Tatarlar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Bu madde günümüzde kendilerini Tatar olarak tanımlayan halklar hakkındadır. Tarihteki Tatar kelimesinin etimolojisi için Tatar kelimesi (etimoloji) maddesine bakın.
Tatarlar
(Татарлар)
Ayaz İshaki.jpg
Shihabetdin Marcani.jpg
Gawrilowbrest.jpg
Professor G. Akhatov.jpg
Tuqay.jpg
Sadri Maksudi Bey.jpg
Nureyev Allan Warren.jpg
Chulpan-Hamatova-9-4!!!!-corrected by Alexey Nikishin.jpg
Marat Safin, 2006.jpg
Marat Izmailov Russia.jpg
RuslanChagaev.jpg
Alsou.jpg
Safina signing autographs.jpg
Timati.jpg
Dasaev Rinat.JPG
Irina Shayk Lisbon.jpg
Rashid Nurgaliev.jpeg
Bilyaletdinov Diniyar.jpg
KabaevaOrdercropped.jpg
Rustam Minnexanov.jpg
Toplam nüfus
10 milyon-12 milyon
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Rusya, Özbekistan, Kazakistan, Ukrayna[1], Romanya, Belarus, Türkiye, Litvanya, Bulgaristan, Çin, Polonya
Diller

Rusça, Tatarca

Din

İslam (genellikle Sünni)

İlgili etnik gruplar

diğer Türk halkları

Tatarlar ya da Tatar Türkleri (Tatarca: Tatarlar/Татарлар), daha çok Rusya Federasyonu içerisinde yaşayan Türk halkı. Günümüzde Rusya Federasyonu içinde yer alan Tataristan Cumhuriyeti'ndeki Volga Tatarları, Ukrayna'ya bağlı Kırım Özerk Cumhuriyeti'ndeki Kırım Tatarları gibi etnik gruplar kendilerini Tatar olarak adlandırmaktadır. Bunun dışında Çin Halk Cumhuriyeti'nin azınlıklarından biri olan Tatarlar (塔塔尔族 tătăĕr zú) da bilinmektedir. Rusya, Ukrayna, Polonya, Moldova, Litvanya, Belarus, Bulgaristan, Çin, Kazakistan, Romanya, Türkiye ve Özbekistan gibi ülkeler Tatarların yaşadıkları yerlerdir.

"Tatar" sözcüğü, çeşitli zamanlarda değişik anlamlarda kullanılmıştır. Ruslar, yüzyıllar boyunca Rusya Avrupası'nda yaşayan Türk soylu Müslümanlar için, Batılı yazar ve araştırmacılar, Türkistan'da ve Karadeniz'in kuzeyinde yaşayan Türkler için, Osmanlılar ise, on altıncı yüzyıldan başlayarak Kuzey Türkleri için kullanmışlardır.[2]

Tatar ve Türk kavimleri ilişkisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Alm. Tatar (-in f) (m), Fr. Tartare (m), İng. Tatar. Muhtelif zamanlarda, muhtelif mânâlarda kullanılan Tatar kelimesine ilk olarak Orhun kitâbelerinde İstemi Hanın bir merâsimine gelenler listesinde rastlanmaktadır. Aynı şekilde Kültegin ve Bilge Kağan kitâbelerinde de Tatarlar çeşitli vesîlelerle anılır. Bu kitâbelerde Otuz-Tatarlar olarak geçen kavim, Göktürk ve Uygur kitâbelerinde Dokuz-Tatarlar şeklinde geçer. Bayan-Çur Kağan kitâbesinde Uygurlarla Tatarların yaptıkları savaşlar anlatılır.

Tatarların Asya'dan batıya yayılmaları iki dalga hâlinde olmuştur. İlki Atilla zamânındaki savaşlar esnâsında batıya gitmişlerse de, çoğunluğu geriye dönmüş ve bir kısmı, Kuzey Kafkasya ve Karadenizde Bulgar birliğini kurmuşlar. Altıncı asırda bu birlik dağılmış ve Balkanlara doğru göçmüşlerdir. İkinci dalga ise Cengiz Hanın savaşları esnâsında vukû bulmuştur. Moğol İmparatorluğunun dağılmasından sonra, batıya gelen Türk çoğunluklu Tatarlar, Altınordu Devletini kurmuşlardır.

Tatarların soyu hakkındaki araştırmalar bitmemekle beraber Tatarlar Türklerin Kıpçak boyundan gelmektedirler.

Tatar kökenli halklar ve Tatar boyları[değiştir | kaynağı değiştir]

Kazan Tatar kadını (18. yüzyıl)

Bazı Çin kaynaklarına göre Tatarlar, bulundukları bölgeler, sosyal ve askeri yaşayış şekilleriyle farklılık göstermektedirler.

