San Marino

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
San Marino Cumhuriyeti
Repubblica di San Marino
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Slogan: Libertas  (Latince)
"Özgürlük"
Ulusal Marş: Inno Nazionale della Repubblica
Konum
Başkent Città di San Marino.JPG San Marino
43°56′K 12°27′D / 43.933°K 12.45°D / 43.933; 12.45
Resmî dil(ler) İtalyanca
Etnik gruplar  San Marinolular, İtalyanlar
Milliyet San Marinolular
Yönetim biçimi Devlet
 - Önder Kral Naibi Valeria Ciavatta
Luca Beccari
Kuruluş
 - Tarih 3 Eylül 301
 - Anayasa 8 Ekim 1600
Yüzölçümü
 - Toplam 61.2 km²  (219.)
38,1 mil²
Nüfus
 - 30 Nisan 2013 sayımı 32.576[1] (218.)
GSYİH (SAGP) 2011
 - Toplam 1,371 milyar $ (198.)
 - Kişi başına 42.900 $ (30.)
İGE  n/a (2003)
Para birimi Avro (€) (EUR)
Zaman dilimi CET (UTC+1)
 - Yaz CEST (UTC+2)
Internet TLD .sm
Telefon kodu 378 (0549İtalya)
1 "SAN MARINO". UNECE. http://www.unece.org/stats/trend/smr.pdf. 

San Marino veya resmî adıyla Ulu San Marino Cumhuriyeti (İtalyanca: Serenissima Repubblica di San Marino) Güney Avrupa'da İtalya Yarımadası içerisinde Apenin Dağları'nın küçük bir tepesinde bulunan bir ülke. Hiçbir denize kıyısı olmayan ülke, Avrupa'nın beş mikro devletinden biridir.[2]

Dünyanın en eski ülkerinden biri olan San Marino, Roma İmparatorluğu İmparatoru Diocletianus'un Hristiyanlara işkence etmesi üzerine 3 Eylül 301 tarihinde Dalmaçyalı[3] Hıristiyan bir taş ustası olan Marinus tarafından kurulmuştur. 61,2 km²'lik yüzölçümüne sahip olan ülke dünyanın en geniş 220. ülkesidir ve dünya alanının %0,01'inden daha azını kaplar.[4]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuruluş[değiştir | kaynağı değiştir]

San Marino Şatosu

Dünyanın en eski ülkelerinden biri olan ve en eski cumhuriyeti[5] olan San Marino, 3 Eylül 301 tarihinde Roma İmparatoru Diocletianus'un Hıristiyanlara karşı uyguladığı işkenceden kaçan Hıristiyan bir taş ustası Dalmaçyalı Marinus ve çevresine toplananlar tarafından kurulmuştur.[6][7][8]

Yeni Çağ[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke tarihi boyunca genel olarak barış içinde yaşadı. Kent IX. yüzyılda özerklik kazandı, ardından San Marino XIII. yüzyılda Cumhuriyet oldu. 1503 yılında bir süre Cesare Borgia tarafından işgal edildi.[7] 1739 yılında Papa XII. Clemens'in emriyle bir süre Papalık ordusu tarafından işgal edildi. 1815 yılında toplanan Viyana Kongresi, San Marino'yu bir devlet olarak tanımaya devam etti. San Marino Giuseppe Garibaldi'nin çabalarıyla gerçekleşen İtalya'nın Birleşmesine katılmadı.

Yakın Çağ[değiştir | kaynağı değiştir]

San Marino, 1923'ten 1943'e kadar San Marino Faşist Partisi (PSK) egemenliği altında idi. Yanlışlıkla 17 Eylül 1940 tarihinde İngiltere'ye savaş ilan edilmesine rağmen, II. Dünya Savaşı sırasında San Marino tarafsız kaldı. İtalya'da Benito Mussolini'nin düşmesinden sonra, başa gelen yeni hükümet çatışmada tarafsızlığını ilan etti. Ülke İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetleri tarafından 26 Haziran 1944 tarihinde bombalandı. En az 35 kişi operasyonda öldürüldü. Müttefik kuvvetler Gotik Hattına gittiğinde, San Marino'lu binlerce sivil mülteciyi kabul etti. Eylül 1944'te, San Marino Alman kuvvetleri tarafından işgal edildi. Sonra Müttefik güçler tarafından saldırıya uğradı. Müttefik birlikler kısa bir süre sonra ülkeden çekildi. San Marino II. Dünya Savaşı'ndan sonra 1945-1957 yılları arasında Komünist Parti ile Sosyalist Parti tarafından kurulan bir koalisyon hükümeti tarafından yönetildi. Böylece, Batı Avrupa'da Komünistler tarafından yönetilen ilk ülke olma niteliğini kazandı.

