Lübnan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Lübnan Cumhuriyeti
اَلْجُمْهُورِيَّةاَللُّبْنَانِيَّة (Arapça)
El Cumhuriyyet'ül Lübnaniyye
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Ulusal Marş: Lübnan Milli Marşı
Konum
Lübnan'ın haritadaki yeri
Başkent Beyrut
33°54′K 35°32′D / 33.9°K 35.533°D / 33.9; 35.533
Resmî dil(ler) Arapça1
Konuşulan diller Arapça (Lübnan Arapçası), Ermenice
Etnik gruplar   %93 Arap2, %6 Ermeni, %1 diğer[1]
Milliyet Lübnanlı
Yönetim biçimi Parlamenter Cumhuriyet
 - Cumhurbaşkanı Tammam Salam
 - Başbakan Tammam Salam
 - Parlamento Başkanı Nebih Berri
Kuruluş
 - İlan 26 Kasım 1941
 - Tanınma 22 Kasım 1943
Yüzölçümü
 - Su (%) 1.6
Nüfus
 - 2009 tahmini 4.224.000[2] (124.)
GSYİH (SAGP) 2010
 - Toplam 58,576 milyar $[3]
 - Kişi başına 14.988 $[3] (54.)
GSYİH (düşük) 2010
 - Toplam 37,040 milyar $[3]
 - Kişi başına 9.479 $[3]
İGE  artış 0.803[4] (yüksek)  (2009)
Para birimi Lübnan Livre (LBL)
Zaman dilimi EET (UTC+2)
 - Yaz EEST (UTC+3)
Trafik akışı sağ
Internet TLD .lb
Telefon kodu 961[5]
1  Fransızca'nın, Lübnan anayasasının 11. maddesine göre, 2. resmi olarak kullanımı koşula bağlı.[6]
2  Bazi Hıristiyan Lübnanlılar, kendilerini Arap olarak tanımlamıyor, ve kendilerine Fenikeli denilmesini tercih ediyorlar.[1]

Lübnan Cumhuriyeti, (Arapça: الجمهورية اللبنانية, El cumhuriyyet'ül Lübnaniyye) Doğu Akdeniz kıyısında bir Arap ve Ortadoğu ülkesidir. Başkenti Beyrut'tur. Tarihteki Fenike uygarlığının vatanı Lübnan ve kıyılarıdır. Kuzeyinde ve doğusunda Suriye, güneyinde İsrail yer alır. Yüzölçümü 10.452 km², nüfusu 4.224.000'dir. Lübnan'ın ulusal ve resmi dili Arapça'dır.

Lübnan Sorunu[değiştir | kaynağı değiştir]

Lübnan haritası

Lübnan, karışık dini yapıya sahip bir devlet olmasına rağmen sosyal yapının gerektirdiği politik dengenin kurulmasıyla, Ortadoğu'nun en düzenli ve yaşam koşulları oldukça uygun olan ülkelerinden biri idi.

Ülke istikrarı, Arap-İsrail çatışması sonucu Lübnan'a gelen Filistinliler'in çoğalmasıyla bozulmaya başladı. Özellikle 1970'lerden itibaren Müslümanlar, demografik üstünlüğü elde ettiler ve bu üstünlüğü egemenlik faktörüne yansıtarak ülke yönetiminde Hristiyanlar kadar söz hakkı alma mücadelesine başladılar. Sonuçta; ülkede başlayan Müslüman-Hristiyan mücadelesi, 13 Nisan 1975'ten itibaren iç savaşa dönüştü. Ordunun ülkede kontrolü neredeyse tamamen kaybettiği ve parçalanmanın eşiğine geldiği bir ortamda, darbe girişimine ve istifa çağrılarına muhatap olan Cumhurbaşkanı Franciye'nin yardım çağrısı üzerine Suriye, Nisan 1976'da Hristiyanlar lehine iç savaşa müdahil olmuş ve diplomatik arabuluculuk girişimleri sonuç vermeyince 1 Haziran'dan itibaren, eski müttefikleri Lübnan Ulusal Hareketi ve FKÖ karşısında askeri olarak çatışmalara girmiştir. [7]

