Satranç

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Git ve: kullan, ara
→ Başlığın diğer anlamları için Satranç (anlam ayrım) sayfasına bakınız.
Satranç taşları
Satranç tahtası, taşları ve satranç saati

Satranç, iki oyuncu arasında oynanan bir zekâ oyunudur. Bu oyun satranç tahtası denilen 8×8'lik kare bir alan üzerinde satranç taşları ile oynanır. Toplam 64 karenin yarısı siyah, yarısı beyaz renklerden oluşur. Taraflar beyaz ve siyah renkli taşları alırlar, her oyuncunun bir seferde bir hamle yapmasıyla oyun gelişir. Oyunun başında beyaz ve siyahların 16 taşı bulunur. Bunlar bir şah, bir vezir, iki kale, iki fil, iki at ve sekiz piyondan oluşur. Oyunun amacı karşı tarafın şahını mat etmektir.

Satranç, 6. yüzyılda Hindular tarafından oynanmaya başlanmış, oradan Dünya'ya yayılmıştır.

Konu başlıkları

[değiştir] Amacı

Oyunun amacı rakip şahı mat etmektir. Bunun anlamı rakip şahın bulunduğu karenin tehdit altında bulunması ve tehdit altında olmayan bir kareye kaçış ya da tehdîdi engelleyecek başka bir hamlesinin olmamasıdır. Eğer bir oyuncunun şahının bulunduğu kare tehdit altında olmadığı halde bu oyuncunun legal hamlesi kalan tek taşı şahı ise ve de şahının tehdit altında olmayan bir kareye yapabileceği bir hamlesi yoksa oyun pat olur, yâni berâbere biter. Ayrıca oyun herhangi bir anda oyunculardan birinin yenilgiyi kabul etmesi veya bir oyuncunun berâberlik teklif etmesi ve diğerinin de bunu kabul etmesiyle de sona erebilir. Oyun sırasında taşları avantajlı yerlere yerleştirerek rakibin hareketini kısıtlamak ve rakibin taşlarını almak yoluyla gücünü azaltmak esastır. Her taş, kurallara göre ulaşabileceği bir karedeki rakip taşın bulunduğu kareye yerleşerek, yerinden ettiği taşı oyun dışı bırakma gücüne sâhiptir, buna taş almak denir. Alınan taş oyuna bir daha geri dönemez, ancak bulunduğu hattın son karesine varan bir piyon, oyun hâricinde bulunsun bulunmasın, arzu edilen piyondan değerli, şahtan değersiz başka bir taşla değiştirilebilir.

[değiştir] Taşların Hareketi

Satranç Taşları
Image:Chess kdt45.svg Şah Image:Chess klt45.svg
Image:Chess qdt45.svg Vezir Image:Chess qlt45.svg
Image:Chess rdt45.svg Kale Image:Chess rlt45.svg
Image:Chess bdt45.svg Fil Image:Chess blt45.svg
Image:Chess ndt45.svg At Image:Chess nlt45.svg
Image:Chess pdt45.svg Piyon Image:Chess plt45.svg
Dosya:Chess_blt45.svg‎Fil Önünde bir engel bulunmadıkça çapraz şekilde hareket eder. Fillerin biri dâimâ beyaz, diğeri dâimâ siyah karelerde hareket eder.
At		 Herhangi bir yönde 2 kare ve buna dik yönlerden birinde bir kare veya herhangibir yonde bir kare ve buna dik yonde iki kare ilerler. 1-2-1 veya 1-1-2 şeklinde formulize edilebilir. İlerlerken geçtiği karelerin dolu olmasından etkilenmez. Hareketini bitirdiği karede rakip taş varsa bu taşı alır. (L şeklinde ilerler.)
Piyon		 Piyonlar önlerinde taş bulunmadıkça, ileriye doğru ve düz olarak ilerlerler. Piyonlar açılışta (ilk hamlelerinde) isterlerse iki kare ilerleyebilirler. Piyonlar ileriye doğru tek kare çapraz olarak diğer taşları alabilirler. Sekizinci sıraya ulaşan piyonlar oyuncunun istediği herhangi bir taşa (şah hâriç) terfi ederler. Bu taş genellikle en güçlü taş olan Vezir olur.
Rok yapmak
Şah ve kaleyle yapılan iki hamlenin oluşumundan oluşan tek bir harekettir. Oyunda en fazla bir defa yapılabilir. Arada başka hiçbir taş yoksa ve şahla kale hiç oynamamışlarsa ve şah tehdit altında değilse, Rok yapmak için şah kaleye doğru iki hamle atar. Aynı hamlenin devâmı olarak, kale şahın üzerinden atlar ve yanına yerleştirilir. Şahın geçeceği karelerin de tehdit altında olmaması gerekir. Şahla vezir tarafındaki kaleyle yapılan roka uzun rok, şahla şah tarafındaki kalenin yaptığı roka ise kısa rok denir. Rok yapılırken oyuncu önce şahı iki kare sağa götürüp bırakır. Böylece roka başladığını belli etmiş olur, çünkü şah bu özel hareketin dışında hiçbir zaman iki kare hareket etmez. Oyunca şâyet önce kaleyi hareket ettirirse hakem tarafından kale hamlesi yaptığına hükmedilebilir!
Resim:chess_zhor_26.png
Resim:chess_zver_26.png
a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
Resim:chess_zver_26.png
Resim:chess_zhor_26.png
Oyuna başlarken taşların dizilimi

