Türk halkları

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Bir Türk dilinin resmî dil statüsüne sahip olduğu ülke ve bölgeler.

Türk halkları, Avrasya'da geniş bir coğrafyada dağınık olarak yaşayan ve Altay dilleri ailesinin bir alt kolunu oluşturan Türk dillerinin çeşitli ağız, şive ve lehçelerini konuşan etnik Türk gruplarıdır.

Coğrafî dağılım[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkmenler ahalteke atinda
Azeri kızlar
Özbek bir kız

Türk halklarının 1995 yılındaki verilere göre toplam nüfusu 170 milyona ulaşmıştır. Günümüzde ise 200-250 milyona ulaştığı tahmin edilmektedir.[1][kaynak belirtilmeli]

Sovyetler Birliği'nin dağılması ile Azerbaycan, Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkmenistan bağımsızlıklarını kazandılar ve Türk dillerini egemen ve resmî dil olarak kabul eden devletlerin sayısı, Türkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile birlikte yediye çıkmıştır. Bunların dışında Rusya, İran (Doğu Azerbaycan, Batı Azerbaycan, Erdebil, Zencan, Hamedan ve Fars eyaletleri ile Türkmensahra bölgesi), Çin (Doğu Türkistan (Uyguristan), Kansu), Tacikistan ve Afganistan (Mezar-ı Şerif çevresi), Gürcistan (Ahıska, Ahılkelek, Borçalı (Kvemo Kartli) bölgeleri) 'da Türk dilleri konuşan azınlıklar yaşamaktadırlar.

Osmanlı Devleti'nin yayılma alanında bulunan Yunanistan (Trakya Bölgesi), Bulgaristan (Rodop ve Deliorman bölgeleri), Romanya (Dobruca'nın batısında Kobro Nehri çevresi), Kosova, Makedonya, Suriye,Mısır ve Irak (Musul, Kerkük, Erbil bölgeleri) 'ta da Türkler ve Türkçe konuşan topluluklar bulunur.

Ayrıca modern dönemdeki işçi göçleri sonucunda, Almanya, Hollanda, Fransa, Belçika, Avusturya, İsviçre, İsveç, Danimarka, Norveç, Britanya, ABD, Kanada, Avustralya, Libya, Suudi Arabistan ve Yeni Zelanda gibi birçok ülkede Türk toplulukları oluşmuştur.

Aşağıda Türk dillerini anadili olarak konuşan toplulukların başlıca yerleşim alanları ve yaklaşık nüfusları gösterilmiştir.

