Leonid Brejnev

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Leonid Brejnev
Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi Genel Sekreteri
(1966 yılına kadar Birinci Sekreter)
Görev süresi
14 Ekim 1964 – 10 Kasım 1982
Yerine geldiği Nikita Kruşçev
Yerine gelen Yuri Andropov
SSCB Yüksek Sovyet Prezidyumu Başkanı
Görev süresi
16 Haziran 1977 – 10 Kasım 1982
Yerine geldiği Nikolay Podgorni
Yerine gelen Yuri Andropov
Görev süresi
7 Mayıs 1960 – 15 Temmuz 1964
Yerine geldiği Kliment Voroşilov
Yerine gelen Anastas Mikoyan
Kişi bilgileri
Doğum 19 Aralık 1906(1906-12-19)
Kamenskoye, Rusya İmparatorluğu
Ölüm 10 Kasım 1982 (75 yaşında)
Moskova, Sovyetler Birliği
Partisi Sovyetler Birliği Komünist Partisi
İmzası
Askeri hizmeti
Bağlılığı Kızıl Ordu
Branşı Kara kuvvetleri
Hizmet yılları 1941-1946
Rütbesi
Sovyetler Birliği Mareşali
Çatışma/savaşları II. Dünya Savaşı
Ödülleri Sovyet Kahramanlık Madalyası

Leonid İlyiç Brejnev (Rusça Леонид Ильич Брежнев), (d. 19 Aralık 1906, Kamenskoye, Çarlık Rusyası (bugün Dnyeprodzerjinsk, Ukrayna) - ö. 10 Kasım 1982, Moskova) Sovyet devlet adamı; 1964'ten ölümüne kadar Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri.


Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Gençliği ve Kariyeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir maden işçisinin oğlu olan Brejnev 1923'te Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin (SBKP) Genç Komünistler Birliği'ne (Komsomol) girdi. 1927'de Kursk Ziraat Enstitüsü'nü bitirdikten sonra bir süre tarım müfettişliği yaptı, tarım üretimini örgütlemek üzere Urallar'a gönderildi (1927-30). 1931-35 arasında Dnyeprodzerjinsk Metalurji Enstitüsü'nde eğitim gördü. Aynı kentte mühendis ve teknik okul müdürü olarak çalıştı. Bu arada 1931'de üye olduğu SBKP'nin yerel örgütünde çeşitli görevlerde bulundu. Stalin yönetimi altında yıldızı hızla parladı; 1938'de partide sürekli kadroya alındı, 1939'da Dnyepropetrovsk bölgesi parti komitesi sekreterliğine yükseldi.

Büyük Anayurt Savaşı (1941-45)[değiştir | kaynağı değiştir]

II. Dünya Savaşı sırasında Kızıl Ordu'da parti komiseri olarak görev aldı ve çeşitli cephelerde savaştı. 1941'de albaylığa, 1943'te tümgeneralliğe yükseltildi ve 4. Ukrayna cephesi'nin siyasal yönetimini üstlendi (1942-45). 1944'te Kafkasya, Karadeniz ve Ukrayna cephelerinde ordu siyasal komiseri olarak bulundu ve Ukrayna cephesi siyasal komiserinin başkanlığına getirildi.

Savaş Sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaştan sonra Ukrayna'daki çeşitli bölgesel parti komitelerinin başkanlığını yürüttü. Dinyeper Lenin Hidroelektrik Santralı ve Zaporoj'daki çelik tesislerinin kuruluşunda görev aldı. 1950'de Moldavya Komünist Partisi Merkez Komitesi birinci sekreterliğine getirildi. Ardından 1952'de SBKP'nin XIX. Kongre'sinde Merkez Komitesi üyeliğine, Merkez Komitesi'nin ilk toplantısında da Merkez Komitesi sekreterliği ve Merkez Komitesi Prezidyumu'nun aday üyeliğine seçildi.