Satrançta taşların konumlarını ve hamleleri göstermek için genellikle cebirle gösterim kullanılmaktadır. Satranç tahtasında düşey sütunlarda birer harf (a, b, c, d, e, f, g, h) ve yatay sütunlara birer sayı (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 ) ile gösterilir.

  • Hamleler
    • 0-0 : Küçük Rok
    • 0-0-0 : Büyük Rok
    • x : Taş Alma

**+ : Şah**++ : Çifte şah (Bazen mat anlamında da kullanılır)

    • # : Mat
    • = : Terfi
  • Yorumlar
    • ! : Kuvvetli hamle
    • !!: Çok kuvvetli hamle
    • ? : Hatâlı hamle
    • ??: Büyük Hatâ
    • ?!: Şüpheli hamle
    • !? : İlginç hamle
    • □ : Zorunlu hamle

[değiştir] İstisnâlar

Piyonun Yan Yeme Kuralı
Beşinci sıraya ulaşmış bir piyon, yan sütunlardaki rakip piyon kendi ikinci sırasından dördüncü sırasına giderse hemen sonraki hamlede onu dördüncü değil üçüncü sıraya gitmiş varsayarak alabilir. Buna geçerken alma (pièce en passant) denir.
Adı Başlangıç Bitiş
Wilhelm Steinitz 1886 1894
Emanuel Lasker 1894 1921
Jose Raul Capablanca 1921 1927
Alexander Alekhine 1927 1935
Max Euwe 1935 1937
Alexander Alekhine 1937 1946
- 1946 1948
Mikhail Botvinnik 1948 1957
Vassily Smyslov 1957 1958
Mikhail Botvinnik 1958 1960
Mikhail Tal 1960 1961
Mikhail Botvinnik 1961 1963
Tigran Petrosian 1963 1969
Boris Spassky 1969 1972
Robert Fischer 1972 1975
Anatoly Karpov 1975 1985
Gary Kasparov 1985 1993
Anatoly Karpov 1993 1999
Alexander Khalifman 1999 2000
Viswanathan Anand 2000 2002
Ruslan Ponomariov 2002 2004
Rustam Kasimdzhanov 2004 2005
Veselin Topalov 2005 2006
Vladimir Kramnik 2006 2007
Viswanathan Anand 2007 bugün

[değiştir] Satranç türevleri

Ana madde: Satranç türevi
Glinski'nin altıgen satrancı,1930larda çokça oynanan bir satranç türevi

Satranç türevleri satrancın değişik bir tahtayla, özel taşlarla ya da farklı kurallarla oynanan biçimidir. İki binden fazla yayınlanmış satranç türevi vardır. Bunlardan en çok oynananı Çin'de xiangqi, Japonya'da ise şogidir [1][2].

Satranç türevleri üçe ayrılabilir:

  • Satrancın öncüleri: caturanga ve şatranj.
  • Xiangqi, şogi, janggi and makruk gibi batıda oynanan satrançla aynı köklere sâhip, geleneklere, milletlere ve bölgelere özgü türevler.
  • Taşların açılıştaki dizilişlerinin rastgele belirlendiği Satranç960 gibi çağdaş satranç türevleri. Bu tür türevler açılış hamlelerin ezberlenmesinin önüne geçmek için ortaya atılmıştır [3].


[değiştir] Ayrıca bakınız

[değiştir] Kaynakça

  1. ^ David Pritchard (2000). Popular Chess Variants. Batsford Chess Books. ISBN 0-7134-8578-7.
  2. ^ David Pritchard (1994). The Encyclopedia of Chess Variants. Games & Puzzles Publications. ISBN 0-9524142-0-1.
  3. ^ van Reem, Eeric. The birth of Fischer Random Chess.chessvariants.com, 24 July 2001. Retrieved 30 November 2006.

[değiştir] Dış bağlantılar

[değiştir] Genel

[değiştir] İnternette satranç

[değiştir] Yazışmalı satranç


Salon Oyunları

Satranç | Dama | Tavla | Domino | İskambil oyunları | Diplomasi oyunu | Go | Okey | Caturanga | Xiang qi | Şogi |

"http://tr.wikipedia.org/wiki/Satran%C3%A7" adresinden alındı.