Burkina Faso

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Burkina Faso
Burkina Faso
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Slogan: Unité, Progrès, Justice
Ulusal Marş: Une Seule Nuit
Konum
Konum
Başkent

ve en büyük

Ouagadougou
12°20′K 1°40′B / 12.333°K 1.667°B / 12.333; -1.667
Resmî dil(ler) Fransızca
Yönetim biçimi Geçici hükümet
 - Cumhurbaşkanı (Geçici) Michel Kafando
 - Başbakan (Vekaleten) Yacouba Isaac Zida
Kuruluş
 - Bağımsızlık 5 Ağustos 1960
Yüzölçümü
 - Toplam 274.200 km²  (75)
106 mil²
 - Su (%) 0,1
Nüfus
 - 2014 tahmini 18.365.123[1] (61)
 - 2006 sayımı 14.017.262[2]
GSYİH (SAGP) 2005
 - Toplam 16.845 milyon $ (117)
 - Kişi başına 1.284 $ (163)
İGE  artış0,388 (düşük)  (2013)
Para birimi Batı Afrika CFA frangı (XOF)
Internet TLD .bf
Telefon kodu 226

Burkina Faso, Afrika kıtasının batı bölümünde yer alan, denizi kıyısı bulunmayan bir kara ülkesidir. Ülkenin sınır komşularını (kuzeyden saat yönünde ilerlendiğinde) Mali, Nijer, Benin, Togo, Gana ve Fildişi Sahilleri oluşturmaktadır. Geçmişte Fransa sömürgesi olan ülke 1960 yılında Yukarı Volta adı ile bağımsızlığa kavuşmuştur. Bağımsızlık sonrası dönemde siyasi belirsizlikler neticesinde darbeler yaşanmış, 4 Ağustos 1983 tarihinde Thomas Sankara önderliğinde gerçekleştirilen devrim ile ülkenin ismi Burkina Faso olarak değiştirilmiştir. Ülkenin başkenti Ouagadougou'dur.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin kurulu olduğu bölümler Fransa sömürgesi olduğu dönemlerde Volta nehrinin üst bölümünde kaldığı için Fransızcada Haute-Volta (Yukarı Volta) olarak adlandırılmış, bu isim bağımsızlık kazanıldıktan sonra da ülke ismi olarak kullanılmaya devam edilmiştir. 1983 yılında Thomas Sankara önderliğinde gerçekleştirilen devrim neticesinde Yukarı Volta’nın ismini onurlu insanların yaşadığı anayurt anlamına gelen Burkina Faso olarak değiştirilmiştir. Burkina Mossilerin dili olan Mòoré dilinde onurlu, bozulmayan anlamında kullanılırken, faso kelimesi de Dioula dilinde 'anavatan, baba ocağı (fa: baba, so: ev, köy) anlamına gelmektedir. Bu iki kelimenin birleştirilmesi ile ülke ismi oluşturulmuş ve günümüzde de kullanılmaktadır.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin toplamda sahip olduğu 3.193 km sınırın 306 km'si Benin, 584 km'si Fildişi Sahilleri, 549 km'si Gana, 1.000 km'si Gana, 628 km'si Nijer ve 126 km'si ise Togo ile oluşmaktadır. Ülke, kıta içerisinde kara ülkesi konumunda olduğu için herhangi bir denize kıyısı bulunmamaktadır.

