarak iki yüzyıl boyunca Rusya'nın güneyine ve merkezine hükmetti.[43]

Sonunda, Lehistan-Litvanya Birliği tarafından asimile edilen Galiçya-Volınya, Moğolların hakimiyetindeki Vladimir-Suzdal ve Novgorod Cumhuriyeti, Kiev çevre üzerinde iki bölge, modern Rus ulusu için temel oluşturmuştur.[13] Pskov ile birlikte Novgorod Moğol boyunduruğu'nda bir süre boyunca özerk bir dereceye kadar korunur ve büyük ölçüde ülkenin geri kalanını etkileyen zulümleri bağışlanmış oldu. Prens Aleksandr Nevski'nin önderliğinde, Novgorodlular 1240 yılında Neva Muharebesi'nde işgalci İsveçlileri püskürttü ve bunun yanı sıra 1242 yılında Peipus Gölü Savaşı'nda da Töton Şövalyeleri'nin Kuzey Rusya'yı kolonize etme girişimini de engelledi.

Siyaset[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Rusya'da siyaset

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

Rusya Anayasası’na göre, ülke federal yarı başkanlık sistemli cumhuriyet olup Başkan, devletin başı iken[44]; Başbakan, hükümetin başıdır. Rusya Federasyonu çok partili temsili demokrasi ile yönetilmekte olup, federal hükümet 3 temel erkten oluşur;

  • Yürütme: Devlet Başkanı, yürütmenin başı ve silahlı kuvvetlerin başkomutanıdır. Meclisten çıkan kanunları veto etme hakkına ve bakanlar ve diğer memurları atama yetkisi vardır.
Adaylar Adayların Partileri Oylar %
Vladimir Putin Birleşik Rusya 52.530.712 71,25
Gennadi Züganov Rusya Federasyonu Komünist Partisi 13.243.550 17,96
Vladimir Jirinovski Rus Liberal Demokrat Partisi 6.988.510 9,48
Andrei Bogdanov Rusya Demokratik Partisi 968.344 1,31
Geçersiz Oylar 1.015.533 --
TOPLAM 73.731.116 100,0

Devlet Başkanı, 6 yıllığına seçilir. En yüksek oyu alan ve en fazla iki turlu olarak seçimler yapılır. Devlet Başkanı 35 yaşından genç olamaz ve en az 10 yıl boyunca Rusya Federasyonu'nda ikamet etmiş olmalıdır.[45] Bütün bakanları atama yetkisi Başkan'dadır, fakat Başbakan'dan bakanlar hususunda tavsiye alır. Bakanlar en son Duma'da oylanarak görevlerine başlarlar.[46] 2 Mart 2008'de, Dmitry Medvedev yapılan Başkanlık seçimini kazanarak Devlet Başkanı seçildi. 2000 yılından 2008 yılına kadar başkan olan Vladimir Putin ise, devlet başkanının belli bir süre sınırlandırılması sebebiyle tekrar aday olamamıştır. Putin, Birleşik Rusya lideri olarak Hükümetin başına geçerek Başbakan olmuştur. 2012 yılında ise yeniden başkan seçilmiştir. Rusya'da en etkin siyasi partiler Birleşik Rusya, Komünist Parti, Liberal Demokratik Parti ve Adil Rusya'dır.

Dış ilişkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Rusya Federasyonu, uluslararası hukukta eski Sovyetler Birliği'nin ardılı olarak kabul edilmektedir.[20] Rusya, SSCB'nin uluslararası taahhütleri uygulamaya devam etmektedir ve BM Güvenlik Konseyi, diğer uluslararası örgütlere üyelik, uluslararası anlaşmalar kapsamındaki hak ve yükümlülükler ve mülkiyet ve borçlarda SSCB'nin daimi üyeliğini üstlenmiştir. Rusya'nın çok yönlü bir dış politikası bulunmaktadır. 2009 itibarı ile 191 ülke ile diplomatik ilişkisi ve 144 elçiliği bulunmaktadır. Dış politika Devlet Başkanı tarafından tespit edilir ve Dışişleri Bakanlığı tarafından yürütülür.[47]

Eski bir süper gücün halefi olarak, özellikle küresel siyasi sistemde tek kutuplu ve çok kutuplu görüşler ile ilgili olarak Rusya'nın jeopolitik statüsü genellikle tartışma konusu olmuştur. Rusya genellikle bir büyük güç olarak kabul edilirken son yıllarda bir dizi dünya liderleri,[48][49] akademisyenler,[50] yorumcular ve siyasetçiler[51] tarafından potansiyel süper güç olarak değerlendirilmektedir.[52][53][54]

Şanghay İşbirliği Örgütü'ne üye, gözlemci ve dialog partneri ülkeler.

Rusya BM Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesinden biri olarak uluslararası barış ve güvenliğin korunmasında önemli bir rol oynar. Rusya, Ortadoğu Dörtlüsü ve Kuzey Kore ile Altılı görüşmelere katılmaktadır. Rusya, G8 sanayileşmiş ülkeler, Avrupa Konseyi, AGİT ve APEC üyesidir. Rusya genellikle BDT, AEB, KGAÖ ve ŞİÖ gibi bölgesel örgütlere liderlik rolü oynamaktadır.[55] 1996 yılında Rusya Avrupa Konseyi'nin 39. üyesi oldu.[56] 1998 yılında, Rusya Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni onayladı. Rusya ile AB ilişkilerinin hukuki temeli 1997 yılında yürürlüğe giren Ortaklık ve İşbirliği Anlaşması'dır. Bu anlaşma, demokrasi ve insan hakları, siyasi ve ekonomik özgürlük ve uluslararası barış ve güvenliğe bağlılık için tarafların ortak saygısını hatırlatmaktadır.[57] 2003 yılının Mayıs ayında, AB ve Rusya ortak değerler ve çıkarlar temelinde işbirliğini güçlendirmek için anlaştılar.[58] Devlet Başkanı Vladimir Putin, AB-Rusya Ortak Alanı kurulması da dahil olmak üzere çeşitli boyutlarda yakın entegrasyonu ile stratejik ortaklığı savundu.[59] Sovyetler Birliği'nin dağılmasından bu yana, Rusya ABD ve NATO ile dostça ilişkiler geliştirmiştir. NATO-Rusya Konseyi, 2002 yılında eşit ortaklar olarak birlikte çalışmak ve ortak işbirliği için fırsatları takip etmek amacıyla ABD, Rusya ve 27 NATO müttefikinin onayı ile kuruldu. Ancak Rusya'nın ABD ve AB ile ilişkileri son zamanlarda Güney Osetya Savaşı ve Ukrayna krizi gibi nedenlerden dolayı gerginleşmiştir.

Rusya diğer BRICS ülkeleri ile güçlü ve olumlu ilişkiler sürdürmektedir. Hindistan, Rus askeri teçhizatlarının en büyük müşterisidir ve iki ülke arasında kapsamlı savunma ve stratejik ilişkiler bulunmaktadır.[60] Son yıllarda, özellikle Çin Halk Cumhuriyeti ile Dostluk Antlaşması'nın imzalanmasının yanı sıra Doğu Sibirya-Pasifik Okyanusu petrol boru hattı ve Sibirya'dan Çin'e doğalgaz boru hattı inşası ile ülkenin ikili ilişkileri güçlendirdi.[61][62]

Ordu[değiştir | kaynağı değiştir]

Modern Rus uçakları olan Sukhoi Su-35, Sukhoi Su-34 ve Sukhoi PAK FA

Ülkenin silahlı kuvvetleri, Kara Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri ve Hava Kuvvetleri olarak ayrılmıştır. Bununla birlikte Stratejik Füze Kuvvetleri, Uzay Savunma Kuvvetleri, Hava İndirme Birlikleri olmak üzere üç bağımsız kuvvet daha bulunmaktadır. 2006 itibarı ile orduda aktif personel sayısı 1.037 milyondur.[63] 18-27 yaş arasındaki tüm erkek vatandaşların 12 aylık zorunlu askerlik hizmetini yerine getirmesi ile yükümlüdür.[7]

2012 Küresel Barış Endeksi'ne göre, Rusya dünyanın altıncı en az huzurlu ülkesi olup bu konumu büyük ölçüde ülkenin savunma bütçesinin boyutuna ve Kuzey Kafkasya'da devam eden çatışmalara bağlanmıştır.[64] Rusya tarihsel olarak endeksin kurulduğu 2007 yılından beri düşük sırada yer almıştır.[65]

İdari bölümler[değiştir | kaynağı değiştir]

Rusya Federasyonu 85 adet federal bölüme (Rusça: субъект, subyekt) ayrılmaktadır.[66] Bu federal birimlerin hepsi eşit bir biçimde iki delege ile Federasyon Konseyinde temsil edilirler.[67] Federal bölümler sahip oldukları özerklik bakımından farklılık gösterirler.

