Türkmenistan
 |
Bu maddedeki veya maddenin bir bölümündeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun bir biçimde kaynak ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
| Türkmenistan | |||||
| Türkmenistan Respublikasy | |||||
|
|||||
| Ulusal Marş: Türkmenistan Milli Marşı |
|||||
 |
|||||
| Başkent
(en büyük ) |
Aşkabat 37°58′N 58°20′E / 37.967°N 58.333°E |
||||
| Resmî dil(ler) | Türkmence | ||||
| Etnik gruplar | Türkmenler, Ruslar, Özbekler | ||||
| Milliyet | Turkmen Türkleri | ||||
| Yönetim biçimi | Cumhuriyet (Tek parti) | ||||
| - Devlet Başkanı | Gurbanguli Berdimuhammedov | ||||
| Kuruluş | |||||
| - İlan | 27 Ekim 1991 | ||||
| - Tanınma | 25 Aralık 1991 | ||||
| Yüzölçümü | |||||
| - Toplam | 491 210[1] km² (52.) İfade hatası: Beklenmeyen sayı mil² |
||||
| - Su (%) | 4.9 | ||||
| Nüfus | |||||
| - 2010 tahmini | 5,450,000[2] (112.) | ||||
| GSYİH (SAGP) | 2010 | ||||
| - Toplam | $31.966 milyar[3] | ||||
| - Kişi başına | $5,979[3] | ||||
| İGE | 0.739[4] (medium) (2007) | ||||
| Para birimi | Türkmenistan manatı (TMT) |
||||
| Zaman dilimi | TMT (UTC+5) | ||||
| - Yaz | not observed (UTC+5) | ||||
| Trafik akışı | sağ | ||||
| Internet TLD | .tm | ||||
| Telefon kodu | 993 | ||||
Türkmenistan, resmî adıyla Türkmenistan Cumhuriyeti, 1991'de Sovyetler Birliği'nin dağılışından sonra bağımsızlığını kazanan Orta Asya Türk cumhuriyeti. Türkmenistan, (Azerbaycan, Kazakistan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Kırgızistan, Özbekistan, ve Türkiye ile birlikte) günümüzdeki yedi bağımsız Türk devletlerinden biri olup TÜRKSOY'un üyesidir. Resmî para birimi Manat'tır. Yönetim şekli cumhuriyettir. Türkmenistan, BM, İKÖ, BDT, IMF gibi uluslararası kuruluşlara üyedir. Devlet Televizyon Kuruluşu vardır. Özel televizyon yayını bulunmaktadır.
Konu başlıkları |
[değiştir] Coğrafi Durum
Orta Asya ülkelerinden olan Türkmenistan güneyden İran, batıdan Hazar denizi, kuzeyden Kazakistan, kuzeydoğudan Özbekistan, güneydoğudan Afganistan'la çevrilidir. En yüksek yerleri Kugintau Dağı (3319 m.) ve Kopet Dağı (2942 m.)'dır. Hazar Denizi'nin hemen yanıbaşında yer alan ve tuz yönünden zengin olan Karaboğaz Gölü, Türkmenistan toprakları içinde yer alır. Türkmenistan akarsu yönünden fakirdir. Atrek ırmağının bir bölümü Türkmenistan'ın içinde yer almaktadır. Tecen ve Murgap adlı akarsuları Karakum çölü içinde kaybolmaktadır. Amu Derya ırmağının çok az bir kısmı Türkmenistan sınırları içinde yer alır. Bunun dışında önemli bir akarsuyu yoktur. Ancak su ihtiyacının karşılanması için 900 km uzunluğundaki Karakum kanalı yapılmıştır. Bu kanal güneydedir. Topraklarının beşte dördünü Karakum çölü kaplamaktadır. Güney kısmında Kopet dağ kütlesi ve yaylalar yer alır. Topraklarının % 3.5'i tarım alanı, % 17'si otlak, kalanı ya kısmen otlak olarak kullanılabilen çöl veya tamamen çöldür. Türkmenistan'a kurak ve sıcak bir iklim hâkimdir. Yaz aylarında sıcaklık bazen 50 dereceye kadar çıkar. Kış aylarında ise bazen -25 dereceye kadar düştüğü olur.