Burkina Faso batı Afrika'nın iç kesimlerinde yer alan ve denize kıyısı olmayan bir kara ülkesi konumundadır. Burkina Faso'nun sahip olduğu 274.200 km² 'lik ülke toprağının 400 km² alanı sulak alan durumundadır. Ülke konum olarak Nijer Nehri ile Sahra Çölü'nün güneyinde yer almaktadır. Ülkenin dörtte üçlük bir bölümü düz yüzeylerden oluşmaktadır. Burada söz konusu olan yüzeyler deniz seviyesinden 250 - 300 m yükseklikte bulunan düz ovaları meydana getirmektedir. Ülke topraklarının üzerinde bulunduğu plato çoğunlukla yer yer tepelerin ve dağ adalarının yer aldığı düzlüklerden, dağlardan ve erozyona direnen yer ile bağlantısı bulunmayan granit kayalardan oluşmaktadır. Ülkenin güneybatı bölümünün yer aldığı kısımlar kumtaşlarının birleşiminde oluşan yer yüzeyi ile kaplı olup, bu alanda 749 m ile ülkenin en yüksek noktasını da oluşturan Tena Kourou dağı yer almaktadır. Ülkenin en alçak noktasını ise 125 m ile Oti nehri oluşturmaktadır.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin kuzeyden güneye doğru olan uzantısında Sahel ile Sudan kuşakları arasında yaşanan geçiş kendisini bitki örtüsü üzerinde de göstermektedir. Kuzey bölgelerde yer alan Sahel kuşağı ülke topraklarının %25'i üzerinde etkili olmaktadır. Bu bölgelerde genel itibariyle kurak bir iklim hakimdir. Yıl boyunca neredeyse iki aydan daha az bir süre yağan yağmur bıraktığı ortalama yağış miktarı ile 300 mm'nin altındadır. Ülkenin geri kalan bölümünün büyük bir bölümünde Sudan-Sahel iklimi hakimdir. Bu iklimde yağmur dönemleri dört ila beş ay arasında sürmektedir. Ülkenin güney bölgelerinde hakim olan Sudan kuşağında ise yağmur sezonu altı ay kadar sürebilmekte ve yıllık ortalama 1300 mm yağış bırakabilmektedir. Ülke genelinde hava sıcaklıkları 25 °C ila 30 °C arasında yer almakta olup, yine ülke genelinde bugüne kadar ölçülen en düşük ve en yüksek sıcaklıklar 5 °C (1971) ile en düşüğü ve 46 °C (1975) ile en yükseği olmak üzere Markoye'de ölçülmüştür. Burkina Faso genelinde Mart ve Nisan ayları sıcaklıkların en yüksek değerlerde ölçüldüğü, Ocak ve Şubat ayları ise ülke genelinde hava sıcaklıkların en düşük değerde ölçüldüğü aylar konumundadır.

Bitki örtüsü ve yaban hayat[değiştir | kaynağı değiştir]

Burkina Faso'da doğa

Ülke genelinde 2067 farklı bitki türü bulunmaktadır.[3] Bu bitki türlerin çoğunluğunu ise Poaceae ve Faboideae bitkileri oluşturmaktadır.[4] Doğal ortamda yetişen birçok bitki türü hammadde, hayvan yemi, gıda ya da tıbbi alanda kullanılmaktadır. Burada özellikle ülke genelinde sık görülen Baobab, Néré, Karité, Demirhindi gibi ağaç türleri bu tür kullanımlarda önemli bir yer kaplamaktadır.

Sahel ile Sudan kuşakları arasında yer alan ülkede bu kuşaklar arasındaki geçişler bitki örtüsü üzerinde de kendisini göstermektedir. Özellikle yıllık ortalama yağış miktarına göre belirginleşen farklılıklara göre ülke kuzeyinde kurak bir yer yüzeyi bulunmaktadır. Sahel kuşağında dikenli çalıların hakim olduğu bitki örtüsü gözlemlenmekte olup, seyrek aralıklarla Baobab, Ziziphus mauritiana gibi ağaçlar ile Yabani kimyongiller gibi bitkiler yer almaktadır. Ülkede yağışların diğer bölgelere göre daha çok olduğu güney bölgelerde ise Akasya ağaçları, sık çalılıklar, Combretaceae gibi bitki türleri ile geniş çayırlık alanlar bulunmaktadır. Ülkenin güneyine doğru ilerledikçe ağaçlar sıklaşarak korular, ormanlık alanlar oluşturmaktadır. Bu bölgelerde yine aynı şekilde nehir boyunca oluşan ağaçlık alanlar görülebilmektedir.

