Asya

Vikipedi, özgür ansiklopedi

→ Başlığın diğer anlamları için Asya (anlam ayrım) sayfasına bakınız.

Uydu görüntüsü

Asya, Avrupanın doğusunda, Büyük Okyanus'un batısında, Okyanusya'nın kuzeyinde ve Arktik Okyanus'un güneyinde bulunan kıta. Tarihçi Heredot tarafından bu grekçe terim ilk kez bugünkü Salihli Ovası, sonraları da Gediz Havzası'nı nitelemek için kullanılmıştır. Sardes'in zenginliklerini anlatırken bu kenti asya'nın başkenti olarak betimlemiştir. Zamanla asya terimi önce Anadolu yarımadası sonraları ise Çin'e ve Moğolistan'a kadar (Marko Polo'nun keşifleriyle) olan toprakların tamamı için kullanıldı.

Eski Dünya kara kütlesinin bir parçası olan Asya 44 391 163 km²'lik yüz ölçümü ile dünyanın en büyük kıtasıdır. Aynı zamanda 1 010 m'lik ortalama yükseltisiyle de dünyanın en yüksek kıtasıdır. Asya bu yükseltisini; dünyanın en yüksek zirvelerini bünyesinde barındıran Himalaya Dağları'na borçludur.

Asya, kuzey-güney doğrultusunda 8 490 km genişliğindedir. Kıtanın en kuzeyinde, Rusya'da Çelyuskin Burnu (77° 42' 55" K paraleli) yer alırken, en güneyinde, Malakka Yarımadasındaki Buru Burnu (1° 14' 17" K paraleli) bulunur. Adaları esas aldığımız taktirde, Severneya Zemlya adası (81° 16' 23" K paraleli) ile Endonezya'ya bağlı Rudi Adaları (11° 00' 19" G paraleli) arasında 10 245 km'dir.

Kıta doğu batı doğrultusunda; Türkiye'nin de en batı ucu olan Gökçeada'nın İncirburnu (25° 38' 59" D meridyeni) ile Çukçi Yarımadasında Dejnev Burnu (169° 40' 17" D meridyeni) arasında 8 200 km'dir.

Kıtanın özel konumu ise; Asya, kuzeyden Kuzey Buz Denizi ile sınırlıdır. Kuzey doğuda, Amerika'dan sığ bir deniz olan 100 km genişliğindeki Bering Boğazı vasıtası ile ayrılmaktadır.

Kıta doğuda Büyük Okyanus ile sınırlanır. Ancak kıyı açıklarında okyanus tabanından yükselen kuzey-güney doğrultulu dağların su üzerine çıkan kısımlarını oluşturan ada ve takım ada girlandları yer almaktadır. Burada; Aleut, Japon, Bonin ve Marian derin deniz çukurluklarından geçen ve "Andezit Hattı" adı verilen bir çizginin batısındaki bölge ile orada yer alan ada ve takım ada girlantları Asya anakarasına aittir.

Kıtanın güneydoğu sınırı biraz karışık olmakla birlikte Sunda Adaları ile Arafura Denizi arasından geçen hat sınır olarak kabul edile bilir. Kıtayı güneyden Hint Okyanusu sınırlandırmaktadır.

Asya'nın batı sınırı ise oldukça tartışmalı bir meseledir. Bu konuda birçok araştırıcı farklı görüşler ileri sürse de, en doğru kabul edilen sınır; Ural Dağları, Ural Nehri, Maniç Oluğu, Karadeniz, Boğazlar, Ege Denizi, Akdeniz, Süveyş Kanalı ve Kızıldeniz üzerinden çekilecek bir hattır. Bu hattın doğusunda kalan Anadolu ve Kafkaslar Asya'dan sayılırken Trakya Avrupa'ya dahil edilmektedir.

Dünya üzerinde bulunan çeşitli en büyükler Asya'da toplanmıştır. Asya; kıtaların en genişi (44 391 163 km²) ve ortalama yükseltisi en fazla olanı ( 1 010 m)'dır. Ayrıca dünyanın en yüksek tepesi (Everest tepesi, 8 848 m), en büyük gölü (Hazar Gölü veya Denizi), en derin gölü (Baykal Gölü), dünyanın deniz seviyesinden en alçak yeri (Lut Gölü, göl yüzeyi -392 m), ve dünyanın en alçak havzası (Turfan Havzası -154 m) Asya kıtasında bulunmaktadır.

Asya; 3.5 milyarı aşan nüfusu ile dünyanın en kalabalık kıtasıdır. Dünyanın en kalabalık ülkesi olan Çin (1 284 303 705 kişi, 2002 tahmini) bu kıtada yer almaktadır. Asya dinlerinin de doğduğu kıtadır. Semavi dinler arasında İslamiyet, Hıristiyanlık ve Musevilik dinlerinin her üçü de Ortadoğu'da ortaya çıkmıştır. Yine geniş kitlelere hitap eden Budizm ve Hinduizm de Asya menşeli dinlerdir. Asya aynı zamanda medeniyetler beşiğidir. Türk, Fars, Arap, Çin ve Hint medeniyetleri bu kıtada binlerce yıldır varlıklarını devam ettirmektedirler. Kıtada 100'ün üzerinde dil konuşulmaktadır. Kıtanın doğusunda sarı, güney kısmındaki adalarda siyah geri kalan kısımlarında ise beyaz ırktan insanlar yaşamaktadırlar.