Stalin'in Mart 1953'te ölmesi üzerine, Merkez Komite'deki bütün görevlerinden çekilmek zorunda bırakıldı ve korgeneral rütbesiyle Savunma Bakanlığı siyaset dairesinin başkan yardımcılığına getirildi. Ama çok geçmeden Kazakistan Komünist Partisi ikinci genel sekreterliği görevine atanarak Kazakistan'a sürüldü (1954). Bu görevi sırasında parti içinde Kruşçevci kanatta yer aldı ve Nikita Kruşçev'in öncülük ettiği İşlenmemiş Toprakların Tarıma Açılması Kampanyasının başarılı bir uygulayıcısı oldu. Kısa bir süre sonra Kazakistan Komünist Partisi birinci sekreterliğine yükseldi (1955).

SBKP'nin 1956'daki XX. Kongresi'nde yeniden eski görevlerin döndü; Merkez Komitesi'ne seçildi. Ertesi yıl Kruşçev'i görevden uzaklaştırmayı amaçlayan "antiparti" gruba karşı mücadelede gösterdiği bağlılık nedeniyle, Prezidyum asil üyeliğine getirildi. Ağır sanayi ve özellikle uzay araştırmaları alanlarında üstlendiği görevleri başarıyla yerine getirdiği için "sosyalist emek kahramanı" nişanı aldı. 7 Mayıs 1960'ta, Kliment Voroşilov'un yerine SSCB'de devlet başkanlığına denk olan Yüksek Sovyet Prezidyumu başkanlığına getirildi. 15 Temmuz 1964'te bu görevinden istifa etti ve Merkez Komitesi ikinci sekreteri olarak Kruşçev'in yardımcılığını üstlendi. Üç ay sonra Kruşçev'i iktidardan düşüren koalisyona katıldı ve 15 Ekim 1964'te Kurşçev'in yerine SBKP birinci sekreteri (1966'dan sonra genel sekreter) oldu.

Liderliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Başbakan Aleksi Kosigin ile "kolektif önderliği" kısa bir süre paylaşıktan sonra yönetimin en etkili kişisi olarak öne çıktı. Bununla birlikte, kolektif önderlik sistemi çerçevesinde, kapitalist ülkelerle diplomatik ilişkiler ve ekonomik kalkınma gibi birçok devlet işini Bakanlar Konseyi Başkanı Kosigin ile Yüksek Sovyet Prezidyum başkanı Nikolay V. Podgorni'ye bıraktı ve daha çok askeri işler ve dış politika sorunlarıyla ilgilendi. Eylül 1965'te, giderek parçalanmakta olan Doğu Bloku'na bir çeki düzen vermek amacıyla Varşova Paktı'nın daha iyi işleyecek bir duruma getirilmesini ve önemli işlerin ele alınması için "sürekli ve hazır bir mekanizma" kurulmasını istedi.[1] 1966'da yapılan XXIII. Kongre'de Leninist ilkelere bağlılığını ilan etti. Bu arada ülkedeki ideolojik muhalefeti bastıracak önlemler aldı.

Daha önce 1961-64 arasında birçok yabancı ülkeye geziler yapan Brejnev, 1965'te de Arnavutluk dışındaki bütün Doğu Avrupa ülkelerini dolaşarak Doğu Bloku içindeki dayanışmayı güçlendirmeye çalıştı. 1968'de Alexander Dubček yönetimindeki Çekoslovakya, sosyalist yönetim sistemini ve parti denetimini liberalleştirme girişiminde bulununca, SSCB Varşova Paktı üyesi beş ülkeyle birlikte Çekoslovakya'ya müdahale etti. Brejnev, bir Doğu Avrupa ülkesinde SSCB ya da öteki Varşova Paktı üyelerinin çıkarlarına zarar verecek gelişmeler karşısında askeri müdahale hakkının doğacağını savunarak işgal hareketini meşrulaştırmaya çalıştı. Bu görüş Batı'da Brejnev Doktrini olarak adlandırıldı.

Brejnev ve Jimmy Carter SALT II Antlaşmasını imzalarken, 18 Haziran 1979, Viyana.