Şive/Lehçe Ülke Bulunduğu Ülke Nüfus Tahmini
Türkiye Türkçesi Türkiye Türkiye (resmî)
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti KKTC (resmî)
Kıbrıs Cumhuriyeti Kıbrıs Cumhuriyeti (resmî)
Almanya Almanya
Bulgaristan Bulgaristan (bölgesel dil)
Makedonya Cumhuriyeti Makedonya Cumhuriyeti
Flag of Kosovo.svg Kosova (bölgesel resmî dil)
Irak Irak (bölgesel dil)
Suriye Suriye(bölgesel dil)
Mısır Mısır (bölgesel dil)
Yunanistan Yunanistan (bölgesel dil)
Romanya Romanya (bölgesel dil)
Ukrayna Ukrayna (bölgesel dil)
82.418.000 +
[2]Türkçe vikipedi sayfasında Türkçe 77 milyon anadil 83 milyon toplam konuşan vardır.
Özbekçe Flag of Uzbekistan.svg Özbekistan (resmî)
Flag of Tajikistan.svg Tacikistan
Flag of Afghanistan.svg Afganistan
Flag of Kazakhstan.svg Kazakistan
Flag of Kyrgyzstan.svg Kırgızistan
Flag of Turkmenistan.svg Türkmenistan
28.048.600 +
(Kuzey Özbekçe 25.288.800 +[3]
Güney Özbekçe 2.759.800 +[4])
Azerice İran İran
Azerbaycan Azerbaycan (resmî)
Flag of Georgia.svg Gürcistan
Flag of Dagestan.svg Dağıstan (resmî)
Türkiye Türkiye
Ermenistan Ermenistan (geçmişte)
11.252.700 +
(Kuzey Azerice 8.473.000 +[5]
Güney Azerice 2.779.700 +[6])
- 23.800.000[7]-30.000.000
Kazakça Flag of Kazakhstan.svg Kazakistan (resmî)
Çin Halk Cumhuriyeti Sincan Uygur Özerk Bölgesi
Flag of Mongolia.svg Moğolistan
10.000.000[7]-16.000.000
Uygurca Çin Halk Cumhuriyeti Sincan Uygur Özerk Bölgesi (resmî) Çin Halk Cumhuriyeti Çin HC 11-13 milyon[kaynak belirtilmeli]-20.000.000
Türkmence Flag of Turkmenistan.svg Türkmenistan (resmî)
İran İran
Afganistan Afganistan
8-10 milyon[kaynak belirtilmeli]
Tatarca Flag of Tatarstan.svg Tataristan
Flag of Bashkortostan.svg Başkurdistan
Rusya Rusya
Rusya Rusya
10-12 milyon[kaynak belirtilmeli]
Kırgızca Flag of Kyrgyzstan.svg Kırgızistan (resmî) 3.000.000[7]-5.500.000
Başkurtça Flag of Bashkortostan.svg Başkurdistan (resmî) Rusya Rusya 2 milyon[kaynak belirtilmeli]-2.500.000
Çuvaşça Flag of Chuvashia.svg Çuvaşistan Rusya Rusya 2 milyon[kaynak belirtilmeli]-2.200.000
Kaşkayca İran İran 1,5 milyon[kaynak belirtilmeli]-2.000.000
Karakalpakça Flag of Uzbekistan.svg Özbekistan (bölgesel resmî dil)
Flag of Kazakhstan.svg Kazakistan
Flag of Turkmenistan.svg Türkmenistan
500 bin[kaynak belirtilmeli]
Sahaca (Yakutça) Flag of Sakha.svg Yakutistan Rusya Rusya 500 bin[kaynak belirtilmeli]
Karaçay-Balkarca Flag of Karachay-Cherkessia.svg Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti
Flag of Kabardino-Balkaria.png Kabardey-Balkarya
Rusya Rusya
Rusya Rusya
400 bin[kaynak belirtilmeli]
Kumukça Flag of Dagestan.svg Dağıstan Cumhuriyeti Rusya Rusya 380 bin[kaynak belirtilmeli]
Tuvaca Flag of Tuva.svg Tuva Cumhuriyeti(resmî) Rusya Rusya 310,5 bin[8]
Kırım Tatarcası Flag of Crimea.svg Kırım Özerk Cumhuriyeti Ukrayna Ukrayna 280 bin[kaynak belirtilmeli]
Gagavuzca Flag of Gagauzia.svg Gagavuzya Moldova Moldova 300 bin[kaynak belirtilmeli]
Altayca Flag of Altai Republic.svg Altay Cumhuriyeti Rusya Rusya 70 bin[kaynak belirtilmeli]

Türk dilleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk dilleri maddesine bakınız.

Türk dillerinin (   ) yeryüzündeki diğer dil ailelerinin arasındaki yeri.

Türk dilleri birbirlerini anlayabilen dillerden oluşan gruplara ayrılır. En büyük grup Türkiye Türkçesi, Azerice ve Türkmenceyi içine alan Oğuz grubudur. Diğer gruplar, Uygur, Kıpçak, Ogur, Sibirya ve Argu gruplarıdır. Aynı grubun içinde yer alan dillerin arasındaki fark bir şive farkı kadardır, ancak iki farklı gruba ait dilin arasında anlaşabilirliği zorlaştıran ya da imkânsız kılan gramer farkları vardır.