  • 46 oblast (iller); seçilmiş bir yönetici ile yönetilir ve yerel yasama organları bulunmaktadır.
  • 21 cumhuriyet: otonom bölge kabul edilirler, kendi anayasası, parlamentosu ve başkanı bulunmaktadır. Her cumhuriyet için Rusça'nın yanı sıra bölgesel dil ya da diller de cumhuriyetin resmi dili/dilleri olarak tesis edilebilir.Örneğin Dağıstan'da Rusça dışında 13,Karaçay-Çerkesya'da 4,Kabardey-Balkarya'da 2 resmi dil vardır.
  • 9 kray (bölgeler): esasında oblastlara benzemektedir. Bu bölgeler tarihsel olarak oluşmuşlardır, ilk olarak sınır bölgelerde oluşturulan kraylar, daha sonra otonom oblast ve otonom okrugların yönetim merkezi halinde de oluşturulmuştur..
  • 4 özerk okrug (özerk bölgeler): ilk olarak etnik azınlıklar için kraylar ve oblastlar içerisinde kurulmuşlardır, fakat 1990'da statüleri yükseltilerek, idari bölge statülerine alınmışlardır.
  • 1 özerk oblast (Yahudi Özerk Oblastı): esasen oblast kabul edilen bölge 1990 yılında şu anki bağımsız oblast statüsüne yükseltilmiştir. İlk olarak bir kray'a bağlı olarak kurulan oblast,şimdi bağımsız bir özerk oblast (bölge) olarak doğrudan Rusya Federasyonu devlet yapısı içinde yer almıştır.
  • 3 federal şehir: (Moskova, Sankt Peterburg ve Sivastopol), ayrı bir idari bölüm olan büyük kentlerdir.
Russian Regions-EN.svg

Federal bölümler, her biri Devlet Başkanı'nın atadığı yöneticiler tarafından yönetilen dokuz federal bölge (Rusça: федеральный округ, federalnıy okrug) halinde gruplandırılmıştır.[68] Federal bölümlerin aksine federal bölgeler devlet yönetiminin alt bölümü olmayıp doğrudan federal yönetime bağlıdır. Federal bölgelerin yöneticileri, federal bölümler ile federal hükümet arasındaki irtibatı sağlamaktan ve federal bölümlerin federal yasalara uygun hareket etmesinden sorumludur.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Rusya topografisi

Rusya, 17,075,400 km²'lik yüzölçümü ile dünyanın en geniş ülkesidir.[10] Rusya'da 23 UNESCO Dünya Mirası, 40 UNESCO biyosfer rezervi,[69] 41 milli park ve 101 doğa rezervi bulunmaktadır. Rusya, 41° ve 82° K enlemleri ile 19° D ve 169° B boylamları arasında yer almaktadır.

Rusya'da kereste, petrol, doğal gaz, kömür, cevher ve diğer mineral kaynakları dahil olmak üzere geniş doğal kaynak rezervi bulunmaktadır.

Topografya[değiştir | kaynağı değiştir]

Elbrus Dağı, Kafkasya'nın, Rusya'nın ve Avrupa'nın en yüksek noktasıdır.

Rusya'da jeodezik bir hat boyunca yaklaşık 8.000 km dışında iki geniş ayrı noktalar bulunmaktadır. Bu noktalar: Polonya sınırındaki Vistül Lagünü'nü Gdańsk Körfezi'nden ayıran 60 km uzunluğundaki Vistül Burnu ile ve en uzak güneydoğusunda ise Kuril Adaları'dır. Boylamdan ayrılmış uzak noktalar jeodezik bir hat boyunca 6.600 km dışında bulunmaktadır. Bu noktalar: batıda yine Vistül Burnu olup doğuda ise Büyük Diomede Adası'dır. Rusya Federasyonu 9 zaman dilimine ayrılmaktadır.

Rusya, ağırlıklı olarak güneyde bozkır ve kuzeyinde yoğun ormanlık ovalar ile kuzey kıyısı boyunca uzanan tundralardan oluşmaktadır. Rusya dünyadaki ekilebilir arazinin %10'una sahiptir.[70] Dağ aralıkları güney sınırları boyunca bulunmakta olup, Kafkasya (5642 m ile Rusya ve Avrupa'nın yüksek noktası olan Elbruz Dağı'nıda içeren) ve Altay (4506 m ile Rus Uzak Doğusu dışında Sibirya'nın en yüksek noktası olan Beluça Dağı'nıda içeren); ve doğu taraflarında Verhoyansk Sıradağları ve Kamçatka Yarımadası'ndaki yanardağlar (4750 m ile Avrasya'nın en yüksek aktif yanardağının yanı sıra Asya Rusyası'nın en yüksek noktası olan Klyuçevskaya Sopka'yıda içeren) bulunmaktadır. Ural Dağları, maden kaynakları açısından zengin olup, Avrupa ile Asya'nın kuzey-güney aralığını oluşturur.

Rusya, Arktik ve Pasifik Okyanusu, Baltık Denizi, Azak Denizi, Karadeniz ve Hazar Denizi boyunca 37.000 km'nin uzunluğunda bir sahil şeridine sahiptir.[7] Barents Denizi, Beyaz Deniz, Kara Denizi, Laptev Denizi, Doğu Sibirya Denizi, Çukçi Denizi, Bering Denizi, Ohotsk Denizi ve Japon Denizi Arktik ve Pasifik yoluyla Rusya'ya bağlıdır. Rusya'nın başlıca ada ve takımadaları Novaya Zemlya, Franz Josef Toprakları, Severnaya Zemlya, Yeni Sibirya Adaları, Vrangel Adası, Kuril Adaları ve Sahalin Adası'dır. Diomede Adaları (biri Rusya, diğeri ise ABD tarafından kontrol edilmektedir) arasındaki mesafe sadece 3 km olup Kunaşir Adası ise Japonya'nın Hokkaido Adası'ndan yaklaşık 20 km uzaklıktadır.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Kışın bir tayga ormanı, Çelyabinsk Oblastı

Rusya'nın büyüklüğü ve denizden uzak birçok bölge sonucunda tundra ve uç güneydoğu bölgeleri dışında, nemli karasal iklim ülkenin her yerinde hakimdir. Güneydeki dağlar, Hint Okyanusu'ndan gelen sıcak hava kütlelerinin girişini engellemekte olup ülkenin batı ve kuzey bölgeleri Arktik ve Atlantik'in etkilerine açıktır.[71]

Kuzey Avrupa Rusyası ve Sibirya'nın çoğunluğu yarı arktik iklime sahiptir. Kuzeydoğu Sibirya'nın iç bölgelerde çok şiddetli kışlar olup (çoğunlukla Saha Cumhuriyeti'nde olup Kuzey Soğuk Kutbu arasında −71.2 °C gibi rekor düşük sıcaklıklar olmaktadır), diğer bölgelerde ise daha ılımandır. Arktik Okyanusu kıyılarında ve Rus Arktik Adaları'nda ise kutup iklimi hakimdir.

Karadeniz'in Krasnodar Krayı'nın sahil kesimi, özellikle Soçi, ılık ve yağışlı kışları ile ılıman dönencealtı iklimine sahiptir. Kış, Doğu Sibirya ve Uzak Doğu'nun birçok bölgelerinde yaz ile karşılaştırıldığında kuru olup ülkenin diğer bölgelerinde mevsim boyunca daha eşit yağışlıdır. Ülkenin çoğu yerinde kış mevsiminde yağışlar genellikle kar şeklinde olmaktadır. Aşağı Volga ve Hazar Denizi kıyısındaki bölge, Güney Sibirya'nın bazı bölgelerinde olduğu gibi yarı kurak iklime sahiptir.