Konu başlıkları

1 Ülkeler
2 Ekonomi
- 2.1 Çin-Asya ülkeleri arasındaki ticari işbirliğinde yeni gelişmeler
3 Notlar

[değiştir] Ülkeler

Ana madde: Asya ülkeleri listesi

asya ülkeleri renkli gösterilmiştir

Orta Asya (turuncu bölge)

"Güney Asya"'nın bazı tanımları. ██ Güney Asya'nın genel tanımı ██ Bazen "Güney Asya" kapsamına giren ülkeler ██ BM'in "Güney Asya" tanımında bulunan ek ülkeler

Bugünkü Orta Doğu'nun siyasi ve ulaşım haritası

Orta Doğu ülkelerinin fiziki haritası

Doğu Asya'nın konumu

Güneydoğu Asya'nın coğrafi konumu.

Anadolu

Ülke ve Bayrağı	Yüzölçümü (km²)	Nüfus	Nüfus Yoğunluğu (km²)	Başkent
Orta Asya ve Güney Asya:
Türkmenistan	488,100	4,603,244 (Temmuz 2001)	9.4	Aşkabat
Kazakistan^[1]	2,717,300	15,233,244 (Temmuz 2006)	5.6	Astana
Özbekistan	447,400	20,307,134 (Temmuz 2006)	61.0	Taşkent
Kırgızistan	198,500	5,213,898 (Temmuz 2006)	26.2	Bişkek
Tacikistan	143,100	6,578,681 (Temmuz 2001)	45.9	Duşanbe
İran	1,648,000	69,688,433 (Temmuz 2006)	41.6	Tahran
Afganistan	647,500	31,056,997 (Temmuz 2006)	46.4	Kabil
Pakistan	803,940	158,616,639 (Temmuz 2009)	179.8	İslamabad
Hindistan	3,287,590	1,095,351,995 (Temmuz 2006)	333,1	Yeni Delhi
Nepal	140,800	25,284,463 (Temmuz 2001)	179,5	Katmandu
Sri Lanka	65,610	19,408,635 (Temmuz 2001)	80.2	Kolombo
Maldivler	300	359,008 (Temmuz 2006)	1196.6	Male
Bhutan	47,000	2,279,723 (Temmuz 2006)	48.5	Thimphu
Bangladeş	144,000	147,365,352 (Temmuz 2006)	1023.3	Dakka
Orta Doğu:
Irak	437,072	29,783,383 (Temmuz 2006)	61.2	Bağdat
Suriye	185,180	19,881,361 (Temmuz 2006)	101.9	Şam
Lübnan	10,400	3,874,050 (Temmuz 2006)	372.5	Beyrut
Ürdün	92,300	5,153,378 (Temmuz 2001)	55.8	Amman
Suudi Arabistan	1,960,582	30,757,092 (Temmuz 2009)	11.6	Riyad
Umman	212,460	2,622,198 (Temmuz 2001)	12.3	Muskat
Yemen	527,970	18,078,035 (Temmuz 2001)	34.2	San'a
Katar	11,437	885,359 (Temmuz 2006)	77.4	Doha
Kuveyt	17,820	2,418,393 (Temmuz 2006)	135.7	Kuveyt(Şehir)
Bahreyn	665	698,585 (Temmuz 2006)	1050.5	Manama
BAE	82,880	2,602,713 (Temmuz 2006)	31.4	Abu Dhabi
Doğu Asya:
Çin	9,596,960	1,313,973,713 (Temmuz 2006)	136.9	Pekin
Japonya	377,835	127,463,611 (Temmuz 2006)	337.3	Tokyo
Tayvan	35,980	23,036,087 (Temmuz 2006)	640.2	Taipei
Moğolistan	1,565,000	2,654,999 (Temmuz 2001)	1.6	Ulanbatur
Kuzey Kore	120,540	23,113,019 (Temmuz 2006)	191.7	Pyongyang
Güney Kore	98,480	48,846,823 (Temmuz 2006)	496.0	Seul
Güney Doğu Asya:
Myanmar	678,500	47,382,633 (Temmuz 2006)	69.8	Yangon
Tayland	514,000	61,797,751 (Temmuz 2001)	120.2	Bangkok
Kamboçya	181,040	13,881,427 (Temmuz 2006)	76.6	Phnom Penh
Laos	236,800	6,368,481 (Temmuz 2006)	26.8	Vientiane
Vietnam	329,560	79,939,014 (Temmuz 2001)	242.5	Hanoi
Malezya	329,750	29,385,858 (Temmuz 2006)	73.6	Kuala Lumpur
Endonezya	1,919,440	245,452,739 (Temmuz 2006)	127.8	Jakarta
Singapur	647	6,300,419 (Temmuz 2001)	6646.7	Singapur
Brunei	5,770	379,444 (Temmuz 2006)	65.7	Bandar Seri Begawan
Filipinler	300,000	89,468,677 (Temmuz 2006)	298.2	Manila
Doğu Timor^[2]	14,609	950,000 (Temmuz 2006)	65.0	Dili
Kuzey Asya ve Batı Asya:
Rusya^[3]	17,075,200	142,893,540 (Temmuz 2006)	8.3	Moskova
Gürcistan^[4]	69,700	4,661,473 (Temmuz 2006)	66.8	Tiflis
Azerbaycan^[5]	86,600	7,961,619 (Temmuz 2006)	91.9	Bakü
Türkiye^[6]	780,500	71,000,000 (Temmuz 2006)	91.9	Ankara
Kıbrıs	3,500	171.000 (Temmuz 2006)	77.2	Lefkoşa
Ermenistan	29,800	5,067,401 (Temmuz 2006)	83.0	Erivan
Belarus	209,477	12,000,321 (Temmuz 2006)	70.0	Minsk

