Hollanda

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Koninkrijk der Nederlanden
Nederland
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Slogan: "Je maintiendrai"  (Fransızca)
"Ik zal handhaven"  (Hollandaca)
"Tahammül edeceğim."[1]
Ulusal Marş: "Het Wilhelmus"
Konum
 Hollanda konumu  (turuncu)
Konum
Başkent Amsterdam[2]
52°19′K 05°33′D / 52.317°K 5.55°D / 52.317; 5.55
Resmî dil(ler) Hollandaca
Bölgesel dil(ler) Frizce (Frizye'de), Papiamento (Bonaire'de), İngilizce (Sint Eustatius ve Saba'da)
Etnik gruplar   %80,7 Hollandalı,
%5 AB vatandaşı,
%2,4 Endonezyalı,
%2,2 Türkler,
%2 Surinamlı,
%2 Faslı,
%0,8 Hollanda Karayiplisi,
%4,8 diğer[1]
Milliyet Hollandalı
Yönetim biçimi Parlamenter sistem,
Anayasal Monarşi
 - Kral Willem-Alexander
 - Başbakan Mark Rutte (VVD)
Kuruluş
 - İlan 26 Temmuz 1581
 - Tanınma 30 Ocak 1648[3]
Yüzölçümü
 - Toplam 41.528 km²  (135.)
16 mil²
 - Su (%) 18.41
Nüfus
 - 2011 tahmini 16.684.328 [2] (58.)
GSYİH (SAGP) 2009
 - Toplam 658,228 milyar $[3]
 - Kişi başına 39.938 $[3]
GSYİH (düşük) 2009
 - Toplam 794,777 milyar $[3]
 - Kişi başına 48.223 $[3]
İGE  artış 0.964[4] (çok yüksek)  (2007)
Para birimi Euro ()[4] (EUR)
Zaman dilimi CET (UTC+1)
 - Yaz CEST (UTC+2)
Internet TLD .nl[5]
Telefon kodu 31

Hollanda (Hollandaca: Bu ses hakkında Nederland ) ya da Hollanda Krallığı (Hollandaca: Koninkrijk der Nederlanden), çoğunluğu kuzeybatı Avrupa'da bulunan, bunun yanı sıra Karayipler'de toprakları olan bir ülkedir. Hollanda anakarası, Aruba ve BES Adalarından oluşur.

Hollanda, kuzey ve batıda Kuzey Denizi, güneyde Belçika, doğuda ise Almanya ile komşudur. Ülke topraklarının çoğunluğu deniz seviyesinin altındadır. Hollanda, Belçika ve Lüksemburg ile birlikte Benelüks ülkelerinden bir tanesini oluşturur. Hollanda'nın Rotterdam kenti, Avrupa'nın en büyük limanlarından biridir.

Hollanda meşruti monarşi ile yönetilen bir Avrupa ülkesidir. Hollanda nüfus yoğunluğu fazla olan bir ülkedir. Ülke özellikle peynirleri, yel değirmenleri, bisikletleri, laleleri, Holştayn adı verilen inekleri ve sosyal hakları ile tanınır. Ülkenin eşcinsellik (bkz: Hollanda'da eşcinsel evlilik), esrar kullanımı ve fahişelik gibi konulara karşı çok hoşgörülü[kaynak belirtilmeli] politikaları vardır.

Hollanda Avrupa Birliği, NATO, OECD üyesidir. Ayrıca Kyoto Sözleşmesi'ni imzalamıştır. Ülke Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne, Uluslararası Adalet Divanı'na Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne ve Europol'e ev sahipliği yapmaktadır.

Ülke adı[değiştir | kaynağı değiştir]

Asıl Hollanda

Hollanda ismi aslında sadece ülkenin kuzeybatı kısmından Birleşik Hollanda Krallığı'nın en önemli eyaleti olan Hollanda Eyaleti'nden gelmektedir. Kısaca Hollanda olarak adlandırılmaktadır. 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren bu eyalet iki ayrı eyalete bölünmüştür: Kuzey Hollanda (Başkent: Haarlem) ve Güney Hollanda (Başkent Lahey: Den Haag). Hollandaca'da "Hollanda" ifadesi sadece bu iki eyalet için kullanılır.