Bazoule'de kutsal bir timsah

Yaban hayat açısıında ülke zengin bir konumda bulunsa da, son yıllarda nüfus baskısı ve tarımsal alanların artması nedeniyle yaşam alanları kısıtlanan yaban hayvan türlerini tehlike altına almaktadır. Günümüzde ülke genelinde fil, su aygırı, antilop, maymun türleri, leopar gibi yaban hayvanları gözlemlenmekte olup, zürafa ve çita gibi memeli hayvanlar yaşanan sorunlar nedeniyle bu ülkede artık gözlemlenememektedir. Burkina Faso genelinde ayrıca 495 farklı kuş türü tespit edilmiş olup, deve kuşu, leylek, şahin gibi elliye yakın yırtıcı kuş, boynuzgaga, yalıçapkınıgiller ve arı kuşugiller türleri bunlardan birkaç tanesini oluşturmaktadır. Ülkede bulunan timsah ise halk tarafından genellikle kutsal olarak kabul edilmekte olup, nehirlerde ve mares olarak adlandırılan sulak alanlarda yaşamaktadır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Burkina Faso'da son olarak 2006 yılında gerçekleştirilen resmi sayım sonuçlarına göre 14.017.262 nüfus tespit edilmiştir. 2006 yılından sonra bir daha resmi sayım gerçekleştirilmemiş olup, 2014 tahmini sayım sonuçlarına göre 18.365.123 nüfus belirlenmiştir. Ülke içerisindeki nüfus yoğunluğu 61 kişi/km² düzeyindedir. Ülke nüfusunun büyük bir bölümü başkentte ve ülkenin batısında yer alan Bobo-Dioulasso şehrinde yaşamaktadır.

Burkina Faso genç bir nüfusa sahip olup, 2014 tahmini verilerine göre nüfusun %65,5'i 0-24 yaş aralığındadır. Ülkenin sadece %2,5'i 65 yaş ve üzerindedir.

0-14 yaş: %45.4 (erkek 4,173,236/kadın 4,156,245)
15-24 yaş: %20.1 (erkek 1,851,801/kadın 1,833,496)
25-54 yaş: %29 (erkek 2,702,573/kadın 2,622,603)
55-64 yaş: %3.1 (erkek 240,520/kadın 332,421)
65 yaş ve üzeri: %2.5 (erkek 171,284/kadın 280,944)

Etnik gruplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke genelinde en büyük etnik grubu nüfusun %40'ı ile Mossi etnik grubu oluşturmaktadır. Nüfusun geri kalan kısmını ise birçok etnik grup paylaşmakta olup, burada da Bobolar (%14), Senufolar (%9), [[Gurmalar] (%8) en yüksek nüfus oranına sahip diğer etnik grupları oluşturmaktadırlar.[5]

Ülke genelinde daimi olarak 3200 Fransa vatandaşı da yaşamakta olup, bu sayı projeler kapsamında yardım kuruluşları adına ülkeye gelen Fransızlar ile birlikte 20.000 kişiyi bulabilmektedir.[6] Burkina Faso'da ayrıca Lübnan'dan gelen yaklaşık 600 kişilik bir toplulukta yaşamaktadır.[7]

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin Fransa sömürgesinden kurtularak bağımsızlığını ilan etmesi sonucu ülkenin resmi dili koloni ülkesi Fransa'nın dili olan Fransızca seçilmiştir. Son dönemde Fransızca kullananların oranı artsa da bu dili ana dili olarak konuşanlar ülke genelinde azınlıkta bulunmaktadırlar. Ülke genelinde yerel diller olan Mòoré, Fulfulde ve Dioula dilleri yaygın olarak kullanılmaktadır. Özellikle ülkenin batı bölgelerinde Dioula dili hem günlük hayatta hem de ticari hayatta yoğun olarak konuşulmaktadır. Bu yerel dillerin haricinde Arapça'da ticari hayatta kullanılmakta olup, Bissa, San, Boboda, Gurma, Lobiri, Koromfe ve Bwamu gibi Nijer-Kongo dilleri de ülkenin geri kalan kısımlarında yaygın bir şekilde konuşulmaktadır.

