Ahıska Türkleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Ahıska Türkleri
Toplam nüfus
400.000[1] -425.000[2]-500.000[3][4]- 629.000[5]
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Kazakistan Kazakistan 150.000[6]
Rusya Rusya 3.257[7] - 90.000[6]
Kırgızistan Kırgızistan 33.327[8] - 50.000[6]
Türkiye Türkiye 40.000[6]
Azerbaycan Azerbaycan 38.000[9]
Amerika Birleşik Devletleri ABD 18.000[6]
Özbekistan Özbekistan 15.000[6]
Ukrayna Ukrayna 10.000[6]
Gürcistan Gürcistan 1.000[6]
Diller

Türkçe

Din

İslam

İlgili etnik gruplar

Türk Halkları

1926 yılında Ahıska Türklerinin yerleşim alanları.
Tarihi Ahıska bölgesi bugün Gürcistan'ın Samtshe-Cavaheti bölgesinin bir parçası.

Ahıska Türkleri (kendilerince: Türk, Ahıska Türkleri; Azerice: Ahısqa türkləri[10][11][12][13]), Gürcistan’ın Mesheti bölgesinin Müslüman Türk nüfusuna verilen addır. Rusların bu bölgeye verdiği coğrafî isim, Meshetya'dır. Bundan dolayı Meshet Türkleri olarak da adlandırılırlar.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Sürgün[değiştir | kaynağı değiştir]

Ahıska Türkleri, 1944 yılında Stalin tarafından iki saat içinde tren vagonlarına doldurularak, gidecekleri yere kadar aşağı dahi inmemek koşulu ile kapalı tren vagonlarında Orta Asya'ya sürülerek Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan’a yerleştirildi. Bu sürgünün Stalin'in Karadeniz kıyılarını Türklerden temizleme operasyonunun bir parçası olduğu Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra açıklanan arşivlerde ortaya çıkmıştır.[kaynak belirtilmeli] Aynı kaderi paylaşan Kırım Tatarları ve Ahıska Türklerinin bu hazin sürgününde binlerce insan yolda öldü.[kaynak belirtilmeli]

Fergana olayları[değiştir | kaynağı değiştir]

Sovyetler Birliği'nin son yıllarında, Özbekistan’ın Fergana vadisinde yaşayan Meshet ya da Ahıska Türkleri, 1989 yılında, etnik bir gerilim sonrasında büyük bir şiddete uğradı. Bu trajedinin ardından bölgedeki nüfus tamamen göç etmek zorunda kaldı. (bkz. Fergana Olayları)

Geri dönüş[değiştir | kaynağı değiştir]

Azerbaycan, 1989 yılında Özbekistan'ın Fergana vadisindeki şiddetden kaçan Ahıska Türklerinin bir kısmını kabul etti ve topraklarına yerleştirdi. Fakat Ermenistan ve Dağlık Karabağ'dan kaçan ve kovulan büyük Azeri nüfusla ilgili sorunları yüzünden bu göçü 1993 yılında durdurdu.

Gürcistan, 1990'larda etnik olarak Gürcü kökenli Meshileri nüfusu ülkeye yerleştireceğini duyurdu. Bu karar, Samtshe-Cavaheti bölgesinde yaşayan Ermeni nüfus arasında tepkiye yol açtı.[14]

Türkiye, Ahıska Türklerinin kendi topraklarına yerleştirilmesini talep etmektedir. Öte yandan Türkiye, az sayıdaki Ahıska Türk nüfusunu ülkenin doğusuna yerleştirdi. Rusya Federasyonu'nun Krasnodar bölgesine yerleştirilen Ahıska Türkleri, Rus Kazakların Türk karşıtı tepkileriyle yüz yüzedir. Rusya'daki Ahıska Türklerinden 15.000 kadarı ABD'nin çeşitli kentlerine yerleştirilmiştir.

1999 yılında Gürcistan, Avrupa Konseyi’ne üye olurken Ahıska Türklerinin geri dönüşleriyle ilgili yükümlülük üstlenmiştir. Buna göre Gürcistan, 1999’dan itibaren üç yıl içinde Ahıskalıların dönüşlerini başlatacak ve 12 yıl içinde yani 2011 yılında dönüş işlemini bitirecektir. Eğer Gürcistan süre sonunda yükümlülüğünü yerine getirmezse Ahıska Türkleri, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne dava açabilecek ve bu yolla vatanlarına dönmeyi talep edebileceklerdir. Ama üste beliritilen sorunlar ve engeller yüzünden herhangi bir geri dönüş gerçekleşmedi.

Gürcistan Ahıska Türklerinin geri dönüşüne şartlı izin vermiştir. Şartlardan birincisi, geleceklerin sadece Ahıska bölgesine değil tüm Gürcistan topraklarına yerleşmeleridir. Tiflis bu şartı, Ahıskalıların bölgeden 91 bin kişi çıkmasına karşın bugün dönecek olan rakamın çok olması ve bölgenin bunu kaldıramayacağı savına bağlamaktadır. İkinci şart, Türklere verilecek kimliklerde Türk ve Müslüman yazmayıp Gürcü ve Hıristiyan yazacaktır. Gürcistan’ın bu şartının altında ise bölge halkının aslında Türk olmayıp, Meshi denen Gürcüler olduğu, zamanla ve zorla Osmanlılar tarafından Müslüman yapılarak Türkleştirildikleri savı yatmaktadır.[kaynak belirtilmeli]

Beş ilçe ve 200 köyden meydana gelen Mesheti bölgesinde şu an daha çok Gürcüler ve Ermeniler yaşamaktadır. 100'e yakın köy ise Türklerin sürgününden günümüze hala boştur.