Yüzölçümü[değiştir | kaynağı değiştir]

San Marino'nun yüzölçümü 61.2 km²'dir. Fakat San Marino'nunun ülkesi dışında toprakları vardır. 1.si: İtalya'nın San Marino'ya 90 km uzaklıkta Imola'da bulunan San Marino Grand Prix'i hem San Marino Hükümeti'ne, hemde İtalya Hükümeti'ne bağlıdır. Bu Grand Prix 3,1 mil² büyüklüğündedir. 2.si: İtalya'nın Rimini kentinde bulunan ve San Marino'ya 16 km uzaklıkta olan Federico Fellini Uluslararası Havalimanı'da hem San Marino Hükümeti'ne, hemde İtalya Hükümeti'ne bağlıdır. Bu Havalimanın büyüklüğüde 1,85 mil² 'dir.

San Marino toprakları dışındaki 4.95 mil karelik bu iki bölge de hesaba katıldığında, toplam yüzölçüm 43.05 mil kare olarak elde edilir.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaklaşık 33.000 kişilik ülke nüfusunun 2.000-2.500 kadarı yabancıdır ve yabancıların büyük kısmını İtalyanlar oluşturur. Yaklaşık 27.000 kadar San Marinolu da yurtdışında özellikle de İtalya'da yaşar. San Marino'da konuşulan dil İtalyanca'nın Emilia-Romagna lehçesidir. Halkın çoğu Roma Katolik Kilisesi'ne bağlıdır.[1]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

San Marino haritası

San Marino, tamamı İtalya toprakları içerisindeki Emilia-Romagna ve Marche bölgeleri arasında yer alan bir ülkedir. Adriyatik Denizi kıyısından 20 kilometre batıda bulunan[9] ülkenin tek komşusu dört yanını çevreleyen İtalya Cumhuriyeti'dir. Başkenti Monte Titano üzerindeki San Marino şehridir. Ülke, Avrupa'da Vatikan ve Monako'dan sonra en küçük ülkedir.[10]

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkede İtalya Yarımadasında egemen olan Akdeniz iklimi etkilidir. San Marino'nun iklim ve hava durumu bilgileri hakkında bilgi toplayıp yaymak üzere bir kurumları vardır.[11]

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke son yıllarda turizmde büyük gelişme kaydetmiştir.

San Marino Avrupa Birliği'ne üye olmamasına rağmen para birimi olarak Avro'yu kullanır.[12] Avro'dan önce İtalyan lireti ve San Marino lirası'nı kullanan ülke Avro'nun Avrupa Birliği'nin resmi para birimi olması ve bu nedenle İtalyan lireti'nin tedavülden kalkmasıyla[13] İtalya ile birlikte Avro'ya geçmiştir.

Ülke, Gayri safi yurtiçi hasılasındaki en önemli pay %50 ile turizmdir. 1997 yılında 3.3 milyon kişi ülkeyi ziyaret etmiştir. San Marino'yu her yıl 3 milyon'dan fazla insan ziyaret etmektedir.[14] Geri kalan %50'lik bölümü ise bankacılık, elektronik ve seramikçilik gibi ekonomik etkinliklere aittir. San Marino nüfusunun önemli bir kısmı tarımla uğraşmaktadır. Ülke tarım sektöründe en çok peynir ve şarap üretir.

San Marino'nun bastırdığı pullar filatelistler ve pul koleksiyoncuları tarafından rağbet görür. Ülke Küçük Avrupa Posta Birliği'ne üyedir.[15]

Turizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Her yıl milyonlarca insanın ziyaret ettiği San Marino, bir ovanın ortasında yükselen büyük bir kayanın üzerine kurulmuştur. Ortaçağ Burçları, San Francesco Kilisesi, Aziz Marino'nun kutsal eşyalarının sergilendiği bazilika ve hükümet konağı San Marino'nun görülmeye değer tarihi birer dekorunu oluştururlar.

Politika[değiştir | kaynağı değiştir]

San Marino çok partili temsili demokrasi ile yönetilen bir demokratik cumhuriyettir. Yürütmeyle ilgili güç, hükümet tarafından uygulanır. Yasamaya ilişkin güç, hem hükümet ve görkemli ve genel konseyde[16] kullanılır. Adliye, yönetici ve yasama organından bağımsızdır. Ülke Avrupa'nın en eski anayasası olan 1600 tarihli bir anayasa'ya sahiptir. Yürütme görevini iki yüzbaşı üstlenmiştir. Bu yüzbaşı'lar her 6 ayda bir yapılan seçimlerle yenilenmektedir. Yüzbaşı seçimleri Büyük Konsey'de gerçekleşir. Büyük Konsey'in 60 üyesi 5 yıl için serbest seçimlerle işbaşına gelmektedir. Dünyada yürütme erkinin bu sıklıkla değiştirildiği bir başka ülke yoktur.

Küçücük bir üle olan San Marino 9 yerel idar, bölgeye ayrılmıştır. Her bölgenin kendi yerel konseyi vardır. Birçok akademisyene göre San Marino gerçek Demokrasi'nin uygulandığı tek ülkedir.

