Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti
Українська Радянська Соціалістична Республіка
Украинская Советская Социалистическая Республика
—  Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti  —
1919-1991
Bayrak Arma
Slogan
Пролетарі всіх країн, єднайтеся! (Ukraynaca)
"Proletari vsikh krayin, yednaitesia!" (transliterasyon)
"Dünya'nın bütün işçileri, Birleşin!"
Ulusal marş
Державний гімн Української Радянської Соціалістичної Республіки  (Ukraynaca)
Derzhavnyy himn Ukrayins'koyi Radyans'koyi
Sotsialistychnoyi Respubliky
  (transliterasyon)
Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Milli Marşı

Sovyetler Birliği içerisinde Ukrayna SSC'nin yeri.
Başkent Harkov (1919-1934)[1]
Kiev (1934-1991)[2]
Dil(ler) Ukraynaca · Rusça[3]
Yönetim Marksist-Leninist tek
parti
sosyalist cumhuriyet
Devlet Başkanı
 - 1919-1938 (ilk) Christian Rakovsky
 - 1990-1991 (son) Leonid Kravçuk
Hükümet Başkanı
 - 1919-1923 (ilk) Grigory Petrovsky
 - 1988-1991 (son) Vitold Fokin
Yasama organı Yüksek Sovyet
Tarihi
 - SSCB'nin kuruluşu 30 Aralık 1922
 - Batı Ukrayna'nın ilhakı 15 Kasım 1939
 - BM üyeliği 24 Ekim 1945
 - Bağımsızlık ilanı 24 Ağustos 1991
Yüzölçümü
 - 1989 603700 km2
Nüfus
 - 1989 51706746 
     Yoğunluk 85.6 /km2
Para birimi Sovyet karbovanets
Öncelleri
Ardılları
İkinci Polonya Cumhuriyeti
Kırım Oblastı
Ukrayna Halk Cumhuriyeti
Besarabya ve K. Bukovina
Zakarpatya
Ukrayna
Lenin Nişanı Lenin Nişanı
 SSCB Kahramanı Dört Kahraman Şehir ödülü

Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti (Ukraynaca: Українська Радянська Соціалістична Республіка, УРСР), SSCB'yi oluşturan 15 birlik cumhuriyetinden biri. Kuzeyde ve doğuda Rusya SFSC, güneyde Azak Denizi ve Karadeniz, güneybatıda Moldova SSC ve Romanya, batıda Macaristan, Çekoslavakya ve Polonya, kuzeybatıda da Beyaz Rusya SSC ile çevrilidir.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

1917 Kasım'ında Rusya’da Çarlık rejiminin yıkılmasından sonra Kiev’de başlıca yöneticileri Vinnişenko ve Petliura olan bir Özerk Ukrayna Cumhuriyeti kurulurken aynı yılın Aralık ayında Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ilan edildi. Brest-Litovsk Barış Antlaşması görüşmeleri sırasında Alman ordularınca işgal edilen Ukrayna’da, Aralık 1918’de işgalin son bulmasından sonra Petliura yönetimi başa geçti. 1919-1921 arası Ukrayna, Denikin ve Wrangel komutasındaki Beyaz Ordu ile Mart 1919’da Rakovski önderliğinde kurulan Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’ni destekleyen Kızıl Ordu arasında yoğun çarpışmalara sahne oldu. Bu süreçte Petliura yönetiminin Polonya’yla anlaşarak Kızıl Ordu’ya karşı yürüttüğü savaş 1921’de Sovyet Rusya ile Polonya arasında yapılan Riga Antlaşması'yla son buldu. Doğu Galiçya ve Volhinya Polonya topraklarına katılırken Ukrayna’nın Sovyet hükümeti 1922’de SSCB’ye katıldı. 1941-1942’de Nazi Almanyası ordularınca işgal edilen Ukrayna, Sovyet ordusunun karşı saldırısıyla kurtarıldı. 1945’de Doğu Galiçya, Volhinya, Rutenya, Besarabya ve Buhovin ile genişleyen Ukrayna SSC’ne 1954’de Kırım da bağlandı.

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

SSCB’ni oluşturan 15 birlik cumhuriyetindan biri olan Ukrayna’nın yönetim organı Yüksek Sovyet ve Bakanlar Kurulu’dur. Birleşmiş Milletler’de ayrı bir devlet olarak temsilci bulunduran Ukrayna’da yönetim, ekonomi, toplumsal ve kültürel etkinlikler Komünist Partisi’nin yönlendiriciliğinde olurdu.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Önemli bir tarım ve sanayi bölgesi olan Ukrayna, SSCB ekonomisinde Rusya SFSC’den sonra ikinci sırada yer alır. Bu çerçevede yoğun bir demir yolu ağı (22.000 km’den çok) iӀe son derece gelişkin bir deniz ve nehir filosuna sahiptir. Toprakların ve iklim koşullarının çeşitliliği, son derece farklı tarım ürünlerinin yetiştirilmesini olanaklı kılar. İleri derecede makineleşmiş Ukrayna tarımı, SSCB şeker pancarı üretiminin yaklaşık 2/3'sini, ayçiçeği üretiminin yarısını, meyve üretiminin 1/3'ini, üzüm üretiminin 1/4'ünü, tahıl üretimin 1/5'ini sağlar. Bunların yanı sıra patates, yün, tütün, kenevir üretimi de önemli ölçüdedir. Büyükbaş ve küçükbaş hayvan yetiştiriciliği, kümes havancılığı; SSCB'nin et, süt ve yumurta üretiminin 1/4'ünü karşılar ve tarıma dayalı güçlü bir sanayiyi besler. Enerji kaynakları bakımından çok zengin kaynaklara sahip Ukrayna'da kömür üretimi Donbas havzasında (SSCB üretimin 1/3'inden çok; yılda yaklaşık 200 milyon ton) ve Dniepr havzasında yürütülür. Ayrıca, Kriyov-Rog'da (yılda yaklaşık 50 milyon ton; SSCB üretimini 1/3'inden çok) ve Kerç’de demir cevheri, Nikopol’da manganez, Nikotovka’da civa işletmeleri kuruludur. Bunlara bağlı olarak demir-çelik, metalürji, makine yapım ve kimya sanayileri alanlarında büyük fabrikalar etkinlik göstermektedir. Donbas havzasındaki termik santrallerde bütünlenen Dniepr üzerinde kurulu hidroelektrik santralları, elektrokimya ve elektrometalürji işletmelerini besler. Son dönemlerde Karpatlar’ın eteklerinde ve Harkiv’in güneyinde bulunan petrol ve doğal gaz yatakları, Kremen çuk, Lviv, Odesa ve Kerson’da yeni petrol merkezlerinin kurulmasına yol açtı. Tekstil, kürk, deri gibi geleneksel sanayi dalları ve inşaat malzemeleri işletmeleri de Ukrayna ekonomisinde önemli bir yer tutar.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Tarih" (Ukraynaca). Harkov Oblastı Devlet Yönetimi. http://kharkivoda.gov.ua/uk/article/view/id/4/. Erişim tarihi: 16 Nisan 2011. 
  2. ^ (Ukraynaca) Ukrayna Tarihi Sovyet Ansiklopedisi. Ukrayna SSC Bilimler Akademisi. 1969-1972. 
  3. ^ Sovyetler Birliği Dil Politikası, Lenore Grenoble, Springer Science+Business Media, 2003, ISBN 978-1-4020-1298-3.