Türk dillerini konuşanların sayısı birbirini anlayabilen dillerden oluşan gruplara ayrıldığında böyle bir tablo ortaya çıkmaktadır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

  • "Türk" sözcüğünün kökenine ilişkin çeşitli görüşler için Türk kelimesi maddesine bakınız.

"Türk" adına tarihte ilk kez MS 6. yüzyıl ortalarında Orta Asya'da Göktürk Kağanlığı (Kök Türk veya Göktürk adıyla da bilinir) kuran bir boy veya aşiretin adı olarak tesadüf edilir. Göktürk Kağanlığı'nın kazandığı büyük prestijden ötürü, daha sonraki yüzyıllarda Oğuzlar, Kırgızlar, Türgişler gibi çeşitli boylar da "Türk" adını benimsemiştir.

Göktürklerden önce[değiştir | kaynağı değiştir]

Çinliler, ülkelerini kuzeyden ve batıdan saldıranlara karşı koruyabilmek için Çin Seddi'ni inşa ettiler.

Göktürk Kağanlığı'nun ortaya çıkışından önce Türk dilleri konuşan kavimler hakkında tarihi ve epigrafik bilgi çok kısıtlıdır. Arkeolojik buluntulardan hareketle oluşturulan hipotezler, doğal olarak, önemli oranda spekülatif malzeme içerir.

Göktürklerden önce Güney Sibirya'da ve Kuzey Çin'de çok sayıda Türkçe konuşan topluluğun bulunduğu bilinmektedir.[kaynak belirtilmeli] Bunlardan biri Tiele'dir. Bunlar Hsiung-nu Birliği'nin dağılmasından sonra ortaya çıkmışlardır.

Göktürk Kağanlığı'ndan 700 yıl kadar önce, MÖ 2. yüzyılda, Çin kaynaklarında Hiung-nular Orta Asya'ya egemen olmuştur. Ancak gerek Hiung-nu, gerek Hun'ların kullandığı dil veya dillerin Türk dilleriyle bağlantılı olup olmadığı açık değildir. Göktürk Kağanlığı, Hiung-nuların devlet yapısına ilişkin bazı gelenekleri, Tengri (tanrı) inancını ve bazı tarihi gizemleri devralmıştır. Ancak bundan hareketle dilsel veya etnik süreklilik varsayılamaz.

Orta Asya'nın "bozkır imparatorlukları" içinde Türk halkları daima belirleyici bir rol oynadılar; çoğu zaman bu imparatorlukların kurucu ve yönetici zümresini oluşturdular. İnsan eliyle yapılmış en büyük yapı olan Çin Seddi, Çin'in yerleşik uygarlık alanlarını Orta Asya'nın bozkır halklarına karşı korumak için MÖ 2. yüzyılda inşa edildi.

Orta Asya'da bulunan arkeolojik kalıntılar, erken Neolitik çağa giden bir kültürün varlığını kanıtlamaktadır (Bakınız: Afanas'evo Kültürü, Andronovo Kültürü, Karasuk Kültürü, Tagar Kültürü). Bu kültürler ile tarihi dönemlerdeki Türk, Moğol, Tohar ve Tibet kültürleri arasında bazı devamlılıklar görülür. Ancak bu olgu, prehistorik Orta Asya kültürlerini "Türk" veya "Moğol", "Tohar" vb. olarak tanımlamak için yeterli değildir.

Chicago Üniversitesi bünyesinde 2003'te yapılan bir araştırmada, Moğolistan'da Egyin Gol'de bulunan Hiung-nu dönemine ait insan kalıntılarıyla Anadolu'da derlenen veriler arasında bazı genetik benzerlikler tespit edilmiştir.[9]

Göktürklerden sonra[değiştir | kaynağı değiştir]

Göktürk Kağanlığı'nu kuran Türk halkının köken efsanesine 8. yüzyıla ait olan Orhun Yazıtları'nda ve daha sonraki birçok kaynakta yer verilmiştir. Buna göre Türk halklarının anayurdu Altay dağları yakınında, Selenga ve Orhun ırmakları arasında bulunan Ötüken Ormanı idi. Bu yer Baykal Gölü'nin güney ucunun 250 km kadar güneyinde olup, günümüzde Moğolistan sınırları içinde bulunmaktadır.