1975-1991 Lübnan İç Savaşı; Lübnan, Suriye, Mısır, Kuveyt ve Suudi Arabistan devlet başkanlarının 17-18 Ekim 1976'da Riyad Toplantısında aldıkları kararlarla yeni bir boyut kazandı. Bu antlaşmanın üç ana unsuru şöyle idi:

a. Lübnan'da 21 Ekim'den itibaren ateşkes yürürlüğe girecek ve savaşan taraflar, 1975 Nisan'ından önceki hatlara çekileceklerdir.

b. Lübnan için 30. 000 kişilik bir Arap Barış Gücü teşkil olunacaktır. Bu güç esas itibari ile Suriye askerlerinden oluşmuştur.

c. FKÖ gerillaları Lübnan'da kalmaya devam etmekle beraber, Lübnan'ın egemenlik ve güvenliğine saygı göstereceklerdir.

Bu sonuncu şartı birçok FKÖ gerillası kabul etmedi. İsrail de bunu bildiğinden, Litani nehrine kadar olan Güney Lübnan topraklarını kendi kontrolü altına alıp, bu toprakları kendisi için "Güvenlik Bölgesi" ilan etmiştir.

İsrail kuvvetleri daha sonra Beyrut'u kuşattılar ve bunun sonucunda, Filistin Kurtuluş Örgütü Lübnan'ı terk etmek zorunda kalmıştır. FKÖ unsurları, Lübnan'a çıkan Amerikan, Fransız ve İtalyan askerlerinden oluşan 2.000 kişilik Barış Gücü himayesinde, 21 Ağustos 1982'de Beyrut'tan ayrıldılar.

FKÖ'yü Lübnan'ı terke muvaffak olan İsrail, 1985 yılında kademeli olarak bölgeden çekilmeye başladı, İsrail'in çekilmesi Müslüman - Hristiyan mücadelesini tekrar başlattı. Bunun üzerine, Suriye Lübnan'a müdahale etmek için harekete geçti. Ayrıca, İran da dolaylı olarak müdahaleye katıldı. 1989 yılı sonlarından itibaren ise, FKÖ tekrar Güney Lübnan'a yerleşmeye başladı.

Sonuç olarak; 1970 yılında başlayan Lübnan sorunu ve 1975 yılında başlayan Lübnan iç savaşı, çeşitli aşamalardan geçti. İç savaş Lübnan'da çok ağır maddi hasara ve can kaybına yol açtı. Savaş 1991 yılında resmen sona erdiğinde Lübnan ve Beyrut bir harabeye dönüşmüştü ve 150.000 Lübnan'lı can vermişti. 1992 yılından itibaren İsrail ile FKÖ arasında başlayan olumlu gelişmeler üzerine de olaylar şiddetini kaybetmeye başladı. Fakat, Lübnan, 1976 Riyad Antlaşması ile bölgeye 30 bin kişilik bir askeri güç göndermeye muvaffak olan Suriye'nin belirli ölçüde eyaleti durumuna geldi. Ancak 2005 yılında patlak veren ve eski başbakan Refik Hariri'nin suikastiyle sonuçlanan kriz sonrası birçok askerini geri çekmiştir.

12 Temmuz 2006 tarihinde başlayan 2006 İsrail-Lübnan Krizi'nde İsrail’in hava saldırıları sırasında Lübnan ve Beyrut kenti, özellikle güney kısmı ağır hasar görmüştür ve ülke ekonomisi büyük ölçüde çökme noktasına gelmiştir.

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Lübnan pek çok farklı dinin bir arada yaşadığı bir ülkedir