Ülke toprakları boyunca neredeyse sadece iki ayrı mevsim olan kış ve yaz vardır. İlkbahar ve sonbahar ayları çok kısa sürmektedir ve yaz ve kış ayları arasındaki sıcaklık farkı oldukça yüksektir.[71] En soğuk ay Ocak (sahil şeridinde ise Şubat) olup en sıcak ay ise genellikle Temmuz ayıdır. Sıcaklık ortalamalarındaki büyük farklar doğaldır. Kışın sıcaklıklar güneyden kuzeye ve batıdan doğuya gidildiğinde soğumaktadır. Yazlar ise Sibirya'da bile oldukça sıcak olabilmektedir.[72] İç kesimler ise en kurak alanlardır.

Biyoçeşitlilik[değiştir | kaynağı değiştir]

Boz ayı, Rusya'nın önemli simgelerinden biridir.

Kuzeyden güneye Rusya Ovası olarakta bilinen Doğu Avrupa Ovası, Arktik tundralar, iğne yapraklı ormanlar (tayga), yaprak döken ormanlar, otlaklar (step) ve yarı-çöller (Hazar Denizi saçakları) ile kaplanmış olup iklim değişiklikleri bitki örtüsününde değişiklikler yaşanabilmektedir. Sibirya'da da benzer bir durum söz konusudur, ancak daha çok tayga bulunmaktadır. Rusya dünyanın en büyük orman rezervlerine sahip olup, "Avrupa'nın akciğeri" olarak bilinir[73] ve karbondioksit emme miktarı Amazon ormanları'ndan sonra ikincidir.

Rusya'da 266 memeli ve 780 kuş türü bulunmaktadır. 1997 itibariyle Rusya Federasyonu Kırmızı Veri Kitabı'na toplam 415 hayvan türü dahil edilmiştir[74] ve şu anda korunmaktadırlar.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Rusya ekonomisi
Moskova Dünya Ticaret Merkezi
SSCB'nin dağılmasından bu yana Rusya ekonomisi

Rusya özellikle petrol ve doğal gaz gibi muazzam doğal kaynaklara sahip bir piyasa ekonomisine sahiptir. Rusya GSYİH (nominal) bakımından dünyanın 9. ve satınalma gücü paritesi bakımından ise dünyanın 6. büyük ekonomisidir. 21. yüzyılın başından bu yana, yüksek iç tüketim ve daha fazla siyasi istikrar Rusya'da ekonomik büyümeyi desteklemektedir. Reel kişi başına düşen GSYİH (SAGP) (mevcut uluslararası $), 2010'da 19,840 olmuştur.[75] Büyüme öncelikle petrol veya mineral çıkarma ve ihracatı yerine iç piyasa için mal ve hizmet dışı ticareti ile sağlandı.[7] Rusya'da ortalama aylık nominal maaş 2000 yılında 80$ kadar iken, 2013 başlarında 640$ olmuştur.[76] 2010 yılı itibarı ile Rusya'da halkın yaklaşık %12.7'si ulusal yoksulluk sınırının altında yaşamakta olup[77] ile 1998 yılında Sovyet sonrası çöküşün en kötü noktada olduğu %40'tan önemli ölçüde aşağı çekilmiştir.[75]Rusya'da 1999 yılında %12.4 olan işsizlik 2007'de %6'ya düştü.[78] 2000'de sadece 8 milyon olan orta sınıf 2013'te 108 milyona yükselmiştir.[79][80]

Rusya'nın ihracatının %80'nden fazlasını petrol, doğal gaz, metaller ve keresteler oluşturmaktadır.[7] 2003 yılından bu yana, iç pazarın önemli ölçüde güçlenmesiyle doğal kaynakların ihracatının ekonomik önemi azalmaktadır. Petrol ihracatından elde edilen kazanç 1999'da 12 milyar $ olan yabancı rezervi, 1 Ağustos 2008'de 597.3 milyara çıkarak Rusya'yı dünyanın üçüncü büyük döviz rezervi haline getirdi.[81]

Tarım[değiştir | kaynağı değiştir]

Rostov'da buğday hasatı. Rusya, dünyanın en büyük çavdar, arpa, karabuğday, yulaf ve ayçiçeği tohumu üreticisidir ve en büyük buğday üreticisi ve ihracatçılarından biridir.

Rusya'da ekili arazinin toplam alanı 2005 yılında 1,237,294 km2 olarak tahmin edilmiş olup, dünya dördüncüsüdür.[82] 1999-2009 yılları arasında, Rusya'da tarım istikrarlı bir büyüme göstermiştir[83] ve ülke bir tahıl ithalatçısından, AB ve ABD'den sonra üçüncü büyük tahıl ihracatçısı haline geldi.[84] 1999'da 6,813,000 ton olan et üretimi 2008'de 9,331,000 tona yükselmiş olup büyümeye devam etmektedir.[85]

Tarımın restorasyonu, hükümetin kredi politikası ile desteklenmiş olup, bireysel çiftçilere ve daha önce hala tarım arazilerinde önemli bir paya sahip Sovyet kolhozları olup özelleştirilen büyük çiftliklere yardım sağlanmıştır.[86] Büyük çiftliklerde tahıl ve çiftçilik ürünleri üretimi üzerine yoğunlaşırken, küçük özel ev arsalarında ülkenin en verimli patates, sebze ve meyveleri üretilmektedir.[87]

Atlantik, Arktik ve Pasifik okyanuslarındaki Rus balıkçılık filolarının erişimi dünyanın balık tedariğine önemli bir katkıda bulunmaktadır. 2005 yılında toplam 3.191.068 ton balık yakalanmıştır.[88] Son yıllarda balık ve deniz ürünleri ihracat ve ithalatı önemli ölçüde büyümüş olup 2008 yılından bu yana 2415 milyon $ ve 2036 milyon $ gelire ulaşmıştır.[89]

Enerji[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Rusya'da enerji
Rusya, Avrupa'nın en önemli petrol ve doğal gaz tedarikçisidir.

Son yıllarda, medyada Rusya sık sık bir enerji süpergücü olarak tarif edilmiştir.[90][91] Rusya dünyanın en büyük doğalgaz rezervlerine,[92] sekizinci büyük petrol rezervlerine[93] ve ikinci büyük kömür rezervlerine sahiptir.[94] Aynı zamanda dünyanın önde gelen doğal gaz ihracatçısı[95] ve ikinci büyük doğal gaz üreticisi[96] olup, aynı zamanda en büyük petrol ihracatçısı ve üreticisidir.[97]

Rusya, dünyanın üçüncü büyük elektrik üreticisi[98] ve beşinci büyük yenilenebilir enerji üreticisi olup, ülkede son derece gelişmiş bir hidroelektrik üretimi bulunmaktadır.[99] Büyük şelalelerdeki hidroelektrik santralleri Avrupa Rusyası'nda Volga gibi büyük nehirler boyunca inşa edilir. Ayrıca Rusya'nın Asya bölümüde çok sayıda büyük hidroelektrik santrali bulunmaktadır, ancak Sibirya ve Rus Uzak Doğusu dev hidroelektrik potansiyeli bakımından büyük ölçüde atıl kalmaktadır.

Rusya, sivil nükleer enerjiyi geliştiren ve dünyanın ilk nükleer enerji santralini inşa eden ülkedir. Günümüzde Rusya dünyanın dördüncü büyük nükleer enerji üreticisi[100] olup, tüm Rusya'da nükleer enerji Rosatom tarafından yönetilmektedir. Bu sektör hızla gelişmekte olup, mevcut nükleer enerjinin toplam payını %16,9'dan 2020 yılında %23'e çıkarılması hedeflenmektedir. Rus hükümeti, yeni nesil nükleer enerji teknolojisine adanmış bir federal program için 127 milyar ruble tahsis etmeyi planlamaktadır.[101]

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Vladivostok'ta Trans-Sibirya Demiryolu'nun sonunda 9288 yazan kilometretaşı