Brejnev 1970'lerde, yeni bir "barış içinde birlikte yaşama" politikası çerçevesinde Batı ve özellikle de Amerika Birleşik Devletleri'yle (ABD) gerginlikleri azaltmaya çalıştı. Uluslararası alanda yumuşama politikasını (detant) savunarak, bu politikaya dünya uluslarının istedikleri sistemi özgür iradeleriyle seçebilmeleri ve devletlerin birbirlerinin içişlerine karışmamaları biçiminde tanımladı. ABD'nin Vietnam müdahalesinin iki büyük devlet arasında bir çatışmaya varmasını engelledi. 1971 yılında hem Avrupa'da oluşmaya başlayan yumuşama hem de ABD ile stratejik silah dengesi kavramını kabul etti.[1] Almanya Şansölyesi Willy Brandt ile, Alman Demokratik Cumhuriyeti ve Almanya Federal Cumhuriyeti'yle Polonya'nın sınırılarını tanıyan bir antlaşma imzaladı (1970). ABD Başkanları Richard Nixon ile SALT 1 (1972) ve Jimmy Carter ile SALT 2 (1979) olarak bilinen Stratejik Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri'nin yürütülmesinde ve 1975'te Helsinki'de Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı Nihai Senedi'nin imzalanmasında önemli rol oynadı.

Öte yandan Sovyet askeri gücünü çarpıcı bir biçimde artırıp modernleştirmeye çalıştı. Gelişmekte olan ülkelerdeki "ulusal kurtuluş Savaşları"nı destekleme politikası izledi. Sovyetler Birliği'nin Afganistan'a müdahalesi (1979) yumuşama siyasetini tehlikeye düşürdü.

İç politikada muhalefeti susturmaya büyük önem verdi. Başta tarım ürünleri ve tüketim malları alanında olmak üzere Sovyet ekonomisini düzeltmeye çalıştıysa da, bu konuda elle tutulur bir başarı elde edemedi.

Brejnev, 9 Nisan 1971'de SBKP genel sekreterliğine yeniden seçildi; 8 Mayıs 1976'da da Sovyetler Birliği mareşalliğine getirildi. Böylece Stalin'den sonra en yüksek askeri rütbeye getirilen ikinci parti önderi oldu. Ekim Devrimi'nin 60. yılında kabul edilen ve SSCB'yi "bütün halkın devleti" olarak tanımlayan 1977 Anayasası ile toplum, parti ve parti yapısı yeniden düzenlendi. Podgorni'nin 24 Mayıs 1977'de Prezidyum başkanlığı görevinden alınmasıyla kolektif önderlik sistemi sona erdi. 16 Haziran'da oybirliğiyle Prezidyum başkanlığına seçilerek SSCB'de hem devlet başkanlığı, hem de parti genel sekreterliğini üstlenen ilk yönetici olan Brejnev, her iki görevini de ölümüne değin sürdürdü.

Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Daha önce birkaç kez kalp krizi geçiren ve 1982 kışından itibaren sağlık durumu daha da kötüye giden Brejnev, en son Bolşevik Devrimi'nin 65'inci yıldönümünde halkın karşısına çıktı. Brejnev, 10 Kasım 1982 tarihinde yerel saatle sabah 08:30'da geçirdiği bir kalp krizi nedeniyle yaşamını yitirdi. Brejnev'in ölüm haberi Komünist Parti Merkez Komitesi, Sovyet Yüksek Prezidyumu ve Sovyetler Birliği Bakanlar Kurulu'nun ortak bildirisi ile Sovyet halkına ve dünyaya 24 saat gecikmeli olarak Rusça ve İngilizce olarak duyuruldu.[2] Cenazesi 100 ülkeden devlet, hükümet başkanları veya dışişleri bakanının katıldığı bir törenle Kızıl Meydan'daki Lenin'nin mozolesinin arkasındaki parka defnedildi.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Commons'ta Leonid Brejnev ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.

  1. ^ a b Oral Sander, Siyasi Tarih 1918-1994, İmge Kitabevi, Kasım 2005. ISBN 975-533-005-4.
  2. ^ Brejnev'in ölümü bir gün sonra açıklandı, Milliyet 12/11/1982.
Siyasi görevi
Önce gelen:
Nikita Kruşçev
Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri
1964 - 1982
Sonra gelen:
Yuri Andropov
Önce gelen:
Kliment Voroşilov
SSCB Yüksek Sovyet Prezidyumu Başkanı
1960 - 1964
Sonra gelen:
Anastas Mikoyan
Önce gelen:
Nikolay Podgorni
SSCB Yüksek Sovyet Prezidyumu Başkanı
1977 - 1982
Sonra gelen:
Yuri Andropov