Lübnan'ın ulusal ve resmi dili Arapça'dır. Lübnanlıların ekseriyeti, ana dil Arapça'nın yanı sıra Fransızca ve İngilizce konuşabilmektedir. Zira ülkede anaokulundan itibaren yabancı dil öğrenimi mecburdur. Ana dili olarak Arapça, Lübnan'daki tüm etnik ve dini gruplar arasında kullanılmaktadır. Eskiden Fransız sömürgesi olan Lübnan'da çoğunlukla kullanılan yabancı dil İngilizce olmasına karşın üst ve orta sınıflarda Fransızca daha yaygın olarak bilinir ve konuşulur. Lübnan, Fransızca konuşan ülkeler topluluğu (Frankofon)içerisinde yer alır. Bugün nufusün %20'si Fransızca bilmektedir. 1866'da Beyrut Amerikan Üniversitesi'nin kuruluşuyla ilk defa konuşulmaya başlanan ve özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren yaygınlık kazanan İngilizce ise günlük hayatta iletişim dili olarak kullanılmasa da, uzun seneler ülkedeki Fransız etkisinden rahatsızlık duyan Müslümanlar tarafından öğrenilmesi siyaseten tercih edilen bir yabancı dil olmuştur.[8]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Lübnan'ın nüfusu tahminen 4.224.000'dir (2009). Lübnan %93 Arap nüfusuyla etnik açıdan homojen bir ülkedir. Araplar; Lübnanlı Arapları, Filistinli mültecileri, Suriyelileri ve başka göçmen Arap cemiyetleri de içine alır.

İç savaştan önce Lübnan'da Hıristiyanların ve Müslümanların sayısı hemen hemen eşitti. Şimdi Müslümanlar çoğunlukta ve Müslüman nüfus içinde de artık Şiiler çoğunlukta. Halkın tahminen %59.7'si Müslüman, %39'u Hristiyan, %1.3'ü ise Dürzi. Fakat 1932 yılından beri nüfus sayımı yapılmadığından ve halkın dini kimliği sorulmadığından, ve Lübnan İç Savaşından dolayı oluşan göç ve demografik değişiklikten, dolayı Hıristiyanların sayısı hızla azalmıştır ve Müslümanların (özellikle Şiilerin) sayısı hızla artmıştır. Hıristiyanlar hem nüfus ve oran olarak azalmaya devam etmektedir.[1]

1975'te %67 olan şehirleşme oranı, iç savaş sırasında yaşanan büyük nüfus hareketliliği neticesinde 2008'de %87'ye ulaşmıştır. 1932'deki sayıma göre nüfusuyla 161.947 olan Beyrut, bugün iki milyona yaklaşan nüfusuyla Lübnan'daki tüm mezheplerin yaşadığı kozmopolit bir şehir haline dönüşmüştür. [9]

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Lübnan’daki tüm okullar Milli Eğitim'e bağlıdır.ABD'nin 2005'te hazırladığı bir rapora göre Lübnan'daki 140.000 öğrencinin yarısı ülkenin tek devlet üniversitesi olan Lübnan Üniversitesi'nde, diğer yarısı 42 özel üniversitede öğretim görmektedir.[10] Arap dünyasının en modern, hür ve eğitimli kesimlerinden birini teşkil etmekle övünen Lübnan'da, 15 yaş ve üstü nüfusta okuma-yazma oranının 2003 itibarıyla %87,4´dir. Bu oran erkekler arasında %93,1, kadınlar arasında ise %82,2'dir. [11]

Dipnot[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c CIA, the World Factbook (2006), "Lebanon"
  2. ^ United Nations Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009) (.PDF). World Population Prospects, Table A.1. 2008 revision. United Nations. http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf. Erişim tarihi: 2009-07-18. 
  3. ^ a b c d "Lebanon". International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=446&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=43&pr.y=14. Erişim tarihi: 2010-04-21. 
  4. ^ Human Development Report 2009. The United Nations. Retrieved 5 October 2009
  5. ^ "Lebanon". Alertnet (Thomson Reuters Foundation). http://www.alertnet.org/db/cp/lebanon.htm. Erişim tarihi: 2009-10-27. 
  6. ^ Lübnan Anayasası (İngilizce)
  7. ^ McDowall, s.15; Deeb, s. 130.
  8. ^ Ethnologue: Languages of the World, "Languages of Lebanon", http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=:Lebanon
  9. ^ Meir Zamir, The Formation of Modern Lebanon, New York: Cornell University Press, 1988, s.243.
  10. ^ European Commission, "European Neighbourhood Policy: Country Report, Lebanon", 2 Mart 2005, SEC (2005) 289, http://www.dellbn.ec.europa.eu/en/pev/crfinal_mar05.pdf, s.38.
  11. ^ CIA-the World Factbook, "Lebanon-2009".

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'ta Lübnan ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

Vikisözlük'te Lübnan ile ilgili kelime açıklaması bulunmaktadır.