Rusya'da demiryolu ulaşımı çoğunlukla devlet denetimindeki Rusya Demiryolları'nın tekelindedir. Şirket hesapları Rusya'nın GSYH'sinin %3.6'sını, toplam yük trafiğinin %39'unu (boru hatları dahil) ve yolcu trafiğinin %42'den fazlasını oluşturmaktadır.[102] Ortak kullanılan demiryolu raylarının toplam uzunluğu 85,500 km'yi aşmaktadır[102] ve ABD'den sonra ikinci sıradadır. 44,000 km'den fazla hat elektrifikasyonlu[103] olup bu dünyanın en büyük rakamıdır ve fazladan ek olarak endüstriyel olmayan 30,000 km ortak taşıyıcı hat bulunmaktadır. Rusya'da demiryolları dünyanın çoğunun aksine 1520 mm geniş hat kullanmakta olup istisna olarak Sahalin Adası'nda 957 km 1067 mm dekovil hat kullanmaktadır. Rusya'nın en bilinen demiryolu Trans-Sibirya Demiryolu (Transsib) olup, 7 zaman dilimini kapsamakta ve dünyanın en uzun sürekli hizmeti vermekte olup, Moskova-Vladivostok (9,259 km), Moskova-Pyongyang (10,267 km)[104] ve Kiev-Vladivostok (11,085 km) arasında çalışmaktadır.[105]

2006 yılı itibariyle Rusya'da 933,000 km yol olup, bunlardan 755,000km'si asfalt ile kaplıdır.[106] Bunlardan bazıları federal karayolu sistemini oluşturmaktadır. Rusya'nın büyük bir yüzölçüme sahip olması nedeniyle yol yoğunluğu tüm G8 ve BRIC ülkeleri arasında en düşük düzeydedir.[107]

Yamal, Rusya'nın nükleer buzkıran gemilerinden biridir

Rusya'da çoğunlukla doğal nehirler ve göllerden oluşan içsular ile birlikte 102.000 km suyolu bulunmaktadır. Ülkenin Avrupa bölümünde büyük nehirlerin havzaları kanal ağı ile bağlanır. Rusya'nın başkenti Moskova, Baltık, Beyaz, Hazar, Azak Denizi ve Karadeniz'e olan su yolu bağlantıları nedeniyle bazen "beş denizin limanı" diye çağrıştırılmaktadır.

Rusya'nın ana deniz limanları Azov'da Rostov-on-Don, Karadeniz'de Novorossiysk ve Soçi, Hazar'da Astrahan ve Mahaçkale, Baltık'ta Kaliningrad ve Sankt Petersburg, Beyaz Deniz'de Arhangelsk, Barents Denizi'nde Murmansk, Pasifik Okyanusu'nda Petropavlovsk-Kamçatski ve Vladivostok'tur. Rusya, 2008 yılı itibariyle 1448 deniz ticaret gemisine sahiptir. Dünyanın tek nükleer buzkıran filosu Rusya'nın Arktik kıta sahanlığındaki ekonomik keşifler ile Avrupa ve Doğu Asya arasında Kuzey Denizi Rotası boyunca deniz ticaretinin gelişimini sağlamaktadır.

Rusya'da 1216 havalimanı olup,[108] en işlek olanları Moskova'da Şeremetyevo, Domodedovo ve Vnukovo, Sankt Petersburg'ta ise Pulkovo'dur. Rusya'da pistlerin toplam uzunluğu 600.000 km'yi aşmaktadır.[109]

Genellikle, Rusya'nın büyükşehirlerinde gelişmiş toplu taşıma sistemleri olup, en yaygın kullanılan araçlar troleybüs ve tramvay'dır. Moskova, Sankt Petersburg, Nijni Novgorod, Novosibirsk, Samara, Yekaterinburg ve Kazan olmak üzere yedi şehirde yeraltı metrosu olup, Volgograd'da ise metrotramvay bulunmaktadır. Rusya'da metroların toplam uzunluğu 465.4 km'dir. 1935 yılında açılan Moskova metrosu ve 1955 yılında açılan Sankt Petersburg metrosu Rusya'daki en eski metrolardır. Bu iki metro, dünyanın en hızlı ve en işlek metro sistemleri arasında yer almaktadır ve istasyonları Rus metro ve demiryolları için yaygın bir gelenek olan zengin dekorasyonlar ve eşsiz tasarımları ile ünlüdür.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Rusya 2012 nüfus artış haritası

2002 sayımına göre Rusya nüfusunun %79,8'ini federasyonun esas unsuru olan Ruslar oluşturmaktadır. Rus nüfusunun dışında çok sayıda etnik grup da mevcuttur. Rusya sınırları içerisinde 160 farklı etnik grubu olduğu tahmin edilmektedir.[110] Rusya nüfusu her ne kadar diğer ülkelerle karşılaştırıldığında yüksek olsa da; km2'ye düşen insan sayısı, ülkenin kapladığı alan sebebiyle çok azdır. Rusya nüfusunun ağırlıklı olarak yaşadığı bölge, coğrafi olarak Avrupa toprakları olarak kabul edilen Ural Dağlarının batısında ve Kuzeybatı Sibirya'da yaşamaktadır. Ülke nüfusunun %73' ü şehirlerde yaşarken, %27'si kırsal alanlarda yaşamaktadır.[111] Rusya nüfus bakımından dünyanın en kalabalık sekizinci ülkesi konumundadır.

Ülke nüfusu, Sovyetler'in yıkılmasından sonra düşüşe geçmiş olsa da, 2010 sayımına göre 141.927.297 'dır. 1991 yılında Rusya nüfusu tüm zamanların en yüksek seviyesi olan 148.689.000'a ulaşmıştı[112], fakat 90'lar boyunca süren göçmenlik, ölüm oranın çok hızlı yükselmesi sebepleri ile ülke nüfusu 20 yıllık sürede azalmıştır.[113]

1950 ile 2013 arasında Rusya'nın nüfusu

Ülkede 2009 yılında, son 15 yıl içinde ilk kez 10.500 kişilik bir nüfus artışı sağlanmıştır.[113] Söz konusu artış, 279.906 kişinin Rusya'ya göçmesi ile oluşmuştur ki bu sayının %93 Eski Sovyet ülkelerinden olmuştur.[113] Rus halkının göçü ise 2000 yılında 359.000 iken 2009 yılıdna 32.000 inmiştir.[113] Şu anda 116 milyon Rus ülke sınırlarında yaşarken, ülke dışında, özellikle eski sovyet ülkelerinde 20 milyon civarında rus yaşadığı tahmin edilmektedir.[110]

Rusya'da doğum oranı, Avrupa ülkelerinin ortalamalarında yüksektir. Rusya doğum oranı 2008'de her bin kişide 12.4 doğum olurken[113], Avrupa Birliği ortalaması ise her bin kişide 9.90'dur[114]. Ölüm oranı ise Avrupa Birliği ile kıyaslandığında çok yüksek kalmaktadır. Avrupa Birliği ortalama ölüm oranı binde 10,28 iken[115], Rusya'da 2009 rakamlarına göre ölüm oranı binde 14,2'ye ulaşmıştır[113]. Hükümet bu durumu engellemek için 2007 yılında, aylık çocuk yardımını ikiye çıkararak 55 Dolar yapmış, tek seferlik ödemeyi ise ikinci çocuktan sonra çocuk başına 9.200 Dolara yükseltmiştir.[116] Bu uygulamalar sonrası Rusya, şu anda Sovyetler sonrası en yüksek doğum oranına ulaşmıştır.

Etnik gruplar[değiştir | kaynağı değiştir]

60 farklı etnik grubun yaşadığı Rusya Federasyonu'nda başlıca etnik gruplar şunlardır; 115,9 milyon Rus, 6,1 milyon Tatar, 2,9 milyon Ukraynalı, 1 milyon 360 bin Çeçen, 1 milyon 130 bin Ermeni, 444 bin Yakut, 300 bin Karaçay ve Balkar, 843 bin Mordvin, 808 bin Beyaz Rus,622 bin Azeri, 515 bin Oset, 172 bin Moldovalı, 96 bin Ahıska Türkü, 637 bin Udmurt, 604 bin Çirmişler, 233 bin Komi, 125 bin Komi-Permyak, 93 bin Karelyalı, 445 bin Buryat, 174 bin Kalmık, 41,3 bin Nenets, 35,5 bin Evenk, 16 bin Çukçe, 29 bin Hantı, 11,4 bin Mansi, 230 bin Yahudi, 597 bin Alman, 1 milyon 637 bin Çuvaş, 1 milyon 637 bin Başkurt, 422 bin Kumuk, 314 bin Tuva[117], 90 bin Nogay, 76 bin Hakas, 67 bin Altay,7 bin Dolgan gibi toplulukları vardır. Kafkas halkları sayıları da şöyledir: 814 bin Avar, 580 bin Kabardey, 510 bin Dargi, 413 bin İnguş, 411,5 bin Lezgi, 198 bin Gürcü, 156,5 bin Lak, 131,8 bin Tabasaran, 140,5 bin Adige, 38 bin Abaza vb (Ethnic groups in Russia,Wikipedia)[kaynak belirtilmeli]. Dünyada en fazla,182 etnik grubun yaşadığı ülkedir (Dünya Ansiklopedisi; ayrıca Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Dmitriy Medvedev'in açıklaması).[kaynak belirtilmeli]

Rossiyane (Россияне), milliyetine (etnik) bakılmaksızın Rusya vatandaşları için kullanılan bir kelimedir. Çoğu dilde bu kelime genellikle Rus olarak tercüme edilir.