Hollanda'nın dışındaki ülkelerde Hollandalılar genellikle "Hollandalı" olarak adlandırılırlar ve Hollanda turizm endüstrisi ve diğer endüstriler de ülkelerini "Hollanda" olarak pazarlamaktadırlar (hem İngilizce'de, hem de Almanca'da). Hollanda eyaletinden gelmeyen Hollandalılar, ismi veren bölge olan Hollanda'nın ülkenin geri kalan bölümlerinde herkes tarafından sevilmediği için, "Nederland" için "Hollanda" adına ve "Nederlander" için "Hollandalı" adına belli bir antipati beslemektedirler.

İngilizce "Dutch" adı, "duutsc" gibi Orta Hollanda biçimlerinden ortaya çıkmıştır. "duutcs" ve "dietsc" gibi Orta Hollanda biçimleri halk arasında konuşulan lehçelerin adlarıdır ve bu lehçelerin, yönetimin, bilimin ve kilisenin dili olan Latince'dan ayırd edilmesine yaramışlardır. "Dutch" ve "duutsc" biçimleri Almanca bir kelime olan "deutsch" ile bağlantılıdır, aynı kökenden gelir. Fransızlar ise bu bölgeyi Pays-Bas yani düzlük ( ova ) ülke olarak tanımlarlar.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Hollanda tarihi

Utrecht Birliği'ne bağlı Kuzey Hollanda eyaletleri (Güney Hollanda, Zeeland, Utrecht, Gelderland, Overijssel, Groningen ve Friesland) 26 Temmuz 1581'de İspanya kralı II. Felipe'den bağımsızlıklarını ilan ettiler. 1648'de imzalanan Vestfalya Antlaşması'nda Hollanda vilayetlerinin bağımsızlığı tanındı. Bu yaklaşık olarak, daha sonra kurulacak olan Hollanda'nın bulunduğu bölgeydi. Buna karşın, bu bölgenin güneyinde kalan bölgeler, Flanderler dahil olmak üzere, krallıkta kaldı; daha sonra bu bölgede Belçika bağımsızlık kazanmıştır. Bu tarihten sonra Kuzey Hollandalılar ve Güney Hollandalılar olmak üzere iki toplumdan bahsedilmeye başlandı.

Viyana Kongresi kuzey ve güneyi bağımsız bir ülke olan Hollanda Krallığı olarak kısa bir süre için birleştirdi. Lakin güney Hollandalılar (Felemenkliler) 1830'da bağımsızlıklarını Belçika adı altında ilan etmişlerdi bile. ("Belgica" eski bir Roma eyaletinin ismidir, ve Rönesans döneminde bu ifade, kuzey de dahil, Hollanda'nın Latince ismi olarak kullanıldı.)

Hollanda I. Dünya Savaşı boyunca tarafsız kaldı. Ancak II. Dünya Savaşı'nda Alman işgaline uğradı. 10 Mayıs 1940 tarihinde Nazi Almanyası Belçika ve Hollanda'yı işgal etti. Ayrıca 1942 tarihinde Japonya Hollanda'nın bir sömürgesi olan Endonezya'yı işgal etti. Savaş bittikten sonra Endonezya bağımsızlığını ilan etti.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Hollanda'nın uydu görüntüsü (Mart 2000)

Ülke üç büyük nehir tarafından iki ana bölgeye bölünür. Bu nehirler Ren ve onun ana kolları olan Waal ile Meuse nehirleridir. Bu nehirler tarihte derebeylikler arasındaki sınırı oluşturduğundan bir takım kültürel farklılıklara yol açmıştır.

