Çift başlı kartal

Bu maddedeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir.
Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun biçimde kaynaklar ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

Arnavutluk Bayrağı ve siyah çift başlı kartal

Çift başlı kartalın Selçuklu versiyonu, Divriği

Çift başlı kartal, Avrasya bölgesinde pek çok farklı kültür tarafından benimsenmiş tarihsel bir figürdür. Günümüzde Arnavutluk, Karadağ ve Sırbistan devletlerinin resmi bayrağında ve bir çok ülkede hala bazı kentlerin ve kimi kuruluşların, armalarında ve amblemlerinde çift başlı kartal motifi bulunmaktadır.

Kökeni [değiştir]

Eski çağlarda Sümerler ve Hititlilerde rastlanır. Sümerler’de Lagaş kentinin simgesi çift başlı kartaldır. Onlardan; Akadlara, Asurlulara, Sasanilere, Bizanslara ve Türklere geçer. Aynı zamanda: Hititlilerde, Büyük krallık döneminde: Hattuşa, Alacahöyük ve Yazılıkaya’da ki kabartmalarda, yine çift başlı kartal görülür.

Anadolu’da durum böyle iken; Orta Asya’da: şamanizm’e göre: yer ile göğün arasındaki çelik kapıyı kartal tutar. İnsanlara gökyüzü ve yeryüzü yolculuklarında; refaket eden varlıklar, kuş şeklindedir. Kartal: kuşlar arasında, ululuk ve yükseklik timsalidir. Bu yüzden; Türkler; kılıç kabzalarında, çift başlı kartal figürü kullanmışlardır.

Çift başlı kartal figürü: ilk kez, MÖ.3000 sonları ve 2000 başlangıcında, mezopotamya’da görülür. Daha sonra ise, bütün Orta Asya’ya yayılmıştır. Daha sonra ise; Anadolu’ya kadar uzanan evrede; çitf başlı kartal, Türk medeniyetleri tarafından, sevilerek kullanılmıştır. Bu kullanımında: pek çok sembolik anlamda yüklenmiştir. Orta Asya’da; çift başlı kartal: nazarlık, tılsım, aydınlık ve güneş sembolü olarak işlenir. Sikkeler üzerinde ise; bazı hükümdarlar arma-sembol, diğer bir kısım hükümdar ise, hükmetme gücünü destekleyen, pekiştiren bir motif olarak kullanılmıştır. Artuklu sikkelerinde ve Anadolu’daki Selçuklu yapılarında kullanılan çift kartal simgesi: surlarda, cami ve medreselerde, saraylarda; koruyucu ve hakimiyet sembolü olarak ve kötü güçlerden koruyucu olarak kullanılmıştır.

Bu arada; çift kartal motifinin, Bizans’lılar tarafından da kullanıldığını görüyoruz. Bu motif, Bizans’ta: devlet ve kilisenin, tek bedende, bir arada tutulup yönetildiğini simgelemekteydi. 14 ncü yüzyıldan itibaren ise, kutsal roma imparatorlarının; hanedan arması, daha sonra ise Avrupa’da soyluluk simgesi olarak benimsenir. Alman, Avusturya-Macaristan ve Rusya imparatorluklarının, devlet armalarında da kullanılır.

Amerika Metropolitan Müzesinde görülen, bir taş oyma çift başlı kartal kabartması; Konya İnce Minareli Medreseden çalınarak götürülmüştür.

Sonuç olarak; çift başlı kartal figürü’nün Orta Asya’dan çıktığı söylense de, Türkler’in Anadolu’ya yerleşmeden önce, Anadolu’da kullanılıyor olması da ilginçtir. Ululuk ve hakimiyeti temsil ettiği kesin olmakla birlikte, çıkış kaynağı konusunda tam bir fikir birliği yoktur. Ama; günümüzde, bir kısım ülkenin bayraklarında da, çift başlıklı kartal figürü kullanılmaktadır.

Kullanımı [değiştir]

Tarihsel olarak ve günümüzde Çift başlı kartal simgesinin kullanımına örnekler

Dünya [değiştir]

İsim	Not	İsim	Not
Fener Rum Patrikhanesi'nde bir Bizans kartalı		Yunanistan'a ait tarihsel bir mühür
Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu bayrağı	Sarı zemin üzerinde siyah çift başlı kartal imparatorluğun simgesidir.	Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu dönemi
Almanya'nın kuzeydeki Lübeck kentine ait para		Orta Avrupa kökenli bir tabak
Hollanda'nın Arnhem şehrine ait bayrak		Sırbistan'da bulunan yerel bir yönetim birimi olan Valjevo'nun amblemi
Floransa		İran'dan bir örnek
Ermenistan arması	Çift başlı kartal figürü armada kalkanın sağ üst köşesinde görülebilinir.	Rusya'yı temsil eden çift başlı kartal, St. Petersburg
"Free Bulgaria" (Özgür Bulgaristan)	Rusya'yı temsil eden Bulgaristan'ı destekleyen çift başlı kartal	"Hyökkäys" (Saldırı)	Çift başlı kartal (Rusya), genç kıza saldırıyor (Finlandiya)

Türkiye [değiştir]

İsim	Not	İsim	Not
Emniyet Genel Müdürlüğü arması	Her yerde karşılaşabileceğiniz en yaygın örnektir.	Türkiye'deki Polis Akademisinin amblemi
Selçuk Üniversitesinin amblemi		Konyaspor'un arması
Erzurumspor'un arması		Erzurum'da düzenlenen 2011 Dünya Üniversiteler Kış Oyunlarının maskotu	Maskot beyaz kafalı, mavi çift başlı kartaldır.