Dilsel verilerden hareket eden bazı araştırmacılar Türk dillerinin nihai kökeninin daha kuzeyde, belki Baykal Gölü'nün kuzeyinde veya doğu Sibirya'da olabileceğini ileri sürmüşlerdir. (Türk dillerinde ılıman ve soğuk iklim ormanlarına ilişkin kelimeler bozkır kuşağına ilişkin kelimelerden daha eski ve daha zengindir.[kaynak belirtilmeli])

Göktürk Kağanlığı'nın 8. yüzyılda yıkılmasından sonra Uygurlar, bugünkü Moğolistan ve Batı Çin'i kapsayan güçlü bir imparatorluk kurdular. 10. yüzyılda Orta Asya'nın Batısında bir imparatorluk kuran Karahanlılar, Müslümanlığı benimseyen ilk Türk hanedanıydı. Yine 10. yüzyılda, Türk asıllı bir mamlûk olan Gazneli Mahmut, Afganistan'ın Gazne kentinde bir imparatorluk kurarak Hindistan'ın büyük bir bölümüne egemen oldu.[kaynak belirtilmeli]Orta Doğu'nun İslam ülkelerinde Türk halkları 8. yüzyıldan itibaren profesyonel paralı asker olarak önemli bir yer edinmişlerdi. 9. yüzyıl sonunda Abbasi İmparatorluğu'nun zayıflamasıyla mamlûkler Mısır, Bağdat ve İran'da bağımsız veya yarı bağımsız devletler kurdular.[kaynak belirtilmeli]

1040 yılı dolayında, Oğuz boyuna mensup olan Selçuklular İran'ı ele geçirerek Büyük Selçukluları kurdular. 1071 yılında Selçuklular Bizans İmparatorluğu'nu ağır bir yenilgiye uğratarak, Anadolu, Suriye ve Kafkaslar'da çok sayıda Anadolu Beyliklerinin ortaya çıkmasına zemin hazırladılar. Ancak Türk halklarının kitle halinde Anadolu'ya yerleşmesi daha çok 13. yüzyılda, Moğol istilasından batıya kaçmalarıyla gerçekleşti.[kaynak belirtilmeli]

13. yüzyıl sonunda Anadolu'da kurulan Türk devletlerinden biri olan Osmanlı Devleti, İslam dünyasının en güçlü imparatorluğu haline geldi. Balkan Yarımadası'nı fethetti; 16. yüzyılda bir yandan Viyana'ya dayandı ve diğer yandan Cezayir'i himaye altına aldı.[kaynak belirtilmeli]

Orta Asya'nın egemenliği 13. yüzyılda Cengiz Han'ın kurduğu Moğol hanedanının eline geçti. Ancak Moğol İmparatorluğu'nda da Türk halklarının kilit mevkilerde idi.[kaynak belirtilmeli] 14. yüzyılda Orta Asya ve İran'ı fetheden Timur, Cengiz Han soyundan olmayan Moğol soylulardan olup Türkleşmiş olanlardandı.[kaynak belirtilmeli] 16. yüzyıl başında Özbek Han önderliğindeki Şeybani'lerin istilasından sonra Orta Asya'da bir daha güçlü bir imparatorluk doğmadı.[kaynak belirtilmeli] Orta Asya'daki Özbek hanlıkları 18. ve 19. yüzyıllarda güçlenen Rusya İmparatorluğu'nun egemenliği altına girdiler.[kaynak belirtilmeli]

Demografi ve Antropoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk halkları günümüzde Doğu Sibirya'dan Orta Asya'ya, Anadolu'dan, Balkanlar'a kadar geniş yayılım göstermektedir. Türk halklarının yoğun olarak yaşadığı başlıca ülkeler Doğu Türkistan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan, Türkiye, Azerbaycan ve İran'dır. Irak, Rusya, Balkanlar ve diğer çeşitli Avrupa ülkelerinde de ayrıca azınlık konumunda bulunan Türk kökenli halklar yaşamaktadır.