[değiştir] Ekonomi

Çin Ticaret Bakanlığı'ndan bir yetkili kısa süre önce düzenlenen basın toplantısında, 2008 yılında Çin ile Asya ülkeleri arasındaki ekonomik gelişme hakkında bilgi verdi. Söz konusu yetkili şunları söyledi:

"2008 yılının başlarından itibaren dünyanın ekonomik gelişmesinde olumsuz unsurlar sürekli arttı. Asya ekonomisi de tarihte eşi görülmemiş sorunlarla karşı karşıya bulunuyor.

2008 yılının başlarında buğday fiyatları yüzde 140, pirinç fiyatları da yüzde 80 arttı Petrolün varil fiyatı 150 Amerikan dolarına yaklaştı. Bu unsurların etkisiyle Asya ülkelerinde enflasyon oranı, gelişmiş ülkelerinkinin 2-3 katına çıktı. Asya Kalkınma Bankası'nın tahminlere göre, 2008 yılında Asya ülkelerinin ortalama enflasyon oranı yüzde 7.8 oldu. Bu oran son 10 yılda en yüksek seviyeye ulaştı. Enflasyon, bölgenin ekonomik istikrarına zarar vermenin yanı sıra bazı ülkelerde siyasi çalkantıya yol açtı. Çin, Vietnam ve Hindistan borsalarında büyük dalgalamalar yaşandı. Çin ve Japonya'nın da aralarında bulunduğu az sayıda ülkenin dışında diğer Asya ülkelerinin parasının Amerikan doları karşısındaki değeri önemli ölçüde düştü. Hindistan, Kore Cumhuriyeti ve Vietnam'da ticaret açığı arttı.

Bunlara rağmen, Asya'nın genel ekonomik durumu halen iyi. Ülkeler etkili önlemler aldı. Asya ekonomisi genel olarak büyümeyi koruyacak. Dünya Para Fonu'nun tahminlerine göre, 2008 yılında Asya'nın ekonomik büyüme hızı yüzde 6.2 oldu. Bu oran Asya Kalkınma Bankası tarafından yapılan tahmine göre yüzde 7.5, Dünya Bankası'nın tahminlerine göre ise yüzde 6.5.

Asya ekonomisinin yavaşlaması gibi olumsuz unsurların etkisiyle, Çin ile Asya ülkeleri arasındaki ekonomik ve ticari işbirliği iyi şekilde sürüyor. Çin ile Japonya arasındaki ilişkiler düzeliyor, Çin-ASEAN serbest ticaret bölgesinin inşasıyla ilgili görüşmeler sürüyor. Özetle, Çin ile Asya ülkeleri arasındaki ekonomik ve ticari ilişkiler kapsamlı şekilde gelişti.

[değiştir] Çin-Asya ülkeleri arasındaki ticari işbirliğinde yeni gelişmeler

2007 yılında Çin ile Asya ülkeleri arasında gerçekleştirilen ticaret hacmi, 2006 yılına göre yüzde 21.8 artarak, 686.1 milyar Amerikan dolarına ulaştı. 2008 yılının Ocak ve Temmuz ayları arasında Çin ile Asya ülkeleri arasında gerçekleştirilen ticaret hacmi yüzde 26.6 artarak 474.2 milyar Amerikan dolarını buldu.

Çin, ilk defa ABD'yi geride bırakıp Japonya'nın en büyük ticaret ortağı haline geldi. Kore Cumhuriyeti'nin ilk büyük ticaret ortağı ve ilk büyük ihracat piyasası olma konumunu koruyan Çin, ilk defa bu ülkenin en fazla mal ithal ettiği ülke oldu. Bunun yanı sıra Çin'in, Hindistan'ın en büyük ticaret ortağı haline gelmesi bekleniyor. Geçen yıldan beri, Çin ile Hindistan, Endonezya, Vietnam, Birmanya ve İran arasında ikili ticaret hacmi sürekli arttı. Artış oranı her ülkeyle yüzde 30'u buldu. Çin'in, Asya ülkelerinin dış ticaretinde oluşturduğu pay büyüdü. İkili ekonomik bağlantı günden güne yoğunlaşıyor.