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Bobo-Dioulasso'da bir camii

Burkina Faso genelinde yerel etnik dinlere inananların oranı günümüzde de yüksek oranda gözlemlenebilmektedir. Yerel dinlere inananların oranı %15 seviyesinde bulunmaktadır. Mossilerin yerel dininde tanrı olarak kabul edilen Wẽnde dünyayı yarattıktan sonra tekrardan insan olarak dünyaya geri geldiği inancı hakimdir. Söz konusu ilahın çeşitli dönemlerde de farklı mekanlarda farklı boyut ve şekillerde dünyada bulunduğuna inanılmaktadır.[8]

Ülke genelinde uzun süre Mossilerin kuzeyden başlayarak yayılan islamiyete direnci 18.yy'de Mossi krallığı olan Wogodogo Krallığı'nın kralı Moogo naaba Doulgou'nun islamiyeti seçmesi neticesinde kırılmış ve ülke genelinde İslami inançlara göre yaşamını idame ettirenlerin oranında artış gözlemlenmiştir. Günümüzde ülkede hakim olan din islamiyet olup, nüfusunun %60,5'i bu inanca göre yaşamını sürdürmektedir. Hristiyan dinine inananların oranı %23,2 düzeyinde olup, bu oran içerisinde katolik mezhebine mensup hristiyanların oranı %19, protestan mezhebine mensup olanların orası ise %4,2 seviyesindedir.

Din Oran
İslam  %60,5
Katolik  %19
Protestan  %4,2
Yerel din  %15,3

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Ön tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin kuzey bölümünde yer alan Markoye'de 400.000 yıl öncesine ait kesme işlemlerinde kullanılan araç gereçler bulunmuştur.[9] Arkeolojik araştırmalar neticesinde Burkina Faso sınırları içerisinde 14.000 yıl öncesine dayanan yerleşim alanların olduğu belirlenmiştir. O dönem ülkenin özellikle kuzeybatı bölgelerinde yaşayan topluluklar avcı ve toplayıcı olarak hayatlarını sürdürmüşlerdir. O döneme ait keşifler 1973 yılında gerçekleştirilen kazı çalışmaları neticesinde belgelenmiştir. M.Ö. 3600 ile M.Ö. 2600 yılları arasında yerleşik hayata geçmeye başlayan topluluklar tarım alanında faaliyet göstermiş ve bu dönemlerde seramik ile demir objelerin kullanıldığı yapılan kazılar neticesinde ortaya çıkarılmış ayrıca bölgede yer alan çok sayıda mağara çizimleri de gün yüzüne çıkartılmıştır. [10] [11] [12]

Kolonileşme öncesi dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde Burkina Faso'da yaşayan etnik grupların bir bölümü M.S. ki dönemlerde belli köy toplulukları oluşturarak Burkina Faso topraklarında yaşamışlardır. Bu gruplar arasında en uzun süreli yerleşik etnik grubu olan Yonyoose etnik grubu, Dogon etnik grubu en önemlileri arasında yer almıştır. Yonyoose etnik grubu 15.yy'den sonra güney bölgelerden gelen Mossi etnik grubu ile birliktelik oluşturarak asimile olmuştur. Gana'nın kuzeyinde gelerek kraliçe Yennenga önderliğinde bu bölgelere ulaşan Mossiler, Yennenga'nın oğlu Ouédraogo önderliğinde bölgede kurulan ilk ve en eski krallık olan Tenkodogo Krallığı'nı kurmuşlardır.[13] Bu dönemde Mossiler tarafından oluşturulan diğer krallıklar ise Ouagadougou Krallığı ve Yatenga Krallığı olmuştur.[14]

Fulbe etnik grubuna mensup toplulukların 1810 yılında ülkenin kuzey bölgesinde kurdukları Liptako Emirliği, doğu bölgesinde Gulmancema etnik grubunun kurduğu Gulmu Krallığı Burkina Faso topraklarında kurulan diğer yönetim bölgeleri olmuştur.