Bugün nüfusları yaklaşık 150-200 milyonu bulan[10] Türk halkları, etnik olarak yayılım sahaları içerisinde Doğu'ya gittikçe "mongoloid" (sarı), Batıya gittikçe de "europid" (beyaz) ırk özellikleri göstermektedir.[11] Türk halkları tarihte sıklıkla "beyaz" (europid) ırkın bir alt kolu olan ve "sarı" (mongoloid) ırkla karışmış ırkı tanımlamak için kullanılan[12][13] "Turanid" terimi ile anılmışlardır. [14]

Türk halklarının da içerisinde yer aldığı bilinen Orta Asya kültür çevrelerine (Afanasiyevo-(MÖ 2500-1700), Andronova-(MÖ 1700-1200), Okunevo-(MÖ 1000-), Karasuk-(MÖ 1300-800) v.b.) ait insan kalıntıları, bu bölgede en eski çağlardan beri bu iki farklı ırkın iç içe yaşadığını göstermektedir.[15][16]

Bilimsel görüşler[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk halklarının dilleri, kültürleri ve tarihi ile meşgul olan bilim dalının adı Türkoloji'dir. Bu anlamda görüş bildiren Fransız tarihçi ve Türkolog Jean-Paul Roux Türklerle ilgili olarak:

"Türkler dışardan evlenme eğiliminde oldukları ve eşlerini Türk olmayanlar arasından seçtikleri, rastladıkları her kavimle kaynaştıkları, dilleri çok büyük bir çekim gücüne sahip olduğu ve pek çok topluluk da bu dili ve kültürü benimsediği için Türklerle ilgili karakteristik denilebilecek (..) herhangi bir özellik saptama olanağı kalmamıştır. (...) [17] Çünkü dünyada en çok yayılan ve gittikleri bölgelerdeki yerli halklarla en çok karışan millet Türkler'dir. Türklerle ilgili olarak kabul edilebilecek tek tanım dilbilimsel olandır. Türk; Türk diliyle konuşandır;" tarifinden sonra, "İnsanlık tarihinde baştan beri var olan bu millet;kendine özgü yasaları, ayırt edici özellikleri olan canlı bir organizma, çok çeşitli ögelerden oluşmuş; ancak matematiksel bir bütün oluşturmuş ve kesin ve net tanımla Türk adını almış, aynı kültürden olan,aynı dili konuşan insan topluluğudur; ifadesini kullanmıştır.[17].

