Yahudi Özerk Oblastı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Yahudi Özerk Oblastı
Еврейская автономная область (Rusça)
דישער אױטאָנאָמע געגנט (Yidiş)
המחוז היהודי האוטונומי (İbranice)
Bayrak Arma
Yahudi Özerk Oblastı bayrağı Yahudi Özerk Oblastı arması
Konum
Yahudi Özerk Oblastı
Yönetim
Ülke:  Rusya
Federal Bölge: Uzak Doğu Federal Bölgesi
Ekonomik Bölge: Uzak Doğu ekonomik bölgesi
Başkent: Birobican
Vali: Nikolay Mihayiloviç Volkov
Yasama organı: Yahudi Özerk Oblastı Meclisi
Temel kanun: Yahudi Özerk Oblastı Temel Kanunu
Genel bilgiler
Yüzölçüm:  36.000 km² (13.900 sq mi)
 - Rusya içinde: 61
Nüfus: 190.915 
 - Rusya içinde: 80
 - Yoğunluk: 5 /km² (14 /sq mi)
Diğer bilgiler
Dili: Rusça, Yidiş
Kuruluş tarihi: 7 Mayıs 1934
Kodu: 79
ISO 3166-2:RU: RU-YEV
Resmi
internet sayfası
:
http://www.eao.ru/eng/


Yahudi Özerk Oblastı (Rusça: Евре́йская автоно́мная о́бласть, Yevreyskaya avtonomnaya oblast; Yidiş: ייִדישער אױטאָנאָמע געגנט, Yidişer Oytonome Gegnt), Rusya Federasyonu'na bağlı özerk oblast. Mayıs 1928'de kuruldu. 1934'te özerk devlete dönüştürülen oblast, Sovyetler Birliği dağıdıktan sonra tekrar oblast statüsüne getirildi. Bölge, Moskova'nın 8.000 km. doğusunda, Çin Halk Cumhuriyeti ve Yakutistan arasında yer alır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarih öncesi dönemde Amur Oblastında Tunguz ve Daur boyları yaşıyordu. Nüfus vadilerde, özellikle Amur kıyılarında yoğunlaşıyordu. Zamanla Moğol ve sonra Çin hakimiyetine girdi. Ruslar 17.yy'dan itibaren oblasta sızmaya başladılar ve Aigun (1858) ve Pekin (1860) anlaşmalarıyla hakimiyetlerini kabul ettirdiler. Ancak oblasttaki Çin etkisi, 1900 yılında Heylongciyang Nehri'nin Doğusundaki Altmışdört Köy'ün Rus güçlerince yok edilmesine kadar sürdü.

1858'de Rus hükümeti, Güneydoğu Sibirya sınırını korumak için Amur Kazakları birliklerinin kurulmasını kararlaştırdı. Askeri birliklerle birlikte sivil yerleşimciler de oblasta geldiler.

1889'da Trans Sibirya Demiryolu'nun Çita-Vladivostok hattının yapımı her iki yönden birden döşenen raylarla başladı. Demiryolu inşası için oblasta çok sayıda işçi ve yerleşimci geldi, iktisat canlandı. Demiryolu 1918'de tamamlandı.

Yahudi Özerk Oblastı, 1928'de Stalin'in her etnik gruba bir özerk oblast verme projesi kapsamında kuruldu. Projenin amacı, etnik grupların kendi kültürel kimliklerini geliştirmelerini sağlamaktı. Sovyetler, Yahudi proleter kültürünün oluşmasını sağlamaya çalışıyordu. Ayrıca, rejim için tehlike olarak görülen Yahudiler Sibirya'nın bu uzak köşesine sürülerek önlem alınıyordu. Yahudilerin milli kültürlerini ifade etmek için din yerine yeni bir kültür ve sanat kurmaları hedefleniyordu.

Stalinizme göre bir etnik grubun millet statüsüne kavuşması için toprakları olması gerekiyordu. Yahudiler, kendi etnik gruplarına bir toprak verilmesini talep ettiler. Siyasi olarak, bu Siyonizm'e de bir alternatif oluşturuyordu.