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana maddeler: Rusya'daki diller ve Rusça
Rusça'nın konuşulduğu ülkeler ve bölgeler.

Rusya'da 160 etnik grup tarafından 100'den fazla dil ve lehçe konuşulmaktadır.[9] 2002 nüfus sayımına göre Rusça 142,6 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır. İkinci en çok konuşulan dil 5,3 milyonla Tatarca ve üçüncü en çok konuşulan dil 1,8 milyonla Ukraynaca'dır.[118] Rusça ülkenin tek resmi dilidir, ancak cumhuriyetler veya diğer özerk bölgelerde Rusça ile birlikte diğer dil veya dillerde resmidir.[119]

Rusça geniş dağılıma rağmen Rusya genelinde homojendir. Coğrafi olarak Avrasya'nın en yaygın dilidir ve en çok konuşulan Slav dilidir.[120] Rusça, Hint-Avrupa dil ailesi'nin Slav dilleri koluna aittir ve Belarusça ve Ukraynaca (bazende Rusince) ile birlikte en önemli üç Doğu Slav dilinden biridir. Eski Doğu Slavcası'na ilişkin yazılı örnekler 10. yüzyıldan tasdiklenmiştir.[121] Günümüzde, dünyadaki bilimsel yayınların dörtte birinden fazlası Rusça yayımlanmaktadır.[122] 20. yüzyılda politik açıdan önemli bir dil olan Rusça, Birleşmiş Milletler'in altı resmi dilinden biridir.[123] Rusça, 33 harflik Kiril alfabesi ile yazılır.

Yerleşim[değiştir | kaynağı değiştir]

141 milyonluk Rusya nüfusunun %73'ünü kentlerde yaşayanlar, %27'sini ise kırsal kesimde yaşayanlar oluşturmaktadır. Günümüzde Rusya, Moskova (alfa) ve Sankt Petersburg (gamma) olmak üzere iki dünya şehrine sahiptir.

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Rusya'da din
Kazan'da Bütün Dinler Tapınağı, dini mimariyi çeşitli şekillerde bir araya getirmektedir.

Hıristiyanlık, İslam, Budizm ve Yahudilik Rusya'nın geleneksel dinleri olup tümü Rusya'nın tarihsel mirasının bir parçasıdır.[126] Rus Ortodoks Kilisesi devrimden önce Rusya'nın devlet dini olup ülkenin en büyük dini kurumudur. Rusya'da bir araştırma merkezinin yaptığı kamuoyu araştırmaları göre katılımcıların %63'ü kendisini Ortodoks olarak tanımlarken, %6'sı kendini Müslüman ve %1'i ise kendini Budist, Katolik, Protestan ve Yahudi olarak tanımlamıştır. %12'si ise herhangi bir dine inanmamasına karşın Tanrı'ya inandıklarını ve %16'sı ise kendisini dinsiz olarak tanımlamıştır.[127] Paskalya, Rusya'da en popüler dini bayram olup çok sayıda dine inanmayanlar ve Hıristiyan olmayanlarda dahil olmak üzere tüm Rus vatandaşlarının %90'ından fazlası tarafından kutlanmaktadır. Bir kaynağa göre, Rus nüfusunun dörtte üçünden fazlası paskalyayı geleneksel paskalya kekleri, boyalı yumurta ve pasha yaparak kutlamaktadır.[128] Kiev Knezliği'nin 10. yüzyılda Hıristiyanlaştırılmasından bu yana Ortodoksluk ülkedeki egemen dini olup yaklaşık 100 milyon vatandaşların kendilerini Rus Ortodoks Hıristiyanı olarak tanımlamaktadır.[129] Kayıtlı kiliselerin %95'i Rus Ortodoks Kilisesi'nin himayesinde olmakla birlikte bazı küçük Ortodoks Kiliseleri'de bulunmaktadır.[130] Ancak Ortodoks inancına mensup kişilerin büyük bir bölümü düzenli olarak kiliseye gitmemektedirler. Ayrıca Katolikler, Ermeni Gregoryan ve çeşitli Protestan kiliseleri gibi küçük Hıristiyan mezhepleri de mevcuttur.

Rusya'da Müslümanların sayısı yerel kaynaklar tarafından 7-9 milyon, Batı ve İslam kaynaklarına göre 15-20 milyon olarak tahmin edilmektedir.[131][132] Rusya'da Eski SSCB devletlerinden yaklaşık 3 ila 4 milyon geçici Müslüman göçmenler vardır.[133] Müslüman nüfusun çoğu Kuzey Kafkasya ve İdil-Ural bölgelerinin yanı sıra Moskova, Sankt Petersburg ve Batı Sibirya'da yaşamaktadır.[134] Rusya aynı zamanda İslam İşbirliği Teşkilatı'nda gözlemci üye statüsündedir.

Budizm geleneksel olarak Rusya Federasyonu'nun üç bölgesinde yaygındır: Buryatya, Tuva ve Kalmıkya. Bazı Sibirya sakinleri ve Uzak Doğu bölgelerinde, özellikle Saha Cumhuriyeti ve Çukotka'da, büyük dinlerle birlikte practice Şamanist, Panteist, ve Pagan ayinleride uygulanmaktadır.[9] Dinlere mensup olma çoğunlukla etnik gruplara göre bölünmektedir. Örneğin Slavların ezici çoğunluğu Ortodoks Hıristiyan, Türkler çoğunlukla Müslüman ve Moğollar ise genel olarak Budisttir.[135] Yahudilik ise Yahudi Özerk Oblastı'nda yaygındır.

Çeşitli raporlara göre nüfusun %16-48 arasının dinsiz olduğunu ortaya koymaktadır.[136]

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Rusya'da eğitim

Rusya, anayasal olarak tüm vatandaşlara parasız eğitim sunmaktadır.[137] Ancak sübvansiyonlu yükseköğretime giriş son derece rekabetçidir.[138] Eğitimde bilim ve teknolojiye verilen büyük önem sonucunda, genellikle tıp, matematik, bilim ve uzay araştırmaları yüksek bir düzeydedir.[139]

1990 yılından bu yana okul eğitimi 11 yıldır. Devlete ait ortaöğretim okullarında eğitim parasızdır. Üniversite düzeyinde eğitim ise bazı istisnalar dışında ücretsizdir.[140]

2004 yılında eğitim bütçesi GSYİH'nın %3.6 veya konsolide devlet bütçesinin %13'ü olarak gerçekleşmiştir.[141] Hükümet, her devlet kurumu için kurulmuş bir kota veya öğrenci sayısı içindeki öğrenim ücretini ödemek için fon ayırır. Yükseköğretim kurumlarında, öğrencilere küçük bir burs ödenir ve ücretsiz barınma sağlanır.[142]

En eski ve en büyük Rus üniversiteleri, Moskova Devlet Üniversitesi ve Sankt Petersburg Devlet Üniversitesi'dir. 2000'li yıllarda, Rusya'nın bölgelerde yüksek öğrenim ve karşılaştırılabilir ölçekte araştırma kurumları yaratmak amacıyla, hükümet çoğunlukla mevcut büyük bölgesel üniversiteler ve araştırma enstitüleri birleştirilmesi ve özel fon sağlayarak federal üniversiteler kurma programını başlattı. Bu yeni kurumlar Güney Federal Üniversitesi, Sibirya Federal Üniversitesi, Kazan Volga Federal Üniversitesi, Kuzey-Doğu Federal Üniversitesi ve Uzak Doğu Federal Üniversitesi'dir.

Sağlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Uzaktan tren istasyonlarında sağlık hizmeti sağlamak için kullanılan bir mobil klinik

Rusya Anayasası'nda ücretsiz evrensel sağlık hizmetleri tüm ülke vatandaşları için güvence altına alınmıştır.[143] Ancak ücretsiz sağlık hizmeti, uygulamada zorunlu kayıt nedeniyle bazen sınırlı olabilmektedir.[144] Rusya'da kişi başına neredeyse dünyanın diğer tüm ülkelerinden daha fazla doktor, hastane ve sağlık çalışanları bulunmakta iken,[145] Sovyetler Birliği'nin dağılmasından bu yana Rus nüfusun sağlık, sosyal, ekonomik ve yaşam tarzı değişiklikleri sonucunda önemli ölçüde azalmış olup ortalama yaşam beklentisi 2006-09 arasındaki erkeklerde 1.4 yıl ve bayanlarda 2.4 yıl artış olması ile eğilim son yıllarda tersine dönmüştür.[113]

2009 yılı itibariyle, Rusya'da beklenen yaşam süresi erkeklerde 62.77 yıl ve bayanlarda 74.67 yıldır.[146] Erkeklerdeki düşük yaşam beklentisinin nispeten en büyük nedeni çalışma çağındaki erkeklerde yüksek ölüm oranıdır. Ölümlerin çoğunluğu alkol zehirlenmesi, sigara, trafik kazaları ve şiddet suçu gibi önlenebilir nedenlerden meydana gelmektedir.[113] Beklenen yaşam süresindeki büyük bir cinsiyet farkı ve II. Dünya Savaşı'nda verilen büyük kayıpların kalıcı etkisi sonucunda cinsiyet dengesizliği günümüzdede devam etmektedir ve her kadın için 0,859 erkek düşmektedir.[7]


Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Rus kültürü

Mutfak[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Rus mutfağı

Rus mutfağı, özellikle çorba, kümes hayvanları, balık yemekleri ve tuzlu hamur işleri ile bilinmektedir. Lahana çorbası, şçi, borş, blini, Kiev tavuğu, Rus salatası ve Böf Stroganof en bilinen Rus yemekleridir. Votka, Rusya'nın milli içkisidir.