Türkiye'deki Türk dillerinin dağılımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ad Asıl ve diğer adları Konuşan kişi Bölgeler Dil ailesi ya da grup ISO numarası
Azerice Azərbaycanca 550,000 (-) Bayburt, Kars, Iğdır, Van Erciş, Ural Altay Dil Ailesi / Türk dilleri ISO 639-3: azj (İngilizce)
Kazakça Қазақша-Qazaqşa 1,500 (+) Manisa İlinde Salihli, İstanbul ve Kayseri Ural Altay dil ailesi / Türk dilleri ISO 639-3: kaz (İngilizce)
Kırgızca Кыргызчa 3,123 (+) Van Ulupamir köyü, Malatya, İstanbul, Nevşehir Ural Altay dil ailesi ISO 639-3: kir (İngilizce)
Kırım Tatarcası Qırımtatarca / Kırım Türkçesi[18][19] bilinmiyor Ankara (Polatlı ilçesi Karakuyu ve Tırnaksız köyü),Eskişehir, Bursa, İzmir, İstanbul, Yozgat Ural Altay dil ailesi / Türk dilleri ISO 639-3: crh (İngilizce)
Nogayca Noğay tili 600,000 Konya-Ilgın ilçesi ve Şeker, Doğankaya, Akin, Kırkkuyu, Boğazören, Köstengil, Seyitahmetli, Mandıra köyleri Ural Altay dil ailesi / Türk dilleri -
Özbekçe O`zbekcha 3,000 Hatay, Gaziantep, Şanlıurfa Ural Altay dil ailesi / Türk dilleri ISO 639-3: uzs (İngilizce)
Tuvaca Тыва дыл 50 İstanbul, Trabzon, Edirne (Keşan), İzmir, Antalya Ural Altay dil ailesi / Türk dilleri -
Türkçe (Türkiye Türkçesi) 46.278.000 (1987)[20] 61.693.065 (Türkiye'nin %85,54'ü)[21] Tüm ülke Ural Altay dil ailesi / Türk dilleri ISO 639-3: tur (İngilizce)
Türkmence Türkmençe 1,400 Tokat Ural Altay dil ailesi ISO 639-3: tuk (İngilizce)
Uygurca ئۇيغۇرچه-Uyghurche 1,000 (-) Kayseri, Nevşehir Ural Altay dil ailesi / Türk dilleri ISO 639-3: uig (İngilizce)

Çağdaş Cumhuriyetler[değiştir | kaynağı değiştir]

Devlet Tarih Notlar
Flag of Turkey.svg Türkiye 1923-....
Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti 1983-....
Flag of Azerbaijan.svg Azerbaycan 1991-....
Flag of Kazakhstan.svg Kazakistan 1991-....
Flag of Kyrgyzstan.svg Kırgızistan 1991-....
Flag of Uzbekistan.svg Özbekistan 1991-....
  • Flag of Meskhetian Turks.PNG Başta Özbekistan olmak üzere Orta Asya'ya yayılmış olan Ahıskalıların kullandıkları gayriresmi bayrağı
Flag of Turkmenistan.svg Türkmenistan 1991-....

Çağdaş Özerk Cumhuriyetler[değiştir | kaynağı değiştir]

Devlet Tarih Notlar
Flag of the People's Republic of China.svg Sincan Uygur Özerk Bölgesi 1955-....
Flag of Altai Republic.svg Altay 1991-....
Balkarya.gif Balkar 1991-....
Flag of Chuvashia.svg Çuvaşistan 1991-....
Flag of Dagestan.svg Dağıstan 1991-.... Halkın yaklaşık %25'ini Türki halklar olan Kumuklar, Azeriler ve Nogaylar teşkil eder. Kafkasya Avarları'nın kökeni tartışmalıdır.
  • Dağıstanda Nogayların kullandıkları gayriresmi bayrağı.
  • Flag of the Kumukh people.png Dağıstanda Kumıkların kullandıkları gayriresmi bayrağı.
Flag of Gagauzia.svg Gagavuzya 1991-....
Flag of Crimea.svg Kırım Özerk Cumhuriyeti 1991-....
Flag of Khakassia.svg Hakasya 1991-....
Flag of Karachay-Cherkessia.svg Karaçay 1991-....
Flag of Karakalpakstan.svg Karakalpakistan 1991-....
Flag of Azerbaijan.svg Nahçıvan 1991-.... Azerbaycan'ın bir bölgesidir.
Flag of Tatarstan.svg Tataristan 1991-.... Rusya'da bir bölgedir.
Flag of Tuva.svg Tuva 1991-....
Flag of Sakha.svg Yakutistan 1991-....

Dinler[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk halklarının büyük bir çoğunluğu 10. yüzyıldan itibaren İslam dinini kabul etmiştir. Ancak Gagavuzlar, Çuvaşlar ve Yakutlar gibi Hıristiyanlığın Ortodoks koluna mensup olan, Kırımçaklar ve Karaylar gibi Yahudilik dinine mensup olan, Tuvalar gibi Budizm dinine mensup olan ve Altaylar gibi geleneksel Gök-Tanrı veya Şamanizm inancını sürdüren Türk toplulukları da vardır.