[değiştir] Tarihi
Bölge, 13. yy'da Cengiz Han tarafından işgal edildi. Daha sonraki yüzyıllarda İran hükümdarı, Hive hanları, Buhara emirleri ve Afgan beyleri arasında çekişmelere neden oldu.1868'de Ruslar, Hazar Denizi'nin doğu kıyısına çıktılar ve Kradsnovodsk limanını kurdular. 1881'de çıkan bir Türkmen ayaklanması bastırıldı ve bölge Türkmenistan'a katıldı. Ekim Devrimi'nden sonra Türkmenler, geçici bir hükümet oluşturdular, ama Kızılordu 1919'da Aşkabad'ı 1920'de de Krasnovodsk'u işgal etti; Sovyet rejimi ilan edildi ve Türkmenisan, Rusya Fedaratif Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti içinde özerk bir Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti oldu. 1924'e kadar Transhazar bölgesi, Türkistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti içinde yer alıyordu, Türkmenistan'ın günümüzdeki öbür bölgeleri de Buhara ve Harezm Sovyet halk cumhuriyetlerine bağlıydı. 27 Ekim 1924'te S.S.C.B'nin merkezi yürütme komitesi, Orta Asya topraklarının sınırlarını belirleme kararı aldı ve Türkmenistan, Buhara ve Harezm cumhuriyetlerinin toprakları Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan ve Türkmenistan arasında paylaşıldı. Türkmenistan, eski Buhara ve Harezm cumhuriyetlerinin Türkmen bölgelerini içine aldı ve S.S.C.B'nin bir fedaral Sovyet sosyalist cumhuriyeti oldu. 1989'dan başlayarak S.S.C.B'nde gerçekleştirilen reformlar sonucunda S.S.C.B'ni oluşturan öbür cumhuriyetler gibi bağımsızlığın ilan edildiği ülkede, 27 Ekim 1990'da cumhurbaşkanlığına seçilen Saparmurad Niyazov 18 Mayıs 1992'de yeni anayasanın kabulünden sonra yapılan seçimde, yeniden cumhurbaşkanı seçildi.
[değiştir] Dili
Türkmence Ural Altay dil grubunun Altay kolunu oluşturan batı Türkçesinin bir versiyonudur. Türkmenistan'da yaşayan 6 milyondan fazla Türk ile İran, Afganistan ve Rusya gibi ülkelerde yaşayan yaklaşık 3 milyon Türkmen tarafından konuşulmaktadır. Türkmenistan'da konuşulan Türkmence yazı diline sahip olduğundan ayrı bir dil olarak tanımlanabilir. Ancak diğer Türkmen ağızlarıyla, Oğuz boyundan olduğu için Azerbaycan Türkçesi'yle ve Türkiye Türkçesi'yle çok yakın akraba bir dildir.
[değiştir] Ordusu
Türkmenistanın kendisine ait silahlı kuvvetleri vardır. Silahlı kuvvetleri savunma bakanlığına bağlıdır. Kendi sınır güvenliğini kendisi sağlamaktadır.
[değiştir] Yönetim Şekli
Türkmenistan 18 Mayıs 1992'te yürürlüğe konan anayasayla yönetilmektedir. Ülkede çok partili demokratik sisteme geçilmiş olmasına rağmen tek parti diktatörlüğü ortamından yeterince çıkılamadı. İletişim başta olmak üzere birçok alan üzerinde devlet tekeli sürmektedir.
