Rusya

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Bu maddedeki veya maddenin bir bölümündeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına lütfen bakınız. Maddeye uygun bir biçimde kaynak ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

Rusya Federasyonu
Российская Федерация

Rusya bayrağı Rusya arması
Resmi dil	Rusça
Başkent	Moskova
En büyük şehir	Moskova
Başkan	Dimitri Medvedev
Başbakan	Vladimir Putin
Yüzölçümü  - Toplam  - Su %'si	Ülkeler arasında 1'inci 17.075.400 km²  %0,5
Nüfus  - Toplam (2002)  - Nüfusyoğunluğu	Ülkeler arasında 9'uncu 145,000,000 8,3/km²
GSMH  - Toplam  - Kişi başına GSMH	(Satın alma gücü 2005 tahmini) 1,450 trilyon $ (Ülkeler arasında 9'uncu) 9,800 $
Bağımsızlık	26 Aralık 1991 12 Temmuz 19901
Para birimi	Ruble (RUB)
Saat dilimi	(UTC+2 - UTC+12)
Ulusal marş	Rusya Federasyonu Ulusal Marşı
İnternet alan adı	.ru
Uluslararası arama kodu	7
1	Rusya Günü

Rusya (Rusça: Росси́я (yardım·bilgi), Rossiya) ya da resmî adıyla Rusya Federasyonu (Rusça: Росси́йская Федера́ция (yardım·bilgi), Rossiyskaya Federatsiya), Doğu Avrupa ile kuzey Asya'ya yayılmış, ve 17,075,400 km²'lik^[1] yüzölçümü ile dünyanın en geniş ülkesidir.^[2] Nüfus olarak ise sıralamada sekizincidir. ^{[3][dipnot 1]}

Konu başlıkları 1 Tarihi 2 Coğrafya ve İklim 2.1 Zaman Dilimi 3 Nüfus 4 İdari Bölümler 5 Notlar ve Kaynaklar 6 Dış bağlantılar 7 Ayrıca bakınız

[değiştir] Tarihi

Ana madde: Rusya tarihi

Rusya'nın tarihi Doğu Slavlarla başlar. Kiril Abecesi'nin icat edildiği 864 yılından önce Rusların tarihi hakkındaki bilgiler azdır. Rusların kurduğu ilk büyük devlet olan Kiev Knezliği 13. yüzyılda Moğol istilasına uğrayarak yıkıldı. 14. yüzyılda kurulan Moskova Knezliği ise zamanla gelişerek 16. yüzyılda Rusya Çarlığı haline geldi. Bu Çarlık 18. yüzyılda daha da güçlenerek Rusya İmparatorluğunu oluşturdu.

Rusya I. Dünya Savaşı'nda iken monarşiden hoşnut olmayan Bolşevikler işçi ve köylü kitlelerini yanlarına alarak 1917 yılında Ekim Devrimini yaptılar. Bu tarihten sonra Rusya sosyalizme dayalı bir devlet yapısı oluşturdu. Eski Rusya İmparatorluğu'nun sömürgeleri olan bir çok devleti de kapsayan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'ni ilan etti. II. Dünya Savaşını Soğuk Savaş yılları izledi. Rusya'nın başını çektiği Sovyetler Birliği Doğu Avrupa'daki bir çok devletle Varşova Paktını imzalayarak Doğu Bloğu'nun önderliğini üstlendi. Batı Bloğu ülkeleri de NATO örgütünü kurdular. Ancak ekonomik ve askeri açılardan Batı Bloğu'nun gerisinde kalan Doğu Bloğu 1990lı yıllarda parçalandı. Bu parçalanmayı Sovyetler Birliği'nin kendisi de izledi. Bütün Sovyet Cumhuriyetleri birer birer bağımsızlıklarını ilan ettiler. 1991 yılının Aralık ayında da Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti de bağımsız bir ülke haline gelerek Rusya Federasyonu'nu oluşturdu.

[değiştir] Coğrafya ve İklim

Rusya Federasyonu Avrasya kıta sahanlığının kuzeyinde bulunur. Arktik (Kuzey Kutup dairesi) ve çevresindeki (sub-Arktik) bölgelerin büyük bir oranı sınırları içinde olduğundan diğer ülkelerle karşılaştırıldığında, metrekareye daha düşük kişi yoğunluğuna, ekonomik faaliyet ve coğrafi (fiziki) çeşitlik görülür. Bu bölgelerden daha güneye gelindiğinde coğrafi ve bitki örtüsü çeşitliliği artar. Rusya dünyanın en soğuk ülkelerinden biridir.diğer iklimlere göre kış aylarında 3 kat fazla soğuk hissedilir.^[4] Ortalama yıllık sıcaklık −5.5 °C (22 °F)dir. Karşılaştırma için İzlanda'nın ortalama yıllık sıcaklığı 1.2 °C (34 °F) ve İsveç'in ortalama yıllık sıcaklığı 4 °C (39 °F)'dir. Lakin bu karşılaştırma, ülke genelini gösterdiğinden geniş yüzölçümde değişken ve ılıman iklim çeşitliliğine sahip Rusya için yanıltıcıdır.