Dinsel Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Türklerin dinî hayatını kısaca İslamiyet öncesi ve sonrası olmak üzere iki ana kısma ayırabiliriz. İslamiyet’i kabul etmeden önce Tengricilik dinine tabi olan bu Asya topluluğu, önce yönetici kesiminin, daha sonra da halk tabakasının Müslümanlığı kabul etmesiyle İslam'ı inanç dünyalarının merkezine yerleştirmişlerdir. Örneğin: Muhammed Peygamberin, Türkler hakkında "أتركوا الترك ما تركوكم" (Uturkû al-Turka ma tarakûkum) yani "Türkler size dokunmadıkça siz de onlara dokunmayın," dediği rivayet edilir.[22][23] Böylece Türklerin İslamiyetin koruyucusu olan bir millet haline geleceği yönündeki inanç bu Hadis-i Şerif'e dayanarak öne sürülür. Bu hadis bazı kaynaklarda "Habeşliler sizinle uğraşmadıkça siz de onlara uğraşmayınız. Ve Türkler size dokunmadıkça siz de Türkler’e dokunmayınız!" (دَعُوا الْحَبَشَةَ مَا وَدَعُوكُمْ ، وَاتْرُكُوا التُّرْكَ مَا تَرَكُوكُمْ) şeklinde yer alır.[24][25][26]

Ancak buna karşın değişik kaynaklarda gerçek (sahih) olmadığı veya gerçekliği (sahihliği) kanıtlanamadığı halde Muhammed Peygamberin söylediği iddia edilen, Hadis olduğu öne sürülen pek çok söz bulunur. Örneğin Kaşgarlı Mahmud "Divânu Lügati't-Türk"te Türkleri öven pek çok hadise yer vermiştir. Ancak bunların neredeyse hiçbirisi hadis kaynaklarında yer almaz. Bunlardan bir tanesi şöyledir: "Türk dilini öğreniniz, çünkü onlar için uzun sürecek egemenlik vardır."[27] Bu cümleden önce şöyle bir açıklama bulunur: "And içerek söylüyorum, ben Buhara'nın, sözüne güvenilir imamlarından birinden ve başkaca Nişabur'lu bir imamdan işittim."[28][29] Ancak bu hadis güvenilir (hatta yeterince güvenilir bile olmayanlar dahil) hiçbir hadis kaynağında yer almaz, dolayısıyla sahih kabul edilemez.[30]

Bunun dışında Orta Asya’da Şamanist geleneğin bazı yönlerini İslam ve Hıristiyanlıkla bir biçimde bağdaştırarak sürdüren toplumlar olduğu gibi, bir inanç sistemi olarak Kamlık (Türk-Moğol Şamanizm’i) dışında başka bir din kabul etmeyen topluluklar da -sayıları çok az da olsa- günümüzde dahi mevcuttur. Bu toplumların bugünkü uygulamaları bile geçmiş çağlardaki inançları hakkında pek çok kıymetli bilgiler içerir. Bunun dışında geçmiş dönem inançlarına ait pek çok uygulama ve anlayışın örtülü bir biçimde günümüzde varlığını sürdürdüğü de görülmektedir. Ancak istisnalar (mesela Gagavuzlarda Hıristiyanlık, Karaylarda Musevilik, Moğollarda Budizm, kimi Sibirya ve Altay boylarında Kamlık) dışında İslam Dini tüm Türk Dünyasının en önemli ortak paydalarından ve ortak değerlerinden birisidir. Türklerin devlet kurarak yayılmış oldukları alanların tamamında nüfusun en az yüzde 90’ı İslamiyet’i benimsemiş durumdadır. Dolayısıyla İslamiyet artık Türk Dünyası için halk kültürünün asli unsurlarını da içeren ve etkileyen bir öneme sahiptir.