Haziran 2002’de Krasnodar’da bulunan Ahıska Türkleri seslerini duyurabilmek için açlık grevi yapmışlardır. Krasnodar'da yaşayan 12 bin Ahıska Türkü, 'yasa dışı mülteciler' olarak adlandırılmakta ve yeni bir sürgüne gönderilmeleri istenmektedir.[15]

Gürcistan parlamentosu uzun bir çalışma sonrasında 2007 yılında Ahıska Türklerinin Gürcistan’a dönmelerini ön gören bir yasayı kabul etti. Ancak çalışmalar yeterli olmamakta, yerlerinden zorla sürülen bu insanların mal ve mülkleri derhal asıl sahiplerine iade edilmesi gerekirken Gürcistan hükümeti, onların malları ve mülkleri yerel Ermeni ve Gürcü halkın eline geçtiği gibi, ekonomik gerekçeler göstererek engeller çıkarmaktadır. Herhangi bir geri dönüş gerçekleşmediği gibi, malları ve mülkleri elinde bulunduran yerel Gürcü ve Ermeni halkı karşı çıkmaktadır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Ahıska Türkleri, bugün eski Sovyetler Birliği coğrafyasına ve Türkiye'de dağınık olarak yaşamaktadırlar. Ahıska Türkleri etnik olarak Türk'tür, nüfusunun 350-400.000 arasında olduğu tahmin edilmektedir.[6]

Etnik Azeriler için "Azerbaycanlılar" terimin kullanılmakta olduğu Azerbaycan nüfus sayımında Ahıska Türkleri için "Türkler" terimi kullanılmaktadır.[16]

Ayrıca Azerbaycan'a yerleşen Ahıska Türkleri tüm eğitimini kendi konuşma ağzına çok benzeyen Azerbaycan Türkçesinde gördükleri için Azeri Türklerinin dili ve kültürü içinde erimeye başladılar.[kaynak belirtilmeli]


Dili[değiştir | kaynağı değiştir]

Ahıska Türkleri'nin ana dili Türkçe'dir. Konuşma şivesi Mesheti bölgesine komşu olan Ardahan ve Artvin illerindeki ağzın bir kısmına ve Azeri Türkçesi'ne çok benzer. Ahıska Türkçesi , Ardahan, Olur, Oltu ve Şenkaya,Göle'de konuşulan ağzın aynısıdır. Tortum ve İspir ağzına ise çok benzer. Posof, Artvin, Şavşat, Ardanuç, Yusufeli ağzına biraz daha uzaktır.[17] Ana dili Gürcüce ya da Rusça olan Ahıska Türkü yoktur.[kaynak belirtilmeli]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Ayşegül Aydıngün, Çiğdem Balım Harding, Matthew Hoover, Igor Kuznetsov, and Steve Swerdlow. "Meskhetian Turks". http://www.cal.org/CO/pdffiles/mturks.pdf. Erişim tarihi: 2009-01-25. 
  2. ^ The European Centre for Minority Issues Annual Report 2011 (Release Date: 10-05-2012)
  3. ^ Todays ZAMAN. "Will the Meskhetian Turks return to Georgia?". http://www.todayszaman.com/tz-web/yazarDetay.do?haberno=117479. Erişim tarihi: 2009-01-27. 
  4. ^ EveryCulture. "Meskhetians". http://www.everyculture.com/Russia-Eurasia-China/Meskhetians-Orientation.html. Erişim tarihi: 2009-03-22. 
  5. ^ THE DIPLOMATIC OBSERVER. "AHISKA TURKS WİLL RETURN TO THEIR HOMELAND". http://www.diplomaticobserver.com/news_read.asp?id=1266. Erişim tarihi: 2009-06-17. 
  6. ^ a b c d e f g h i Ayşegül Aydıngün, Çiğdem Balım Harding, Matthew Hoover, Igor Kuznetsov, and Steve Swerdlow (2006), "Meskhetian Turks"
  7. ^ http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17
  8. ^ Kırgızistan nüfus sayımı
  9. ^ Azerbaycan Respublikası Siyahıyaalmalar 1979, 1989, 1999, 2009 Azerbaycan Respublikasi Dövlet Statistika Komitesi
  10. ^ Şurəddin Məmmədli (1991), Paralanmış Borçalı... və ya Ermənilər 1918-də Borçalının güney qismini işğal etmişlər (Azerice)
  11. ^ Fahri Valehoğlu (Haciyev) (2009), Gürcistan Coğrafyasında Eski Türkler: Buntürklerden Karakalpaklara, I. Uluslararası Uzak Asya’dan Ön Asya’ya Eski Türkçe Bilgi Söleni, 18-20 Kasım 2009, Afyonkarahisar (Azerice)
  12. ^ Gürcüstanda repatriant qanunu dəfn olundu
  13. ^ Quzey Qafqazda Ahısqa Türkləri üçün yeni problemlər
  14. ^ "Ermeni diasporası, Ahıskalıların dönüşüne karşı". Zaman. 2 Nisan 2013. http://www.zaman.com.tr/dunya_ermeni-diasporasi-ahiskalilarin-donusune-karsi_2073133.html. Erişim tarihi: 12 Haziran 2013. 
  15. ^ http://www.gurcukulturmerkezi.org/index.php?option=com_alphacontent&section=5&Itemid=
  16. ^ Results of population censuses in Azerbaijan for 1979, 1989, and 1999
  17. ^ Prof. Dr. Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996)

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]