[değiştir] Zaman Dilimi

Rusya Federasyonu toprakları 11 zaman dilimi boyunca uzanır. Bu kadar farklı zaman dilimine yayılabilmiş tek ülkedir.Bunun nedeni diğer ülkelere göre toprak yüzölçümünün fazla olmasıdır.Rusya dünyanın yüz ölçümü bakımından en geniş ülkesidir bu yüzden zaman dilimleri uzantısı 11 dilimdir

[değiştir] Nüfus

141 milyonluk Rusya nüfusunun %73'ünü kentlerde yaşayanlar, %27'sini ise kırsal kesimde yaşayanlar oluşturmaktadır.Ayrıca Rusya nüfus bakımından dünyanın en kalabalık dokuzuncu ülkesi konumundadır (Daha fazla nüfuslu ülkeler: Çin, Hindistan, Amerika Birleşik Devletleri, Endonezya, Brezilya, Pakistan, Bangladeş ve Nijerya).

60 farklı etnik grubun yaşadığı Rusya Federasyonu'nda başlıca etnik gruplar şunlardır; 115,9 milyon Rus, 5,6 milyon Tatar, 2,9 milyon Ukraynalı, 1 milyon 130 bin Ermeni, 444 bin Yakut, 300 bin Karaçay ve Balkar, 1 milyon 360 bin Çeçen, 843 bin Mordvin, 808 bin Beyaz Rus, 515 bin Oset, 172 bin Moldovalı, 96 bin Ahıska Türkü, 637 bin Udmurt, 604 bin Mari, 233 bin Komi, 125 bin Komi-Permyak, 93 bin Karelyalı, 445 bin Buryat, 174 bin Kalmık, 41,3 bin Nenets, 35,5 bin Evenk, 16 bin Çukçe, 29 bin Hantı, 11,4 bin Mansi, 230 bin Yahudi, 622 bin Azeri, 597 bin Alman, 1 milyon 637 bin Çuvaş, 1 milyon 637 bin Başkurt, 422 bin Kumuk, 243 bin Tuva, 90 bin Nogay, 76 bin Hakas, 67 bin Altay,7 bin Dolgan gibi toplulukları vardır. Kafkas halkları sayıları da şöyledir: 814 bin Avar, 520 bin Kabardey, 510 bin Dargi, 413 bin İnguş, 411,5 bin Lezgi, 198 bin Gürcü, 156,5 bin Lak, 131,8 bin Tabasaran, 128,5 bin Adige, 60,5 bin Çerkes, 38 bin Abaza, 12 bin Şapsığ, vb (Ethnic groups in Russia,Wikipedia)^{[kaynak belirtilmeli]}. Dünyada en fazla etnik grubun yaşadığı ülkedir (Dünya Ansiklopedisi).^{[kaynak belirtilmeli]}Yaş ortalaması erkeklerde 35, kadınlarda ise 41 dir. Ortalama ömür ise sırasıyla, 59 ve 71 yıldır.

Rusya'da yaşayan Türk halkları için ayrıca bakınız. Rusya Türkleri

[değiştir] İdari Bölümler

Bu alt başlığın ana maddesi: Rusya'nın Federal Yapılanması Rusya Federasyonu, 83 regiona (idari birime) bölünmektedir. Bunlar Rusça “субъект” (birim) olarak adlandırılmaktadır. Bu federal yapılar hukuki açıdan eşit birimler sayılmakta olup aşağıdaki gibi sıralanabilir: 21 Cumhuriyet (ya da Federe Cumhuriyet: eskiden bunların çoğu özerk cumhuriyet olarak adlandırılmaktaydı. Şimdi de halen birçok yerde yanlış olarak özerk cumhuriyet deyimi kullanılmaktadır.) 46 Oblast (Rusya’nın bölgeleri;il), 9 Kray (büyük il), 2 Federal kent yönetimi (Moskova ve St. Petersburg),1 Özerk Oblast (özerk il/Yahudi Özerk Oblastı),4 Özerk Okrug (küçük özerk İl).Bütün bu federal birimler 7 büyük Federal Okrug (çevre) birimi içine alınıp,bu yerlere bağlanmışlardır.

Rusya Federasyonu'na bağlı 21 Cumhuriyet’in her birinin kendi ayrı Anayasası ve Devlet Başkanı (Prezident) vardır. Bu anayasalar Rusya Federasyonu Anayasası'na uyumlu olmak ve onunla çelişmemek zorundadır.

a

[değiştir] Notlar ve Kaynaklar

Notlar

1. ^ İlk yedi ülke: Çin, Hindistan, Amerika Birleşik Devletleri, Endonezya, Brezilya, Pakistan ve Bangladeş.