Kolonileşme[değiştir | kaynağı değiştir]

Bugünkü Burkina Faso'nun kurulu olduğu bölgelere ilk gelen Avrupalı Alman Heinrich Barth olmuştur. Afrika kıtası üzerine yaptığı araştırmalar neticesinde kuzeyden gelerek Liptoko'ya ulaşmış, ziyaret ettiği Dori üzerinden Timbuktu'ya geçmiştir. 1884-1885 yılları arasında gerçekleştirilen Berlin Konferansı sırasında Fransa, Büyük Britanya ve Almanya'nın Sudan'ın batı bölgeleri için birbirleriyle girdikleri Afrika Talanı yarışı kapsamında Mossi yöneticileri ile gerçekleştirdikleri himaye altına alma çabaları sonuç vermemiş, bunun üzerine Fransa 1896 yılında askeri güçleri ile başkent Ouagadougou'yu alarak Mossi yöneticilerinin kaçmasını sağlamış ve bölgeyi kontrolü altına almıştır. Bu tarihten sonra yerel idareciler ile yapılan himaye anlaşmaları ile günden güne hakim olduğu bölgeleri çoğaltan Fransa günümüzde Burkina Faso'nun kurulu olduğu tüm bölgeyi kısa sürede sömürgesi olarak elde etmiştir. Bölge 1904 yılında Fransız Batı Afrikası içerisinde sömürge yönetim bölgesi olan Yukarı Senegal ve Nijer sömürge yönetiminin bir parçası olmuş, 1919 yılında ise Yukarı Volta adı altında bu yapıdan ayrılarak yine Fransız Batı Afrikası sömürge sistemine bağlı olarak yeni bir sömürge yönetim bölgesi olarak ilan edilmiştir. Yeni yönetim bölgesi vali Édouard Hesling başkanlığında gerekli ticari başarıları göstermeyerek 1932 yılında bölgenin komşu sömürge yönetim alanları olan Fransız Sudanı (günümüzde Mali), Nijer ve Fildişi Sahilleri sömürge yönetimleri arasında bölüştürülerek bu bölgelere ilave edilmiştir. Bölgenin bölüşülmesi neticesinde özellikle kıyı kesimlerinde ihtiyaç duyulan zorunlu iş gücünün, nüfus açısında yoğun olan Yukarı Volta nüfusu tarafından karşılanması planlanmıştır. Yukarı Volta askerleri I.Dünya Savaşı'nın yanı sıra II.Dünya Savaşı'nda da Fransız askeri olarak Tirailleurs sénégalais birliklerinde yer almışlardır.

Savaşların bitmesi neticesinde tıpkı diğer sömürge bölgeleri gibi Yukarı Volta'da Charles de Gaulle döneminde açıklanan yeni sömürge düzeni olan Fransız Birliği doğrultusunda yeniden yapılandırılmıştır. Özellikle Moogo naaba Koom II. önderliğindeki Mossiler Yukarı Volta'nın 1932 yılı sınırlarına yeniden kavuşturulması gerektiğini savunmuş, bölge 1947 yılında Fransa denizaşırı toprağı olarak kayda alınmıştır. Yıllar içerisinde siyasi hayatı şekillenen Yukarı Volta, 1948 yılından itibaren Paris'te yer alan parlamentoya vekil göndermiştir.

1950'li yıllar ile birlikte bağımsızlık düşünceleri dile getirilmeye başlanan Yukarı Volta'da, Fransa'nın 1956 yılında çıkardığı ve denizaşırı topraklarında reformları hedef alan loi-cadre Defferre yasası ile birlikte yerel hükumetler daha fazla söz sahibi olur konuma gelmiştir. 1958 yılında gerçekleştirilen referandum neticesinde ülke Fransa ile işbirliği içerisinde olan özerk bir cumhuriyet statüsüne sahip olmuştur. Yukarı Volta 1960 yılında yaşanan Afrika Yılı kapsamında Fransa'dan bağımsızlığını ilan etmiştir.

Bağımsızlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Burkina Faso'nun ilk devlet başkanı Maurice Yaméogo (ortada)