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Taylor, Adam. "Crimea has joined the ranks of the world’s ‘gray areas.’ Here are the others on that list". The Washington Post. http://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2014/03/22/crimea-has-joined-the-ranks-of-the-worlds-gray-areas-here-are-the-others-on-that-list/. Erişim tarihi: 27 Mart 2014. 
  2. ^ http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/result-december-2011.ppt
  3. ^ Rusya Federasyonu Anayasası'nın 14. maddesi
  4. ^ "The Russian federation: general characteristics". Federal Devlet İstatistik Servisi. http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R. Erişim tarihi: 3 Ekim 2014. 
  5. ^ a b http://www.gks.ru/bgd/free/B14_00/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E::%7Cdk06/8-0.doc
  6. ^ a b c d "Russia". IMF. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=45&pr.y=13&sy=2014&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=922&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=. Erişim tarihi: 3 Ekim 2014. 
  7. ^ a b c d e f "Distribution of family income – Gini index". The World Factbook. CIA. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html. Erişim tarihi: 3 Ekim 2014. 
  8. ^ "2014 Human Development Report Summary". UNDP. 2014. ss. 21–25. http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf. Erişim tarihi: 3 Ekim 2014. 
  9. ^ a b c "Russia". Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513251/Russia. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  10. ^ a b "Rusya Federasyonu'nun Türkiye Büyükelçiliği resmi sitesi". http://www.turkey.mid.ru/hakk_t02.html. 
  11. ^ "Rusyaofisi.com internet sitesi". http://www.rusyaofisi.com. 
  12. ^ "Russia". Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513251/Russia/38597/The-Indo-European-group?anchor=ref422350. Erişim tarihi: 24 Şubat 2015. 
  13. ^ a b c Excerpted from Glenn E. Curtis (ed.) (1998). "Russia: A Country Study: Kievan Rus' and Mongol Periods". Washington, DC: Federal Research Division of the Library of Congress. http://www.shsu.edu/~his_ncp/Kievan.html. Erişim tarihi: 24 Şubat 2015. 
  14. ^ The Mongol empire: its rise and legacy, By Michael Prawdin, Gérard Chaliand, (2005) page 512-550
  15. ^ Rein Taagepera (1997). "Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia". International Studies Quarterly 41: 475–504. doi:10.1111/0020-8833.00053. 
  16. ^ Peter Turchin, Thomas D. Hall and Jonathan M. Adams, "East-West Orientation of Historical Empires", Journal of World-Systems Research Vol. 12 (no. 2), pp. 219–229 (2006).
  17. ^ Weinberg, G.L. (1995). A World at Arms: A Global History of World War II. Cambridge University Press. ss. 264. ISBN 0-521-55879-4. 
  18. ^ Rozhnov, Konstantin, Who won World War II?. BBC.
  19. ^ Jonathan R. Adelman; Cristann Lea Gibson (1 Temmuz 1989). Contemporary Soviet Military Affairs: The Legacy of World War II. Unwin Hyman. ss. 4. ISBN 978-0-04-445031-3. http://books.google.com/books?id=XXcVAAAAIAAJ&pg=PA4+. Erişim tarihi: 24 Şubat 2015. 
  20. ^ a b "Country Profile: Russia". Foreign & Commonwealth Office of the United Kingdom. http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/russia/. Erişim tarihi: 25 Şubat 2015. 
  21. ^ "Commission of the Russian Federation for UNESCO: Panorama of Russia". Unesco.ru. http://www.unesco.ru/en/?module=pages&action=view&id=1. Erişim tarihi: 27 Aralık 2014. 
  22. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; fas isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  23. ^ "Online Etymology Dictionary". Etymonline.com. http://www.etymonline.com/index.php?term=Russia. Erişim tarihi: 27 Aralık 2014. 
  24. ^ "Rus – definition of Rus by the Free Online Dictionary, Thesaurus and Encyclopedia". Thefreedictionary.com. http://www.thefreedictionary.com/rus. Erişim tarihi: 27 Aralık 2014. 
  25. ^ Milner-Gulland, R. R. (1997). The Russians: The People of Europe. Blackwell Publishing. ss. 1–4. ISBN 0-631-21849-1. http://books.google.com/?id=BgJjHFwmj2UC&pg=PA1. 
  26. ^ a b Belinskij A, Härke, H (1999). "The 'Princess' of Ipatovo". Archeology 52. 10 Haziran 2008 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20080610043326/http://cat.he.net/~archaeol/9903/newsbriefs/ipatovo.html. Erişim tarihi: 27 Şubat 2015. 
  27. ^ Drews, Robert (2004). Early Riders: The beginnings of mounted warfare in Asia and Europe. Routledge. ss. 50. ISBN 0-415-32624-9. 
  28. ^ Koryakova, L.. "Sintashta-Arkaim Culture". The Center for the Study of the Eurasian Nomads (CSEN). http://www.csen.org/koryakova2/Korya.Sin.Ark.html. Erişim tarihi: 27 Şubat 2015. 
  29. ^ "1998 NOVA documentary: "Ice Mummies: Siberian Ice Maiden"". Transcript. http://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/2517siberian.html. Erişim tarihi: 27 Şubat 2015. 
  30. ^ Jacobson, E. (1995). The Art of the Scythians: The Interpenetration of Cultures at the Edge of the Hellenic World. Brill. ss. 38. ISBN 90-04-09856-9. 
  31. ^ Tsetskhladze, G.R. (1998). The Greek Colonisation of the Black Sea Area: Historical Interpretation of Archaeology. F. Steiner. ss. 48. ISBN 3-515-07302-7. 
  32. ^ Turchin, P. (2003). Historical Dynamics: Why States Rise and Fall. Princeton University Press. ss. 185–186. ISBN 0-691-11669-5. 
  33. ^ Christian, D. (1998). A History of Russia, Central Asia and Mongolia. Blackwell Publishing. ss. 286–288. ISBN 0-631-20814-3. 
  34. ^ For a discussion of the origins of Slavs, see Barford, P.M. (2001). The Early Slavs. Cornell University Press. ss. 15–16. ISBN 0-8014-3977-9. 
  35. ^ Christian, D. (1998). A History of Russia, Central Asia and Mongolia. Blackwell Publishing. ss. 6–7. 
  36. ^ Obolensky, D. (1994). Byzantium and the Slavs. St Vladimir's Seminary Press. ss. 42. ISBN 0-88141-008-X. 
  37. ^ Thompson, J.W.; Johnson, E.N. (1937). An Introduction to Medieval Europe, 300–1500. W. W. Norton & Co.. ss. 268. ISBN 0-415-34699-1. 
  38. ^ "Ukraine: Security Assistance". U.S. Department of State. http://www.state.gov/t/pm/64851.htm. Erişim tarihi: 28 Şubat 2015. 
  39. ^ Klyuchevsky, V. (1987). The course of the Russian history. 1. Myslʹ. ISBN 5-244-00072-1. http://www.kulichki.com/inkwell/text/special/history/kluch/kluch16.htm. 
  40. ^ Hamm, M.F. (1995). Kiev: A Portrait, 1800–1917. Princeton University Press. ISBN 0-691-02585-1. 
  41. ^ "The Destruction of Kiev". Tspace.library.utoronto.ca. https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html. Erişim tarihi: 28 Şubat 2015. 
  42. ^ "History of Russia from Early Slavs history and Kievan Rus to Romanovs dynasty". Parallelsixty.com. http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml. Erişim tarihi: 28 Şubat 2015. 
  43. ^ Рыбаков, Б. А. (1948). Ремесло Древней Руси. ss. 525–533, 780–781. 
  44. ^ "Rusya Federasyonu Anayasası". (80. Madde, §1). http://www.constitution.ru/en/10003000-05.htm. Erişim tarihi: 26 Aralık 2014. 
  45. ^ Rusya Federasyonu Anayasası Madde 81
  46. ^ Rusya Federasyonu Anayasası/ Başkan Yetkileri
  47. ^ Kosachev. K. "Russian Foreign Policy Vertical". Russia In Global Affairs. http://eng.globalaffairs.ru/number/n_3372. Erişim tarihi: 25 Şubat 2015. 
  48. ^ Venezuela's President Hugo Chavez recognizes independence of breakaway Georgia republics Megan K. Stack. 9 Eylül 2009
  49. ^ Netanyahu declares Russia as superpower Russia Today News 15 Şubat 2010
  50. ^ Superpower Reborn Ronald Steel. New York Times, 24 Ağustos 2008
  51. ^ Russia is a Superpower CNN, US Senators telling the truth CNN News 30 Ağustos 2008
  52. ^ Steven Rosefielde, Russia in the 21st Century The Prodigal Superpower, Cambridge University Press, 2005 ISBN 0521836786
  53. ^ Is Russia a Superpower? Cold War II? Atlantic Review, 25 Ağustos 2008.
  54. ^ What's Looming in Ukraine Is more Threatening than Georgia Der Spiegel, 16 Ekim 2008. Quote: "Nikonov: Russia is not a superpower and won't be one for the foreseeable future. But Russia is a great power. It was one, it is one and it will continue to be one."
  55. ^ The Shanghai Cooperation Organisation Globalsecurity.org 27 Nisan 2005
  56. ^ Russian Federation – Member state – Council of Europe
  57. ^ European Union – EEAS (European External Action Service) | Legal framework
  58. ^ European Union – EEAS (European External Action Service) | Political framework
  59. ^ "Interview of official Ambassador of Russian Foreign Ministry on relations with the EU" (Rusça). RIA Novosti. http://rian.ru/politics/20041125/743119.html. Erişim tarihi: 25 Şubat 2015. 
  60. ^ "Indian navy gets Russian carrier as it seeks to bolster military". Reuters. 16 Kasım 2013. http://uk.reuters.com/article/2013/11/16/uk-russia-india-aircraftcarrier-idUKBRE9AF03820131116. 
  61. ^ Page, Jeremy (26 Eylül 2010). "Russian Oil Route Will Open to China". The Wall Street Journal. http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704082104575515543164948682.html. Erişim tarihi: 25 Şubat 2015. 
  62. ^ "Russia in milestone oil pipeline supply to China". Reuters. 1 Ocak 2011. http://www.reuters.com/article/2011/01/01/russia-china-oil-idUSLDE6BU0CK20110101?rpc=401&. Erişim tarihi: 25 Şubat 2015. 
  63. ^ "Overview of the major Asian Powers". International Institute for Strategic Studies: 31. http://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf. Erişim tarihi: 26 Aralık 2014. 
  64. ^ "İki ülkede de "huzur" zor...". Turkrus.com. http://www.turkrus.com/haber-hatti/56236/iki-ulkede-de-. Erişim tarihi: 26 Aralık 2014. 
  65. ^ Jonathan, Earle (14 Haziram 2012). "Report: Russia Less Peaceful Than North Korea". The Moscow Times. http://www.themoscowtimes.com/news/article/report-russia-less-peaceful-than-north-korea/460299.html. Erişim tarihi: 26 Aralık 2014. 
  66. ^ "The Constitution of the Russian Federation". (Article 65, para. 1) In 1993, when the Constitution was adopted, there were 89 subjects listed. Some of them were later merged. http://www.constitution.ru/en/10003000-04.htm. Erişim tarihi: 4 Ekim 2014. 
  67. ^ "The Constitution of the Russian Federation". (Article 95, para.2). http://www.constitution.ru/en/10003000-06.htm. Erişim tarihi: 4 Ekim 2014. 
  68. ^ "Общероссийский классификатор экономических регионов" (ОК 024–95) введённый 1 января 1997 г., в ред. Изменения № 05/2001. Секция I. Федеральные округа (Russian Classificaton of Economic Regions (OK 024–95) of January 1, 1997 as amended by the Amendments #1/1998 through #5/2001. Section I. Federal Districts)
  69. ^ The World Network of Biosphere Reserves—UNESCO. "Russian Federation". http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/. Erişim tarihi: 23 Ocak 2015. 