Kaynaklar

[değiştir] Dış bağlantılar

• Gov.ru (Rusça)
• Kremlin (İngilizce)
• Rusya.org (Türkçe)

[değiştir] Ayrıca bakınız

• Sovyetler Birliği'nin Dağılması
• Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği
• Güney Osetya Savaşı (2008)

g • t • d Asya ülkeleri
Orta Asya Afganistan • Kazakistan1 • Kırgızistan • Özbekistan • Tacikistan • Türkmenistan Doğu Asya Çin Halk Cumhuriyeti • Çin Cumhuriyeti (Tayvan)4 • Güney Kore • Kuzey Kore • Japonya • Moğolistan Orta Doğu Azerbaycan1 • Bahreyn • Birleşik Arap Emirlikleri • Ermenistan5 • Gürcistan1 • Irak • İran • İsrail • Katar • Kıbrıs Cumhuriyeti4,5 • Kuveyt • Lübnan • Mısır2 • Suriye • Suudi Arabistan • Türkiye1 • Umman • Ürdün • Yemen2 Güneydoğu Asya Bruney • Doğu Timor3 • Endonezya3 • Kamboçya • Laos • Malezya • Myanmar • Singapur • Tayland • Vietnam Hint Yarımadası Bangladeş • Butan • Hindistan • Maldivler • Nepal • Pakistan • Sri Lanka Diğer siyasî varlıklar Abhazya1,4 • Dağlık Karabağ4,5 • Filistin4 • Güney Osetya1,4 • Kuzey Kıbrıs4 • Rusya1 (Sibirya)
1 Kısmen Avrupa'da. • 2 Kısmen Afrika'da • 3 Kısmen Okyanusya'da • 4 Belli oranda tanınan ve tanınmayan ülkeler • 5 Tamamen Asya'da, fakat tarihî ya da kültürel sebeplerden dolayı genellikle Avrupa ülkesi olarak tanımlanır

g • t • d Rusya'nın Yönetsel Yapısı
Federal Yapı
Cumhuriyetler	Adigey · Altay · Başkurdistan · Buryatya · Çeçenya · Çuvaşistan · Dağıstan · Hakasya · İnguşya · Kabardey-Balkarya · Karelya · Komi · Kalmikya · Karaçay-Çerkes · Mari El · Mordovya · Kuzey Osetya-Alaniya · Saha · Tataristan · Tuva · Udmurtya
Kraylar	Altay · Habarovsk · Kamçatka · Krasnodar · Krasnoyarsk · Perm · Primorski · Stavropol
Oblastlar	Amur · Arhangelsk · Astrahan · Belgorod · Bryansk · Çelyabinsk · Çita · Irkutsk1 · İvanovo · Kaliningrad · Kaluga · Kemerovo · Kirov · Kostroma · Kurgan · Kursk · Leningrad · Lipetsk · Magadan · Moskova · Murmansk · Nijni Novgorod · Novgorod · Novosibirsk · Omsk · Orenburg · Oryol · Penza · Pskov · Rostov · Ryazan · Sahalin · Samara · Saratov · Smolensk · Sverdlovsk · Tambov · Tomsk · Tula · Tver · Tümen · Ulyanovsk · Vladimir · Volgograd · Vologda · Voronej · Yaroslavl
Federe kentler	Moskova · St. Petersburg
Özerk oblast	Yahudi
Özerk okrug	Aga Buryatya · Çukotka · Khantia-Mansia · Nenetsya · Ust-Orda Buryatya1 · Yamalia
11 Ocak 2008'de, Ust-Orda Buryatya özerk birimi Irkutsk Oblast bölgesi topraklarına katıldı. Federal bölgeler Merkez Rusya · Uzak Doğu Rusya · Kuzeybatı Rusya · Sibirya · Güney Rusya · Urallar · Volga

g • t • d Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi üyeleri
Kalıcı üyeler	Amerika Birleşik Devletleri · Birleşik Krallık · Çin · Fransa · Rusya
Dönem sonu 31 Aralık 2009	Burkina Faso · Hırvatistan · Kosta Rika · Libya · Vietnam
Dönem sonu 31 Aralık 2010	Avusturya · Japonya · Meksika · Türkiye · Uganda

g • t • d Karadeniz Ekonomik İşbirliği (BSEC)
Üyeler	Arnavutluk · Azerbaycan · Bulgaristan · Ermenistan · Gürcistan · Moldova · Romanya · Rusya · Sırbistan · Türkiye · Ukrayna · Yunanistan
Gözlemciler	Almanya · Birleşik Devletler · Beyaz Rusya · Çek Cumhuriyeti · Fransa · Hırvatistan · İsrail · İtalya · Polonya · Slovakya · Tunus

g • t • d G8 ülkeleri
Üyeler	Almanya ·  ABD ·  Birleşik Krallık ·  Fransa ·  İtalya ·  Japonya ·  Kanada ·  Rusya
Temsil Edilenler	Avrupa Birliği

• Beyaz Rusya
• Rusya Federasyonu