5 Ağustos 1960 yılında bağımsızlığına kavuşan ülkede Maurice Yaméogo ilk devlet başkanı koltuğuna oturan isim olmuştur. Yaméogo, iktidarında kaynakların kullanımında savurgan bir siyaset izlemesi, ticari hedefleri yakalayamaması ve döneminde rüşvetin yaygınlaşması sonucu gerçekleşen halk ayaklanması sonucu Ocak 1966 yılında görevini bırakmıştır. O dönem için ordunun en tepesinde yer alan Sangoulé Lamizana ülkenin ikinci devlet başkanı olarak görevi devralmıştır. Askeri rejim idaresinde ki Yukarı Volta'da 1970 yılında gerçekleştirilen referandum sonucu ülkede Ocak 1971 yılında yeni bir anayasa hayata geçirilerek ikinci cumhuriyet dönemi ilan edilmiştir. Bu olaydan sonra batı Afrika genelinde yapılan ilk çok partili parlamento seçimleri sonucu RDA partisinin temsilcisi Gérard Kango Ouédraogo başbakan olmuştur. İlerleyen dönemlerde yaşanan parti içi çekişmeler neticesinde yönetime tekrardan el koyan ordu, Lamizana önderliğinde ulusal birlik hükumetin oluşturulması ve yeni bir anayasının hayata geçirilebilmesi için adımlar atmıştır. Bu gelişmeler neticesinde Lamizana 1978 yılında gerçekleştirilen seçimler neticesinde üçüncü cumhuriyet döneminin devlet başkanı olarak seçilmiştir.

İdari yapılanma[değiştir | kaynağı değiştir]

Burkina Faso kendi içerisinde 13 yönetim bölgesine (region) ayrılmıştır. Söz konusu bölgeler kendi içerisinde 45 ile, iller ise yine kendi içerisinde 350 ilçeye ayrılmış konumdadır.

Harita Nr Bölge Bölge başkenti İller
Burkina Faso'nun bölgeleri 1 Boucle du Mouhoun Bölgesi Dédougou Balé, Banwa, Kossi, Mouhoun, Nayala, Sourou
2 Cascades Banfora Comoé, Léraba
3 Centre Ouagadougou Kadiogo
4 Centre-Est Bölgesi Tenkodogo Boulgou, Koulpélogo, Kouritenga
5 Centre-Nord Bölgesi Kaya Bam, Namentenga, Sanmatenga
6 Centre-Ouest Bölgesi Koudougou Boulkiemdé, Sanguié, Sissili, Ziro
7 Centre-Sud Bölgesi Manga Bazèga, Nahouri, Zoundwéogo
8 Est Fada N’Gourma Gnagna, Gourma, Tapoa, Kompienga, Komondjari
9 Hauts-Bassins Bölgesi Bobo-Dioulasso Houet, Kénédougou, Tuy
10 Nord Ouahigouya Loroum, Passoré, Yatenga, Zondoma
11 Plateau Central Bölgesi Ziniaré Ganzourgou, Kourwéogo, Oubritenga
12 Sahel Dori Oudalan, Séno, Soum, Yagha,
13 Sud-Ouest Gaoua Bougouriba, Ioba, Noumbiel, Poni

Ayrıca alt yönetim bölgeleri için:

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Burkina Faso 2014 tahmini nüfus bilgileri
  2. ^ Burkina Faso 2006 resmi nüfus sayım sonuçları
  3. ^ Adjima Thiombiano, Marco Schmidt, Stefan Dressler, Amadé Ouédraogo, Karen Hahn, Georg Zizka. 2012. Catalogue des plantes vasculaires du Burkina Faso. Boissiera 65, Conservatoire et Jardin Botaniques de la ville de Genève. 391 Sayfa
  4. ^ Burkina Faso'da bitki örtüsü çeşitliliği, Marco Schmidt, 2006
  5. ^ Burkina Faso'da etnik gruplar
  6. ^ Burkina Faso'da Avrupalılar
  7. ^ [1]
  8. ^ Mossi yerel dini inancı
  9. ^ [Yénouyaba Georges Madiéga: Une brève introduction à l’histoire du Burkina Faso Yénouyaba Georges Madiéga: Une brève introduction à l’histoire du Burkina Faso]
  10. ^ Burkina Faso tarihi (Almanca)
  11. ^ Burkina Faso tarihi hakkında bilgiler (Almanca)
  12. ^ http://afriwhere.de/laenderkunde/burkina-faso/burkina-faso-geschichte.html
  13. ^ Mossilerin tarihi
  14. ^ [Anne-Marie Pillet-Schwartz: Prélude à une approche de l’histoire coloniale de l’émirat du Liptako. Burkina Faso tarihi]