  70. ^ "Oil prices drive the cost of food". RIA Novosti. http://en.rian.ru/analysis/20080222/99853566.html. Erişim tarihi: 23 Ocak 2015. 
  71. ^ a b "Climate". Library Of Congress. http://countrystudies.us/russia/24.htm. Erişim tarihi: 17 Ocak 2015. 
  72. ^ Drozdov, V.A. et al. (1992). "Ecological and Geographical Characteristics of the Coastal Zone of the Black Sea". GeoJournal 27: 169. doi:10.1007/BF00717701. 
  73. ^ Walsh, NP (19 Eylül 2003). "It's Europe's lungs and home to many rare species. But to Russia it's £100bn of wood". Guardian (UK). London. http://www.guardian.co.uk/world/2003/sep/19/environment.russia. Erişim tarihi: 15 Ekim 2014. 
  74. ^ I.A. Merzliakova (1 Kasım 1997). "List of animals of the Red Data Book of Russian Federation". Enrin.grida.no. http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/russia/state/00440.htm. Erişim tarihi: 15 Ekim 2014. 
  75. ^ a b Dünya Bankası. "World Development Indicators". World Bank. http://databank.worldbank.org/. Erişim tarihi: 4 Ekim 2014. 
  76. ^ "Russians weigh an enigma with Putin’s protégé". MSNBC. http://www.msnbc.msn.com/id/24443419/. Erişim tarihi: 4 Ekim 2014. 
  77. ^ "Russia Is Getting Wealthier". The Moscow Times. 21 Ekim 2010. http://www.themoscowtimes.com/opinion/article/russia-is-getting-wealthier/420731.html. 
  78. ^ "Russia's unemployment rate down 10% in 2007 – report". RIA Novosti. http://en.rian.ru/russia/20080208/98724898.html. Erişim tarihi: 4 Ekim 2014. 
  79. ^ "Russia: How Long Can The Fun Last?". BusinessWeek. http://www.businessweek.com/globalbiz/content/dec2006/gb20061207_520461.htm. Erişim tarihi: 4 Ekim 2014. 
  80. ^ "A rising middle class will fuel growth in Russia". Nielsen. http://www.nielsen.com/us/en/insights/news/2013/a-rising-middle-class-will-fuel-growth-in-russia.html. Erişim tarihi: 4 Ekim 2014. 
  81. ^ "International Reserves of the Russian Federation in 2008". The Central Bank of the Russian Federation. http://www.cbr.ru/Eng/statistics/credit_statistics/print.asp?file=inter_res_08_e.htm. Erişim tarihi: 4 Ekim 2014. 
  82. ^ Land Use CIA World Factbook
  83. ^ Data by Rosstat (Rusça)
  84. ^ Russia takes the third place in the world by grain exports, rosbankjournal.ru (Rusça)
  85. ^ Data by Rosstat (Rusça)
  86. ^ Agricultural land by type of owners Rosstat, 2009 (Rusça)
  87. ^ Main agricultural products by type of owners Rosstat, 2009 (Rusça)
  88. ^ Fish capture by country since 1950 guardian.co.uk
  89. ^ Exports and imports of fish and sea products Rosstat, 2009 (Rusça)
  90. ^ Russia, China in Deal On Refinery, Not Gas Jacob Gronholt-Pedersen. Wall Street Journal, 22 Eylül 2010
  91. ^ Did A New Pipeline Just Make Russia The Most Important Energy Superpower By Far Graham Winfrey. Business Insider, 6 Ocak 2010
  92. ^ Country Comparison :: Natural gas – proved reserves. CIA World Factbook. 24 Şubat 2015 tarihinde erişilmiştir.
  93. ^ Country Comparison :: Oil – proved reserves. CIA World Factbook. 24 Şubat 2015 tarihinde erişilmiştir.
  94. ^ "BP Statistical review of world energy June 2007" (XLS). BP. Haziran 2007. http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2007/STAGING/local_assets/downloads/spreadsheets/statistical_review_full_report_workbook_2007.xls. Erişim tarihi: 24 Şubat 2015. 
  95. ^ Country Comparison :: Natural gas – exports. CIA World Factbook. 24 Şubat 2015 tarihinde erişilmiştir.
  96. ^ Country Comparison :: Natural gas – production. CIA World Factbook. Retrieved 17 February 2012.
  97. ^ International Energy Agency – Oil Market Report 18 January 2012. 24 Şubat 2015 tarihinde erişilmiştir.
  98. ^ Country Comparison :: Electricity – production. CIA World Factbook. 24 Şubat 2015 tarihinde erişilmiştir.
  99. ^ "BP Statistical Review of World Energy June 2009: Hydroelectricity consumption". http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2008/STAGING/local_assets/2009_downloads/statistical_review_of_world_energy_full_report_2009.xls. Erişim tarihi: 24 Şubat 2015. 
  100. ^ Nuclear Power Plant Information, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu. 24 Şubat 2015 tarihinde erişilmiştir.
  101. ^ Россия построит атомные станции по всему миру amur.kp.ru (Rusça)
  102. ^ a b "Russian Railways". Eng.rzd.ru. http://www.eng.rzd.ru/isvp/public/rzdeng?STRUCTURE_ID=4. Erişim tarihi: 18 Ocak 2015. 
  103. ^ "Invest in Russia–Infrastructure". Invest.gov.ru. http://invest.gov.ru/en/government_support/sectors/infrastructure/. Erişim tarihi: 18 Ocak 2015. 
  104. ^ CIS railway timetable, route No. 002, Moscow-Pyongyang, August 2009. Note: several different routes have the same number.
  105. ^ CIS railway timetable, route No. 350, Kiev-Vladivostok, August 2009.
  106. ^ Rosstat statistics on length of roads Erişim tarihi: 18 Ocak 2015
  107. ^ "Transport in Russia". International Transport Statistics Database. iRAP. http://www.iraptranstats.net/rus. Erişim tarihi: 18 Ocak 2015. 
  108. ^ "CIA The World Factbook–Rank Order–Airports". Cia.gov. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2053rank.html. Erişim tarihi: 18 Ocak 2015. 
  109. ^ "Transport system of Russia". Global-economics.ru. http://global-economics.ru/transportnaya-sistema-rossiyiskoyi-federatscii.html. Erişim tarihi: 18 Ocak 2015. 
  110. ^ a b Rusyada Etnik grouplar 2002
  111. ^ 'Rosstat' istatistikleri
  112. ^ Sovyetler Sonrası Rusya Nüfusu
  113. ^ a b c d e f g h Rostat Ekim 2010
  114. ^ [1]
  115. ^ Cia ölüm oranları
  116. ^ Federal Araştırma Bölümü 27 Aralık 2007
  117. ^ Tuva nüfusu resmi istatistikleri http://gov.tuva.ru/page.aspx?id=18
  118. ^ "Russian Census of 2002". 4.3. Population by nationalities and knowledge of Russian; 4.4. Spreading of knowledge of languages (except Russian). Federal Devlet İstatistik Servisi. http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  119. ^ "The Constitution of the Russian Federation". (Article 68, para. 2). http://www.constitution.ru/en/10003000-04.htm. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  120. ^ "Russian". University of Toronto. http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  121. ^ Microsoft® Encarta® Online Encyclopedia 2007. "Russian language". http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572449/Russian_Language.html. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  122. ^ "Russian language course". Russian Language Centre — Official Website, Moscow State University. http://www.rlcentre.com/russian-language-course.shtml. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  123. ^ http://www.un.org/Depts/DGACM/faq_languages.htm
  124. ^ 1 milyondan fazla nüfusa sahip şehirler Rosstat
  125. ^ Nüfusu 500,000 ile 1 milyon arasında olan şehirler Rosstat
  126. ^ Bell, I (2002). "Eastern Europe, Russia and Central Asia". ISBN 978-1-85743-137-7. http://books.google.com/?id=EPP3ti4hysUC&pg=PA47. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  127. ^ "Опубликована подробная сравнительная статистика религиозности в России и Польше" (Rusça). Religare.ru. http://www.religare.ru/2_42432.html. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  128. ^ "Interfax-Religion". Interfax-Religion. http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=8400. Erişim tarihi: 2 Kasım 2014. 
  129. ^ "Russia". http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90196.htm. Erişim tarihi: 2008-04-08. 
  130. ^ "Сведения о религиозных организациях, зарегистрированных в Российской Федерации" (Rusça). Religare.ru. 19 Aralık 2006. http://www.religare.ru/2_36302.html. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  131. ^ "Fact Box: Muslims In Russia". Radio Free Europe. http://www.rferl.org/features/features_Article.aspx?m=07&y=2005&id=B7D5E783-749F-4E6A-B77E-8932ECE7AD53. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  132. ^ "20Mln Muslims in Russia and mass conversion of ethnic Russians are myths—expert". Interfax. http://www.interfax-religion.com/?act=news&div=2869. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  133. ^ "Russia's Islamic rebirth adds tension". Financial Times. http://www.ft.com/cms/s/0/3f3fba2c-474f-11da-b8e5-00000e2511c8.html. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  134. ^ Mainville, M (19 Kasım 2006). "Russia has a Muslim dilemma". San Francisco Chronicle. http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/11/19/MNGJGMFUVG1.DTL. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  135. ^ "Russia::Religion". Encyclopædia Britannica Online. 2007. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513251/Russia. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  136. ^ Zuckerman, Phil (2005). Atheism: Contemporary Rates and Patterns, chapter in The Cambridge Companion to Atheism, ed. by Michael Martin. Cambridge University Press. 
  137. ^ David Johnson, ed., Politics, Modernisation and Educational Reform in Russia: From Past to Present (2010)
  138. ^ Smolentseva, A. "Bridging the Gap Between Higher and Secondary Education in Russia". http://www.bc.edu/research/cihe.html. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  139. ^ "Background Note: Russia". U.S. Department of State. http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3183.htm. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  140. ^ "Higher Education Institutions". Rosstat. http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  141. ^ "Education for All by 2015: will we make it? EFA global monitoring report, 2008" (PDF). http://unesdoc.unesco.org/images/0015/001547/154743e.pdf. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  142. ^ "Higher education structure". State University Higher School of Economics. http://www.hse.ru/en/rus-ed.html. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  143. ^ "The Constitution of the Russian Federation". (Article 41). http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  144. ^ "Russian ombudsman about propiska restrictions in modern Russia". http://www.newsru.com/russia/06jun2007/lukin.html. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  145. ^ "Healthcare in Russia — Don’t Play Russian Roulette". justlanded.com. http://www.justlande/refd.com/english/Russia/Articles/Health/Healthcare-in-Russia. Erişim tarihi: 2 Ekim 2014. 
  146. ^ Russian life expectancy figures Rosstat. Retrieved 21 August 2010

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'ta Rusya ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

Vikisözlük'te Rusya ile ilgili kelime açıklaması bulunmaktadır.

Vikihaber'de Rusya ile ilgili haberler bulunmaktadır.

Vikiversite'de Rusya ile ilgili eğitim kaynakları bulunmaktadır.

Yönetim
Diğer