[değiştir] Nüfus
2003 resmi tahminlerine göre nüfusun %94,7 ini Türkmenler, %2 unu Özbek Türkleri , %1.8 sını Ruslar, %1.5 ini de geri kalanlar oluşturur .[5] Beş Ana Türkmen boyundan oluşan Türkmenistanda idari yapıda bu beş boya göre şekillenmiş ve 5 vilayet (il) kurulmuştur.
[değiştir] Fiziki Özellikleri
Orta Asya'nın ya da Türkistan'ın,hatta tüm Türk budunları içinde en uzun boylu ve geniş omuzlu topluluktur.Savaşçıdırlar.Türkmenistanlılar'ın kimisi Moğol yüzlü iken kimi de Azerbaycan Türkleri'e veyahut Anadolu'nun Türkmenleri olarak bilinen Türkiye Türkleri'ne daha çok benzemektedir.
[değiştir] Siyasi Durumu
Yurtta Sulh Cihanda Sulh ilkesini benimsemişlerdir, bitaraf siyaset izlemektedirler.
[değiştir] Şehirler
[değiştir] Spor
Türkmenistan'da En beğenilen spor dalları, okçuluk, cirit atma, ata binme, tenis ve Güreş'dir.
[değiştir] Sınırları
En uzun sınırı Özbekistan'adır.En kısa sınırı ise Kazakistan'adır.
[değiştir] Komşuları
Kazakistan, Özbekistan, Afganistan, İran'a komşudur.
[değiştir] Türkmenistan Cumhurbaşkanları
Türkmenistan'ın bağımsızlığını kazanmasının ardından 27 Ekim 1991'de yapılan ilk devlet başkanlığı seçimleri sonucunda Saparmurat Türkmenbaşı devlet başkanlığına seçildi ve ölümüne (21 Aralık 2006) kadar bu görevini sürdürdü.
Türkmenistan'ın ikinci ve halen görevde olan cumhurbaşkanı ise 11 şubat 2007'de oyların %89,2'sini alarak seçilen Gurbanguli Berdimuhammedov 'dur.14 şubat günü yemin ederek görevine başlamıştır.
[değiştir] Kaynakça
- ^ Государственный комитет Туркменистана по статистике : Информация о Туркменистане : О Туркменистане : Туркменистан — одна из пяти стран Центральной Азии, вторая среди них по площади (491,21 тысяч км2), расположен в юго-западной части региона в зоне пустынь, севернее хребта Копетдаг Туркмено-Хорасанской горной системы, между Каспийским морем на западе и рекой Амударья на востоке.
- ^ Department of Economic and Social Affairs Population Division. "World Population Prospects, Table A.1" (PDF). 2008 revision. United Nations. 2010-07-19 tarihinde erişildi.
- ^ a b "Turkmenistan". International Monetary Fund. 2010-04-21 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Human Development Report 2009: Turkmenistan". The United Nations. 2009-10-18 tarihinde erişilmiştir.
- ^ Minority Rights Group International : Turkmenistan Overview : Minority groups include Uzbeks (9.2%), Russians (6.7%), and Kazakhs (2%) (Turkmenistan Census, 1995).Turkmen were converted to Islam earlier than other nomadic Central Asian groups (in the twelfth century), and have had relatively little to do with their neighbours. Turkmenistan is the most ethnically homogeneous state of Central Asia, with Turkmen making up about 77 percent of the population in 1995. Government figures for the end of 2003 presented to the United Nations Committee on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination and published by CERD on 1 April 2005 show a dramatic demographic shift, with Turkmen at 94.7%; Uzbeks with 2%; Russians with only 1.8%; and all other peoples, 1.5%. The accuracy of these percentages is however very doubtful.
[değiştir] Dış bağlantılar
- Türkmenistan resmi sitesi
- Turkmen Destanlari
- Türkmen sosiyal agı, Türkmenistan hakkında her şey
- Türkiye - Türkmenistan ekonomik ticari ve siyasi ilişkileri hakkında her şey
|
||||||||||
|
|||||||||||||||||||
|
|||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