Bazı yorumcular, Stalin'in bu uzak yöreyi seçerken antisemitizm etkisiyle hareket ettiğini savunurlar. Amur yöresinde iklim koşulları çok sertti, nüfus çok seyrekti ve daha önce hiçbir Yahudi yerleşimci bulunmuyordu.

Zorluklara karşın Yahudi yerleşimciler yavaş yavaş oblasta gelmeye başladı. 1930'larda Yahudi İdaresi özerk oblast statüsü kazandı. Daha fazla Yahudinin oblasta yerleşmesi için yoğun propaganda yapılıyordu. Mutluluğun Peşinde adlı Sovyet filminde, ABD'deki Büyük Ekonomik Buhran'dan kaçan bir Yahudi ailesi, Yahudi Özerk Oblastı'nda yeni bir hayat kuruyordu.

Yahudi nüfusu arttıkça Yahudi kültürünün oblasttaki etkisi de kuvvetlendi. ביראָבידזשאַנער שטערן (Birobidcan Yıldızı) adlı bir gazete, bir tiyatro topluğu kuruldu. Caddelere tanınmış Yahudilerin isimleri veriliyordu. II. Dünya Savaşı sırasında Yahudi sığınmacıların da yerleştirilmesiyle oblasttaki Yahudi nüfusu doruk noktasına ulaştı (toplam nüfusun 1/3'ü).

Ancak proje Stalin'in tasfiye hareketi sırasında Yahudi önderliğini hapsetmesi, bazılarını idam etmesiyle sona erdi. Yahudi kültürünün sembolleri silindi, yerel kütüphanedeki Yahudilikle ilgili kaynaklar yakıldı. Takip eden yıllarda Sovyetler'de Yahudilere ait bir özerk oblast fikri unutuldu. Louis Rapoport, Jonathan Brent ve Vladimir Naumov gibi tarihçiler; Kırım Tatarları'nı 1944'te Sibirya'ya sürgüne gönderen Stalin'in -ölümünden önce- bütün Yahudî nüfusu da Sibirya'nın bu ücra köşesine sürmeye karar verdiğini savunurlar.

Sovyetler Birliği'nin çökmesiyle birlikte oblasttaki Yahudilerin çoğu İsrail ve Almanya'ya göç etti. 1991'de oblast Habarovsk Krayı'ndan çıkartılarak doğrudan Rusya Federasyonu'na bağlandı. Bölgeye tekrar özel statü kazandıran bu adıma karşın artık Yahudilerin oranı yerel nüfusun %2'sine düşmüştü. Yine de Yidiş okullarda tekrar öğretilmeye başlandı, bu dilde yayın yapan bir radyo istasyonu kuruldu ve Birobidzhaner Stern'de Yidiş dilindeki yayınlar devam etti.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

2002 sayımlarına göre oblast nüfusu 171.697 Rus (%89,93), 8.483 Ukraynalı (%4,44), 2.327 Yahudi (%1,22), 1.196 Tatar (%0,63), 1.182 Beyaz Rusyalı (%0,62, 672 Moldavyalı (%0,35), 594 Azeri (%0,31), 453 Alman (%0,24), 402 Koreli (%0,21), 401 Mordovyalı (%0,21), 320 Çuvaş (%0,17), 282 Ermeni (%0,15), 188 Başkırt (%0,1), 156 Özbek (%0,08), 148 Leh (%0,08), 132 Roma (%0,07), 128 Tacik (%0,07), 103 Mari (%0,05) ve 102 Çinli (%0,05) oluşturmaktadır.

2007'nin ilk yarısında doğum oranı binde 12,8. Bu doğum oranı tüm Rusya'ya göre oldukça yüksektir. [1]

Saat dilimi[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. RTZ9.png
    Vladivostok Zaman Dilimi'ndedir (VLAT/VLAST). UTC'ye göre saat farkı +1000 (VLAT)/+1100 (VLAST).
Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
Yahudi Özerk Oblastı ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.