Tataristan Cumhuriyeti
Vikipedi, özgür ansiklopedi
 Tataristan Bayrağı |
|
| Milli Marş: Tataristan Cumhuriyeti Milli Marşı | |
 |
|
| Resmi diller | Tatarca ve Rusça |
| Ülke | Tataristan Cumhuriyeti |
| Başkent | Kazan |
| Cumhurbaşkanı | Mintimer Şeymiyev |
| Başbakan | Rustam Minnihanov |
| Yüzölçümü | 68,000 km² |
| Nüfus – Total (2005) – Nüfus yoğunluğu |
tahmini 3,642,000 40/km² |
| Para birimi | Ruble |
| Saat dilimi | UTC+3 |
Tataristan Cumhuriyeti (Tatarca: Tatarstan Respublikası; Rusça: Респу́блика Татарста́н), 30 Ağustos 1991 tarihinde bağımsızlığını ilân etmiştir. Ancak, bağımsızlığı Rusya tarafından tanınmayan Rusya Federasyonuna bağlı bir cumhuriyettir. 3.642.000 nüfusu olan petrol ve maden zengini bir ülkedir.
Konu başlıkları |
[değiştir] Konum
Tataristan, iç Rusya denilen bölgede, Kama ile Volga ya da İdil (İtil) nehrinin birleştiği yerde bulunmaktadır. Dünyada kendini bu halkın üyesi sayan yedi milyon kişi bulunmaktadır. Ancak bunların 4/1'i Tataristan'da yaşamaktadır.
İdil Nehri havzasının orta kesiminde yer almaktadır. Moskova'nın yaklaşık 700 kilometre doğusunda, 68 bin kilometrekare büyüklüğünde, İdil nehri ile Kama nehirlerinin birleştiği noktanın çevresinde yer alır. Bölgede yaşayan Tatarlara, Kazan veya İdil Tatarları ismi verilir. Resmi olmayan Tatar vecizesi: Buldırabız! (Biz ebiliriz!)[1].
Federasyon içindeki ikinci büyük etnik ve dini grubu teşkil ederler. Başkent Kazan, 1.000 yıllık bir şehirdir ve ilginç mimarisiyle ilgi çekmektedir. Diğer önemli şehirleri Yarçallı, Bögilme, Elmet, Naberrejnye Çelni, Çistay'dır. Nüfus yoğunluğu 54'tür.2002'de 3.779.265 olan nüfusun % 52.92'sini Tatarlar, % 39.49'unu Ruslar, % 3.35'ni Çuvaşlar,kalanını da farklı etnik kökenli insanlar oluşturuyordu.
[değiştir] Coğrafî özellikler
Tataristan toprakları genelde alçak ve engebelidir. İdil Nehrinin batısında yüksekliği 235 metreye ulaşan arazi İdil Tepelerinin en kuzey ucunu meydana getirir. Doğu'da Ural Dağlarına doğru yükselen bölgenin güneydoğusunda, yaklaşık 338 m yükseklikteki Bögilme-Belebey Platosu yer alır. İdil Nehri bölge topraklarının batı ucundan kuzey-güney doğrultusunda akar. Toprakların büyük bölümünü İdil'in bir kolu olan Çolman Nehri sular. Nokrat İdil ve Ak İdil nehirleri Çolman Nehrinin en önemli kollarıdır.
Tataristan'da kara iklimi hakimdir. Kışlar uzun ve sert, yazlar ise sıcak geçer. Senelik yağış miktarı ortalama 420-510 mm'dir.En çok yağış yaz aylarında görülür. Kar kalınlığının 60 santimetreye ulaştığı olur.
Cumhuriyet topraklarının % 16'sı ormanlarla kaplıdır. Nehir kenarlarındaki taşkın ovalarında geniş çayırlar yer alır.
[değiştir] Zaman Dilimi
Tataristan Moskovaseman dilimi
[değiştir] Tarih
Kazan Tatarları, İdil-Kama Bulgarlarıyla 13. yüzyılda Orta Asya'dan bu bölgeye gelen Kıpçak Türklerinin torunlarıdır. Bir Türk boyu olan Bulgarlar 7. asırda bu bölgeye yerleşmeye başladılar. Dokuzuncu asırda bir devlet kurdular. İslamiyeti resmen 922'de kabul ettiler. Moğol istilasından sonra bölgede kurulan Altınordu Devletinin hakimiyeti altına girdiler. On beşinci asrın ikinci yarısında Altınordu Devleti yıkıldı ve hakim olduğu bölgelerde Kazan, Kırım, Kasım, Astırahan, Hanlıkları ve bağımsız Nogay Uruğları ortaya çıktı. Uzun mücadelelerden sonra Ruslar Kazan Hanlığını yıkarak bölgeye hakim oldular (15 Ekim 1552).
On sekizinci asırda Müslüman Tatarlar, Rusların siyasi iktisadi ve dini baskıları yüzünden yurtlarını terk ederek bugünkü Başkortostan'a Urallara ve ötesine göç etmek mecburiyetinde kaldılar. 1774'te çıkan Pugaçev isyanı sonunda Tatarlar, Ruslardan bir takım dini ve ticari serbestlik aldılar. 1789'da yayınlanan bir kararnameyle Orenburg'da müftülük kuruldu ve İslamiyet resmen Ruslar tarafından tanınmış oldu. Bu durum ancak yarım asır sürdü. 1860'lı yıllarda Tatarlar devletin Hıristiyanlaştırma ve Ruslaştırma politikalarına ufak çapta isyanlarla cevap verdiler. Bir kısmı da çeşitli bölgelere ve Anadolu'ya göç ettiler Fakat buna taviz vermediler.