Hollanda'nın güneybatısı bir nehir deltasıdır ve Scheldt Nehri'nin iki kolu buradan denize dökülür. Ren nehrinin sadece bir kolu kuzeydoğuya doğru akar, bu da IJssel Nehri'dir ve IJsselmeer'e dökülür. Bu nehir de dil açısından bir bölünme yaratır, nehrin doğusunda yaşayanlar Hollanda Aşağı Saksoncası ağzını konuşurlar.[5]

Ülkenin toprakları Kuvaterner döneminde oluşmuştur. Toprakları genelde alüvyon, buzultaş, çökeller ve kilden oluşur.[6]

Hollanda'nın büyük bölümü deniz seviyesinin altında yer alır. Ülkenin Avrupa'daki topraklarındaki en yüksek nokta 322 metre yüksekliğiyle Vaalserberg tepesidir. 1287 yılında meydana gelen St. Lucia Seli ülkede 50 bin kişinin hayatını kaybetmesine sebep oldu ve bu özelliğiyle tarihteki en ölümcül sellerden biridir.[7] Hollanda'daki son büyük sel 1953 yılında meydana geldi, selde Hollanda'nın tarım yapılan topraklarının %9'u sular altında kaldı, ülkede 1835 kişi hayatını kaybetti.[8]

Ülkede denizden kazanılan çok miktarda toprak mevcuttur. 1930'larda yapılan Zuiderzeewerken çalışmasında, denizden yaklaşık 2500 kilometrekare toprak kazanıldı.[9][10] Denizden toprak kazanma amaçlı çalışmalarda elde edilen arazilere polder adı verilmektedir.[6]

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Hollanda çok güçlü bir ekonomiye sahiptir ve yüzyıllardır Avrupa ekonomisinde özel bir rol oynamıştır. 16. yüzyıldan beridir gemicilik, balıkçılık, ticaret ve bankacılık Hollanda ekonomisinin en önemli sektörleri olmuştur. Hollanda, dünyanın en fazla ihracat yapan ilk on ülkesinden biridir.

Hollanda dünyadaki 16. en büyük ekonomiye sahiptir ve kişi başına düşen nominal gayri safi yurtiçi hasıla sıralamasında 7. sıradadır. 1997-2000 yılları arasında yıllık büyüme Avrupa ortalamasının oldukça üstünde olan %4 civarında seyretti. 2001-2005 yılları arasında büyüme tüm dünyayla birlikte yavaşlasa da, 2007'nin üçüncü çeyreğinde yeniden %4.1'e çıktı. Eurostat'a göre Hollanda'da işsizlik oranı Ekim 2011 itibarı ile %4.8'dir ve bu AB ülkeleri arasındaki en düşük orandır.[11]

İdari birimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Hollanda 12 il (Provincie) ile 3 denizaşırı kamu yönetiminden (openbare lichamen) oluşur.

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ World Factbook (3 August 2010). "Netherlands". CIA. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nl.html. Erişim tarihi: 14 August 2010. 
  2. ^ Netherlands official population clock, cbs.nl, http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/bevolking/cijfers/extra/bevolkingsteller.htm, erişim tarihi: 2009-10-27 
  3. ^ a b c d "Netherlands". International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=138&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=42&pr.y=0. Erişim tarihi: 2010-04-21. 
  4. ^ Human Development Report 2009. The United Nations. Retrieved 5 October 2009.
  5. ^ Welschen, Ad: Course Dutch Society and Culture, International School for Humanities and Social Studies ISHSS, Universiteit van Amsterdam, 2000–2005.
  6. ^ a b "Hollanda - Coğrafya". Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi. 10. Milliyet Gazetesi Yayınları. 1986. ss. 5355-6. 
  7. ^ Zuiderzee floods (Netherlands history). Britannica Online Encyclopedia.
  8. ^ http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/_unique/_search/default.htm?cx=018020871965988641477:rvmzjpho2wq&cof=FORID:11&q=1953#1249
  9. ^ "Kerngegevens gemeente Wieringermeer". www.sdu.nl. 6 Ocak 2008 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20080106163025/http://www.sdu.nl/staatscourant/gemeentes/gem533nh.htm. Erişim tarihi: 21 Ocaky 2008. 
  10. ^ "Kerngegevens procincie Flevoland". www.sdu.nl. 26 Aralık 2007 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20071226115958/http://www.sdu.nl/staatscourant/PROVINCIES/flevoland.htm. Erişim tarihi: 21 Ocak 2008. 
  11. ^ Harmonised unemployment rate by gender - total (Eurostat) Erişim tarihi: 26 Kasım 2011.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]