Tarihi Türk halkları ve boyları[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüz Türk halkları[değiştir | kaynağı değiştir]

Tuva şaman
Sibirya'da bir Tuva kızı
Çin'de, Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nin Hotan kentinde Uygur kızları
Uygur bir kız

Küçük Türk grupları[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ M1
  2. ^ Turkish Speaking Peoples, Joshua Project
  3. ^ Uzbek, Northern Speaking Peoples, Joshua Project
  4. ^ Uzbek, Southern, Joshua Project
  5. ^ Azerbaijani, North Speaking Peoples, Joshua Project
  6. ^ Azerbaijani, South, Joshua Project
  7. ^ a b c Lars Johanson / Elisabetta Ragagnin, Central Asia and Mongolia IX Regional Overview, Sociolinguistics Vol. 3, No. 3, s. 1890
  8. ^ 2013 yılı Tuva nüfusu http://tuvastat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/tuvastat/resources/2a2fdf804147762caba2ef367ccd0f13/%D0%A7%D0%98%D0%A1%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%9E%D0%A1%D0%A2%D0%AC+%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%AF.htm
  9. ^ Christine Keyser-Tracqui, Eric Crubézy , Horolma Pamzsav, Tibor Varga, Bertrand Ludes, "Population origins in Mongolia: Genetic structure analysis of ancient and modern DNA", American Journal of Physical Anthropology, 2006 Apr 4.
  10. ^ Brigitte Moser, Michael Wilhelm Weithmann, Landeskunde Türkei: Geschichte, Gesellschaft und Kultur, Buske Publishing, 2008, p.173
  11. ^ Golden, "Türk halkları tarihine giriş."
  12. ^ Racial and cultural minorities: an analysis of prejudice and discrimination, Environment, development, and public policy, George Eaton Simpson, John Milton Yinger, Springer, 1985, ISBN 0-306-41777-4, p.32.
  13. ^ American anthropologist, American Anthropological Association, Anthropological Society of Washington (Washington, D.C,), 1984 v. 86, nos. 3-4, p. 741.
  14. ^ Eickstedt, Rassenkunde und Rassengeschichte der Menschheit, 1934, pp. 169-174. In: Maksim Grigorʹevich Levin, Ethnic origins of the peoples of northeastern Asia, Arctic Institute of North America by University of Toronto Press, 1963, p.31.
  15. ^ Ögel,İslamiyetten önce Türk kültür tarihi s.5-7
  16. ^ Karatay, İran ile Turan s.29
  17. ^ a b Jean Paul Roux, çev.: Aykut Kazancıgil, Lale Arslan-Özcan, Türklerin Tarihi: Pasifik'ten Akdeniz'e 2000 Yıl, Kabalcı Yayınevi, Şubat 2007, ISBN 9759970910, Sayfa 29
  18. ^ Documentation for ISO 639 identifier: crh
  19. ^ Crimean Turkish
  20. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; EthnoTRA isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  21. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; KONDA isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  22. ^ El-Cüveyni; Tarih-i Cihan-güşa, 1, s:11
  23. ^ İmam Taberani (Mu’cem’ül-Kebir ve Mu’cem’ül Evsat)
  24. ^ (Sünen-i Davud, IV.s:112)
  25. ^ Câmi'u's-Sahîh, 3884
  26. ^ Ebû Davud , Melâhim: 8.
  27. ^ Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt-1, Sayfa:3
  28. ^ Divânu Lügati't-Türk, Kaşgarlı Mahmud, Trc. Besim Atalay, I, XVII, TDK Ankara
  29. ^ Türklerin Araplarla Münasebetleri, Sami Baskın, ODÜ, Sosyal Bilimler Arastırmaları Dergisi
  30. ^ KARAHANLI DÖNEMİ TÜRKÇESİNDE SÖZÜN ETKİLİ KULLANIMI, Ramazan Çakır, Mevlana Üniversitesi

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Çin Posta Pulları'nda Türk halkları[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]