1917 İhtilali Rusya'da çarlığın devrilmesine ve geniş politik faaliyetlere sebep oldu. Bütün Rusya Müslümanlarının İttifakı toplandı ve ilk defa çarın tayin etmediği bir müftü seçildi. 1917 Haziran ayında Kazan'da toplanan kurultaydaysa “İç Rusya ve Sibirya Müslüman Türk-Tatarlarının” medeni muhtariyeti ilan edildi. Ardından 120 kişilik Millet Meclisi için seçimler yapıldı. Bu meclis 29 Kasım 1917'de İdil-Ural Devleti projesini ilan etti. Bu Devlet 1918'de Bolşevikler tarafından ortadan kaldırıldı. Bolşevikler Tatar-Başkurt OSSC'ni kurduklarını açıkladılar. 23 Mart 1919'da Başkurt, 27 Mayıs 1920'de de Tatar OSSC kuruldu. Böylece Tatar-Başkurt OSSC'nin yerine iki ufak muhtar cumhuriyetin kurulması bölgede Türk birliğinin parçalanmasına sebep oldu.
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin dağılması sürecinde, 30 Ağustos 1991'de Tataristan da, tam siyasi bağımsızlığını ilân etti. Rusya'dan ayrılma niyetini bildirince, Rusya Parlamentosu buna ret cevabı verdi. Bu bağımsızlık halen hiçbir devlet tarafından tanınmamıştır. Rusya Federasyonu içerisinde Tataristan Cumhuriyeti olarak bulunmaktadır.
[değiştir] Eğitim
Eğitim Rusça ve Tatarca yapılmaktadır. İlk ve orta öğretimde Rusça ile Tatarca, yüksek öğrenimde ise Rusça kullanılır. Ülkede okuma-yazma bilmeyen yoktur. Ülkede 13 üniversitede, 70.000 öğrenci bulunmaktadır. Kazan Devlet Üniversitesi, Rusya Federasyonu'nun ikinci en eski üniversitesidir. Kazan Üniversitesi 1804'te kurulmuştur. Üniversiteye bağlı 17 fakülte vardır.
- Ayrıca bakınız: Tatar-Türk Lisesi
[değiştir] Ekonomi
Tataristan tarım ve sanayi ülkesidir. Tatar ekonomisi tarım ve hayvancılığa bağlı olmakla birlikte, endüstri de gelişmiştir. Deri, kumaş, metal işleme ve petrol üretimi, doğal gaz, uçak fabrikası, bilgisayar ve optik aletler fabrikaları bulunmaktadır. Ortalama yılda 100 milyon ton petrol üretmektedir.
Ülkenin en büyük tabii zenginliği petrol ve doğal gazdır. Petrol ve doğal gaz Elmet, Leningorsk, Alabuga, Mendeleyevsk şehirlerinde çıkarılır. Çıkarılan petrol boru hattıyla Moskova, Perm, Gorkiy, Kuybişev, Yaroslavl, Rezon ve Başkırdistan'daki rafinerilere gönderilir. Petrol ve doğal gaz sanayiinin yanında kimya ve petrokimya sanayii de gelişmiştir. Kimya fabrikalarında polietilen, aseton, sentetik kauçuk, film gibi dört bine yakın kimyevi madde imal edilmektedir. Ayrıca Kazan'da uçak, bilgisayar, kamyon ve dizel motor fabrikaları vardır.
Ülkede tarım faaliyetleri eski Sovyetler Birliğinin diğer bölümlerinde olduğu gibi devlet çiftliği (Sovhoz) ve kollektif çiftlik (Kolhoz) ler tarafından yürütülür. Başlıca tarım ürünleri çavdar, buğday, mısır, bunak, keten, şekerpancarıdır. Ayrıca sebzecilik ve meyvecilikle, hayvancılık ve buna bağlı olarak mandıracılık gelişmiştir.
Tataristan'da ulaşımda nehirlerden faydalanılır. Irmak limanlarıyla Moskova ve İdil Nehri havzasının diğer şehirlere düzenli yolcu taşımacılığı yapılır. Demiryolu ulaşımı fazla gelişmemiştir. Ülkenin kuzeybatı ve güneydoğu ucundan Moskova ve Urallara uzanan iki ana hat geçer. Birçok merkeze karayolu bağlantısı vardır.
[değiştir] Kaynakça
- Gönül Pultar, "Tataristan Cumhuriyeti'ni Tanımak", Radikal, 20.02.2009, s. 15.
[değiştir] Dış bağlantılar
|
|
|
|---|---|
| Bağımsız ülkeler |  Azerbaycan ·  Kazakistan ·  Kırgızistan ·  Özbekistan ·  Türkiye ·  Türkmenistan |
| Rusya Federasyonu |  Altay ·  Başkurdistan ·  Çuvaşistan ·  Hakasya ·  Kabardey-Balkarya ·  Karaçay-Çerkes ·  Saha · Tataristan ·  Tuva |
| Diğerler |  Gagavuzya (Moldova) ·  Karakalpakistan (Özbekistan) ·  Kuzey Kıbrıs1 · .svg){kind=small} Uygur (ÇHC) |
| 1 Sadece Türkiye tarafından tanınmaktadır. | |