Kırım Tatarları[değiştir | kaynağı değiştir]

Volga-Ural Tatarları[değiştir | kaynağı değiştir]

2002 istatistiklerine göre;

Bölge Tatar Nüfusu Oranı
Tataristan 2 000 116  %52,9
Başkurtistan 990 702  %24,1
Tümen Oblastı 242 235  %7,41
Çelyabinsk Oblastı 205 041  %5,69
Ulyanovsk Oblastı 168 766  %12,2
Sverdlovsk Oblastı 168 143  %3,75
Moskova 166 177  %1,6
Orenburg Oblastı 165 646  %7,6
Perm Krayı 136 597  %4,84
Samara Oblastı 127 931  %3,95
Udmurtya 109 218  %7
Hanti-Mansi Özerk Okrugu 107 637  %7,51
Penza Oblastı 86 805  %6
Astrahan Oblastı 70 570  %7,02
Saratov Oblastı 57 577  %2,2
Moskova Oblastı 52 851  %0,79
Kemerovo Oblastı 51 030  %1,76
Nijniy Novgorod Oblastı 50 609  %1,4
Omsk Oblastı 47 822  %2,3
Mordovya 46 621  %5,2
Krasnoyarsk Krayı 44 382  %1,5
Kirov Oblastı 43 415  %2,8
Mari El 43 377  %6
Sankt Petersburg 36 824  %0,76
Çuvaşistan 36 379  %2,8
Volgograd Oblastı 28 641  %1,05
Yamalo-Nenets Özerk Okrugu 27 734  %5,47
İrkutsk Oblastı 26 966  %1,1
Novosibirsk Oblastı 26 659  %1
Krasnodar Krayı 25 589  %0,5
Kurgan Oblastı 20 900  %2,00
Leningrad Oblastı 9 514  %0,57
Altay Krayı 8 899  %0,3
Ryazan Oblastı 5 569  %0,45
Kaliningrad Oblastı 4 729  %0,5
Novgorod Oblastı 2 077  %0,3

Astrakhan Tatarları[değiştir | kaynağı değiştir]

Sibirya Tatarları[değiştir | kaynağı değiştir]

Ak Tatarlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Çin sınırına yakın bölgede yaşarlar. Düzgün giyimli, medeni ve aile düzeni olan insanlardı. Uzun yıllar Uygur Türkleri ile iç içe yaşamışlardır. Gelenekleri, Türkistan'da yaşayan Türk topluluklarının gelenekleriyle birebir örtüşmektedir.

Kara Tatarlar[değiştir | kaynağı değiştir]

(Çuvaşlar) Türkistan'ın kuzeyinde, Çin sınırından uzak bölgelerde yaşamaktaydılar. Bir rivayete göre Cengiz Han'ın ataları olduğu düşünülmektedir. Çok ilkel bir hayat sürerler ve Çinliler tarafından Türklerden ayrı bir yapıya sahip olduğunu belirtmek için Kara Tatar adı ile adlandırılırlardı. Kırmızı yüzlü, büyük yanaklı, kirpikleri ve sakalları çok seyrek, belden yukarısı kısa, bacakları uzun, dolgun vücutlu insanlardı.

Kara Tatar'lar Tataristan üzerinden önce Özbekistan'a sonrada Kırım'a geçtikleri rivayet edilir. Kırım'dan Türkiye'ye inen Kara Tatar'lar İç Anadolu'ya özellikle de Konya'ya yerleşmişlerdir.[kaynak belirtilmeli]

Osmanlı Ordusu ile İlişkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Tatar Savaşçılar, 1800'lü yıllarda Osmanlı ordusundaki Deliler adlı askeri birliğin dağılmasından sonra o boşluğu doldurmak amacı ile orduya alınmışlardır.

Tatarlar, Fatih döneminde Kırım hanlığının Osmanlı ordusunun asli kuvvetlerinden biri haline gelmişlerdir.Sultan sefere çıktığında Kırım Hanlığından önemli sayıda savaşçıdan oluşan birlik osmanlı ordusuna katılır ve sultanın emrinde özellikle vur kaç görevi yapan ve ana savaş öncesinde düşman kuvvetlerini yıldıran işlevi olan savaş birlikleriydi. Tatarlar usta at binicileriydi,dayanıklı atlarıyla kısa sürelerde uzun mesafeleri katedip anî baskınlar vermeleriyle ünlüydüler.

Türkiye'de Tatarlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlının yıkılması ve Karadenizin kuzey taraflarının Rus idaresine girmesinden sonran Balkanlardan, Kırımdan, Kafkasyadan ve Kazan çevresinden Türkiye'ye doğru göç yaşanmıştır. Türkiye'de yaşayan toplam Tatar nüfusu hakkında kesin bir malumat yoktur. Eskişehir, Bilecik, Trabzon, Ordu, Kütahya, Manisa, Ankara,Kırıkkale[3], Amasya, Ceyhan, İstanbul, Bursa, Balıkesir, Isparta'nın Konya'ya yakın kesimleri, Konya ve Mersin (Gülnar) bölgelerinin bazı köy ve kasabalarında Tatarlar mevcuttur.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ www.ukrcensus.gov.ua/
  2. ^ 'Tatarlar kimdir?' Öztürkler sitesi
  3. ^ [1] Crimean Tatars and Noghais in Turkey