Dış ülkelerle ilişkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

I. Dünya Savaşı sırasında İtilaf Devletleri arasında yer alan ülke, İttifak Devletleri'ne savaş ilan etti. Savaş bitiminde Türkiye'de Cumhuriyet kurulduğu zaman tüm ülkeler ile anlaşma yapmış olmasına rağmen San Marino ile anlaşma yapmamıştır.[17] Bu yüzden resmi kayıtlara göre iki ülke hala savaş halinde gözükmekte gibidir, Ama aslında Türkiye ile San Marino arasında yaşanan bu savaş olayı yanlış algılanmıştır, hatta bu savaşın bu şekilde olmadığını Odatv.com'a anlatan, San Marino Cumhuriyeti Fahri Konsolosu, Rıza Tevfik Morova'nın haberi şu şekildedir: “Birinci Dünya Savaşı sırasında, İtalya, Osmanlı İmparatorluğu’na savaş açtığı zaman, San Marino’dan bir sürü insan gönüllü olarak İtalyan ordusunun yanında savaşmış. Fakat bu San Marino’nun Osmanlı İmparatorluğu’na savaş açtığı anlamına gelmiyormuş.

Bu yüzden, herhangi bir savaş ilanı olmadığı için otomatik olarak da herhangi bir barışma konusunda bir imza atılmasını gerektiren bir olay değilmiş, o yüzden böyle bir, Türkiye ile San Marino’nun savaş halinde olması gibi bir konu söz konusu değil. Sadece San Marino vatandaşlarının gönüllü olarak İtalya Ordusu’nda savaşmış olmasından dolayı, ortaya böyle bir rivayet çıkmış. Olay bundan ibaretmiş.

San Marino Cumhuriyeti Dışişleri, bize göre böyle bir şey yok, dedi. Çünkü zaten Türkiye ve San Marino arasında diplomatik ilişkiler olduğu için böyle bir savaş durumu zaten söz konusu değildir. Böyle bir şey olsa zaten diplomatik ilişki olmazdı. O yüzden, işte komik, eskiden kalma böyle bir rivayet olarak görüyorlar, başka da bir şey değil.” şeklinde özetlemiştir.[18]

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

San Marino Ordusu milli törende

Monte Titano üzerinde bulunan San Marino'nun Üç Kulesi ülkenin simgelerinden biri olup hem ülke bayrağı hem de armasında bulunur. Bu kulelerde üretilen çikolata ve kek oldukça ünlüdür.

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

İtalya ile beraber San Marino'da en ünlü spor futboldur. Ülkedeki futbol klupleri San Marino Futbol Federasyonu[19] çatısı altında birleşir. Yaklaşık on beş takım San Marino Şampiyonası'nda birincilik için yarışır. San Marino Calcio adında bir kulüp de İtalya Futbol Federasyonuna bağlı olarak Serie C2 liginde oynamaktadır.

San Marino Millî Futbol Takımı ilk gayriresmi maçını 1986 yılında Kanada Olimpiyat Takımı ile yapmış, ve 1-0 yenilmiştir. İlk resmi maçını 14 Kasım 1990 tarihinde Avrupa Futbol Şampiyonası için İsviçre ile yapan San Marino bu maçta 4-0 yenilmiştir.

Ülkede ikinci önemli spor olan Formula 1, dünyaca ünlü San Marino Grand Prix'inde yapılır.[20] 2007 Formula 1 sezonu'nda pist yarışa dahil olmamıştır.

San Marino Polisi
San Marino Ordusu geçit töreninde

Mutfak[değiştir | kaynağı değiştir]

San Marino mutfağı, İtalyan mutfağı ile kuvvetli bir benzerlik taşır. Özellikle arasında bulunduğu Emilia-Romagna ve Marche bölgelerinin mutfağına benzeyen San Marino mutfağının en özgün yemeği San Marino'nun Üç Kulesi'nde üretilen çikolatalı keklerdir. Ayrıca ülkede küçük bir şarap endüstrisi vardır.

Ordu ve Polis[değiştir | kaynağı değiştir]

San Marino ordusu dünyanın en küçük ordularından biridir ve o yüzdendirki ülkenin toplamda gönüllülerden oluşan 225 kişilik bir askeri gücü bulunmaktadır.[21] Törensel vazifeler, sınırları devriye gezmek, hükümet binalarında bekçilik yapmak, büyük suçlarda suçluları polise teslim etmede polise yardım etmek ve ülkeyi savunmak bu ordunun görevidir. Ayrıca San Marino'da personel sayısı yaklaşık 700 kişi olan bir Polis Teşkilatı bulunmaktadır.[22]

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

San Marino'da bir teleferik

Ülke 61.2 km²'lik bir alan kaplamasına rağmen 290 kilometrelik bir karayolu ağı vardır ve bunun büyük kısmını otobanlar oluşturur. San Marino'nun plakalarda kullandığı kod "RSM"'dir. Ülkeye giriş çıkışların büyük kısmı karayolu ile yapılsa da ülkede Federico Fellini Uluslararası Havalimanı adında bir havalimanı da vardır ve birçok Avrupa ülkesinin büyük kentlerinden San Marino'ya direkt seferleri vardır. Ülkenin denize kıyısı olmadığı için limanı da yoktur.[23]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar ve Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'ta San Marino ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

Vikisözlük'te San Marino ile ilgili kelime açıklaması bulunmaktadır.